De sociale waarde van musea en kunstencentra: een studie over het maken van verschil in zeer bijzondere plaatsen

Filip Permentier
In deze studie wordt de sociale rol van musea en kunstencentra bevraagd. Het onderzoek behelst twee aspecten: theorie en praktijk. In het praktische luik werd een waaier aan antropologische methodieken gebruikt om de output, outcome en impact van museumpraktijk op het spoor te komen.

Kijk uit: een museumbezoek kan je leven veranderen

Kijk uit: 

een museumbezoek kan je leven veranderen

 

Geef me een museum en ik zal de samenleving veranderen.” 

De Britse socioloog Tony Bennett klinkt provocerend wanneer hij het in 2005 over de maatschappelijke opdracht van (kunst)musea heeft. Tegelijkertijd beklemtoont hij de kracht van musea en hun collecties. Daartegenover staat dat musea vandaag vaker ter verantwoording geroepen worden dan dat hun nut geprezen wordt. De beschikbare financiële middelen zijn schaars en de vraag om zich voor het aanwenden van deze schaarse middelen tegenover de maatschappij te verantwoorden, klinkt steeds luider. Deze vaststellingen leiden tot de vraag: wat is de sociale waarde van (kunst)musea?

Musea: entertainment en toerisme?

Toen de moderne (publiek toegankelijke) musea in de 18de eeuw ontstonden, vervulden ze een zeer belangrijke pedagogische en publieke functie. Museale collecties werden gebruikt om de burgerlijke waarden van de verlichting over te dragen. De burgers moesten worden opgevoed en museale instellingen zagen in dit proces een belangrijke rol voor zichzelf weggelegd. In de 19de eeuw lieten ze zich gewillig bij de natievorming en de creatie van een nationale identiteit inschakelen. Vooral in het Verenigd Koninkrijk gebruikten museale instellingen zeer handig de media (kranten en tijdschriften) om hun rol in het politieke debat rond alles wat met cultuur te maken had op te eisen.

Sinds het eerste kwart van de 20ste ging de museumruimte op een witte kubus lijken. Deze white cube-architectuur was de uitdrukking van de neutrale positie die musea in deze periode wilden innemen. De neutrale ruimte was nodig om de kunstwerken op een zo zuiver mogelijke wijze aan het publiek te kunnen tonen. De focus op een ideologische en politieke neutraliteit was een van de factoren die ervoor zorgden dat (kunst)musea en de maatschappij van elkaar vervreemdden.

Vandaag voltrekken museale ontwikkelingen zich in de slipstream van de markteconomie. De focus wordt zeer vaak op het beleven van het museum gelegd. De wijze waarop musea digitale ontwikkelingen integreren en museale ruimtes ensceneren, toont aan dat ze zich in de lijn van de vrijetijdsindustrie ontwikkelen. Mede hierdoor geven ze een deel van hun kritisch vermogen op en zijn ze zo goed als volledig uit het maatschappelijke debat verdwenen. In de tijdelijke tentoonstelling Het afwezige museum (2017) werd de vraag naar de rol van kunstmusea in de publieke arena door de curatoren van WIELS (een instelling voor hedendaagse kunst) openlijk gesteld.

Collectie of publiek?

Net voor het aanbreken van de 21ste eeuw stelde Stephen E. Weil vast dat de collectie niet langer de raison d’être van een museum kan zijn. Uit interviews met diverse museummedewerkers blijkt dat er op dit vlak in Belgische musea een spanningsveld tussen de publieksmedewerkers en de museumdirectie bestaat. Collectiegericht denken bepaalt nog zeer vaak het museumbeleid, terwijl de concrete museumpraktijk zeer sterk bij de noden en verlangens van het publiek probeert aan te sluiten.

Op dit punt stelt zich de vraag naar wie het publiek van het museum is. Richt het museum zich op de modale toerist die in zijn vrije tijd wel eens een museum bezoekt of op de internationaal meerwaardezoeker, en maakt de lokale gemeenschap deel uit van het doelpubliek? Onder invloed van museumwetenschappelijke theorieën uit de VS en het Verenigd Koninkrijk is het antwoord duidelijk: een museum staat ten dienste van de gemeenschap waarin het zich bevindt. 

Impact  

Factoren die wijzen op de impact van de museumpraktijk, zoals tijdens dit onderzoek vastgesteld.

Uit de observatie van zeer diverse museumactiviteiten in de KMSKB, BOZAR, het Museum van Elsene en WIELS en uit meer dan 100 interviews blijkt dat musea een belangrijke rol bij inburgering en gemeenschapsopbouw kunnen spelen. Musea zijn geen neutrale plaatsen in de stad: kunstwerken zetten aan tot reflectie en ze beschikken, net als de museumpraktijk, over een emanciperend vermogen. Wanneer de gids of de begeleider vertrekt vanuit de verwachtingen, de capaciteiten en het ontwikkelingsvermogen van het publiek, kan dit leiden tot een toename van kennis en vaardigheden en tot het ontwikkelen van een open en tolerante identiteit. De kennismaking met de artistieke uitdrukkingen van zeer uiteenlopende wereldbeelden, opvattingen, verhalen, … zorgt ervoor dat de participanten zich van hun eigen unieke identiteit bewust worden. Dit bewustzijn creëert niet alleen een besef van de eigen cultuur, maar ook van de veelheid aan opinies, visies en artistieke uitdrukkingen.

Binnen een publieksgerichte aanpak worden de bezoekers als actieve participanten beschouwd. De museale activiteit richt zich niet in de eerste plaats op het overdragen van kennis, maar op de productie van betekenis. Dit veronderstelt een zeer intense interactie tussen het museum, de collectie en het publiek. Op dit vlak hebben musea nog een lange weg te gaan.

Nut door kunst en publiek

Om hun bestaansrecht in de toekomst te verzekeren, zullen musea hun nut en functie moeten kunnen bewijzen. Het bewaren, verwerven, bestuderen en ontsluiten van kunstwerken, artefacten en/of erfgoedcollecties zal geen voldoende argument zijn. Kunstobjecten en artefacten beschikken niet over een intrinsieke waarde die hen incontournable maakt. Ze moeten hun waarde steeds opnieuw bewijzen, of met andere woorden gezegd: het publiek beslist wat publiek waardevol is. 

Daarom is het belangrijk dat musea een zo breed mogelijke maatschappelijke impact genereren. Uit dit onderzoek blijkt dat de lokale gemeenschap er niet alleen voor openstaat, maar dat ze ook vragende partij is. 86% van de geïnterviewde participanten zei in de toekomst nog eens een museum te willen bezoeken, 25% deed dit effectief binnen de maand volgend op het eerste bezoek. Ongeveer 70% zei dat de gids een belangrijke meerwaarde voor het museumbezoek was. De mogelijkheid tot dialoog, de aangereikte historische context, de kunstwetenschappelijke informatie en de terugkoppeling naar het persoonlijk leven creëerden bij de participanten een betekenisvolle ervaring die soms hun blik op de werkelijkheid (of op het leven) veranderde. Of zoals een participant het verwoorde: “Meestal ga ik [naar een museum] om te kijken en te genieten, maar er is ook een andere functie: jonge mensen krijgen inspiratie. Oudere mensen krijgen energie door mooie dingen. (…) Sommige beelden kunnen mensen tot reflectie aanzetten. Beelden over oorlog kunnen tegen radicalisering werken. [Kunst] kan bijdragen tot een bewustzijn. Men krijgt oog voor onrecht. Soms mag de kunst hierover ook hard zijn.

Bibliografie

Ivo Adriaenssens, Joris Capenberghs & Patrick De Rynck, Musea en Publiekswerking. Zeven buitenlandse cases als inspiratiebron & Een museumkaart als instrument? (Cultuurstudies 5), Brussel 1998.

Tony Bennett, “Civic Laboratories. Museums, Cultural Objecthood and the Governance of the Social”, Cultural Studies 19:5 (2005), p. 521-547.

Rosemary Flanders, “Early Museums and the Nineteenth-Century Media”, in: Eilean Hooper-Greenhill (ed.), Museum, Media, Message, London - New York 1995, p. 74-84.

Carol Scott, “Measuring the Immeasurable: Capturing Intangible Values. Marketing and Public Relations International Committee of ICOM (International Council of Museums). Conference Keynote, Brno, Czech Republic, 19th September 2011” (online), in: ICOM, s.l. 2011. (http://network.icom.museum/fileadmin/user_upload/minisites/mpr/papers/2…, 18 juni 2016).

Colin Trodd, “Culture, Class, City. The National Gallery, London and the Space of Education, 1822–57” in: Marcia Pointon (ed.), Art Apart. Art Institutions and Ideology Across England and North America, Manchester 1994, p. 33-49.

Stephen E. Weil, “From Being About something to Being For Somebody. The Ongoing Transformation of The American Museum”, Daedalus 128:3 (1999), 229-258.

WIELS, “Het afwezige museum” (online), in: wiels.org, s.d. (http://www.wiels.org/nl/exhibitions/927/Het-afwezige-museum, 2 september 2017)

 

 

Bibliografie

 

 

 

 

 

Bibliografie 

  1. Monografieën, naslagwerken en wetenschappelijke periodieke uitgaven

 

Museologie

 

Jeffrey Abt, “The Origins of the Public Museum”, in: Sharon MacDonald (ed.), A Companion to Museum Studies, Malden (MA) - Oxford 2006, p. 115-134.

 

Ivo Adriaenssens, Joris Capenberghs & Patrick De Rynck, Musea en Publiekswerking. Zeven buitenlandse cases als inspiratiebron & Een museumkaart als instrument? (Cultuurstudies 5), Brussel 1998.

 

Edward P. Alexander, Museum Masters: Their Museums and Their Influence, Nashville (TN) 1983.

 

Michel Allard, “The evaluation of museum-school programmes: the case of historic sites”, in: Eilean Hooper-Greenhill (ed.), Museum, Media, Message, London-New York 1995, p. 238-248.

 

Patrick Allegaert, “Musea belichamen een moraal. Naar een praktijk voor musea in de toekomst”, Museumpeil 26 (2006), p. 6-7.

 

Jossie Appleton, “Musea for the People”, in: Sheila Watson (ed.), Museums and Their Communities, London-New York 2007, p. 114-126.

 

Evdoxia Baniotopoulou, “Art For Whose Sake? Modern Art Museums and their Role in Transforming Societies: the Case of the Guggenheim Bilbao” (online), Journal of Conservation and Museum Studies 7 (2001). 

http://faculty.georgetown.edu/irvinem/visualarts/museums/Banio-Guggenhe… (9 september 2015).

 

Jennifer Barrett, Museums and the Public Sphere, Malden (MA) - Oxford 2011.

 

Luca Basso Peressut, “Envisioning 21st Century Museums for Transnational Societies”, in: Luca Basso Peressut & Clelia Pozzi (ed.), Museums in an Age of Migrations. Questions, Challenges, Perspectives, Milan 2012, p. 19-54.

 

Luca Basso Peressut & Clelia Pozzi (ed.), Museums in an Age of Migrations. Questions, Challenges, Perspectives, Milan 2012.

 

Luca Basso Peressut et al. 2013a

Luca Basso Peressut, Francesca Lanz & Gennaro Postiglione (ed.), European Museums in the 21st Century: Setting the Framework, vol. 1-3, Milan 2013.

 

 

 

 

Luca Basso Peressut et al. 2013b

Luca Basso Peressut, Francesca Lanz & Gennaro Postiglione, “Introduction. European Museums: Mapping an Ongoing Change”, in: Luca Basso Peressut, Francesca Lanz & Gennaro Postiglione (ed.), European Museums in the 21st Century: Setting the Framework, vol. 1, Milan 2013, p. viii-xiv.

 

Eleonora Belfiore & Oliver Bennett, “Determinants of Impact: Towards a Better Understanding of Encounters With the Arts”, Cultural Trends 16:3 (2007), p. 225-275.

 

Eleonora Belfiore & Oliver Bennett, “Beyond the ‘Toolkit Approach’: Arts Impact Evaluation Research and the Realities of Cultural Policy‐Making”, Journal for Cultural Research 14:2 (2010), p. 121-142.

 

Tony Bennett, “The Political Rationality of the Museum”, Continuum: Journal of Media & Cultural Studies 3:1 (1990), p. 35-55.

 

Tony Bennett, The Birth of the Museum. History, Theory, Politics, London - New York 1995.

 

Tony Bennett, “Civic Laboratories. Museums, Cultural Objecthood and the Governance of the Social”, Cultural Studies 19:5 (2005), p. 521-547. 

 

Leen Beyers, Tom Cobbaert, David Coppoolse, Eline De Lepeleire, Joline Depaepe, Ellen Janssens, Godfried Kwanten, Wim Lowet, Veerle Meul, Anne Milkers, Nanny Schrijvers, Veronique Verspeurt, Bert Woestenborghs & Anne-Cathérine Olbrechts, kwaliteitsvol waarderingstraject. Basisnormen, Brussel 2017.

 

Stephen Bitgood, “An Overview of The Methodology of Visitor Studies”, Visitor Behaviour 3:3 (1988), p. 4-6.

 

Graham Black, Transforming Museums in the Twenty-First Century, London-New York 2011.

 

Simona Bodo, “Introduction to Pilot Projects”, in: Simona Bodo, Kirsten Gibbs & Margherita Sani (ed.), Museums As Places for Intercultural Dialogue: Selected Practices from Europe, Ashington 2009, p. 26-31.

 

Alessandro Bollo, Measuring Museum Impacts (LEM. The Learning Museum Network Project 3), s.l. 2013.

 

Manuel J. Borja-Villel, “The Museum Questioned”, in: Manuel J. Borja-Villel, Kaira M. Cabañas, Jorge Ribalta (ed.), Relational Objects. MACBA Collection 2002-07, Barcelona 2010, p. 19-39.

 

Paul Born, “Community Collaboration. A New Conversation”, Journal of Museum Education 31:1 (2006), p. 7-14.

 

Marco Borsotti, “Forms of Collecting / Forms of Hearing”, vertaald door John Elkington, in: Luca Basso Peressut, Francesca Lanz & Gennaro Postiglione (ed.), European Museums in the 21st Century: Setting the Framework, vol. 3, Milan 2013, p. 741-752.

 

Minda Borun, Measuring the Immeasurable: a Pilot Study of Museum Effectiveness, Philadelphia 1977.

 

Noa Bronstein, Darren O’Donnell, Britt Welter-Nolan & Annie Wong, “Permission Granted: a Case Study of the Challenges and Opportunities of Creating Community Experiences at the Gladstone Hotel”, Curator: The Museum Journal 58:1 (2015), p. 91-99.

 

Bruno C. Brulon Soares, “The Museological Experience: Concepts for a Museum Phenomenology”, in: ICOM, Museology. Back to Basics (ICOFOM Study Series – ISS 38), Morlanwelz 2009, p. 131-148.

 

Bruno Brulon Soarez, “Experiencing Dialogue: Behind the Curtains of Museum Performance”, in: ICOM, The Dialogic Museum and the Visitor Experience (ICOFOM Study Series – ISS 4O), Paris 2011, p 33-42.

 

Edward M. Bruner,“Introduction: Museums and Tourism”, Museum Anthropology 17:3 (1993), 

p.6. 

 

Jane Bryan, Max Munday & Richard Bevins, “The Socioeconomic Impacts of Museums: the Regional Value of the ‘Flexible Museum”, Urban Studies 49:1 (2012), p. 133-151.

 

Joris Capenberghs, “Gidsen voor een lege zaal? Het museum als maatschappelijk brandpunt van interpretatie en communicatie”, in: Patrick De Rynck, Ivo Adriaenssens & Nathalie Demeyere (ed.), Volgt de gids? Nieuwe perspectieven voor educatie en gidsing in kunstmusea, Groot-Bijgaarden 2001, p. 171-173.

 

Anna Chiara Cimoli, “Migration Museums in Europe. Narratives and Their Visual Translations”, in: Luca Basso Peressut, Francesca Lanz & Gennaro Postiglione (ed.), European Museums in the 21st Century: Setting the Framework, vol. 2, Milan 2013, p. 313-329.

 

Anna Chiara Cimoli, “From Representation to Participation: The Voice of the Immigrants in Italian Migration Museums”, The International Journal of the Inclusive Museum 6 (2014), p. 111-121.

 

James Clifford, “Museums as Contact Zones”, in: David Boswell & Jessica Evans (ed.), Representing the Nation: a Reader, London 1999, p. 435-457.

 

Mélanie Cornélis & Martine Jaminon, “Penser la médiation et la communication: entre utopie et réalité. Réflexion théorique sur l’opportunité d’intégrer les nouvelles technologies et la muséologie participative au sein de la Maison de la Science à Liège”, in: Ann Davis & François Mairesse (ed.), New Trends in Museology (ICOFOM Study Series – ISS 43b), Paris 2015, p 314-325.

 

Elizabeth Crooke, Museums and Community. Ideas, Issues and Challenges, London-New York 2007.

 

Mary Kay Cunningham, “A Scenario for the Future of Museum Educators”, Journal of Museum Education 34:2 (2009), p. 163-170.

 

Hugues de Varine-Bohan, “The Modern Museum: Requirements and Problems of a New Approach”, 

Museum International 66:1-4 (2014), p. 76-87.

 

Bernard Deloche, “Pour une muséologie contractuelle”, in: Ann Davis & François Mairesse (ed.), New Trends in Museology (ICOFOM Study Series – ISS 43a), Paris 2015, p 85-93.

 

Chris Dercon, “The New! Museum?” (Lecture by Chris Dercon, CaixaForum Barcelona, May 9th, 2011, online), Fundación Arte y Mecenazgo, Círculo Arte y Mecenazgo, 2011.

http://fundacionarteymecenazgo.org/wp-content/uploads/2014/10/Chris-Der… (17 september 2016).

 

André Desvallées, “Avant Propos”, in: ICOM, Empowering the Visitor: Process, Progress, Protest (ICOFOM Study Series - ISS 41), Paris 2012, p. 9-10.

 

André Desvallées & François Mairesse (ed.), Concepts clés de muséologie , s.l. 2010.

 

Jocelyn Dodd & Richard Sandell (ed.), Including Museums. Perspectives on Museums, Galleries and Social Inclusion, Leicester 2001.

 

Doering 1999a

Zahava V. Doering, “Stranger, Guests, or Clients? Visitor Experiences in Museums”, Curator: The Museum Journal 42:2 (1999), p. 74-87.

 

Doering 1999b

Zahava D. Doering, Strangers, Guests or Clients? Visitor Experiences in Museums. Paper Presented at a Conference: Managing the Arts: Performance, Financing, Service. Weimar, Germany, March 17-19, 1999, Washington 1999.

 

Dana Dudzinska-Przesmitzki & Robin S. Grenier, “Nonformal and Informal Adult Learning in Museums. A Literature Review”, Journal of Museum Education 33:1 (2008), p.9-22.

 

Carol Duncan, Civilizing Rituals. Inside Public Art Museums, Abingdon - New York 1995.

 

Carol Duncan & Alan Wallach, “The Museum of Moderna Art as Late Capitalist Ritual: an Iconographic Analysis”, Marxist Perspectives 1:4 (1978), p. 28-51.

 

Gary Edson, “Introduction”, in: Gary Edson (ed.), Museum Ethics, 1997 London - New York, p. xxi-xxiii.

 

John H. Falk & Lynn D. Dierking, Learning from Museums. Visitor Experiences and the Making of Meaning, New York - Oxford 2000.

 

Rosemary Flanders, “Early Museums and the Nineteenth-Century Media”, in: Eilean Hooper-Greenhill (ed.), Museum, Media, Message, London - New York 1995, p. 74-84.

 

David Fleming, “Positioning the Museum for Social Inclusion” in: Richard Sandell (ed.), Museums, Society, Inequality, London - New York 2002, p. 213-224.

 

David Fleming, “Museums, Human Rights, Contested Histories and Excluded Communities”, Museum International 67:1-4 (2015), p. 116-124.

 

Kirsten Gibbs, Margherita Sani & Jane Thompson (ed.), Lifelong Learning in Museums. A European Handbook, Ferrara 2007.

 

Sharon R. Gray & Mark A. Graham, “This Is the Right Place Community-Based Art Education at Utah’s Springville Museum of Art”, Journal of Museum Education 32:3 (2007), p. 301-310.

 

Natalia Grincheva, “The Online Museum: A Placeless Space of the Civic Laboratory”, Museum Anthropology Review 8:1 (2014), p. 1-21.

 

Christoph Grunenberg, “The Modern Art Museum”, in: Emma Barker (ed.), Contemporary Cultures of Display, New Haven-London 1999, p. 26-49.

 

Joshua Guetzkow, “How the Arts Impact Communities: An Introduction to the Literature on Arts Impact Studies. Working Paper #20. Taking the Measure of Culture Conference Princeton University June 7-8, 2002” (online) in: Princeton University, Research & Publications, Working Paper Series, s.l. 2002.

https://www.princeton.edu/culturalpolicy/workpap/WP20%20-%20Guetzkow.pdf (26 juni 2016).

 

Susan B. Harden, Paul N. McDaniel, Heather A. Smith, Emily Zimmern & Katie E. Brown, “Speaking of Change in Charlotte, North Carolina: How Museums Can Shape Immigrant Receptivity In a Community Navigating Rapid Cultural Change”, Museums & Social Issues 10:2 (2015), p. 117-133.

 

Cynthia S. Harnisch, “Sanctified Places”, Journal of Museum Education 35:1 (201), p. 59-69.

 

George E. Hein, Learning in the Museum, London 1998.

 

George E. Hein, “Progressive Education and Museum Education. Anna Billings Gallup and Louise Connolly”, Journal of Museum Education 31:3 (2006), p. 161-174.

 

Hilde S. Hein, The Museum in Transition. A Philosophical Perspective, Washington - London 2000.

 

Hilde S. Hein, “The Matter of Museums”, Journal of Museum Education 36:2 (2011), p. 179-188.

 

Yani Herreman, “Museum and Tourism. Culture and Consumption”, Museum International 50:3 (1999), p. 4-12.

 

Eilean Hooper-Greenhill, “The ‘Art of Memory’ and Learning in the Museum. The Challenge of GCSE”, The International Journal of Museum Management and Curatorship 7:2 (1988), p. 129-137.

 

Eilean Hooper-Greenhill, Museums and the Shaping of Knowledge, London - New York 1992.

 

Eilean Hooper-Greenhill, “Education, Communication and Interpretation: Towards a Critical Pedagogy in Museums”, in: Eilean Hooper-Greenhill (ed.), The Educational Role of the Museum, London - New York 1999 (2 ed.), p. 3-27.

 

Eilean Hooper-Greenhill, “Studying Visitors”, in: Sharon MacDonald (ed.), A Companion to Museum Studies, Malden (MA) - Oxford 2006, p. 362-376.

 

Eilean Hooper-Greenhill, Museums and Education. Purpose, Pedagogy, Performance, Abingdon -New York 2007.

 

ICOM, Documents de travail sur la muséologie. Revue de débat sur les problèmes fondamentaux de la muséologie 1, Stockholm 1980.

 

ICOM, The Dialogic Museum and the Visitor Experience (ICOFOM Study Series – ISS 4O), Paris 2011.

 

John W. Jacobson, “A Research Vision For Museums”, Curator: The Museum Journal 53:3 (2010), p. 281-289.

 

John W. Jacobsen, “The Community Service Museum: Owning Up to Our Multiple Missions”, Museum Management and Curatorship 29:1 (2014), p. 1-18.

 

John W. Jacobsen, Measuring Museum Impact and Performance. Theory and Practice, New York - London 2016.

 

Robert R. Janes, “Museums, Social Responsibility and the Future We Desire” in: Simon J. Knell, Suzanne MacLeod & Sheila Watson (ed.), Museum Revolutions. How Museums Change and Are Changed, Abingdon - New York 2007, p. 134-146.

 

Robert R. Janes & Richard Sandell, “Complexity and Creativity in Contemporary Museum Management”, Richard Sandell & Robert R. Janes (ed.), Museum Management and Marketing, London - New York 2007, p. 1-14.

 

Myriam Jansen-Verbeke & Johan van Rekom, “Scanning Museum Visitors. Urban Tourism Marketing”, Annals of Tourism Research 23:2 (1996), p. 364-375.

 

Ludmilla Jordanova, “Objects of Knowledge: a Historical Perspective on Museums”, in: Peter Vergo (ed.), The New Museology, London 1989, p. 22-40.

 

Flora E.S. Kaplan, “Exhibitions as Communicative Media”, in: Eilean Hooper-Greenhill (ed.), Museum, Media, Message, London - New York 1995, p. 37-59.

 

Suzanne Keene, Collections for People. Museum’s Stored Collections as a Public Resource, London 2008.

 

Lynda Kelly, “Evaluation, Research and Communities of Practice: Program Evaluation in Museums”, Archival Science 4 (2004), p. 45-69.

 

Volker Kirchberg & Martin Tröndle, “Experiencing Exhibitions: a Review of Studies on Visitor Experiences in Museums”, Curator: The Museum Journal 55:4 (2012), p. 435-452.

 

Volker Kirchberg & Martin Tröndle, “The Museum Experience. Mapping the Experience of Fine Arts”, Curator: The Museum Journal 58:2 (2014), p. 169-193.

 

Neil Kotler & Philip Kotler, “Can Museums be All Things to All People? Missions, Goals, and Marketing’s Role”, in: Gail Anderson (ed.), Reinventing the Museum. Historical and Contemporary Perspectives on the Paradigm Shift, Walnut Creek - Lanham - New-York - Toronto - Oxford 2004, p. 167-186.

 

Christina Kreps, “Participation, Museums, and Civic Engagement”, in: Ann Nicholls, Manuela Pereira & Margherita Sani (ed.), New Trends in Museums of the 21st Century (The Learning Museum Network Project 7), s.l. 2013, p. 85-102.

 

Hiske Land, “Museumeducatie in de jaren ’90”, Museumpeil 6 (1996), p. 6-9.

 

Caroline Lang, “Foreword”, in: Jocelyn Dodd & Richard Sandell (ed.), Including Museums. Perspectives on Museums, Galleries and Social Inclusion, Leicester 2001, p. iv.

 

Margaret A. Lindauer, “Critical Museum Pedagogy and Exhibition Development. A Conceptual First Step”, in: Simon J. Knell, Suzanne MacLeod & Sheila Watson (ed.), Museum Revolutions. How Museums Change and Are Changed, Abingdon - New York 2007, p. 303-314.

 

Danielle Linzer & Mary Ellen Munley, Room to Rise: The Lasting Impact of Intensive Teen Programs in Art Museums, New York 2015.

 

Katherine Longly & Marie Evenepoel, “J’ai tant de choses à dire. Artistieke groepsworkshops voor alfabetisering/Ateliers artistiques pour un groupe en alphabétisation”, in: WIELS, Sociaal-artistieke projecten/Projets socio-artistique 2009-2013. Getuigenissen/Temoignages, Brussel 2013, p. 50-55.

 

Timothy W. Luke, Museum Politics. Power Plays at the Exhibition, Minneapolis - London 2002.

 

Neil MacGregor, “Scholarship and the Public”, in: Gaynor Kavanagh (ed.), Museum Provision 

and Professionalism, London - New York (1994), p. 244-247.

 

Janet Marstine, “The Contingent Nature of the New Museum Ethics” in: Janet Marstine (ed.), The Routledge Companion to Museum Ethics. Redefining Ethics for the Twenty-First-Century Museum, Abingdon - New York 2011, p. 3-25.

 

François Matarasso, Use or Ornament? The Social Impact of Participation in the Arts, Stroud 1997.

 

Andrew L. McClellan, “The Musée du Louvre as Revolutionary Metaphor During the Terror”, The Art Bulletin, 70:2 (1988), p. 300-313.

 

Chantal Mouffe, “The Museum and Radical Democracy”, in: Luca Basso Peressut, Francesca Lanz & Gennaro Postiglione (ed.), European Museums in the 21st Century: Setting the Framework, vol. 1, Milan 2013, p. 17-24.

Origineel artikel: Chantal Mouffe, “Museum as Agonistic Spaces”, Artforum 48:10 (2010), p. 326-330.

 

Mary Ellen Munley, Room to Rise: The Lasting Impact of Intensive Teen Programs in Art Museums. Technical Supplement. Methods, New York 2015.

 

Massimo Negri, “Sustainability in Contemporary Museums”, in: Luca Basso Peressut & Clelia Pozzi (ed.), Museums in an Age of Migrations. Questions, Challenges, Perspectives, Milan 2012, p. 121-130.

 

Andrew Newman, “Imagining the Social Impact of Museums and Galleries: Interrogating Cultural Policy Through an Empirical Study”, International Journal of Cultural Policy 19:1 (2013), p. 120-137.

 

Andrew Newman & Fiona MacLean, “Architectures of Inclusion: Museums, Galleries and Inclusive Communities” , in: Richard Sandell (ed.), Museums, Society, Inequality, London - New York 2002, p. 56-68.

 

Brian O’Doherty, Inside the White Cube. The Ideology of the Gallery Space, Berkeley - London 1986.

 

Arnoud Odding, Het disruptieve museum, 2011 Den Haag.

 

Filip Permentier, Onderzoek naar de maatschappelijke rol van musea en kunstencentra in de superdiverse grootstedelijke Brusselse context. Kunnen Brusselse musea en kunstencentra ‘instrumenten’ voor inburgering, empowerment en gemeenschapsopbouw zijn? Drie casestudies, Brussel 2016 (niet-gepubliceerde VUB bachelorpaper).

 

Clelia Pozzi, “Museums as Agonistic Spaces”, in: Luca Basso Peressut, Francesca Lanz & Gennaro Postiglione (ed.), European Museums in the 21st Century: Setting the Framework, vol. 1, Milan 2013, p. 7-16.

 

Mary Louise Pratt, “Arts of the Contact Zone”, Profession (1991), p. 33-40.

 

Rijksdienst voor het cultureel erfgoed, Op de museale weegschaal. Collectiewaardering in zes stappen, Amersfoort 2013.

 

Georges Henri Rivière, “Role of Museums of Art and of Human and Social Sciences”, Museum International 25:1-2 (1973), p. 26-44.

 

Georges Henri Rivière, “The Ecomuseum. An Evolutive Definition”, Museum International 37:4 (1985), p. 182-183.

 

Peggy D. Rudd, “Documenting the Difference. Demonstrating the Outcome Values Through Outcome Measurement”, in: Stephen E. Weil & Peggy D. Rudd (ed.), Perspectives on Outcomes-Based Evaluation for Libraries and Museums, Washington DC 2000, p. 16-24.

 

H.E. Salter & Mary D. Lobel, “The Old Ashmolean Museum”, in: H.E. Salter & Mary D. Lobel (ed.), A History of the County of Oxford, Vol. 3, London 1954, p. 47-49.

 

Richard Sandell, “Museums and the Combating of Social Inequality: Roles, Responsibilities, Resistance”, in: Richard Sandell (ed.), Museums, Society, Inequality, London - New York 2002, p. 3-23.

 

Richard Sandell & Robert R. Janes, “Introduction to Part Three”, in: Richard Sandell & Robert R. Janes (ed.), Museum Management and Marketing, London - New York 2007, p. 291-293.

 

Margherita Sani, “Combining Old and New: the Challenge Facing Traditional Museums in the 21st Century”, in: Ann Nicholls, Manuela Pereira & Margherita Sani (ed.), New Trends in Museums of the 21st Century (The Learning Museum Network Project 7), s.l. 2013, p. 51-54.

 

Charles Saumarez Smith, “Museums, Artefacts and Meanings” in: Peter Vergo (ed.), The New Museology, London 1989, p. 6-21.

 

Martin R. Schärer, Museology and History” in: Hildegard K. Vieregg, Mónica Risnicoff de Gorgas & Regina Schiller (ed.), Museology: a Field of Knowledge. Museology and History (ICOFOM Study Series 36), München - Córdoba 2006, p. 33-38.

 

Rebecca Schoeters, “De maatschappij in de musea. Culturele diversiteit naar een breder plan”, Museumpeil 26 (2006), p. 26.

 

Rebecca Schoeters & Jan Sparreboom, “Musea midden in de maatschappij”, Museumpeil 26 (2006), p. 3. 

 

Carol Scott, “Measuring Social Value”, in: Richard Sandell (ed.), Museums, Society, Inequality, London - New York 2002, p. 41-55.

 

Carol Scott, “Measuring the Immeasurable: Capturing Intangible Values. Marketing and Public Relations International Committee of ICOM (International Council of Museums). Conference Keynote, Brno, Czech Republic, 19th September 2011” (online), in: ICOM, s.l. 2011.

http://network.icom.museum/fileadmin/user_upload/minisites/mpr/papers/2… (18 juni 2016).

 

Chandler G. Screven (ed.), Visitor Studies Bibliography and Abstracts, Chicago 1999 (4 ed.).

 

Sara Selwood, “What Difference Do Museums Make? Producing Evidence on the Impact of Museums”, Critical Quarterly 44:4 (2002), p. 65-81.

 

Beverly Sheppard, “Do Museums Make a Difference? Evaluating Programs For Social Change”, Curator: The Museum Journal 43:1 (2000), p. 63-74.

 

Fern Silverman and Bradford Bartley, “Who is Educating Whom? Two- way Learning in Museum/ University Partnerships”, Journal of Museum Education 38:2 (2013), p. 154-163.

 

Louis H. Silverman, The Social Work of Museums, London - New York 2010.

 

Nina Simon, The Participatory Museum, Santa Cruz 2010. 

 

Arlette Smolar-Meynart, Anne Deknop & Martine Vrebos, Le musée de la ville de Bruxelles: la Maison du Roi, Bruxelles 1992.

 

Dirk Snauwaert & Frédérique Versaen, “Editio. Témoignases/Voorwoord. Getuigenissen”, in: WIELS, Sociaal-artistieke projecten/Projets socio-artistique 2009-2013. Getuigenissen/Temoignages, Brussel 2013, p. 3.

 

Tomislav Šola, “Identity. Reflections on a Crucial Problem for Museums”, in: Vinoš Sofka (ed.), Museology and Identity (ICOFOM Study Series – ISS 10), Stockholm 1986, p. 15-18.

 

Colin Trodd, “Culture, Class, City. The National Gallery, London and the Space of Education, 1822–57” in: Marcia Pointon (ed.), Art Apart. Art Institutions and Ideology Across England and North America, Manchester 1994, p. 33-49.

 

Colin Trodd, “The Discipline of Pleasure; or, How Art History Looks at the Art Museum”, Museum and Society 1:1 (2003), p. 17-29.

 

Jacqueline van Leeuwen & Hélène Verreyke, “Bruggen bouwen tussen theorie en praktijk. De opleiding van museumprofessionals in Québec … en in Vlaanderen?”, Faro: tijdschrift over cultureel erfgoed 2:3 (2009), p. 4-11.

 

Olga Van Oost, Het museumvraagstuk: een theoretisch-historisch onderzoek naar het kunstmuseumconcept in de moderniteit gekoppeld aan een vergelijkende analyse van het museumbeleid en enkele gevalstudies in Vlaanderen en Nederland (VUB proefschrift), Brussel 2009. 

 

Olga Van Oost, “Het iconisch museum in de hedendaagse beeldcultuur”, in: Johan Swinnen (ed.), Anders zichtbaar, Brussel 2012 (2 ed.), p. 431-442.

 

Olga Van Oost, Hildegarde Van Genechten & Roel Daenen, Museum van het gevoel. Musea op de huid van de samenleving, Brussel 2016. 

 

Bruno Verbergt, “Wauw, hier kom ik terug! Duurzame belevingseconomie voor de kunst- en cultuursector”, in: Annick Schramme (ed.), Cultuur is beleven. De ervaringseconomie: zegen of vloek?, Leuven 2014, p. 15-47.

 

Peter Vergo, “Introduction”, in: Peter Vergo (ed.), The New Museology, London 1989, p. 1-5.

 

Chan Wan-Chen, “Empowering the Visitor. Process, Progress, Protest”, in: ICOM, Empowering The Visitor: Process, Progress, Protest (ICOFOM Study Series – ISS 41), Paris 2012, p. 19-20.

 

Michael Warner, “Publics and Counterpublics”, Social Culture 14:1 (2002), p. 49-90.

 

Stephen E. Weil, The Museum and the Public (A Lecture Presented at Teachers College, Columbia University, April 2, 1997), s.l. 1997.

 

Stephen E. Weil, “Transformed From a Cemetery of Bric-a-Brac”, in: Institute of Museum and Library Services, Perspectives on Outcome Based Evaluation for Libraries and Museums, Washington 2000.

 

Stephen E. Weil, “From Being About something to Being For Somebody. The Ongoing Transformation of The American Museum”, in: Richard Sandell & Robert R. Janes (ed.), Museum Management and Marketing, Abingdon 2007, p. 30-48.

Origineel artikel: Stephen E. Weil, “From Being About something to Being For Somebody. The Ongoing Transformation of The American Museum”, Daedalus 128:3 (1999), 229-258.

 

Andrea Witcomb, Re-Imagining the Museum. Beyond the Mausoleum, London - New York 2003.

 

Andrea Witcomb, “A Place for All of Us. Museums and Communities”, in: Sheila Watson (ed.), Museums and Their Communities, London-New York 2007, p. 133-156.

 

Humanities, sociologie, psychologie

 

Tom Andrews, “What Is Social Constructionism?”, The Grounded Theory Review 11:1 (2012), p. 39-46.

 

Marc Augé, Non-Places: Introduction to an Anthropology of Supermodernity (oorspr. titel: Non-Lieux, introduction à une anthropologie de la supermodernité, Paris 1992), vertaald door John Howe, London - New York 1995.

 

Chris Barker & Dariusz Galasiński, Cultural Studies and Discourse Analysis. A Dialogue on Language and Identity, London - New Delhi 2001.

 

Zygmunt Bauman, Culture In a Liquid Modern World, vertaald door Lydia Bauman, Cambridge 2011.

 

Ulrich Beck & Elisabeth Beck-Gernsheim, Individualization: Institutionalized Individualism and its Social and Political Consequences, vertaald door Patrick Camiller, London - New Delhi 2002.

 

Tom Bottomore, “Foreword”, in: Pierre Bourdieu & Jean-Claude Passeron, Reproduction in Education, Society and Culture (oorspr. titel: La reproduction. Éléments pour une théorie du système d’enseignement, Paris 1970), vertaald door Richard Nice, Londen 1990, p. xiv-xvii.

 

Pierre Bourdieu, “Élements d’une théorie sociologique de la perception artistique”, Revue internationale des sciences sociales. Les arts dans la société 20:4 (1968), 589-612.

 

Pierre Bourdieu, Distinction. A Social Critique of the Judgement of Taste (oorspr. titel: La distinction. Critique sociale du jugement, Paris 1979), vertaald door Richard Nice, Cambridge (MA) 1984.

 

 

Pierre Bourdieu, “Forms of Capital” (oorspr. titel: “Ökonomisches Kapital, Kulturelles Kapital, Soziales Kapital”, in: Reinhard Kreckel (ed.), Soziale Ungleichheiten (Soziale Welt, Sonderband 2), Göttingen 1983, p. 183-198), vertaald door Richard Nice, in: John G. Richardson (ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education, Westport 1986, p. 241-285.

 

Pierre Bourdieu & Jean-Claude Passeron, Reproduction in Education, Society and Culture (oorspr. titel: La reproduction. Éléments pour une théorie du système d’enseignement, Paris 1970), vertaald door Richard Nice, Londen 1990.

 

Piere Bourdieu, Alain Darbel & Dominique Schnapper, The Love of Art. European Art Museums and their Public (oorspr. titel: L’amour de l’art: les musées de l’art Européens, Paris 1969), vertaald door Caroline Beattie & Nick Merriman, Cambridge 1991.

 

Huey T. Chen, “A Theory-Driven Evaluation Perspective on Mixed Methods Research”, Research in the Schools 13:1 (2006), p. 75-83.

 

James Clifford, The Predicament of Culture. Twentieth-Century Ethnography, Literature, and Art, Cambridge (MA) 1988.

 

Noel Clycq, “Identiteit socio-antropologisch beschouwd”, in: Bleri Lleshi & Marc Van den Bossche (ed.), Identiteit en interculturaliteit: identiteitsconstructie bij jongeren in Brussel, Brussel 2011 (2 ed.), p. 17-41.

 

Eric Corijn, “Cultuurbeleid, wijkontwikkeling en burgerschap”, in: Sofie Vermeulen, Eefje Vloeberghs, Bas Van Heur, Celine Oosterlynck & Jessica van de Ven, Kan de stad de wereld redden? Teksten van Eric Corijn (Urban Notebooks/Stadsschriften/Cahier urbains), Brussel 2013, p. 162-175.

 

Eric Corijn, Christian Vandermotten, Jean-Michel Decroly, Erik Swyngedouw, “Brussel, internationale stad. Synthesenota nr. 13” (online), Brussels Studies (2009). 

http://www.brusselsstudies.be/medias/publications/NL_84_SGB13.pdf, 8 september 2015.

 

Filip De Rynck, Linda Boudry, Peter Cabus, Eric Corijn, Christian Kesteloot & André Loeckx, De eeuw van de stad. Over stadsrepublieken en rastersteden, Brugge 2003. 

 

Patrick Deboosere, Thierry Eggerickx, Etienne Van Hecke & Benjamin Wayens, “De Brusselse bevolking: een demografische doorlichting. Synthesenota nr. 3” (online), Brussels Studies (2009). http://www.brusselsstudies.be/medias/publications/NL_71_SGB3.pdf (8 september 2015).

 

Joseph P. Forgas, “Introduction: Affect and Social Cognition”, in: Joseph P. Forgas (ed.), Handbook of Affect and Social Cognition, Sydney 2001, p. 1-24.

 

Paulo Freire, “Education as the Practice of Freedom”, vertaald door Myra Bergman Ramos, in: Paulo Freire (ed.), Education for Critical Consciousness, London - New York 1974, p. 1-78.

 

Dirk Geldof, Superdiversiteit. Hoe migratie onze samenleving verandert, Leuven 2013.

 

Jane Jacobs, The Death and The Life of Great Cities, New York 1961.

 

Larissa Larsen, Sharon L. Harlan, Bob Bolin, Edward J. Hackett, Diane Hope, Andrew Kirby, Amy Nelson, Tom R. Rex & Shaphard Wolf, “Bonding and Bridging. Understanding the Relationship between Social Capital and Civic Action”, Journal of Planning Education and Research 24 (2004), p. 64-77.

 

Lievens et al. 2015a

John Lievens, Jessy Siongers & Hans Waege (ed.), Participatie in Vlaanderen 1. Basisgegevens en kerncijfers van de Participatiesurvey 2014, Leuven 2015.

 

Lievens et al. 2015b

John Lievens, Jessy Siongers & Hans Waege (ed.), Participatie in Vlaanderen 2. Eerste analyses van de participatiesurvey 2014, Leuven 2015.

 

François Lyotard, The Postmodern Condition. A Report on Knowledge (oorspr. titel: La condition postmoderne: rapport sur le savoir, Paris 1979), vertaald door Geoff Bennington & Brian Massumi, 

Minneapolis 1984.

 

Gregory Richard Maio & Martha Augoustinos, “Attitudes, Attributions and Social Cognition”, in: Miles Hewstone, Frank D. Fincham & Jonathan Foster (ed.), Psychology, Malden (MA) 2005, p. 360-382.

 

Ian Christopher McManus & Adrian Furnham, “Aesthetic Activities and Aesthetic Attitudes: Influences of Education, Background and Personality on Interest and Involvement in the Arts”, British Journal of Psychology 97 (2006), p. 555-587.

 

Chantal Mouffe, “Deliberative Democracy or Agonistic Pluralism?”, Social Research 66:3 (1999), p. 745-758.

Chantal Mouffe, On the Political, Abingdon - New York 2005.

 

Martha C. Nussbaum, Not For Profit. Why Democracy Needs the Humanities, Oxford - Princeton 2010.

 

Martha C. Nussbaum, Creating Capabilities. The Human Development Approach, Cambridge - London 2011.

 

Ray Oldenburg, The Great Good Place. Cafés, Coffee Shops, Bookstores, Bars, Hair Salons, and Other Hangouts at the Heart of a Community, New York 1989.

 

Ray Oldenburg, “Our Vanishing Third Places”, Planning Commissioners Journal 25 (1996-1997), p. 6-10.

 

Daphna Oyserman & Leah James, “Possible Identities”, in Seth J. Schwartz, Koen Luyckx & Vivian L. Vignoles (ed.), Handbook of Identity Theory and Research, New York - Dordrecht - Heidelberg - London 2011, p. 117-144.

 

Richard E. Petty & Pablo Briñol, “Emotion and Persuasion: Cognitive and Meta-cognitive Processes Impact Attitudes”, Cognition and Emotion 29:1 (2015), p. 1-26.

 

Robert D. Putnam, “Social Capital and Public Affairs”, Bulletin of the American Academy of Arts and Sciences 47:8 (1994), p. 5-19.

 

Richard Rorty, “Method, Social Science and Hope”, in: Richard Rorty, Consequences of Pragmatism (Essays: 1972-1980), Minneapolis 1982, p. 191-210.

 

Richard Rorty, Philosophy and Social Hope, London - New York 1992.

 

Jean-Jacques Rousseau, “Discourse on the Sciences and Arts” (Oorspr. titel: Discours sur les sciences et les arts, Genève 1750), in: Roger D. Masters and Christopher Kelly (ed.), Discourse on the Sciences and Arts (First Discourse) and Polemics. Jean-Jacques Rousseau: the Collected Writings of Rousseau, Vol. 2, Hanover (NH) 1992, p. 1-22.

 

Roberta Shapiro & Nathalie Heinich, “When Is Artification?”, Contemporary Aesthetics 4 (2012 ), p. 1-15.

 

Sheldon Stryker & Peter J. Burke, “The Past, Present and Future of Identity Theory”, Social Psychology Quarterly 63:4 (2000), p. 284-297.

 

Charles Taylor, “The Politics of Recognition”, in: Charles Taylor & Amy Gutmann (ed.), Multiculturalism. Examining the Politics of Recognition, Princeton - Chichester 1992 (2 ed.), p. 25-73.

 

Marc Van den Bossche, “Identiteit: het dialogisch model van Charles Taylor”, in: Bleri Lleshi & Marc Van den Bossche (ed.), Identiteit en interculturaliteit: identiteitsconstructie bij jongeren in Brussel, Brussel 2011 (2 ed.), p. 67-100.

 

Lieselot Vanduynslager, Johan Wets, Jo Noppe & Gerlinde Doyen, Vlaamse migratie- en integratiemonitor 2013, Brussel 2013.

 

Steven Vertovec, “Transnationalism and Identity”, Journal of Ethnic and Migration Studies 27:4 (2001), p. 573-582.

 

Steven Vertovec, “Migration and Other Modes of Transnationalism: Towards Conceptual Cross-Fertilization”, The International Migration Review 37:3 (2003), p. 641-665.

 

Steven Vertovec, “Super-Diversity and its Implications”, Ethnic and Racial Studies 30:6 (2007), p. 1024-1054.

 

Vivian L. Vignoles, Seth J. Schwartz & Koen Luyckx, “Introduction Toward an Integrative View of Identity”, in: Seth J. Schwartz, Koen Luyckx & Vivian L. Vignoles, Handbook of Identity Theory and Research, New York - Dordrecht - Heidelberg - London 2011, p. 1-27.

 

Archeologie, antropologie, ANT

 

Michel Callon, “Some Elements of a Sociology of Translation: Domestication of the Scallops and the Fishermen of St. Brieuc Bay”, in: John Law (ed.), Power, Action and Belief. A New Sociology of Knowledge? London, Routledge, 1986, p. 196-223.

 

Alfred Gell, Art and Agency. An Anthropological Theory, Oxford 1998.

 

Patrick Gielen, “Mapping Community Art”, in: Paul De Bruyne & Patrick Gielen (ed.), Community Art. The Politics of Trespassing, Amsterdam 2011, p. 15-34.

 

Boris Groys, Art Power, Cambridge (MA) - London 2008.

 

Rodney Harrison & John Schofield, After Modernity. Archaeological Approaches to the Contemporary Past, Oxford - New York 2010.

 

Brian Hayden, “Are Emic Types Relevant to Archaeology?”, Ethnohistory 31:2 (1984), p. 79-92.

 

Ian Hodder & Scott Hutson, Reading the Past. Current Approaches to Interpretation in Archaeology, Cambridge - New York 2003 (3 ed.).

 

Igor Kopytoff, “The Cultural Biography of Things: Commodization as Process”, in: Arjun Appadurai (ed.), The Social Life of Things. Commodities in Cultural Perspective, Cambridge 1986, p. 64-91.

 

Bruno Latour, “Give Me a Laboratory and I Will Change the World”, in: Karin Knorr Cetina & Michael Mulkay (ed.), Science Observed. Perspectives on the Social Study of Science, London 1982, p. 141-170.

 

Bruno Latour, Science in Action. How to Follow Scientists and Engineers Through Society, Cambridge (MA) 1987.

 

Bruno Latour, Reassembling the Social. An Introduction to Actor-Network-Theory, Oxford 2005.

 

John Law and John Urry, “Enacting the Social”, Economy and Society 33:3 (2004), p. 390-410.

 

Lambros Malafouris, How Things Shape the Mind. A Theory of Material Engagement, Cambridge (MA) - London 2013.

 

Mike Michaels, Actor-Network-Theory. Trials, Trails and Translations, Los Angeles - London 2017.

 

Methodologie

 

Russell H. Bernard, Research Methods in Anthropology. Qualitative and Quantitative Approaches, New York - Oxford 2006.

 

Claudia de Graauw, Tom Tom voor onderzoek. Wegwijs in onderzoek 2.0 (online), s.l. 2014. 

http://claudiadegraauw.nl/e-book-tomtom-voor-onderzoek/ (17 juli 2016).

 

Adriaan D. de Groot & Henk Visser, Het forumwaarmerk van wetenschap. Argumenten voor een nieuwe traditie (Verhandelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afd. Letterkunde, Nieuwe Reeks, deel 187), Amsterdam, 2003.

 

Vladimir de Semir, Gema Revuelta, Kostas Dimopoulos, Hans Peter Peters, Agnes Allansdottir, Nick Allum, Regula Valérie Burri, Paula Castro, Sergi Cortiñas, Ilan Chabay, Ina Dagyte, Suzanne de Cheveigné, Ana Delicado, Ulrike Felt, Adolf Filacek, Todor Galev, Ryszard M. Janiuk, Dusan Krnel, Mike Laufenberg, Federica Manzoni, Pieter Maeseele, Niels Mejlgaard, Andreea Moldovan, Petros Pashiardis, Tine Ravn, Lisa-Marian Schmidt, Michael Strassnig, Brian Trench, Esa Väliverronen & Michelle Wilson, Toolkit for the Impact Assessment of Science Communication Initiatives and Policies (online), s.l. 2012. 

http://www.occ.upf.edu/img/imatges_cms/TOOLKIT%20MAY%202012.pdf (22 juli 2016).

 

Antonio Diaz Andrade, “Interpretive Research Aiming at Theory Building: Adopting and Adapting the Case Study Design”, The Qualitative Report 14:1 (2009), p. 42-60. 

 

Rod Fisher & Andrew Ormston, “Historical Perspective: Cultural Policies and Instruments”, in: Compendium. Cultural Policies and Trends in Europe, s.l. 2011.

http://www.culturalpolicies.net/web/unitedkingdom.php (30 december 2016).

 

Robert K. Gable & Marian B. Wolf, Instrument Development in the Affective Domain. Measuring Attitudes and Values in Corporate and School Settings, New York 1993 (2 ed.). 

 

Simon Hearn & Anne L. Buffardi, What is Impact?, London 2016.

 

John Holden, Capturing Cultural Value. How Culture Has Become a Tool of Government Policy, London 2004.

 

Arno F.A. Korsten, Wat is theorie?, Maastricht 2015.

http://docplayer.nl/17910026-Wat-is-theorie-prof-dr-a-f-a-korsten-unive… (3 februari 2016).

 

Sharon F. Rallis & Kathleen Bolland, “What is Program Evaluation? Generating Knowledge For Improvement”, Archival Science 4:1-2 (2004), p. 5-16.

 

Elizabeth D. Silva & David Wright, “Researching Cultural Capital: Complexities in Mixing Methods”, Methodological Innovations Online 2:3 (2008), p. 50-62.

 

Andere

 

Lena Bader, Bild-Prozesse im 19. Jahrhundert. Der Holbein-Streit und die Ursprünge der Kunstgeschichte, München 2013.

 

Paul Bélanger, “L’alphabétisation, un droit devenu essentiel”, Journal de l’alpha 190 (2013), p. 12-28.

 

Taylor C. Boas & Jordan Gans-Morse, “Neoliberalism: From New Liberal Philosophy to Anti-Liberal Slogan”, Studies in Comparative International Development 44:2 (2009), p. 137-161.

 

Dorothée Brill, Shock and the Senseless in Dada and Fluxus, Hanover (NH) - London 2010. 

 

Arthur C. Danto, Wat kunst is (oorspr. titel: What art is, London-New Haven 2014) vertaald door Liesbeth Dillo & Helen Poters, Amsterdam 2014.

 

Alain de Botton & John Armstrong, Kunst als therapie (oorspr. titel: Art as Therapy, London 2013), vertaald door Gerre van der Kleij, Maarten Schellekens, Henja Schneider, Nicole Seegers & Jaap Verschoor, Houten 2013.

 

Eva Díaz, The Experimenters. Change and Design at Black Mountain College, Chicago - London 2015.

 

Umberto Eco & Girolamo de Michele, De geschiedenis van de schoonheid (oorspr. titel: Storia della belazza, s.l. 2004), vertaald door Yond Boeke & Patty Krone, Amsterdam 2005.

 

Eckhart Gillen & Peter Weibel, “Europe After the Rain. The Dialectic of Trauma and Revival In European Art from 1945 tot 1968”, in: Facing the Future. Art in Europe 1945-1968 (24 juni - 25 september 2016), Tielt 2016.

 

Nelson Goodman, “When is Art?”, in: David Perkins & Barbara Leondar (ed.), The Arts and Cognition, Baltimore, 1977, p. 11-19.

Frederik Leen, Theorie, geschiedenis en finaliteiten van de kunstwetenschappen en van de studie van de materiële cultuur. Deel I: Kunstwetenschappen, niet-gepubliceerd cursusmateriaal, Brussel 2016.

 

Plato, Politieia (Platoon verzameld werk 10), vertaald door Ars Floreat, Amsterdam 1991.

 

Douglas Robinson, Performative Linguistics. Speaking and Translating as Doing Tings with Words, New York - London 2003.

 

Hans Joachim Störig, Geschiedenis van de filosofie (oorspr. titel: Kleine Weltgeschichte der Philosophie, Stutgart 2000), vertaald door P. Brommer, J.K. van den Brink, Jos Thielens, Pim Lukkenaer & Margreet de Boer, 2010 (5 ed.).

 

Johan Swinnen, “Inleiding. Zingeving en humanisering in de beeldcultuur”, in: Johan Swinnen (ed.), Anders zichtbaar, Brussel 2012 (2 ed.), p. 8-20.

 

Laurens ten Kate, Rebekka Bremmer & Eelke Warrink (ed.), Encyclopedie van de filosofie. Van de Oudheid tot vandaag, Amsterdam 2007.

 

Carl Friedrich von Rumohr, Zur Geschichte und Theorie der Formschneidekunst, Leipzig 1837.

 

 

 

 

  1. Beleidsnota’s, (interne) rapporten, marktonderzoek, brochures, …

 

Els De Clercq, Festival Arts & Alpha. L’intérêt des démarches artistique en alphabétisation, niet-gepubliceerd intern document s.d.

 

Marie Evenepoel, Pourquoi utiliser l’outil artistique?, niet-gepubliceerd intern document s.d.

 

Jay Farbstein, Emily Axelrod, Robert Shibley & Richard Wener, Urban Transformation. 2009 Rudy Bruner Award for Urban Excelence, Cambridge (MA) 2009.

 

Sven Gatz, Strategische visienota cultureel erfgoed, s.l. 2017.

 

Sabine Laruelle, Algemene beleidsnota KMO’s, zelfstandigen, landbouw en wetenschapsbeleid, s.l. 2009.

 

Elke Sleurs, Algemene beleidsnota wetenschapsbeleid, s.l. 2015.

 

Hein Van Beuningen, Tim Tieleman & Booz Company, Rijksmuseum: bijzonder binnenlands product. De economische waarde en impact van het nieuwe Rijksmuseum, Amsterdam 2013.

 

Arts Council England, The Value of Arts and Culture to People and Society. An Evidence Review, Manchester 2014.

 

BOZAR, Corporate Development, Brussel 2012.

 

BOZAR, Jaarverslag 2008, s.l. s.d.

https://issuu.com/bozar/docs/annrep2008_nl_low (17 februari 2017).

 

BOZAR, Jaarverslag 2010, Brussel 2012.

https://issuu.com/bozar/docs/bozarjaarverslag_2010_lowdef_en (12 februari 2017).

 

Canadian Museum Association, Canadians and their Museums. A Survey of Canadians and Their Views About the Country’s Museums. Report of Findings Prepared for Canadian Museums Association / Associations des Musées Canadiens, Toronto - Edmonton 2003.

 

Conseil bruxellois des Musées, Communique de presse 12/03/2017, Brussel 2017.

http://www.museumnightfever.be/nl/info-presse/ (27 maart 2017).

 

Huis van het Nederlands Brussel, Jaarverslag 15, Brussel 2016.

 

Lire et Écrire, Le public, niet-gepubliceerd intern document, 2017.

 

Lire et Écrire, Présences, niet-gepubliceerd intern document, 2017.

 

Toerisme Vlaanderen, Marktonderzoek Vlaamse Meesters, Brussel 2016.

 

UNESCO, Expert Meeting on Community Involvement in Safeguarding Intangible Cultural Heritage: Towards the Implementation of the 2003 Convention, Report (13-15 March 2006, Tokyo, Japan), Tokyo - Paris 2006.

 

 

 

 

  1. Kranten- en tijdschriftartikels

 

Chris Dercon, “De toekomst van het museum: op zoek naar publiek. De toeschouwer wil participeren” (online), De Groene Amsterdammer, Groene.nl, 29 februari 2012.

https://www.groene.nl/artikel/de-toeschouwer-wil-participeren (17 september 2016).

 

Marian Kin, “De kunstenaar die geniale dingen doet met letters: Al die alfabetten tonen aan hoe mooi diversiteit is” (online), in: demorgen.be , 17 april 2017.

http://www.demorgen.be/magazine/de-kunstenaar-die-geniale-dingen-doet-m… (28 april 2017).

 

Alexandra Peers, “Activists Occupy Tate Modern Museum to Protest ‘Oil Money’ Ties to British Petroleum” (online), Observer.com, 15 juni 2015.

http://observer.com/2015/06/activists-occupy-tate-modern-museum-to-prot… (3 december 2016).

 

Kees Weeda, “Goede of gehoorzame burgers”, in: MMNieuws, mmnieuws.nl, Dossiers, 3 december 2015.

http://www.mmnieuws.nl/dossiers/ (13 september 2016).

 

 

 

 

 

 

  1. Internetpublicaties en websites

 

Anne Buffardi & Tiina Pasanen, “Measuring Development Impact Isn't Just Technical, It's Political” (online) in: Overseas Development Institute (ODI), Articles and Blogs, odi.org, 14 juni 2016. 

https://www.odi.org/comment/10412-measuring-development-impact-isnt-jus… (22 november 2016).

 

Wolf-Dieter Dube, “Archives of Culture: a Conversation with Wolf-Dieter Dube” (online), in: The Getty Conservation Institute, Newsletter 8.1 (spring 1993), getty.edu, 2017.

http://www.getty.edu/conservation/publications_resources/newsletters/8_… (1 februari 2017).

 

Alistair Hudson, “We Need to Rethink What a Museum Can Be” (online), in: Museums Associoation, Comment, museumsassociation.org, 1 oktober 2015.

http://www.museumsassociation.org/museums-journal/comment/01102015-this… (3 januari 2017).

 

John Hunter, “The History and Evolution of the PDSA-Cycle” (online), in: The W. Edwards Deming Institute Blog, blog.deming.org, 28 mei 2015.

https://blog.deming.org/2015/05/the-history-and-evolution-of-the-pdsa-c… (21 januari 2017).

 

Niklas Maak, Charlotte Klonk & Thomas Demand, “Museum display” (online), in: Tate Etc. issue 21: Spring 2011, tate.org.uk, 2011. 

http://www.tate.org.uk/context-comment/articles/white-cube-and-beyond (27 januari 2017).

 

Marlies Philippa, Frans Debrabandere, Arend Quak, Tanneke Schoonheim & Nicoline van der Sijs, Etymologisch woordenboek van het Nederlands (online), Amsterdam 2011.

http://www.etymologie.nl (15 oktober 2016-19 november 2016).

 

Gustav Poel, “Rumohr, Karl von” (online), in: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, vol. 29, s.l. 1889, p. 657-661, wikisource.org, s.d.

https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Rumohr,_Carl_Friedrich_… (18 januari 2017).

 

Terry Sharp & Kelly Fritz Garrow, “Toledo Museum of Art Acquires Sculpture by Noted Spanish Artist Jaume Plensa”, in: Toledomuseum.org, 28 november 2012.

http://www.toledomuseum.org/wordpress/wp-content/uploads/Plensa-Sculptu… (21 april 2017).

 

Archives ICOM, ICOM, “Development of the Museum Definition According to ICOM Statutes (2007-1946)” (online), in: archives.icom.museum, s.d.

http://archives.icom.museum/hist_def_eng.html (18 november 2015).

 

 

Artsmulticulturels, “Atelier artistique en alphabétisation” (online), in: artsmulticulturels.wordpress.com 2017. 

https://artsmulticulturels.wordpress.com (16 maart 2017).

 

Ashmolean, Museum of Art and Archaeology, University of Oxford, “History of the Ashmolean” (online), in: ashmolean.org, 2012.

http://www.ashmolean.org/about/historyandfuture/ (12 oktober 2016).

 

Belgian Federal Government, statbel.fgov.be, “Structuur van de bevolking volgens woonplaats: oppervlakte en bevolkingsdichtheid” (online), in: statbel.fgov.be (Statistics Belgium), 2013.

http:// statbel.fgov.be/nl/statistieken/cijfers/bevolking/structuur/woonplaats/oppervlakte_dichtheid/ (19 november 2015).

 

Belspo, Overzichten van rapporten per FWI, “Museummonitor (KBIN, KMMA, KMSK, MIM, Jubelpark en Planetarium)” (online), belspo.be, 2016.

http://www.belspo.be/belspo/pubobs/files/ENQUETE%20PERMANENTE%20%202016… (19 januari 2017).

 

Belgian Federal Government, Bevolking en mobiliteit, Structuur van de bevolking volgens woonplaats, “Bevolking naar woonplaats, nationaliteit, burgerlijke staat, leeftijd en geslacht” (online), in: bestat.economie.fgov.be (statistics Belgium), 5 juli 2016.

https://bestat.economie.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=1b9e219b-0… (19 januari 2017).

 

BOZAR, “Geschiedenis. Ondergrondse kunstberg” (online), in: bozar.be, 2016.

http://www.bozar.be/nl/static-pages/99026-geschiedenis (14 oktober 2016).

 

BOZAR, “Missie en visie” (online), in: bozar.be, 2017.

http://www.bozar.be/nl/static-pages/54537-missie-visie (12 februari 2017).

 

BOZAR, “No Country For Young Men” (online), in: bozar.be, 2014. 

http://www.bozar.be/nl/activities/5120-no-country-for-young-men (1 februari 2017).

 

BOZAR, “Onderwijs” (online), in: bozar.be, 2016.

http://www.bozar.be/nl/static-pages/54532-onderwijs (1 oktober 2016).

 

BOZAR, “Onze partners” (online), in: bozar.be, 2017.

http://www.bozar.be/nl/static-pages/54523-overheidspartners (12 februari 2017).

 

BRASS Centre Culturel de Forest, “Parcours d’artistes 2016”, lebrass.be, 2016. 

http://lebrass.be/focus/parcours-dartistes-2016/ (17 maart 2017).

 

The British Museum, “History of the British Museum” (online), in: britishmuseum.org, s.d.

http://www.britishmuseum.org/about_us/the_museums_story/general_history… (13 oktober 2016).

 

Built With, “CMS Usage Statistics” (online), in: trends.builtwith.com, 2017.

https://trends.builtwith.com/cms (18 maart 2017).

 

Claudia de Graauw effectmeting en doelbereik, Wie, “Claudia de Graauw” (online), in: claudiadegraauw.nl, s.d. 

http://claudiadegraauw.nl/claudia-de-graauw/ (18 januari 2017). 

 

Dictionary of Art Historians, “Aloys Hirt” (online), in: dictionaryofarthistorians.org, s.d.

https://dictionaryofarthistorians.org/hirta.htm (17 oktober 2016).

 

Dictionary of Art Historians, “Carl Friedrich von Rumohr” (online), in: dictionaryofarthistorians.org, s.d.

https://dictionaryofarthistorians.org/rumohrk.htm (17 oktober 2016).

 

Dictionary of Art Historians, “Gustav Waagen” (online), in: dictionaryofarthistorians.org, s.d.

https://dictionaryofarthistorians.org/waageng.htm (17 oktober 2016).

 

English Oxford Living Dictionaries, “Neutral” (online), in: Oxforddictionaries.com, 2017.

https://en.oxforddictionaries.com/definition/neutral (26 januari 2017).

 

Huis van het Nederlands Brussel, Op stap met je klas, “Brusselse musea” (online), in: huisnederlandsbrussel.be, 2017.

http://www.huisnederlandsbrussel.be/content/op-stap-naar-brusselse-musea (14 februari 2017).

 

Huis van het Nederlands Brussel, “Over ons” (online), in: huisnederlandsbrussel.be, 2017.

http://www.huisnederlandsbrussel.be/content/over-ons (12 februari 2017).

 

ICOM, “Code de déontologie de l’ICOM pour les musées” (online), in: icom-wb.museum, 2006.

http://www.icom-wb.museum/files/files/code_deontologie_ICOM.pdf (21 maart 2017).

 

Institut Wallon de l’evaluation de la prospection et de la statistique (IWEPS), “Statistiques” (online), in: iweps.be, 2015.

http://www.iweps.be/themes-categorie/acceuil-statistiques (14 november 2015)

 

INRACI, “Programme de l’option groupée techniques artistiques” (online), in: inraci.be, 2016.

http://www.inraci.be/doc/prg_ph_2.pdf (18 maart 2017).

 

Koninklijke Musea voor Schone Kunsten Brussel, Tentoonstellingen, “Bruegel: Unseen Masterpieces. When art meets technology”, in: www.fine-arts-museum.be, 2016.

https://www.fine-arts-museum.be/nl/tentoonstellingen/bruegel-unseen-mas… (17 februari 2017).

 

Koninklijke Musea voor Schone Kunsten Brussel, “De helende kracht van kunst” (online), in: fine-arts-museum.be, 2017.

https://www.fine-arts-museum.be/nl/agenda/2017/06/20/de-helende-kracht-… (25 april 2017).

 

Koninklijke Musea voor Schone Kunsten Brussel, “Geschiedenis” (online), in: fine-arts-museum.be, 2017.

https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-instelling/geschiedenis (12 februari 2017).

 

Koninklijke Musea voor Schone Kunsten Brussel, Extra-edu, “Museum op maat” (online), in: extra-edu.be/MSM, s.d.

http://extra-edu.be/MSM (14 februari 2017).

 

Koninklijke Musea voor Schone Kunsten Brussel, “Onderzoeksprojecten” (online), in: fine-arts-museum.be, s.d.

https://www.fine-arts-museum.be/nl/onderzoek/onderzoeksprojecten (25 april 2017).

 

Koninklijke Musea voor Schone Kunsten Brussel, “Woord van de directeur” (online), in: fine-arts-museum.be, 2017.

https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-instelling/woord-van-de-directeur (12 februari 2017).

 

Lire et Écrire, “Le reseau de apprenants a Berne” (online), in: lire-et-ecrire.be, 2016.

http://www.lire-et-ecrire.be/Le-Reseau-des-apprenants-a-Berne?lang=fr 

 

Lire et Écrire, “Notre histoire” (online), in: lire-et-écrire.be, s.d.

http://www.lire-et-ecrire.be/Notre-histoire-11096?lang=fr (14 februari 2017).

 

Museo Arte Contemporânea de Chiado, Almeida, “Imagens”, in: museuartecontemporanea.pt, s.d.

http://www.museuartecontemporanea.pt/pt/pesquisa (18 maart 2017).

 

Museum van Elsene, “Geschiedenis” (online), in: www.museumvanelsene.irisnet.be, s.d.

http://www.museumvanelsene.irisnet.be/museum/geschiedenis/geschiedenis (30 december 2016). 

 

Museum van Elsene, “Pierre et Gilles. Clair-obscur” (online), in: www.museumvanelsene.irisnet.be, 2017.

http://www.museumvanelsene.irisnet.be/tentoonstellingen/huidige-tentoon… (29 april 2017).

 

Museum van Elsene, “Scholen” (online), in: www.museumvanelsene.irisnet.be, 2016.

http://www.museumvanelsene.irisnet.be/activiteiten/schoolaanbod/scholen (28 december 2016).

 

Museum van Elsene, “Vaste collectie” (online), in: www.museumvanelsene.irisnet.be, s.d.

http://www.museumvanelsene.irisnet.be/museum/vaste-collectie-1 (14 februari 2017).

 

Out of the Box, “Au programme de l'année académique 2016-2017” (online), in: ofthebox.be, 2017.

http://www.ofthebox.be/programme/ (25 april 2017).

 

Out of the Box, “Esprit” (online), in: ofthebox.be, 2016.

http://www.ofthebox.be/esprit/ (14 februari 2017).

 

Out of the Box, “Une rencontre aver Pierre et Gilles” (online), in: ofthebox.be, 2016.

http://www.ofthebox.be/une-rencontre-avec-pierre-et-gilles/ (19 maart 2017)

 

Parcours d’Artistes, Ateliers, “De l’art … et plus encore” (online), in: parcoursdesartistes.be, 2016.

http://parcoursdartistes.be/atelier/de-lart-et-plus-encore/ (17 maart 2017).

 

Participatiesurvey 2009, Kunst en erfgoed, musea en tentoonstellingen, “Kunstmusea of -tentoonstellingen bezocht in de laatste 6 maanden” (online), in: rwebtool.ugent.be, 2010.

http://rwebtool.ugent.be/pas2009/pp_kunstmusea_cat (21 februari 2017).

 

Participatiesurvey 2014, Cultuurparticipatie, “Musea en tentoonstellingen” (online), in: rwebtool.ugent.be, 2015.

http://rwebtool.ugent.be/pas2014/pp_musea_cat (20 januari 2017).

 

Studiedienst van de Vlaamse Regering, “Bezoek aan een Belgisch museum, galerij of tentoonstelling naar opleiding” (online), in: www4.vlaanderen.be, 2015.

http://www4.vlaanderen.be/sites/svr/Cijfers/Pages/Excel.aspx (12 november 2015).

 

Studiedienst van de Vlaamse Regering, “SVR - SVC -survey” (online), in: www4.vlaanderen.be, 2015.

http://www4.vlaanderen.be/sites/svr/Enquetes/Pages/Enquetes.aspx (12 november 2015). 

 

Subeo Blogspot, “Centre Pompidou” (online), in: subeozone.blogspot.be, 12 februari 2011.

http://subeozone.blogspot.be/2011/02/centre-pompidou.html (29 april 2017).

 

Teylersmuseum, Collectie, “Gebouw en geschiedenis” (online), in: teylersmuseum.nl s.d.

http://www.teylersmuseum.nl/nl/collectie/gebouw-en-geschiedenis (14 oktober 2016).

 

Toledo Museum of Art, “Jaume Plensa’s Spiegel” (online), in: toledomuseum.org 2012.

http://www.toledomuseum.org/2012/12/04/jaume-plensas-spiegel/ (22 april 2017).

 

Visitors Studies Association, “Journal and Archive” (online), in: visitorstudies.org 2016. 

http://www.visitorstudies.org/journal-and-archive (20 januari 2017).

 

WIELS, “Buiten de lijntjes” (online), in: wiels.org, s.d.

http://www.wiels.org/nl/117/Buiten-de-lijntjes (14 februari 2017).

 

WIELS, “Het afwezige museum” (online), in: wiels.org, s.d.

http://www.wiels.org/nl/exhibitions/927/Het-afwezige-museum (26 april 2017).

 

WIELS, “Samenwerking Lire et Écrire. Kunst en nog meer!” (online), in: wiels.org, s.d.

http://www.wiels.org/nl/34/Samenwerking-Lire-et-Ecrire (17 maart 2017).

 

WIELS, “School bezoeken” (online), in: wiels.org, s.d.

http://www.wiels.org/nl/52/School-bezoeken (1 oktober 2016).

 

WIELS, “Over WIELS” (online), in: wiels.org, s.d.

http://www.wiels.org/nl/6/Over-WIELS (14 oktober 2016).

 

WIELS, “Zaalverhuur” (online), in: wiels.org, s.d.

http://www.wiels.org/dbfiles/mfile/5500/5532/WIELS_zaalverhuur_4.pdf (16 maart 2017).

 

 

 

 

 

  1. Audio- en beeldfragmenten

 

David Fleming & Jasper Visser, MuseumNext: David Fleming speaks with Jasper Visser (MuseumNext Dublin, 20th April 2016), vanaf min. 6.00.

https://vimeo.com/165110119 (28 januari 2017).

 

Patricia Fernandez & Katherine Longly, Evaluatie-interview 2015-2016, niet-gepubliceerd audiobestand (mp3).

 

 

 

 

  1. Studiedagen, lezingen, congressen, vormingsdagen, sectormomenten, …

 

Chris Dercon, Welkom museum, visie op het museum van de toekomst, Hasselt (Universiteit Hasselt), 28 november 2016.

 

Danielle Linzer, Room to Rise: the Lasting Impact of Intensive Teen Programs in Art Museums, Antwerpen (FoMu), 7 november 2016.

 

 

 

 

 

Universiteit of Hogeschool
Master of Arts in de Kunstwetenschappen en Archeologie
Publicatiejaar
2017
Promotor
Tamara Ingels
Kernwoorden