Opslag van kunstvoorwerpen: een onderzoek naar de positie van freeports in het huidig Europees wettelijk kader

Laura Coucke
Dit onderzoek kijkt naar de legaliteit van de activiteiten van freeports binnen de Europese Unie, waarbij een nadruk wordt gelegd op de opslag van kunstvoorwerpen. Er wordt gefocust op drie mogelijke problemen namelijk: witwas, illegale handel en de vraag naar ongeoorloofde staatssteun.

Legaliteit van de opslag van kunstvoorwerpen in freeports

De opslag van kunst is een belangrijk onderdeel van de kunstmarkt geworden. Freeports bieden een opslagplaats aan waar kunst kan worden opgeslagen op een veilige manier. Bovendien worden de goederen die zich bevinden in de freeport vrijgesteld van invoerrechten en btw. Dit gunstregime is dan ook heel aantrekkelijk voor al wie investeert in kunst. Kunst op zich is een hele interessante investering, mede dankzij nieuwe strengere regelgeving in de financiële en vastgoedsector. Daarbovenop komt het feit dat er geen tijdslimiet is op de goederen die zich in een freeport bevinden en dat deze dan ook met vrijstelling van btw en invoerrechten verkocht kunnen worden. Binnen de Europese Unie bestaat er één freeport die gespecialiseerd is in de opslag van kunst en dat is deze van Luxemburg. De nadruk van dit onderzoek zal dan ook vooral op deze freeport gelegd worden.

Ondanks deze voordelen is de huidige publieke opinie met betrekking tot freeports eerder negatief. Zo duiken er heel wat gevaren op. Door het bijna niet-gereguleerde karakter van de kunstmarkt en de discretie die freeports bieden, kunnen ze perfect gebruikt worden om bijvoorbeeld geld wit te wassen en antiquiteiten illegaal te verhandelen. Dit onderzoek zal zich focussen op de bestaande wetgeving van de Europese Unie en zal nagaan of dat wettelijk kader voldoende aangepast is om deze gevaren te vermijden.

In dit onderzoek zal eerst het wettelijk kader met betrekking tot freeports gegeven worden. Er zal nagegaan worden onder welk douaneregeling ze vallen en hoe zo’n gunstregime mogelijk gemaakt kan worden. Na deze algemene uiteenzetting zal gekeken worden welke problemen precies opduiken met betrekking tot freeports en hoe de wetgeving van de Europese Unie deze eventueel probeert te vermijden. Er zal ingegaan worden op twee criminele problemen, namelijk witwassen en illegale handel van antiquiteiten. Daarnaast zal een afweging gemaakt worden om na te gaan of dit gunstregime dat aangeboden wordt geen ongeoorloofde staatssteun zou kunnen uitmaken. Het is duidelijk dat dit op een of andere manier een voordeel oplevert ten opzichte van andere opslagplaatsen zonder gunstregime. In een laatste deel van dit onderzoek zal een vergelijking gemaakt worden met andere landen, Zwitserland en de Verenigde Staten, die ook te maken hebben met zo’n freeports. Er zal worden nagegaan hoe zij deze gevaren en problemen aanpakken en hoe we dit kunnen vergelijken met Luxemburg.

Bibliografie

BIBLIOGRAFIE

WETGEVING

Internationaal

Verdrag inzake de middelen om de onrechtmatige invoer, uitvoer of eigendomsoverdracht van culturele goederen te verbieden en te verhinderen, 14 november 1970, 823 United Nations Treaty Series 231.

UN Doc. S/RES/2347 (2017) [Resolution 2347 (2017)].

Report from the Intergovernmental Committee for Promoting the Return of Cultural Property to its Countries of Origin or its Restitution in Case of Illicit Appropriation (30 september 2016), ICPRCP/16/20.COM/12 (2016), http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CLT/pdf/2_FC_free_por… document_Final_EN_revclean.pdf (consultatie 15 mei 2018).

Report from the Intergovernmental Committee for Promoting the Return of Cultural Property to its Countries of Origin or its Restitution in Case of Illicit Appropriation (31 mei 2018), ICPRCP/18/21.COM/Report (2018), http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CLT/movable/pdf/21_CO… P_EN_FINAL.pdf (consultatie 20 maart 2019).

UNESCO, Protection against trafficking in cultural property, 28 oktober 2009, UNODC/CCPCJ/EG.1/2009/CRP.1, https://www.unodc.org/documents/organized- crime/V0987314.pdf (consultatie 1 april 2019).

UNESCO, Operational Guidelines for the Implementation of the Convention of the Means of Prohibiting and Preventing the Illicit Import, Export and Transfer of Ownership of Cultural Property, 2015, http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CLT/pdf/OPERATIONAL_G… LINES_EN_FINAL_FINAL.pdf (consultatie 28 maart 2019).

IMF, The IMF and the fight against money laundering and the financing of terrorism, oktober 2017, http://www.imf.org/en/About/Factsheets/Sheets/2016/08/01/16/31/Fight-Ag…- Laundering-the-Financing-of-Terrorism (consultatie 9 mei 2018).

FINANCIAL ACTION TASK FORCE, Money laundering vulnerabilities of free trade zones, maart 2010, http://www.fatf- gafi.org/media/fatf/documents/reports/ML%20vulnerabilities%20of%20Free%20Trade%20Zon es.pdf (consultatie 9 mei 2018).

FINANCIAL ACTION TASK FORCE, Anti-money laundering and counter-terrorist financing measures: Switzerland, December 2016, http://www.fatf- gafi.org/media/fatf/content/images/mer-switzerland-2016.pdf (consultatie 8 april 2019).

Image removed.

85

Europees

Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap.
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, Pb.C. 26 oktober 2012, afl. 326, 47.

Verord.Raad nr. 2658/87, 23 juli 1987 met betrekking tot de tarief- en statistieknomenclatuur en het gemeenschappelijk douanetarief, Pb.L. 7 september 1987, afl. 256, 1.

Verord.Raad nr. 1210/2003, 7 juli 2003, betreffende bepaalde specifieke restricties op de economische en financiële betrekkingen met Irak en tot intrekking van Verordening nr. 2465/96,Pb.L. 8 juli 2003, afl. 169, 6.

Verord.Raad nr. 116/2009, 18 december 2008 betreffende de uitvoer van cultuurgoederen, Pb.L.10 februari 2009, afl. 39, 1.

Verord.Raad nr. 36/2012, 18 januari 2012, betreffende beperkende maatregelen in het licht van de situatie in Syrië en tot intrekking van Verordening nr. 442/2011, Pb.L. 19 januari 2012, afl. 16, 1.

Verord.Raad nr. 952/2013, 9 oktober 2013 tot vaststelling van het douanewetboek van de Unie,Pb.L. 10 oktober 2013, afl. 269, 1.

Rectificatie van Verord.Raad nr. 952/2013, 9 oktober 2013 tot vaststelling van het douanewetboek van de Unie, Pb.L. 29 oktober 2013, afl. 287, 90.

Verord.Parlement en Raad nr. 2016/679, 27 april 2016, betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG, Pb.L. 4 mei 2016, afl. 119, 1.

Uitvoeringsverordening nr. 2018/1602, 11 oktober 2018 tot wijziging van bijlage I bij Verordening nr. 2658/87 van de Raad met betrekking tot de tarief- en statistieknomenclatuur en het gemeenschappelijke douanetarief, Pb.L. 31 oktober 2018, afl. 273, 1.

Richtlijn Raad nr. 2006/112/EG betreffende het gemeenschappelijk stelsel van belastingen over toegevoegde waarde, Pb.L. 11 december 2011, afl. 347, 1.

Richtlijn Raad nr. 2011/16/EU, 15 februari 2011 betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van de belastingen en tot intrekking van Richtlijn 77/799/EEG, Pb.L. 11 maart 2011, afl. 64, 1.

Richtlijn Raad nr. 2015/849, 20 mei 2015, inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, Pb.L. 5 juni 2015, afl. 141, 73.

Image removed.

86

Richtlijn Raad nr. 2016/2258, 6 december 2016, tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU wat betreft toegang tot antiwitwasinlichtingen door belastingautoriteiten, Pb.L. 16 december 2016, afl. 342, 1.

Richtlijn Raad nr. 2018/843, 30 mei 2018, tot wijziging van Richtlijn (EU) 2015/849 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, Pb.L. 19 juni 2018, afl. 156, 43.

Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de invoer van cultuurgoederen, SWD(2017) 263 final, http://eur- lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:e1fd9ba7-67a8-11e7-b2f2- 01aa75ed71a1.0006.02/DOC_1&format=PDF (consultatie 21 maart 2019).

Overeenkomst tussen Europese Economische Gemeenschap en de Zwitserse Bondsstaat, Pb.L.31 december 1972, afl. 300, 189.

Beschikking Commissie nr. 2004/339/EG, 15 oktober 2003 betreffende de door Italië ten uitvoer gelegde maatregelen ten gunste van RAI SpA, Pb.L. 23 april 2004, afl. 119, 1.

Mededeling van de Commissie betreffende het begrip “staatssteun” in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, 19 juli 2016, https://eur- lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52016XC0719(05)&from=NL (consultatie 6 mei 2018).

Mededeling van de Commissie ten aanzien van de versterking van het Uniekader voor prudentieel en antiwitwastoezicht voor financiële instellingen, 12 september 2018, https://eur- lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018DC0645&from=EN (consultatie 11 maart 2019).

Advies van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming inzake het voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van belastingen, 20 april 2010, 2010/C 101/01.

Taxud.c.1(2019), VAT rates applied in the Member States of the European Union, Europese Commissie, 1 januari 2019, https://ec.europa.eu/taxation_customs/sites/taxation/files/resources/do… _vat_works/rates/vat_rates_en.pdf (consultatie 20 maart 2019).

EUROPESE COMMISSIE, Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de invoer van cultuurgoederen, 13 juli 2017, 2017/0158 (COD), https://eur- lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:e1fd9ba7-67a8-11e7-b2f2- 01aa75ed71a1.0006.02/DOC_1&format=PDF (consultatie 4 maart 2019).

EUROPEAN COMMISSION, Fighting illicit trafficking in cultural goods: analysis of customs issues in the EU, juni 2017,

87

https://ec.europa.eu/taxation_customs/sites/taxation/files/annex_08_dg_… licit_trafficking_in_cultural_goods_en.pdf (consultatie 27 maart 2019).

European Parliament resolution of 26 March 2019 on financial crimes, tax evasion and tax avoidance, http://www.europarl.europa.eu/cmsdata/162244/P8_TA-PROV(2019)0240.pdf (consultatie op 5 april 2019).

EUROPEAN PARLIAMENT SPECIAL COMMITTEE ON FINANCIAL CRIME, TAX EVASION AND TAX AVOIDANCE, Freeports and Special Economic Zones : risks and benefits for the EU, oktober 2018, http://www.europarl.europa.eu/cmsdata/155704/6%20-%2005%20- %20Charles%20Carr%20-%20Q&A.pdf, (consultatie 27 januari 2019).

EUROPEAN ADDED VALUE UNIT, Bringing transparency, coordination and convergence to corporate tax policies in the European Union, oktober 2015, http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2016/558776/EPRS_STU(… EN.pdf (consultatie 16 mei 2018).

DG COMPETITION, Working paper on state aid and tax rulings, 2016, http://ec.europa.eu/competition/state_aid/legislation/working_paper_tax… (consultatie 3 april 2019).

Andere

Luxemburg

Loi modifiée du 12 février 1979 concernant la taxe sur la valeur ajoutée (LU), http://www.aed.public.lu/tva/loi/Loi-TVA-2019-01-013.pdf (consultatie 23 maart 2019).

Loi du 12 novembre 2004 relative à la lutte contre le blanchiment et contre le financement du terrorisme (LU), 19 november 2004, http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/11/12/n1/jo (consultatie 21 maart 2019).

Loi du 28 juillet 2011 complétant la loi modifiée du 12 février 1979 concernant la taxe sur la valeur ajoutée, (LU) 12 september 2011, http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2011/07/28/n13/jo (consultatie 23 maart 2019).

Loi du 17 décembre 2014 portant approbation de la Convention concernant les mesures à prendre pour interdire et empêcher l’importation, l’exportation et le transfert de propriété illicites des biens culturels, adoptée par la Conférence Générale de l’UNESCO à sa seizième session, à Paris, le 14 novembre 1970 (LU), 22 december 2014, http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2014/12/17/n3/jo (consultatie 6 april 2019).

Loi du 24 juillet 2015 modifiant la loi modifiée du 12 novembre 2004 relative à la lutte contre le blanchiment et contre le financement du terrorisme (LU), 29 juli 2015, http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2015/07/24/n2/jo (consultatie 21 maart 2019).

Image removed.

88

Loi du 13 février 2018 portant la loi modifiée du 12 novembre 2004 relative à la lutte contre le blanchiment et contre le financement du terrorisme (LU), 14 februari 2018, http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2018/02/13/a131/jo (consultatie 23 maart 2019).

Règlement grand-ducal du 17 décembre 2014 portant institution d’une Commission nationale pour la coopération avec l’UNESCO (LU), 18 december 2014, http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2014/12/12/n4/jo (consultatie 15 april 2019).

Arrêté ministériel du 30 novembre 2012 portant création d’une zone franche et accordant l’autorisation de construction d’un bâtiment destiné à l’entreposage d’objets valeur (LU), 7 december 2012, http://legilux.public.lu/eli/etat/adm/amin/2012/11/30/n1/jo (consultatie 23 maart 2019).

Zwitserland

Constitution fédérale de la Confédération Suisse de 18 avril 1999 (CH), 1 januari 2000, https://www.admin.ch/opc/fr/classified-compilation/19995395/index.html (consultatie 18 april 2019).

Loi fédérale du 10 octobre 1997 concernant la lutte contre le blanchiment d’argent et financement terrorisme (CH), 1 april 1998, https://www.admin.ch/opc/fr/classified- compilation/19970427/index.html (consultatie 8 april 2019).

Loi du 20 juin 2003 sur le transfert international des biens culturels (CH), 1 juni 2005, https://www.admin.ch/opc/fr/classified-compilation/20001408/index.html (consultatie 6 april 2019).

Loi sur les douanes du 18 mars 2005 (CH), 1 mei 2007, https://www.admin.ch/opc/fr/classified- compilation/20030370/index.html (consultatie 6 april 2019).

Loi fédérale régissant la taxe sur la valeur ajoutée du 12 juin 2009 (CH), 1 januari 2010, https://www.admin.ch/opc/fr/classified-compilation/20081110/index.html (consultatie 7 april).

Ordonnance du 13 avril 2005 sur le transfert international des biens culturels (CH), 1 juni 2005, https://www.admin.ch/opc/fr/classified-compilation/20050200/index.html (consultatie 7 april 2019).

Ordonnance sur les douanes du 1 novembre 2006 (CH), 1 mei 2007, https://www.admin.ch/opc/fr/classified-compilation/20052713/index.html (consultatie 7 april 2019).

Verenigde Staten

United States Constitution.
Title 13 of the United States Code.

89

Title 18 of the United States Code.

Title 19 of the United States Code.

Title 15 of the Code of Federal Regulations.

Title 19 of the Code of Federal Regulations.

Harmonized Tariff Schedule of the United States, Chapter 97, https://hts.usitc.gov/current (consultatie 10 april 2019).

Discussion Draft to make reforms to the Federal Bank Secrecy Act and anti-money laundering laws, and for other purposes (US), 8 maart 2019, https://financialservices.house.gov/uploadedfiles/bills-116pih-reforms… (consultatie 22 april 2019).

Andere

BASEL INSTITUTE ON GOVERNANCE, Basel Art Trade Guidelines, 2012, https://www.baselgovernance.org/sites/collective.localhost/files/public… _guidelines.pdf (consultatie 16 maart 2019).

BASEL INSTITUTE ON GOVERNANCE, Basel Art Trade Anti-Money Laundering Principles, 2018, https://www.baselgovernance.org/sites/collective.localhost/files/public… _trade_2018_1.pdf (consultatie 17 maart 2019).

GCBF, Rapport sur l’évaluation nationale des risques de blanchiment d’argent et de financement du terrorisme en Suisse, juni 2015, https://www.newsd.admin.ch/newsd/message/attachments/39966.pdf (consultatie 8 april 2019).

SENAAT, Informatieverslag: bestrijding van kunstroof, 15 juni http://www.senate.be/informatieverslagen/6-357/Senaat_verslag_kunstroof… (consultatie 15 april 2019).

RECHTSPRAAK

Internationaal

ICJ 26 februari 2007, Rep. 43, Genocide zaak (Bosnië-Herzegovina t. Servië). Tribunal fédéral (CH) 22 mei 2017, nr. 2C_582/2016.
Europees

2018,

Image removed.Image removed.

HvJ 10 december 1968, nr.7-68, ECLI:EU:C:1968:51, Commissie van Europese Gemeenschappen/Italiaanse Republiek.

90

HvJ 2 juli 1974, nr. 173-73, ECLI:EU:C:1974:71, Italiaanse Republiek/Commissie.

HvJ 24 januari 1978, nr. C-82/77, ECLI:EU:C:1978:10, Openbaar Ministerie van het Koninkrijk der Nederlanden/Jacobus Philippus van Tiggele.

HvJ 17 september 1980, nr. C-730/79, ECLI:EU:C:1980:209, Philip Morris Holland BV/Commissie.

HvJ 16 juni 1987, nr. 118/85, ECLI:EU:C:1987:283, Commissie/Italiaanse Republiek.

HvJ 21 maart 1990, nr. C-142/87, ECLI:EU:C:1990:125, Tubemeuse.

HvJ 23 april 1991, nr. C-41/90, ECLI:EU:C:1991:161, Höfner en Fritz Elser/Macrotron GmbH.

HvJ 11 juli 1996, nr. C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, Syndicat français de l'Express international (SFEI) e.a./La Poste e.a.

HvJ 29 april 1999, nr. C-342/96, ECLI:EU:C:1999:210, Spanje/Commissie.

HvJ 29 juni 1999, nr. C-256/97, ECLI:EU:C:1999:332, Déménagements-Manutention Transport SA (DMT).

HvJ 16 mei 2000, nr. 83/98 P, ECLI:EU:C:2000:248, Franse Republiek/Ladbroke Racing Ltd en Commissie.

HvJ 12 september 2000, nr. C-180/98-C-184/98, ECLI:EU:C:2000:428, Pavel Pavlov e.a./Stichting Pensioenfonds Medische Specialisten.

HvJ 19 september 2000, nr. C-156/98, ECLI:EU:C:2000:467, Duitsland/Commissie.

HvJ 16 mei 2002, nr. C-482/99, ECLI:EU:C:2002:294, Stardust Marine.

HvJ 13 juni 2002, nr. C-382/99, ECLI:EU:C:2002:363, Nederland/Commissie.

HvJ 24 juli 2003, nr. C-280/00, ECLI:EU:C:2003:415, Altmark Trans GmbH en Regierungspräsidium Magdeburg/Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH.

HvJ 10 januari 2006, nr. C-222/04, ECLI:EU:C:2006:8, Ministero dell'Economia e delle Finanze/Cassa di Risparmio di Firenze SpA e.a.

HvJ 6 september 2006, nr. C-88/03, ECLI:EU:C:2006:511, Portugal/Commissie.

HvJ 23 april 2009, nr. C-460/07, ECLI:EU:C:2009:254, Sandra Puffer/Unabhängiger Finanzsenat, Aussenstelle Linz.

HvJ 8 september 2011, C-78/08 tot en met C-80/08, ECLI:EU:C:2011:550, Paint Graphos e.a. HvJ 8 mei 2013, nr. C-197/11 en nr. C-203/11, ECLI:EU:C:2013:288, Eric Libert e.a.

91

HvJ 18 juli 2013, nr. C-6/12, ECLI:EU:C:2013:525, P Oy.

HvJ 10 december 2013, nr. C-272/12 P, ECLI:EU:C:2013:812, Commissie/Ierland e.a.

HvJ 14 januari 2015, nr. C-518/13, ECLI:EU:C:2015:9, Eventech Ltd/Parking Adjudicator.

HvJ 1 oktober 2015, nr. C-201/14, ECLI:EU:C:2015:638, Smaranda Bara e.a.

HvJ 16 juni 2016, nr. C-291/15, ECLI:EU:C:2016:455, EURO 2004. Hungary Kft.

Gerecht 12 december 1996, nr. T-358/94, ECLI:EU:T:1996:194, Compagnie nationale Air France/Commissie.

Gerecht 15 juni 2000, nr. T-298/97, ECLI:EU:T:2000:151, Alzetta Mauro e.a./Commissie.

Gerecht 18 januari 2005, nr. T-93/02, ECLI:EU:T:2005:11, Confédération nationale du Crédit Mutuel/Commissie.

RECHTSLEER

Boeken

BERR C.J. en TREMEAU H., Le droit douanier communautaire et national, Parijs, Economica, 2004, 613 p.

BROOKER S., NOONAN L., USA: Anti-Money Laundering 2018, 2018, https://iclg.com/practice-areas/anti-money-laundering-laws-and-regulati… (consultatie 23 april 2019), 3.12.

CZEGLEDI B., Crimes Against Art: International Art and Cultural Heritage Law, Toronto, Carswell, 2010, xviii + 488 p.

DELRUE G., Witwassen, Antwerpen, Maklu, 2010, 560 p.
DE SANCTIS F., Money Laundering through Art: a Criminal Justice Perspective, New York,

Springer, 2013, 223 p.

FABIO M., Customs law of the European Union, Alphen aan den Rijn, Wolters Kluwer, 2010, xxxi + 701 p.

GERSTENBLITH P., Art, Cultural Heritage and the Law: cases and materials, Durham, Carolina Academic Press, 2012, xxiii + 1146 p.

GLICK L.A., Guide to United States customs and trade laws, Alphen aan den Rijn, Kluwer Law International, 2008, xxi + 481 p.

GORMLEY L.W., EU law of free movement of goods and customs union, Oxford, Oxford University Press, 2009, cii + 637 p.

Image removed.

92

GOVERS M., MEYNENDONCKX E. en RAES P., Internationale handel en btw, Mortsel, Intersentia, 2017, xxx + 632 p.

HEIDENHAIN M., European State Aid Law, München, Verlag C.H. Beck oHG, 2010, xlvi + 816 p.

JANSEN T. en VANMAERCKE A., Internationaal belastingrecht toegepast, Mortsel, Intersentia, 2018, xii + 304 p.

KESTEMONT L. en SCHOUKENS P., Rechtswetenschappelijk schrijven, Leuven, Acco, 2012, 143 p.

LERNER R.E. en BRESLER J., Art Law: The Guide for Collectors, Investors, Dealers & Artists, New York, Practising Law Institute, 2012, lxiv + 908 p.

LYONS T., EC Customs Law, Oxford, Oxford University Press, 2008, lxxxii + 552 p. MERRYMAN J.H., ELSEN A.E. en URICE S.K., Law, Ethics and the Visual Arts, Alphen aan

de Rijn, Kluwer Law International, 2007, xxix + 1324 p.

MEYNENDONCKX E., BORGER F. en GOVERS M., Handboek btw 2018-2019, Antwerpen, Intersentia, 688 p.

MISIC A. en TÖPPERWIEN N., Constitutional Law in Switzerland, Wolters Kluwer, Alphen aan den Rijn, 2018, 330 p.

NAFZIGER J.A.R., KIRKWOOD PATERSON R. en DUNDES RENTELN A., Cultural Law: International, Comparative and Indigenous, New York, Cambridge University Press, 2011, xxvii + 1012 p.

O’KEEFE P.J. en PROTT L.V., Cultural Heritage Conventions and other Instruments: a Compendium with Commentaries, Crickadarn, Institute of Art and Law Ltd., 2011, xiv + 343 p.

PEETERS M., Staatssteun in de Europese Unie, Brugge, Die Keure, 2012, xxx + 732 p. PROTT L. en O’KEEFE P.J., Law and the Cultural Heritage, Londen, Butterworth & Co Ltd.,

1989, xlix + 1049 p.
SULLIVAN K., Anti-Money Laundering in a Nutshell: Awareness and Compliance for Financial

Personnel and Business Managers, New York, Apress, 2015, xiv + 186 p.
VAN ERP H.J.A., Kunst, douane en btw, Heemstede, Drukkerij Gravé, 1996, 273 p.

VERBEKEN J. , CELIS K., Douane en accijnzen toegepast, Antwerpen, Intersentia, 2018, 363 p.

WALSH T., European Union Customs Code, Alphen aan den Rijn, Wolters Kluwer, 2015, lxxv + 1101 p.

93

Tijdschriften

ALBERT J.L., “Douane et oeuvres d’art, une relation méconnue”, Entertainment 2017, nr. 6, 456-466.

ARENDT D., “Le Freeport Luxembourg”, Entertainment 2017, nr. 6, 486-491.
BATOR P.M., “An Essay on the International Trade in Art”, Stanford Law Review 1982, nr. 2,

275-384.
CHOPER J.H. en YIN T., “State Taxation and the Dormant Commerce Clause: The Object-

Measure Approach”, Sup. Ct. Rev 1998, 193-245.

COTTRELL E., “Keeping the Barbarians outside the Gate: Toward a Comprehensive International Agreement Protecting Cultural Property”, Chicago Journal of International Law2009, 627-659.

DAY G., “Explaining the Art Market's Thefts, Frauds, and Forgeries (And Why the Art Market Does Not Seem to Care)”, Vanderbilt Journal of Entertainment & Technology Law 2013, 457- 495.

DE BANDT P. en DEWISPELAERE J., “Wat is staatssteun, waneer is steun onrechtmatige en wie draagt de risico’s? Een praktijkgerichte terreinverkenning aan de hand van de rechtspraak van het Hof van Justitie”, RW 2017-2018, nr. 2, 43-60.

DE JONG W., “Establishing Free Zones for regional development”, Library Briefing 2013, 1-6.

DIF J., JOACHIM J. en BELLONY K., “Le port franc au Grand-Duché du Luxembourg, un nouveau pôle logistique pour les biens de grande valeur au sein de l’Union Européenne”, ACE: Comptabilité, fiscalité, audit, droit des affaires au Luxembourg 2013, nr. 6, 16-23.

DITZIG K., LYNCH R. en DING D., “Dynamic global infrastructure: The freeport as value chain”, Finance and Society 2016, 180-182.

DRIGGERS A., “Money Laundering”, Am. Crim. L. Rev 2011, nr. 2, 929-953.

EASTERLING K., “Zone: The spatial softwares of extrastatecraft”, Places Journal 2012, https://placesjournal.org/article/zone-the-spatial-softwares-of-extrast… (consultatie 21 april 2018).

FARBER D.A., “State Regulation and the Dormant Commerce Clause”, Const. Comment. 1986, nr. 3, 395-414.

FORREST C., “Strengthening the international regime for the prevention of the illicit trade in cultural heritage”, Melb. Jl. Int. Law 2003, nr. 9, 592-610.

FORT E., “European Union – EU State Aid and Tax: An Evolutionary Approach”, European Taxation 2017, nr. 9, 370-383.

Image removed.

94

FRANCIONI F., “Public and Private in the International Protection of Global Cultural Goods”,EJIL 2012, nr. 3, 719-730.

GAZZINI I.F., “The Swiss Supreme Court decides: India v. Agricole Suisse”, Art Antiquity & Law 2005, nr. 10, 401-413.

GISLER J.R., “Switzerland addresses the traffic in cultural goods”, WCO news 2016, nr. 80, 16- 19.

HERMANN D., “Review of Economic analysis of law”, Washington University Law Review1974, nr. 2, 354-374.

JANSEN T., “Nieuwe richtlijn administratieve samenwerking: grote stap naar vrij verkeer van fiscale informatie binnen EU”, Fiscal. Act. 2011, nr. 15, 1-6.

JANUSZKIEWICZ K., “Retroactivity in the 1970 UNESCO Convention: Cases of the United States and Australia”, Brook. J. INT’L L. 2015, nr. 1, 329-372.

JOWERS K.F., “International and national legal efforts to protect cultural property: the 1970 UNESCO Convention, The United States and Mexico”, Texas International Law Journal 2003, nr. 1, 145-171.

KEESOONY S., “International anti-money laundering laws: the problems with enforcement”,Journal of Money Laundering Control 2016, 130-147.

LENZNER N.R., “The illicit international trade in cultural property: does the Unidroit Convention an effective remedy for the shortcomings of the Unesco Convention?”, U. Pa. J. Int’l Bus. L 1993, nr. 3, 469-507.

MEROLA M., “The rebus of selectivity in fiscal aid: a nonconformist view on and beyond case law”, World competition 2016, 533-556.

NAFZINGER J.A.R., “Seizure and forfeiture of Cultural Property by the United States”, Vill. Sports & Ent. L.J. 1998, nr. 1, 19-30.

PICINATI DI TORCELLO A. en LIMIER A., “Le Freeport Luxembourg creates new perspectives for the Luxembourg economy”, Inside Deloitte 2015, nr. 9, 88-93.

PURKEY H., “The Art of Money Laundering”, Florida Journal of International Law 2010, 111- 144.

SHEA A., “Shooting Fish in a Bliss Bucket: Targeting Money Launderers in the Art Market”,Colum. J. L. & Arts, nr. 41, 2018, 665-687.

STEINER C. en KEUM B.S., “Art Law: Looking back, Looking Forward”, Chapman Law Review2017, nr. 20, 119-152.

95

STEINER K., “Dealing with laundering in the Swiss art market: new legislation and its threats to honest traders”, Case Western Reserve Journal of International Law 2017, 351-372.

STERLING S., “Identifying money laundering”, JMLC 2015, nr. 3, 266-292.

TRAEST M., “Enkele aspecten van het vrij verkeer en de teruggave van cultuurgoederen, in het bijzonder het conflictenrecht terzake na de richtlijn van 15 maart 1993”, RW 1997-1998, nr. 26, 865-873.

ULPH J., “The Impact of the Criminal Law and Money Laundering Measures upon the Illicit trade in Art and Antiquities”, Art Antiquity and Law 2011, 39-52.

VAN BREDERODE R.F., “The Harmonization of Sales and Use Taxes in the United States”,International VAT Monitor 2007, nr. 6, 437-445.

VAN BREDERODE R.F., “The Re-emergence of Gross Receipt Taxes in the United States”,International VAT Monitor 2008, nr. 3, 182-191.

VERES Z., “The Fight against Illicit Trafficking of Cultural Property: The 1970 UNESCO Convention and the 1995 UNIDROIT Convention”, Santa Clara J. Int’l L. 2014, 91-114.

WEBER M., “New Swiss Law on Cultural Property”, International Journal of Cultural Property2006, 99-113.

WOOD D.P., “State Aid Management in the United States”, EStAL 2013, nr. 1, 40-45.
X, “Explanatory Report on the Swiss Draft Bill”, Art Antiquity & Law 2001, nr. 2, 176-211.

XIANG A., “Unlocking the Potential of Art Investment”, Yale Law Journal 2018, nr. 127, 1698- 1741.

ZURKINDEN P. en SCHOLTEN E., “State Aids in Switzerland: The Air Transport Agreement between the EU and Switzerland”, EStAL 2004, nr. 2, 218-227.

Bijdragen in verzamelwerken

ARENDT D. en BELLONY K., “Le port franc du Luxembourg”, in F. DEREME (ed.),Patrimoine et oeuvres d’art, Brussel, Larcier, 2016, 534-539.

BELTEKI E., “Creating a National Market in the United States Through the Dormant Commerce Clause?”, in ANDENAS M., BEKKEDAL T. en PANTALEO L. (eds.), The Reach of Free Movement, Den Haag, T.M.C. Asser Press, 315-365.

BOLL D., “Switzerland”, in GOODWIN J. (ed.), The International Art Markets: the essential guide for collectors and investors, Londen, Kogan Page Limited, 2008, xxiii + 360 p.

DELEPIERRE S. en SCHNEIDER M., “Ratification and implementation of International Conventions to Fight Illicit Trafficking in Cultural Property” in DESMARAIS F. (ed.),

Image removed.

96

Countering Illicit Traffic in Cultural Goods: The Global Challenge of Protecting the World’s Heritage, Parijs, ICOM, 2015, 129-139.

DELRUE G., “L'état des lieux de la lutte contre le blanchiment de capitaux et le secteur immobilier”, in BEGUIN E., BOURGEOIS M., DAL G-A., DELEPIÈRE J-C., DELRUE G., GODBILLE J-F., LECOCQ A., RISOPOULOS A., VAN MOLLE M en VANDERMEERSCH D. (eds.), Blanchiment de capitaux et professions juridiques, Waver, Anthemis, 2014, 145-243.

DEMARSIN B., “Qu’est-ce qu’une oeuvre d’art en droit de douane?”, in PUTTEMANS A. en DEMARSIN B. (eds.), Les Aspects Juridiques de l’art Contemporain, Brussel, Larcier, 2013, 107-155.

EGAN M., “Single Market”, in E. JONES, A. MENON en S. WEATHERILL (eds.), The Oxford Handbook of the European Union, Oxford, Oxford University Press, 2012, 408-418.

GERSTENBLITH P., “Implementation of the 1970 UNESCO Convention by the United States and Other Market Nations” in ANDERSON J. en GEISMAR H. (eds.), The Routledge Companion to Cultural Property, Londen, Routledge, 2017, 508 p.

HONORE M., “Selectivity”, in WERNER P. en VEROUDEN V. (eds.), EU State Aid Control: Law and Economics, Alphen aan de Rijn, Kluwer Law International, 2016, 119-168.

KELLEZI P., “Switzerland”, in P.F. NEMITZ (ed.), The effective application of EU state aid procedures, Alphen aan den Rijn, Kluwer Law International, 2007, ix + 460 p.

LEVI M. en REUTER P., “Money Laundering”, in TONRY M. (ed.), Crime and Justice: A Review of Research, Chicago, The University of Chicago Press, 2006, 289-375.

PETERS R., “The Protection of Cultural Property in EU Law: Status Quo and Future Perspectives” in F. DESMARAIS (ed.), Countering Illicit Traffic in Cultural Goods: The Global Challenge of Protecting the World’s Heritage, Parijs, ICOM, 2015, 141-149.

TIMMER S.B., “Art Import and Taxation in the United States and Japan”, in BYRNE-SUTTON Q. en RENOLD M.A. (eds.), Les Objets d’ Art dans l’Union Européenne, Zürich, Schultess Polygraphischer Verlag AG, 1992, 208 p.

ULPH J., “International Initiatives”, in J. ULPH, I. SMITH en M. TUGENDHAT (eds.), The Illicit Trade in Art and Antiquities: International Recovery and Criminal and Civil Liability, Oxford, Hart Publishing, 2012, 27-77.

VIGNERON S., “Protecting Cultural Objects: Enforcing the Illicit Export of Foreign Cultural Objects”, in VADI V. en SCHNEIDER H.E.G.S. (eds.), Art, Cultural Heritage and the Market: Ethical and Legal Issues, Berlijn, Springer, 2014, 117-139, https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2F978-3-642-45094-5.pdf (consultative 30 april 2019).

97

Andere

BOZ Z., Fighting the Illicit Trafficking of Cultural Property, UNESCO, http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CLT/movable/pdf/Toolk…, (consultatie 21 februari 2019).

CORNU M., Fighting Illicit Trafficking in Cultural Objects, Searching for Provenance and Exercising Due Diligence in the European Union, 2018, Study for the capacity-building conference, http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CLT/movable/pdf/Study… ld_EN.pdf (consultatie 28 maart 2019).

ERBACH G., EU and US competition policies: Similar objectives, different approaches, EPRS, maart 2014, http://www.europarl.europa.eu/RegData/bibliotheque/briefing/2014/140779… 40779_REV1_EN.pdf (consultatie 24 april 2019).

GROENEN A.C.C., UNIDROIT 1995: Tackling the Illicit Trafficking of Cultural Property through Private Law Means, doctoraatsthesis, rechten Universiteit Maastricht, 2018, xiiv + 615 p.

KORVER R., Money laundering and tax evasion risks in free ports, EPRS, oktober 2018, http://www.europarl.europa.eu/cmsdata/155721/EPRS_STUD_627114_Money%20l…- FINAL.pdf, (consultatie 27 januari 2019).

RENOLD M.A., The Legal and Illegal Trade in Cultural Property to and throughout Europe: Facts, Findings and Legal Analysis, 2018, Study for the capacity-building conference, http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CLT/images/630X300/St… Renold_EN_02.pdf (consultatie 25 februari 2019).

TIJHUIS E., Transnational crime and the interface between legal and illegal actors: The case of the illicit art and antiquities trade, onuitg. doctoraatsthesis Rechten Universiteit Leiden, 2006, v + 234 p.

OVERIGE BRONNEN

ABRAHAMIAN A., “Inside the New ‘Fortress’ in New York City That’s Housing Millions of Dollars of Art”, Artsy, 29 mei 2018, https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-harlem- warehouse-millions-dollars-worth-art (consultatie 9 april 2019).

ART BASEL & UBS, The art market 2019, 2018, https://d2u3kfwd92fzu7.cloudfront.net/The_Art_Market_Report_2019.pdf (consultatie 9 april 2019).

BOWLEY G. en CARVAJAL D., “One of the world’s greatest art collections hides behind this fence”, The New York Times, 28 mei 2016,

Image removed.

98

https://www.nytimes.com/2016/05/29/arts/design/one-of-the-worlds-greate…- hides-behind-this-fence.html (consultatie 23 april 2018).

BOWLEY G., “Art Collectors find Safe Harbor in Delaware’s Tax Laws”, The New York Times, 25 oktober 2015, https://www.nytimes.com/2015/10/26/arts/design/art-collectors-find-safe- harbor-in-delawares-tax-laws.html (consultatie 9 april 2019).

COHEN P., “Valuable as art, but priceless as a tool to launder money”, The New York Times, 12 mei 2013, https://www.nytimes.com/2013/05/13/arts/design/art-proves-attractive-re…- money-launderers.html (consultatie 9 mei 2018).

DIETRICH M., HOFFET F. en BURGER A., State aid 2018: Switzerland, https://globalcompetitionreview.com/jurisdiction/1005136/switzerland (consultatie 9 april 2019).

FONTEVECCHIA A., “Steve Cohen’s Modigliani in the middle of an art market war: Billionaire Rybolovlev vs Yves Bouvier”, Forbes, 2015, https://www.forbes.com/sites/afontevecchia/2015/03/12/steve-cohens-modi…- middle-of-an-art-market-war-billionaire-rybolovlev-vs-yves-bouvier/#2ff1e9815bd2 (consultatie 20 maart 2019).

KINSELLA E., “New Delaware Freeport Offers New York Collectors an Art Tax Haven Close to Home”, Artnet News, 16 oktober 2015, https://news.artnet.com/market/delaware-freeport-tax- haven-341366 (consultatie 9 april 2019).

SEGAL D., “Swiss Freeports Are Home for a Growing Treasury of Art”, The New York Times, 21 juli 2012, https://www.nytimes.com/2012/07/22/business/swiss-freeports-are-home-fo…- growing-treasury-of-art.html (consultatie 22 februari 2018).

WIERBICKI D. en ROTTERMUND A., “Freeports for the artworld”, Trusts & estates, 2016, http://www.wealthmanagement.com/art-auctions-antiques-report/freeports-… (consultatie 23 maart 2018).

X, “Über-warehouses for the ultra-rich”, The Economist, 23 november 2013, https://www.economist.com/news/briefing/21590353-ever-more-wealth-being…- storage-facilities-some-customers-they-are (consultatie 13 maart 2018).

X, “Watches and wine in a bunker”, Luxembourg for finance, 21 november 2012, http://www.luxembourgforfinance.com/en/news/watches-and-wine-bunker (consultatie 12 mei 2018).

Press conference of Free Ports and Warehouses SA Geneva, 8 juni 2016, http://geneva- freeports.ch/files/8714/7392/8901/dossier_presse_uk.pdf (consultatie 7 april 2019).

“Services”, https://www.lefreeport.lu/services/ (consultatie 20 maart 2019).
“The administration”, https://aed.gouvernement.lu/en/service.html (consultatie 21 maart 2019).

99

“Compétences et adresses”, https://impotsdirects.public.lu/fr/profil/organigramme.html (consultatie 22 maart 2019).

“EU Monitor”, https://www.eumonitor.nl/9353000/1/j9vvik7m1c3gyxp/vkt89i0uqnyd#p3 (consultatie 25 maart 2019).

“States Parties”, http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/illicit-trafficking-of-cult…- property/1970-convention/states-parties/ (consultatie 25 maart 2019).

“Basel: The show”, https://www.artbasel.com/basel/the-show (consultatie 6 april 2019). https://geneva-freeports.ch/en/ (consultatie 6 april 2019).

“About Foreign-Trade Zones and Contact Info”, https://www.cbp.gov/border-security/ports- entry/cargo-security/cargo-control/foreign-trade-zones/about (consultatie 10 april 2019).

“Ideal location”, http://www.delawarefreeport.com/delaware (consultatie 10 april 2019).

“The Combined Nomenclature”, https://ec.europa.eu/taxation_customs/business/calculation- customs-duties/what-is-common-customs-tariff/combined-nomenclature_en (consultatie 12 april 2019).

“V A T rates”, https://ec.europa.eu/taxation_customs/sites/taxation/files/resources/do… _vat_works/rates/vat_rates_en.pdf (consultatie 15 april 2019).

http://europa.eu/rapid/press-release_IP-95-1_nl.htm (consultatie 15 april 2019). “Form 8300”, https://www.irs.gov/pub/irs-pdf/f8300.pdf (consultatie 23 april 2019).

https://eca.state.gov/cultural-heritage-center/cultural-property-adviso…- import-restrictions (consultatie 23 april 2019).

“Free zones which are in operation in the customs territory of the Union, as communicated by the Member States to the Commission”, https://ec.europa.eu/taxation_customs/sites/taxation/files/resources/do… ral_aspects/imports/free_zones/list_freezones.pdf (consultatie 26 april 2019).

Universiteit of Hogeschool
Master in de Rechten
Publicatiejaar
2019
Promotor(en)
Prof. Bert Demarsin
Kernwoorden
Share this on: