Waarom werkgevers (niet) streven naar een hoog psychosociaal veiligheidsklimaat: Bevindingen van preventieadviseurs

Chahida Azzarouali
Burn-out, grensoverschrijdend gedrag, werkstress en andere psychosociale aspecten van het werk zijn actuele thema’s. Niet onterecht, want slechts 51% van de Vlaamse jobs verdient de naam “werkbaar werk”. Dit verkennend masterproefonderzoek bracht in kaart wat werkgevers drijft of belemmert om het psychosociale welzijn van werknemers te beschermen en bevorderen.

Werkbaar werk: toch niet zo eenvoudig

Burn-out, grensoverschrijdend gedrag, werkstress en andere psychosociale aspecten van het werk zijn actuele thema’s. Niet onterecht, want slechts 51% van de Vlaamse jobs verdient de naam “werkbaar werk”. Dit verkennend masterproefonderzoek bracht in kaart wat werkgevers drijft of belemmert om het psychosociale welzijn van werknemers te beschermen en bevorderen.

 

Vlaanderen in cijfers

De resultaten van de werkbaarheidsmonitor (editie 2016) tonen aan dat Vlaanderen het niet schitterend doet op vlak van het psychosociale welzijn van werknemers. Zo heeft 34% van de werknemers last van werkstress, 21% is slachtoffer van grensoverschrijdend gedrag en 20% ervaart gebrek aan werkplezier. De werkbaarheidsgraad, die alle indicatoren samenvat, ligt 9% lager dan het streefdoel van de Vlaamse overheid. Wat drijft of belemmert werkgevers echter om het psychosociale welzijn van werknemers te beschermen en bevorderen? Die vraag werd gesteld aan preventieadviseurs. Als onpartijdige deskundigen adviseren zij de werkgever over het werknemerswelzijn. De resultaten worden hieronder overlopen.

 

De prijs van welzijn

Investeringen in het werknemerswelzijn kunnen disproportioneel zijn. Dit geldt voornamelijk voor KMO’s en organisaties die door de overheid worden gefinancierd (bv. onderwijsinstellingen). Doordat expertise in de organisatie ontbreekt doet de werkgever beroep op externe deskundigen. Hiervoor moeten tijd en financiële middelen vrijgemaakt worden. Een taak die vaak niet evident is. Ook voor grote organisaties is de prijs van het welzijn een belangrijke factor. Het psychosociale welzijn kan namelijk moeilijk in economische termen uitgedrukt worden. De terugverdientijd van psychosociale investeringen is daarom vaak ongekend. Dit maakt de investeringen minder aantrekkelijk.

 

Kosten van onwelzijn

Kosten verbonden aan psychosociaal onwelzijn en incidenten zijn een belangrijke drijfveer voor de werkgever. Het gaat om de kosten van absenteïsme, arbeidsongevallen, personeelsverloop, imagoverlies en een verlaagde productiviteit. Toch leggen niet alle werkgevers het verband met onwelzijn. Dit leidt tot verkeerde keuzes zoals investeringen in stookinstallaties i.p.v. een welzijnsbeleid. Bovendien zijn werkgevers niet voor alle kosten even gevoelig. Zo zijn er werkgevers die sneller handelen als een arts-specialist wegvalt dan wanneer gemakkelijk te vervangen werknemers afwezig zijn. Het aanbod op de arbeidsmarkt speelt hier een rol bij. Sectoren met een groter aanbod hebben weinig incentives om te investeren in een welzijnsbeleid. Het omgekeerde geldt voor organisaties die een tekort op de arbeidsmarkt ondervinden. Denk maar aan de IT-sector.

 

Carrot or stick

Wat met overheidsregulatie? Hebben de Welzijnswet, inspectie en andere overheidsinitiatieven een impact op de werkgever? Ja, maar nuancering is noodzakelijk. Wetgeving en inspectie zorgen ervoor dat werkgevers voldoen aan een aantal minimale eisen. Niettemin zijn er werkgevers die het welzijnsbeleid enkel op papier uitvoeren. Tegelijkertijd legt de wetgeving grenzen op aan de werkgever en dit kan averechts werken. De Welzijnswet focust overigens sterk op de preventie van burn-out, stress en grensoverschrijdend gedrag. Welzijnspromotie (d.i. werktevredenheid en bevlogenheid) daarentegen, wordt niet opgelegd hoewel promotie minder gevoelig ligt. Andere overheidsinitiatieven (bv.: subsidies en opleidingen) zijn meer gegeerd, maar worden vaak inefficiënt verdeeld.

 

De (on)macht van vakbonden

Comités zijn een invloedrijk kanaal waarlangs werknemersverenigingen de werkgever tot actie aanzetten. Het Comité functioneert echter niet in alle organisaties naar behoren. Dit schrikt werkgevers af omdat de wetgeving de participatie van vertegenwoordigers oplegt. Het gaat om Comités waar bv. naar aanleiding van psychosociaal onwelzijn opslag i.p.v. een welzijnsbeleid wordt geëist. Ook vertegenwoordigers die een destructief communicatiepatroon hanteren, blokkeren het overleg.

 

De rol van werknemers

Werknemers hebben uiteraard zelf invloed op de werkgever. Psychosociale incidenten kunnen bijvoorbeeld het welzijnsbeleid initiëren. Toch durven werknemers niet altijd over incidenten te spreken. Media kunnen, net zoals bij de MeToo-trend, helpen om stiltes te doorbreken. Ook leidinggevenden kunnen signalen uitzenden naar de werkgever. De attitude van werknemers en leidinggevenden kan tevens belemmerd zijn. Zo ondervinden werkgevers moeilijkheden in organisaties waar een macho- of rivaliteitscultuur heerst. Leidinggevenden kunnen dan weer tegenstribbelen bij de implementatie van het welzijnsbeleid of een struisvogeltactiek hanteren wanneer er zich incidenten voordoen.

 

Context van de organisatie

De invloed van de context van de organisatie moet niet onderschat worden. Organisaties moeten snel evolueren om concurrentieel te blijven. Dit zorgt ervoor dat werkgevers andere prioriteiten stellen dan het werknemerswelzijn. De toename van e-commerce heeft bijvoorbeeld een invloed gehad op de detailhandel. De besparingen van de overheid hebben een impact op o.a. politiebureaus, onderwijsinstellingen en OCMW’s. Tegelijkertijd zijn aandeelhouders niet langer de enige verantwoordelijkheid van organisaties. De veiligheid en gezondheid van werknemers, het milieu, de klant … het verantwoordelijkheidspakket van de werkgever breidt uit. Dit maakt “Responsibility overload” denkbaar. Toch kan de context ook een positieve invloed hebben. Organisaties passen zich bijvoorbeeld aan concurrenten aan, wat investeringen in het welzijnsbeleid stimuleert.

 

Verantwoordelijkheid van de werkgever

De werkgever is toch de eindverantwoordelijke van het welzijnsbeleid? Ja, en sommige werkgevers gaan zelfs verder dan wetgeving. Neem bijvoorbeeld moreel hoogstaande werkgevers, werkgevers die zelf een burn-out hebben gehad of die de psychosociale aspecten van het werk hebben bestudeerd. De realiteit is echter dat er ook werkgevers zijn die niet weten wat een burn-out is of niet geloven in het bestaan ervan. Zelfs de wetgeving is niet alom bekend. Ook de gevoeligheid van het topic speelt mee. Angst om de doos van Pandora te openen. Maar er is ook schrik voor de reactie van ministers, aandeelhouders, de media, … Is het dan niet gemakkelijker om incidenten in de doofpot te steken? Werkgevers kunnen bovendien de resultaten van een psychosociale risicoanalyse persoonlijk opvatten. Interpretaties zoals “ik ben een slechte werkgever” of “werknemers zijn ondankbaar” zijn niet onbekend.

Kortom, de uitdagingen van het werknemerswelzijn zijn divers en de verleiding om het topic onaangeroerd te laten, is groot. Het belang van werkbaar werk dringt zich echter voor iedereen op. Daarom is een gedeelde verantwoordelijk van de actoren om de werkbaarheidsgraad te verhogen onontbeerlijk.

Bibliografie

Bailey, T. S., Dollard, M. F., & Richards, P. A. (2015). A national standard for psychosocial safety climate (PSC): PSC 41 as the benchmark for low risk of job strain and depressive symptoms. Journal of Occupational Health Psychology, 15-26.

Bailey, T. S., Dollard, M. F., McLinton, S. S., & Richards, P. A. (2015). Psychosocial safety climate, psychosocial and physical factors in the aetiology of musculoskeletal disorder symptoms and workplace injury compensation claims. Work & Stress: An International Journal of Work, Health & Organisations, 190-211.

Baillien, E. (2018, 11 07). RAPSY: Risicobehersing (Psychosociale aspecten op het werk). Opgehaald van Toledo: https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/bbcswebdav/pid-24106364-dt-content-rid-…

Baillien, E., De Witte, H., & Neyens, I. (2004). Kwalitatieve studie over geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk: invloed van organisatie-, team- en taakkenmerken. Uitgebreid rapport. Project Geweld op het werk II: organisationele risicofactoren op de werkplek. Leuven: KU Leuven Onderzoeksgroep voor stress, gezondheid en welzijn.

Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The Job Demands‐Resources model: state of the art. Journal of Managerial Psychology, 309-228.

Bandura, A. (2010). Self-Efficacy. In B. Weiner, & W. Craighead, The Corsini Encyclopedia of Psychology. John Wiley & Sons.

Béjean, S., & Sultan-Taïeb, H. (2005). Modeling the economic burden of diseases imputable to stress at work. The European Journal of Health Economics, 16-23.

Bevan, S. (2010). The Business Case for Employee Health and Wellbeing: A report prepared for Investors in People . Londen: The Work Foundation.

Bevan, S. (2015). Economic impact of musculoskeletal disorders (MSDs) on work in Europe. Best Practice and Research Clinical Reumatology, 356-373.

Blatter, B., Bongers, P., van Dieën, J., van Kempen, P., de Kraker, H., Miedema, H., . . . de Vet, H. (2004). RSI-maatregelen: preventie, behandeling en reïntegratie: Programmeringstudie in opdracht van de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Bonafede, M., Corfiati, M., Gagliardi, D., Boccuni, F., Ronchetti, M., Valenti, A., . . . Lavicoli, S. (2016). OHS management and employers’ perception: differences by firm size in a large Italian company survey. Safety Science, 11-18.

Brown, N., & Deegan, C. (1998). The public disclosure of environmental performance information-a dual test of media agenda setting theory and legitimacy theory. Accounting and Business Research, 21-41.

Coyle-Shapiro, J. A.-M., & Kessler, I. (2002). Exploring reciprocity through the lens of the psychological contract: Employee and employer perspectives. European Journal of Work and Organizational Psychology, 11(1), 69-86.

Credo, K., Armenakis, A., Feild, H., & Young, R. (2010). Organizational Ethics, Leader–Member Exchange, and Organizational Support: Relationships With Workplace Safety. Journal of Leadership & Organizational Studies, 325-334.

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2015). Self-Determination Theory. In J. D. Wright, International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (Second Edition) (pp. 486-491). Elsevier.

Deci, E. L., Eghrari, H., Patrick, C. B., & Leone, D. R. (1994). Facilitating Internalization: The Self‐Determination Theory Perspective. Journal of Personality, 119-142.

Deegan, C. (2006). 9 Legitimacy theory. In Z. Hoque, Methodological Issues in Accounting Research: Theories, Methods and Issues (p. 161). Londen: The Boathouse Office.

Department for Work and Pensions. (2015). Health and wellbeing at work: a survey of employees, 2014. Londen: Department for Work and Pensions.

Dewa, C. S., Jacobs, P., Xuan Thanh, N., & Loong, D. (2014). An estimate of the cost of burnout on early retirement and reduction in clinical hours of practicing physicians in Canada. BMC Health Services Research, 254-263.

Dickson-Swift, V., Fox, C., Marshall, K., Welch, N., & Willis, J. (2014). What really improves employee health and wellbeing: Findings from regional Australian workplaces. International Journal of Workplace Health Management, 138-155.

Dollard, M. F., & Becher, H. (2016). Psychosocial Safety Climate & Better Productivity in Australian Workplaces: Cost, Productivity, Presenteeism, Absenteeism. Zuid-Australië: University of South Australia.

Dollard, M. F., & Neser, D. Y. (2013). Worker health is good for the economy: Union density and psychosocial safety climate as determinants of country differences in worker health and productivity in 31 European countries. Social Science & Medicine, 114-123.

Dollard, M. F., Dormann, C., Tuckey, M. R., & Escartin, J. (2017). Psychosocial safety climate (PSC) and enacted PSC for workplace bullying and psychological health problem reduction. European Journal of Work and Organizational Psychology, 844-857.

Dollard, M., & Bakker, A. (2010). Psychosocial safety climate as a precursor to conducive work environments, psychological health problems, and employee engagement. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 579-599.

Dollard, M., & McTernan, W. (2011). Psychosocial safety climate: a multilevel theory of work stress in the health and community service sector. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 287-293.

Dollard, M., Opie, T., Lenthal, S., Wakerman, J., Knight, S., Dunn, S., . . . MacLeod, M. (2012). Psychosocial safety climate as an antecedent of work characteristics and psychological strain: A multilevel model. Work & Stress, 385-404.

Dollard, M., Tuckey, M., & Dormann, C. (2012). Psychosocial safety climate moderates the job demand–resource interaction in predicting workgroup distress. Accident Analysis & Prevention, 694-704.

Dul, J., Bruder, R., Buckle, P., Carayon, P., Falzon, P., Marras, W. S., . . . van der Doelen, D. (2012). A strategy for human factors/ergonomics: developing the discipline and profession. Ergonomics, 1-27.

Edmondson, A. (1999). Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams. Administrative Science Quarterly, 350-383.

Eisenberger, R., Huntington, R., Hutchison, S., & Sowa, D. (1986). Perceived organizational support. Journal of Applied Psychology, 500-507.

Erasmus Universiteit Rotterdam & Stichting IZZ. (2014). Gezond werken in de zorg: onderzoek naar fysieke en psychosociale arbeidsbelasting onder zorgmedewerkes. AB Apeldoorn: IZZ.

EU-OSHA. (2010). European Survey of Enterprises on New and Emerging Risks (ESENER): Managing safety and health at work. Luxemburg: Publications Office of the European Union.

EU-OSHA. (2012). Drivers and barriers for psychosocial risk management: an analysis of the findings of the European Survey of Enterprises on New and Emerging Risks (ESENER). Luxemburg: Publication Office of the European Union.

EU-OSHA. (2014). Calculating the cost of work-related stress and psychosocial risks . Luxemburg: Publications Office of the European Union.

EU-OSHA. (2018). Management of psychosocial risks in European workplaces - evidence from the second European survey of enterprises on new and emerging risks (ESENER-2). Luxemburg: Publications Office of the European Union.

EU-OSHA. (s.d.). België. Opgehaald van OSHA Europa: https://osha.europa.eu/nl/about-eu-osha/national-focal-points/belgium

Eurofound. (2015). Violence and harassment in European workplaces: Extent, impacts and policies. Dublin: Eurofound.

Eurofound. (2017). Sixth European Working Conditions Survey - Overview report (2017 update). Luxemburg: Publication Office of the European Union.

European Union. (2018). Bullying and sexual harassment at the workplace, in public spaces, and in political life in the EU. Brussels: European Parliament.

Farley, S., Coyne, I., Sprigg, C., Axtell, C., & Surbamanian, G. (2015). Exploring the impact of workplace cyberbullying on trainee doctors. Medical Education, 436-443.

FOD WASO. (2018, 07 03). Subsidies voor pilootprojecten voor de primaire preventie van burn-out. Opgehaald van Werk België: http://www.werk.belgie.be/defaultNews.aspx?id=47796

FOD WASO. (s.d.1). Evenementen. Opgehaald van Evenementen Werk België: https://www.evenementen.werk.belgie.be/nl/evenementen_FOD

FOD WASO. (s.d.2). Psychosociale risico's (PSR). Opgehaald van BeSWIC: https://www.beswic.be/nl/themas/psychosociale-risicos-psr

FOD WASO. (s.d.3). SOBANE: Beheer van beroepsgebonden risico's. Opgehaald van SOBANE: http://www.sobane.be/sobane/default.aspx?id=24812

FOD WASO. (s.d.4). Tools en goede praktijken. Opgehaald van Werk België: http://www.werk.belgie.be/moduleDefault.aspx?id=42177

FOD WASO. (s.d.5). Oudere werknemers. Opgehaald van BeSWIC: https://www.beswic.be/nl/themas/oudere-werknemers

FOD WASO. (s.d.6). Zelfdoding. Opgehaald van BeSWIC: https://www.beswic.be/nl/themas/psychosociale-risicos-psr/zelfdoding

FOD WASO. (s.d.7). Preventiebeleid op het vlak van alcohol en drugs. Opgehaald van BeSWIC: https://www.beswic.be/nl/themas/gezondheid-van-de-werknemer/alcohol-en-…

FOD WASO. (s.d.8). De leden van de hiërarchische lijn. Opgehaald van Werk België: http://www.werk.belgie.be/defaultTab.aspx?id=45954

FOD WASO. (s.d.8). Tariferingsregeling vanaf 2016. Opgehaald van Werk Begië: http://www.werk.belgie.be/defaultTab.aspx?id=41979

Goetzel, R., Ozminkowski, R., Sederer, L., & Mark, T. (2002). The Business Case for Quality Mental Health Services: Why Employers Should Care About the Mental Health and Well-Being of Their Employees. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 320-330.

Goggins, R. W., Spielholz, P., & Nothstein, G. L. (2008). Estimating the effectiveness of ergonomics interventions through case studies: Implications for predictive cost-benefit analysis. Journal of Safety Research, 339-344.

Hall, G. B., Dollard, M. F., & Coward, J. (2010). Psychosocial safety climate: Development of the PSC-12. International Journal of Stress Management, 353-383.

Heinen, L., & Darling, H. (2009). Adressing Obesity in the Workplace: The Role of Employers. Milbank Quarterly, 87(1), 101-122.

Hoge Gezondheidsraad. (2017). Burn-out en werk: Advies nr. 9339. Brussel: HGR.

Idris, M. A., Dollard, M. F., & Winefield, A. H. (2011). Integrating psychosocial safety climate in the JD-R model: A study amongst Malaysian workers. SA Journal of Industrial Psychology, 1-11.

Idris, M. A., Dollard, M., Coward, J., & Dormann, C. (2012). Psychosocial safety climate: Conceptual distinctiveness and effect on job demands and worker psychological health. Safety Science, 19-28.

Illies, R., Nahrgang, J., & Morgeson, F. (2007). Leader-member exchange and citizenship behaviors: A meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 267-277.

Institute for Work and Health. (2015). Primary, secondary and tertiairy prevention. Opgehaald van IWH: https://www.iwh.on.ca/what-researchers-mean-by/primary-secondary-and-te…

International Labour Office. (2017). Ending violence and harassment against women and men in the world of work. Geneva: ILO.

Jain, A., Leka, S., & Zwetsloot, G. (2011). Corporate Social Responsibility and Psychosocial Risk Management in Europe. Journal of Business Ethics, 619-633.

Johnstone, R., Quinlan, M., & McNamara, M. (2011). OHS inspectors and psychosocial risk factors: Evidence from Australia. Safety Science, 547-557.

Kelloway, K., & Barling, J. (2010). Leadership development as an intervention in occupational health psychology. Work & Stress, 260-279.

Kelloway, K., Mullen, J., & Francis, L. (2006). Divergent effects of transformational and passive leadership on employee safety. Journal of Occupational Health Psychology, 76-86.

Kline, R., & Lewis, D. (2018). The price of fear: estimating the financial cost of bullying and harassment to the NHS in England. Public Money & Management, 1-10.

Kwan, S. S., Tuckey, M. R., & Dollard , M. F. (2016). The role of the psychosocial safety climate in coping with workplace bullying: A grounded theory and sequential tree analysis. European Journal of Work and Organizational Psychology, 133-148.

Langenhan, M. K., Leka, S., & Jain, A. (2013). Psychosocial Risks: Is Risk Management Strategic Enough in Business and Policy Making? Safety and Health at Work, 87-94.

Law, R., Dollard, M., Tuckey, M., & Dormann, C. (2011). Psychosocial safety climate as a lead indicator of workplace bullying and harassment, job resources, psychological health and employee engagement. Accident Analysis & Prevention, 1782-1793.

Leka, S., & Kortum, E. (2008). A European Framework to Address Psychosocial Hazards. Journal of Occupational Health, 294-296.

Leka, S., Jain, A., Lavicoli, S., Vartia, M., & Ertel, M. (2011). The role of policy for the management of psychosocial risks at the workplace in the European Union. Safety Science, 558-564.

Leka, S., Jain, A., Zwetsloot, G., & Cox, T. (2010). Policy-level interventions and work-related psychosocial risk management in the European Union. Work & Stress, 298-307.

Mccombs, M., & Shaw , D. (1972). The Agenda-Setting Function of Mass Media. Public Opinion Quarterly, 176-187.

McDonald, P. (2012). Workplace Sexual Harassment 30 Years on: A Review of the Literature. International Journal of Management Reviews, 1-17.

McLinten, S., Dollard, M., & Tuckey, M. (2018). New perspectives on psychosocial safety climate in healthcare: A mixed methods approach. Safety Science, 236-235.

Melchior, M., Caspi, A., Milne, B. J., Danese , A., Poulton , R., & Moffitt, T. E. (2007). Work stress precipitates depression and anxiety in young, working women and men. Psychological Medicine, 1119-1129.

Michael, J., Guo, Z., Wiedenbeck, J., & Ray, C. (2006). Production supervisor impacts on subordinates' safety outcomes: An investigation of leader-member exchange and safety communication. Journal of Safety Research, 469-477.

Miller, P., & Haslam, C. O. (2009). Why employers spend money on employee health: Interviews with occupational health and safety professionals from British Industry. Safety Science, 163-169.

Mullen, J. (2004). Investigating factors that influence individual safety behavior at work. Journal of Safety Research, 35(3), 275-285.

Mullen, J., Kelloway, K., & Teed, M. (2011). Inconsistent style of leadership as a predictor of Safety Behavior. Work & Stress, 41-54.

MvT. (2013). Wetsontwerpen tot aanvulling en wijziging van de Welzijnswet en wijziging van het Gerechtelijke Wetboek.

Nabi, H., Singh-Manoux, A., Shipley, M., Gimeno, D., Marmot, M. J., & Kivimaki, M. (2008). Do Psychological Factors Affect Inflammation and Incident Coronary Heart Disease. Arteriosclerosis, Thrombosis, and Cardiovascular Biology, 1398-1406.

NIOSH. (2014, juni 6). STRESS ... At work. Opgehaald van Centers for Disease, Control and Prevention: https://www.cdc.gov/niosh/docs/99-101/default.html#What%20Workers%20Say…

Ouweneel, A., Schaufeli, W. B., & Le Blanc, P. (2009). Van preventie naar amplitie : interventies voor optimaal functioneren. Gedrag en Organisatie, 118-135.

Parker, S. K., Bindl, U. K., & Strauss, K. (2010). Making Things Happen: A Model of Proactive Motivation. Journal of Management , 827-856.

Parker, S. K., Van den Broeck, A., & Holman, D. (2017). Work Design Influences: A Synthesis of Multilevel Factors that Affect the Design of Jobs. The Academy of Management Annals, 267-308.

Piotrowski, C. (2012). From Workplace Bullying to Cyberbullying: The Enigma of E-Harassment in Modern Organizations. Organization Development Journal, 44-53.

Potter, R., O'Keeffe, V., Leka, S., Webber, M., & Dollard, M. (2019). Analytical review of the Australian policy context for work-related psychological health and psychosocial risks. Safety Science, 37-48.

Privitera, C., & Campbell, M. A. (2009). Cyberbullying: The New Face of Workplace Bullying? CyberPsychology and Behavior, 395-400.

Ramdharie, S. (2018, 11 01). Google-personeel loopt weg van werk uit protest tegen verzwijgen van seksuele intimidatie. De Standaard.

Robinson, S. L., & Rousseau, D. M. (1994). Violating the psychological contract: not the exception but the norm. Journal of Organizational Behavior, 15, 245-259.

Rosengren, A., Hawken, S., Ounpuu, S., Sliwa, K., Zubaid , M., Almahmeed, W. A., . . . Yusuf, S. (2004). Association of psychosocial risk factors with risk of acute myocardial infarction in 11119 cases and 13648 controls from 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. The Lancet, 953-962.

Salin, D., Cowan, R. L., Adewumi, O., Apospori, E., Bochantin, J., D'Cruz, P., . . . Zedlacher, E. (2018). Prevention of and interventions in workplace bullying: a global study of human resource professionals’reflections on preferred action. The International Journal of Human Resource Management, 1-23.

Samnani, A.-K., & Singh, P. (2012). 20 Years of workplace bullying research: A review of the antecedents and consequences of bullying in the workplace. Agression and Violent Behavior, 581-589.

Sargent, L. D., & Terry, D. J. (2000). The moderating role of social support in Karasek's job strain model. Work & Stress, 245-261.

Schaufeli, W. B., & Salanova, M. (2010). 33 How to improve work engagement? In Handbook of Employee Engagement: Perspectives, issues, research and practice (p. 399).

Securex. (2019, 01 29). Belgische werknemer steeds gevoeliger voor grensoverschrijdend gedrag. Opgehaald van Securex: https://press.securex.be/belgische-werknemer-steeds-gevoeliger-voor-gre…

Shimazu, A., Bin Nordin, R., Dollard, M., & Oakman, J. (2016). Psychosocial Factors at Work in the Asia Pacific: From Theory to Practice. Cham: Springer.

Stansfeld, S., & Candy, B. (2006). Psychosocial work environment and mental health—a meta-analytic review. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 443-462.

Street, T. D., & Lacey, S. J. (2018). Accounting for employee health: The productivity cost of leading health risks. Health Promotion Journal of Australia: Official Journal of Australian Association of Health Promotion Professionals.

Taris, T. W., de Lange, A. H., & Kompier, M. A. (2010). 10 Research Methods in Occupational Health Psychology. In S. Leka, & J. Houdmont, Occupational Health and Psychology (pp. 269-297). Maleisië: Blackwell Publishing.

van den Heuvel, S. G., van de Beek, A. J., Blatter, B. M., Hoogendoorn, W. E., & Bongers, P. M. (2005). Psychosocial work characteristics in relation to neck and upper limb symptoms. Pain, 47-53.

VDAB. (2012). VDAB sectorrapport. VDAB.

Volksgezondheid en Zorg. (2019, 01 28). Overspannenheid en burn-out. Opgehaald van Volksgezondheid en Zorg: https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/overspannenheid-en-bur…

Wang, J., Leung, K., & Zhou, F. (2014). A dispositional approach to psychological climate: Relationships between interpersonal harmony motives and psychological climate for communication safety. Human Relations, 489-515.

Weissbrodt, R., & Giauque, D. (2017). Labour inspections and the prevention of psychosocial risks at work: A realist synthesis. Safety Science, 110-124.

Werkbaar Werk. (2016). Werkbaarheidsindicatoren. Opgehaald van Werkbaar Werk: http://www.werkbaarwerk.be/werkbaarwerk/cijfers-werknemers

WHO. (2002). Prevention and Promotion in Mental Health. Frankrijk: WHO.

World Health Organization. (2010). Health Impact of Psychosocial Hazards at Work: An Overview. Genève: WHO Press.

World Health Organization. (sd). Psychosocial risk factors and hazards. Opgehaald van World Health Organization: https://www.who.int/occupational_health/topics/risks_psychosocial/en/

Zadow, A. J., Dollard, M. F., McLinton, S. S., Lawrence, P., & Tuckey, M. R. (2017). Psychosocial safety climate, emotional exhaustion, and work injuries in healthcare workplaces. Stress & Health, 558-569.

 

Universiteit of Hogeschool
Milieu- en preventiemanagement
Publicatiejaar
2019
Promotor(en)
Prof. dr. Elfi Baillien en dr. Whitney Van Den Brande
Kernwoorden
Share this on: