Horta in Amerika: het verblijf van Victor Horta in de Verenigde Staten van 1915 tot 1919

Tom Packet
Aan de vooravond van WOI werkt de Belgische architect Victor Horta (1861-1947) aan enkele van de belangrijkste projecten uit zijn carrière. Vanaf februari 1915 verblijft hij noodgedwongen in ballingschap, aanvankelijk in Londen, maar voor het grootste deel van de oorlog in de Verenigde Staten. De Belgische overheid instrueert Horta om de Amerikaanse samenleving en haar architectuur grondig te bestuderen in het licht van de naoorlogse wederopbouw van het land. Horta verkondigt daarnaast tijdens talloze lezingen en interviews het belang van het Belgisch artistiek patrimonium en de betreurenswaardige verwoesting ervan in het conflictgebied.

Dit Amerikaans ‘avontuur’ is een relatief slecht gekende periode in het leven van Horta. Het wordt doorgaans bekeken als een minder interessante episode binnen het verloop van zijn oeuvre. Dit onderzoek toont aan dat Horta de Amerikaanse samenleving zoals opgedragen grondig bestudeert en dat hij als architect, lesgever en urbanist onophoudelijk doortheoretiseert over materies die reeds voor de oorlog zijn interesse genoten. Hij verblijft voor langdurige periodes in New York, Washington D.C. en San Francisco, waar hij telkens opnieuw contacten aanknoopt met noemenswaardige architecten, ingenieurs, ontwerpers en academici.

Dit onderzoek wil Horta’s Amerikaanse periode grondig reconstrueren en contextualiseren. Zijn uitwijk naar de VS was een voorbereidde missie die kaderde binnen een maatschappelijk en politiek doel. Aan de hand van voornamelijk primaire bronnen (archiefmateriaal en krantenartikelen) wordt een allesomvattend beeld geschetst van Horta’s confrontatie met een radicaal andere samenleving en architectuur. Toenemend inzicht in deze confrontatie kan helpen de opmerkelijke kentering in stijl en constructiepraktijk in het naoorlogs oeuvre van Victor Horta te begrijpen en verklaren.

Horta in Amerika. Oorlog, ballingschap, artistieke uitwisseling en politieke propaganda: het verblijf van Victor Horta in de Verenigde Staten tijdens WOI.

Victor en Julia Horta in het Yosemite National Park. © Archives du musée Horta, Saint-Gilles

Koffers, valiezen, manuscripten en dia’s voor lezingen, aanbevelingen van collega’s uit Londen aan die in New York, de belofte goedkoop te leven en het Engels te leren; dit waren de mooie resoluties die me twee weken later opwachtten aan de douanegebouwen van New York.” – Victor Horta.

 

Brussel, augustus 1914

Het is de zomer van 1914. De Belgische architect Victor Horta (1861-1947) werkt aan enkele belangrijke projecten uit zijn roemrijke carrière. Op zijn tekentafel liggen de prestigieuze plannen voor een Brussels ziekenhuis, een gloednieuw station en een modern museum. Na decennia creatief zwoegen, heeft deze virtuoze uitvinder van de art nouveau eindelijk naam gemaakt als een van de meest invloedrijke architecten van zijn tijd. Op 4 augustus 1914 komt een onheilspellend bericht als een donderslag bij heldere hemel: het is voortaan oorlog. Het kleine en welvarende België raakt verstrikt in een conflict van internationaal formaat. Het politieke, economische en culturele leven gaan overslag, ontelbaar veel Belgen slaan op de vlucht. Ook voor Horta heeft de oorlog verregaande gevolgen. Vanaf 1915 leeft hij noodgedwongen in ballingschap, eerst in Londen maar voor het grootste deel van de oorlog in de Verenigde Staten. Wat volgt, is een verhaal over oorlog en vluchten, verwoesting en wederopbouw, culturele uitwisseling en politieke propaganda.

 

Oorlog en ballingschap: het belang van bronnen

Er is reeds veel geschreven over het leven en werk van Victor Horta. Zijn activiteiten tijdens WOI worden daarbij al te vaak beschreven als een kanttekening of een fait divers. Het is een mening die ook Horta zelf leek toegedaan. Alle hedendaagse auteurs baseren zich namelijk op zijn memoires uit 1939. Deze versie van de feiten is algemeen aanvaard, uitvoerig geciteerd en nooit in vraag gesteld. Horta’s verblijf in de VS bleef daardoor academisch onderbelicht. Meer onderzoek kan ons nochtans helpen om zijn opmerkelijke ommezwaai van een zwierige art nouveau naar een klassieke art deco in het interbellum te begrijpen.

Exact een eeuw na Horta’s terugkeer naar België gingen de archiefdozen opnieuw open. Toegenomen digitalisering en de maatschappelijk verhoogde aandacht voor WOI deden nieuwe documenten naar de oppervlakte drijven. Wat had Victor Horta vier jaar lang in de VS gedaan? Wie had hij er ontmoet, waar en op welk moment? Voor één keer werd niet vertrokken vanuit wat de architect zelf schreef over deze periode, een populaire maar subjectieve methodologie. Overheidsdocumenten en Horta’s archieven werden binnenstebuiten gekeerd. Ook Amerikaanse kranten werden uitgeplozen naar sporen van zijn verhaal. Deze objectieve lezing van primaire bronnen deed nieuwe accenten naar de voorgrond treden die Horta in zijn memoires was vergeten of als irrelevant beschouwde.

 

Poor artistic little Belgium: kunst- en erfgoedpropaganda

Victor Horta reist in 1915 af naar New York met een koffer vol dia’s en manuscripten over Belgische architectuur. Tijdens talloze publieke lezingen toont hij de Amerikanen de betreurenswaardige verwoesting van ons artistiek patrimonium in het conflictgebied. Lezingen zijn in preradio- en televisietijden en opportuun middel om een massa mensen rechtstreeks te informeren over een conflict dat zich duizenden kilometers van hen vandaan afspeelde. Horta toont doorzeefde kerkmuren en gapende gewelven. Het doel is duidelijk zoals opgedragen door de Belgische regering: hij duwt het Amerikaanse publiek (en haar neutrale politici) in de richting van het kamp van de geallieerden. Van de oostkust tot het westen, voor gevulde aula’s of in de woonkamers van steenrijke filantropen: overal heeft men oren naar zijn verhaal.

Horta’s rol als propagandist is een verrassende ontdekking. Als publiek spreker zamelt hij geld in voor Belgische goede doelen. In de loop van 1917 ontpopt hij zich tot een doorwinterde propagandist die de publieke opinie feilloos bespeelt. Sensatie neemt de plaats in van nuance: zijn lezingen bulken van schofferende spotprenten en scherpe uitspraken. Hij houdt het Amerikaanse publiek zo warm voor ‘de Europese oorlog’. Hij knoopt keer op keer contacten aan met invloedrijke figuren en vergaart tegelijkertijd informatie voor de wederopbouw van ons land.

 

Een nieuwe wereld, een andere architectuur

Drie jaar lang vertoeft Horta in de Amerikaanse architectuurwereld. Hij ontmoet haar boegbeelden en observeert haar zucht naar innovatie. Van New York tot San Frandisco ziet hij torenhoge skyscrapers, kolossale bruggen, gestandaardiseerde huizen en een ingenieuze stedenbouw. Een clash tussen Amerikaanse attitudes en Belgische gewoontes lijkt geboren. Niets is minder waar. Deze moderne wereld wordt een mal voor een moderner België. Horta bestudeert de Amerikaanse samenleving van A tot Z. Beladen met documenten keert hij in 1919 terug naar Europa. Ontelbare rapporten, plannen en foto’s liggen nog steeds in de archieven van het Hortamuseum. Voor het eerst hebben we een allesomvattend en genuanceerd beeld van Horta’s ontmoeting met een radicaal andere, op-en-top Amerikaanse architectuur. De zoektocht naar invloeden op zijn naoorlogs oeuvre en binnen de Belgische wederopbouw kan beginnen.

 

Het bilan van een ballingschap

Er wordt aangenomen dat de Eerste Wereldoorlog zowel de art nouveau als Victor Horta’s carrière abrupt onderbreekt. Uitdagende projecten bleven in 1914 letterlijk en figuurlijk in hun steigers staan. En toch was Horta’s verblijf in de VS geen ‘grote breuk’ in zijn carrière. Dit onderzoek toont aan dat hij onafgebroken doorleert over vooroorlogse interesses en nieuwe Amerikaanse impressies. Het ging niet om een gratuit avontuur maar om een intense culturele dialoog. Zijn reis door de VS stond onafgebroken in het teken van duidelijke doelen die balanceerden tussen sensibiliseren en bijleren, tussen behoud en vooruitgang. Het maakt van Horta’s ballingschap een universeel verhaal dat niets aan belang of waarde heeft verloren.

Bibliografie

Primaire bronnen

Krantenartikelen

‘Een oproep tot de kunstenaars’, De Vlaamsche gazet van Brussel, 12 augustus 1914, p. 2.             

‘Pour les victimes de la guerre’, L’Indépendance belge, 12 augustus 1914, p. 3.

‘Un appel aux artistes’, La Métropole, 12 augustus 1914, p. 2.

‘Belgians Plan to Rebuild the Country’, El Paso Herald, 2 januari 1915, pagina ongekend.

‘To Build New Belgium’, The Washington Herald, 3 januari 1915, pagina ongekend.

‘Belgium to Be Model in Town Planning’, The Public Ledger, 5 februari 1915, pagina ongekend.

‘Rebuilding Belgium: Tradition and Modern Requirements’, The Observer, 7 februari 1915, p. 9.

‘La Reconstruction des villes: la conférence au Guildhall’, L’Indépendance belge, 12 februari 1915, p. 3-4.

‘Receive Belgian Architects’, The Christian Science Monitor, 20 februari 1915, p. 3.

‘Talk of the Town’, The Pall Mall Gazette, 25 februari 1915, p. 4.

‘Rehabilitation of Belgium’, The Laclede Blade, 9 april 1915, pagina ongekend.

‘Belgium Asks Advice of San Francisco’, The Salem Capital Journal, 10 april 1915, pagina ongekend.

‘England Will Exact Heavy German Toll’, The Bisbee Daily Review, 2 mei 1915, p. 2.

‘England Will Demand Reparation for Belgium’, The Arizona Republican, 3 mei 1915, pagina ongekend.

‘Reparation of Belgium, Says Bryce’, The Weekly Times Record, 6 mei 1915, p. 10.

‘Remaking of Belgium Exposition’, The Newark Post, 16 juni 1915, p. 2.

‘M. M. Maeterlinck à Londres’, L’Indépendance belge, 2 juli 1915, p. 3.

‘M. Victor Horta’, L’Indépendance belge, 15 juli 1915, p. 3.

‘Social Problems of the War’, The Common Cause, 16 juli 1915, p. 201.

‘Summer Meeting Conference on Reconstruction’, The Manchester Guardian, 20 juli 1915, p. 14.

‘A Clearing House for War Ideas’, The Guardian, 21 juli 1915, p. 6.

‘Belgian Architecture and the War’, The Guardian, 24 juli 1915, p. 8.

‘Summer Meeting at King’s College’, The London Morning Herald, 24 juli 1915, p. 12.

‘Belgiam After the War’, The London Standard, 27 juli 1915, p. 6.

‘Restoring Belgium’, West Sussex County Times and Standard, 31 juli 1915, p. 7.

‘Dinant Cathedral’, The Falkirk Herald, 4 augustus 1915, p. 5.

‘La reconstruction de la Belgique’, L’Indépendance belge, 9 augustus 1915, p. 2.

‘A la Royal Academy’, L’Indépendance belge, 13 augustus 1915, p. 2.

‘La restauration des édifices détruits’, Le Journal des débats politiques et littéraires, 15 augustus 1915, p. 4.

‘Art et charité’, L’Indépendance belge, 26 augustus 1915, p. 3.

‘Dr. Hadley of Yale, Urges Credit for Summer Camps’, The Evening Post, 23 oktober 1915, p. 11.

‘L’exposition des poupées’, L’Indépendance belge, 11 november 1915, p. 2.

The London Standard, 13 november 1915, p. 1.

‘300 More Belgian Immigrants Arrive to Settle West’,The New York Herald, 9 december 1915, pagina ongekend.

‘Can Never Forgive German Vandals, Says Mr. Warren’, The Evening Telegram, 16 december 1915, pagina ongekend.

‘German Vandalism Cannot Be Forgiven’, The New York Herald, 16 december 1915, p. 11.

‘Lecture on Belgium and Its Architecture’, Harvard University Gazette, 8 januari 1916, p. 84.

The Washington Herald, 16 januari 1916, p. 4.

‘Belgium, “Then and Now”, is Described’, The Brooklyn Daily Eagle, 10 februari 1916, p. 5.

‘Mighty and Fair Desert Olympus in Ball of Gods’, The Evening World, 12 februari 1916, p. 3.

‘Belgian Architect to Lecture Here’, The Ithaca Journal, 4 maart 1916, p. 2.

‘Belgian Architect Will Lecture Here Tomorrow’, The Cornell Daily Sun, 6 maart 1916, p. 1.

‘University Calendar’, The Ithaca Journal, 6 maart 1916, p. 2.

‘University Calendar’, The Ithaca Journal, 7 maart 1916, p. 2.

‘College Calendar’, Wellesley College News, 9 maart 1916, p. 1.

‘Three Lectures Were Given This Week Before The Students of The College of Architecture’, Cornell Alumni News, 9 maart 1916, pagina ongekend.

‘Water is factor in Belgian Architecture’, The Cornell Daily Sun, 9 maart 1916, p. 4.

‘Architect Has Hardest Problem of All – Horta’, The Ithaca Daily News, 10 maart 1916, p. 2.

‘Architecture Most Difficult of Arts’, The Cornell Daily Sun, 10 maart 1916, p. 4.

‘Wellesley Receives Portrait of Miss Whitney’, The Evening Post, 18 maart 1916, p. 15.

‘Architects to Hear Important Lecture’, The Ithaca Daily News, 4 april 1916, p. 5.

‘Remaking Belgium’, The Manchester Guardian, 8 april 1915, p. 4.

‘Remaking of Belgium’, The Daily Telegraph, 8 april 1915, p. 4.

‘Nos propagandistes’, L’Indépendance belge, 8 mei 1916, p. 3.

‘Onze Belgische propagandisten’, Het Belgisch Dagblad, 10 mei 1916, p. 1.

‘Une journée de propagande belge en Scandinavie’, Le Vingtième Siècle, 10 mei 1916, p. 1.

‘Rebuilding of Belgian Cities being Planned’, The St. Louis Past Dispatch, 16 mei 1915, p. 10.

‘La vie à New York’, L’Indépendance belge, 30 mei 1916, p. 2.

‘To Prove Loyalty of City on Fourth’, The Sun, 7 juni 1916, p. 9.

‘Planning the City’s Fourth’, The Evening Wold, 8 juni 1916, p. 16.

‘To Aid Belgian Orphans’, The New York Times, 10 juni 1916, pagina ongekend.

‘Woman Who Saw Battle is Here’, The New York Herald, 10 juni 1916, p. 14.

‘Saw Battle From Trench’, The Indianapolis News, 13 juni 1916, p. 13.

‘Only Woman in French Trenches’, The Detroit Free Press, 14 juni 1916, p. 9.

‘Aux Etats-Unis: le grand bazar des Alliés’, L’Indépendance belge, 29 juni 1916, p. 1.

 ‘Le grand “Bazar des Alliés” à New-York’, L’Echo belge, 11 juli 1916, p. 4.

‘Arrivals at the Hotels’, The Sun, 19 augustus 1916, p. 5.

‘Larchmont, N.Y.’, The Brooklyn Daily Eagle, 20 augustus 1916, p. 6.

‘Dinners and Dances Extend Season into Fall’, The New York Tribune, 17 september 1916, p. 13.

‘Appartment Rentals’, The Evening Post, 20 oktober 1916, p. 15.

‘Dance to Aid Belgians’, The New York Herald, 6 december 1916, p. 3.

‘When the Draft Officer Visits a Belgian Home’, The Evening Post, 6 december 1916, p. 15.

‘Aux citoyens des Etats-Unis’, L’Indépendance belge, 9 december 1916, p. 1.

‘Wreck of Belgian Homes’, The Burlington Free Press, 9 december 1916, p. 5.

‘Exiled Belgian Describes His School of Art’, The Lebanon Daily News, 20 december 1916, p. 9.

‘Un appel belge au peuple américain’, La Métropole, 20 december 1916, p. 3.

‘Society’, The New York Herald, 21 december 1916, p. 5.

‘Society’, The Evening Star, 24 december 1916, p. 49.

‘Slave Raids’, The (Sydney) Sun, 26 januari 1917, pagina ongekend.

‘Belgian Refugee to Lecture at Union College, The Amsterdam Evening Recorder, 31 januari 1917, p. 5.

‘Noted Belgian to Speak Here’, The Shenectady Gazette, 31 januari 1917, p. 6.

‘Lectures on Belgium’, The Troy Times, 1 februari 1917, p. 4.

‘Slave Raids’, The Akaroa Mail and Banks Peninsula Advertiser, 2 februari 1917, pagina ongekend.

‘Noted Belgian Here Tonight’, The Shenectady Gazette, 5 februari 1917, p. 7.

‘Slave Raids’, The Mataura Ensign, 5 februari 1917, pagina ongekend.

‘Ruined Churches Illustrate Talk by Noted Belgian’, The Shenectady Gazette, 6 februari 1917, p. 4.

‘Belgian Art Lecture Series is Finished’, The Shenectady Gazette, 7 februari 1917, p. 7.

‘Personal and Social News of Greater Boston’, The Boston Herald, 9 februari 1917, p. 13.

‘Benefit at Copley-Plaza’, The Christian Science Monitor, 10 februari 1917, p. 11.

‘Children Need Stockings’, The New York Times, 11 februari 1917, pagina ongekend.

‘In the Art Galleries’, The New York Herald, 21 februari 1917, p. 6.

‘Talk on Belgium’s Art’, The New York Times, 22 februari 1917, pagina ongekend.

‘Arts Should Not Be Seperated, Says Belgian Architect’, The New York Times, 4 maart 1917, pagina ongekend.

‘First Restricted Skyscraper Shows New Law’s Requirements’, The Sun, 4 maart 1917, p. 14.

‘Famous Artists at Benefit Concert’, The Scranton Republican, 3 april 1917, p. 9.

‘Asks Stockings for 100.000’, The Washington Post, 4 april 1917, p. 5.

‘News Condensed So That He Who Runs May Read’, The Evening Telegram, 9 april 1917, p. 3.

‘The Week in Town’, The Evening Post, 9 april 1917, p. 7.

‘To Address Municipal Art Society’, The New York Herald, 9 april 1917, p. 14.

‘City Art Society to Meet’, The Evening Post, 10 april 1917, p. 7.

‘The Week in Town’, The Evening Post, 11 april 1917, p. 7.

‘The Week in Town’, The Evening Post, 12 april 1917, p. 6.

‘Municipal Art Society Meets’, The New York Herald, 13 april 1917, p. 6.

‘Belgian Architect to Speak at G.W.U.’, The Washington Herald, 15 april 1917, p. 16.

‘Noted Belgian Architect to Lecture in Capital’, The Sunday Star, 15 april 1917, p. 18.

‘Noted Belgian to Lecture’, The Washington Post, 15 april 1917, p. 13.

‘Famous Violinist Is to Play Here’, The Scranton Republican, 18 april 1917, p. 5.

‘Prominent Lecturer to Visit 15 & 16 May’, The George Washington University Hatchet, 20 april 1917, p. 1.

‘Belgium Architecture Subject of Lectures’, The Washington Herald, 22 april 1917, p. 4.

‘Belgian Architect to Talk’, The Washington Times, 22 april 1917, p. 13.

‘Lecture on Belgian Art’, The Evening Star, 22 april 1917, p. 16.

‘Characteristics of the Religious Civil Architecture of Belgium’, The Evening Star, 4 mei 1917, p. 22.

‘Place of Lectures Changed’, The George Washington University Hatchet, 4 mei 1917, p. 1.

‘Belgium Art Still Lives’, The Washington Herald, 5 mei 1917, p. 5.

‘City Briefs’, The Washington Post, 6 mei 1917, pagina ongekend.

‘Notes of Arts and Artists’, The Sunday Star, 6 mei 1917, p. 6.

‘Amusements’, The Pittsburgh Daily Post, 7 mei 1917, p. 2

‘Notes of Arts and Artists’, The Evening Star, 13 mei 1917, p. 19.

‘To Discuss Architecture’, The Evening Star, 14 mei 1917, p. 15.

‘Lecture on Architecture’, The Evening Star, 15 mei 1917, p. 18.

‘Lecture on Belgian Art’, The Washington Times, 15 mei 1917, p. 12.

‘To Lecture on Belgium’, The Washington Times, 15 mei 1917, p. 2.

‘Architecture in Belgium’, The Evening Star, 16 mei 1917, p. 3.

‘Interesting Events of Importance Scheduled for Today’, The Washington Times, 16 mei 1917, p. 4.

‘Old Belgium, His Subject’, The Washington Post, 16 mei 1917, pagina ongekend.

‘City Briefs’, The Washington Post, 17 mei 1917, p. 14.

‘Lecture on Belgian Arts’, The Washington Times, 17 mei 1917, p. 10.

‘Making Art Popular Through State Affairs’, The Evening Star, 17 mei 1917, p. 15.

‘Arts Convention Told of Belgium’, The Washington Post, 18 mei 1917, p. 5.

‘Socializing of Art Theme at Convention’, The Evening Star, 18 mei 1917, p. 2.

‘Arts Convention Ends With Annual Dinner’, The Evening Star, 19 mei 1917, p. 10.

‘Benefit for Homeless Belgian Children’, The Daily Republican, 21 mei 1917, p. 4.

‘Children Are Asked to Help’, The New Castle Herald, 23 mei 1917, p. 8.

The Washington Times, 30 mei 1917, p. 7.

‘Society’, The Evening Star, 31 mei 1917, p. 8.

‘Society’, The Washington Post, 31 mei 1917, p. 7.

The Washington Times, 31 mei 1917, p. 5.

‘Mme. Horta to Help Allied Bazar Here’, The Pittsburgh Daily Post, 3 juni 1917, p. 9.

‘Lectures Scheduled’, The Evening Star, 17 juni 1917, p. 9.

‘G.W. Summer School Opens on June 25’, The George Washington University Hatchet, 19 juni 1917, p. 4.

‘Large Enrollment in Summer School’, The Washington Herald, 1 juli 1917, p. 22.

‘Depicts Belgium’s Future’, The New York Times, 16 juli 1917, p. 8.

‘Belgian Savant to Lecture Here’, The Santa Fe New Mexican, 27 juli 1917, p. 10.

‘Local News Briefs’, The Washington Post, 5 september 1917, p. 7.

‘Will Respond to Toast’, The Evening Star, 5 september 1917, p. 13.

‘Society’, The Washington Post, 6 september 1917, p. 7.

‘Society’, The Washington Post, 6 september 1917, pagina ongekend.

‘The City’s Social Side’, The Washington Times, 6 september 1917, p. 10.

‘Will Honor Memory of Gen. Lafayette’, The Washington Herald, 6 september 1917, p. 3.

‘Arts Club Exercices’, The Washington Herald, 7 september 1917, p. 7.

‘Arts Club Meeting’, The Evening Star, 7 september 1917, p. 18.

‘Woman Mothers 25.000 Homeless Children of Belgium’, The Evening Star, 30 september 1917, p. 42.

‘Expert to Lecture on Outraged European Art’, The Michigan Daily, 11 oktober 1917, p. 4.

‘Native of Sweden Asks Belgian Aid’, The Moline Daily Dispatch, 11 oktober 1917, p. 11.

‘Society’, The Evening Star, 22 oktober 1917, p. 8.

‘Society’, The Washington Post, 22 oktober 1917, p. 8.

‘The City’s Social Side’, The Washington Times, 22 oktober 1917, p. 8.

‘To Tell of Belgium and France’, The Washington Post, 22 oktober 1917, p. 7.

‘Society’, The Cincinnati Enquirer, 29 oktober 1917, p. 7.

‘Society’, The Evening Star, 31 oktober 1917, p. 5.

‘Society’, The Washington Post, 31 oktober 1917, p. 7.

‘The City’s Social Side’, The Washington Times, 31 oktober 1917, p. 10.

‘To Show War’s Effect on Art’, The Baltimore Sun, 31 oktober 1917, p. 5.

‘Dr. Walcott Re-elected Archeological Head’, The Evening Star, 1 november 1917, p. 17.

‘Will Give Lecture on Buildings Across Seas’, The Syracuse Journal, 1 november 1917, p. 5.

‘Belgian Architect to Talk’, The Democrat and Chronicle, 3 november 1917, p. 13.

‘Kaiser Wrecks Churches in Malice’, The Pittsburgh Post Gazette, 3 november 1917, p. 11.

‘Social Register’, The Buffalo Commercial, 3 november 1917, p. 9.

‘The Social Chronicle’, The Buffalo Evening News, 3 november 1917, p. 11.

‘Fashionable Arrangements’, The Cincinnati Enquirer, 4 november 1917, p. 42.

‘Society’, The Washington Post, 4 november 1917, p. 6.

‘Belgian to Be Heard in Lecture Tonight’, The Democrat and Chronicle, 6 november 1917, p. 16.

‘Ruthlessness Designed to Secure Future Tourists’, The Syracuse Journal, 6 november 1917, p. 4.

‘Great Cathedrals Desolated by War’, The Democrat and Chronicle, 7 november 1917, p. 17.

‘The Social Chronicle’, The Buffalo Evening News, 8 november 1917, p. 11.

‘Art Director Speaks’, The Buffalo Enquirer, 9 november 1917, p. 1.

‘50,000 Homes in Belgium Ruined, Says Horta’, The Buffalo Evening News, 9 november 1917, p. 13.

‘Society’, The Detroit Free Press, 9 november 1917, p. 7.

‘War’s Heavy Hand’, The Buffalo Commercial, 9 november 1917, p. 10.

‘Reception to Follow Lecture’, The Detroit Free Press, 11 november 1917, p. 12.

‘Noted Architect to Lecture Today’, The Michigan Daily, 13 november 1917, p. 4.

‘University Club Entertains Prof. Horta’, The Michigan Daily, 13 november 1917, p. 3.

The Detroit Free Press, 18 november 1917, p. 51.

‘Belgian to Lecture Here’, The St. Louis Post-Dispatch, 20 november 1917, p. 9.

‘Beware Belgium’s Fate!’, The Cincinnati Enquirer, 20 november 1917, p. 7.

‘Belgian Ruins Lecture Topic’, The Madison Sunday State Journal, 25 november 1917, p. 3.

‘U.S. Punch to End It’, The Wichita Beacon, 26 november 1917, p. 2.

‘Personal Mention’, The Hartford Courant, 27 november 1917, p. 13.

‘Belgian Art Expert Here’, The Boston Post, 1 december 1917, p. 5.

‘Society Notes’, The Chicago Daily Tribune, 1 december 1917, p. 15.

‘Personal Mention’, The Hartford Courant, 2 december 1917, p. 9.

‘Prof. Horta to Lecture’, The Boston Sunday Globe, 2 december 1917, p. 16.

‘Social and Personal’, The Hartford Courant, 2 december 1917, p. 10.

‘Architects Plan for Reconstruction’, The Christian Science Monitor, 4 december 1917, p. 9.

The Hartford Courant, 7 december 1917, p. 4.

The Steuben Courier, 7 december 1917, p. 2.

‘Social and Personal’, The Hartford Courant, 9 december 1917, p. 8.

‘Buffalo’, American Art News, 29 december 1917, p. 5.

‘Must Help France More’, The Washington Post, 4 januari 1918, p. 7.

‘City News in Brief’, The Evening Star, 2 februari 1918, p. 16.

‘Society’, The Evening Star, 2 februari 1918, p. 7.

‘For Belgian Refugee Children’, The Evening Star, 3 februari 1918, p. 24.

‘The Town Crier’, The Washington Herald, 3 februari 1918, p. 5

‘Society’, The Washington Herald, 3 februari 1918, p.15.

‘Society’, The Washington Post, 3 februari 1918, p. 2.

‘Prof. Victor Horta Lectures on Painting’, The Washington Herald, 5 februari 1918, p. 12.

‘Belgian Tots Fall Victim to War Gods’, The Washington Herald, 7 februari 1918, p. 2.

‘Slaughter of the Innocents’, The Alexandria Gazette, 7 februari 1918, p. 2.

‘Society’, The Sunday Star, 10 februari 1918, pagina ongekend.

‘War Work Calendar’, The Evening Star, 10 februari 1918, p. 22.

‘Society’, The Washington Post, 11 februari 1918, p. 13.

‘War Work Calendar’, The Evening Star, 17 februari 1918, p. 29.

‘War Work Calendar’, The Evening Star, 24 februari 1918, p. 28.

‘Belgian War Worker Here’, The Detroit Free Press, 3 maart 1918, p. 37.

‘State Capital Observes Lenten Season And There is Little Being Done of Interest Other Than in Phases of War Work’, The Albuquerque Journal, 3 maart 1918, p. 2.

‘War Work Calendar’, The Evening Star, 3 maart 1918, p. 30.

‘City Briefs’, The Washington Post, 9 maart 1918, pagina ongekend.

‘Last Museum Night’, The Albuquerque Journal, 10 maart 1918, p. 4.

‘Interesting Lecture at Casa Vivienda’, The Pueblo Chieftain, 15 maart 1918, p. 3.

‘War Lecture’, The Colorado Springs Gazette, 17 maart 1918, p. 10.

‘Belgian to Speak of the German Invasion’, The Colorado Gollege Tiger, 19 maart 1918, p. 3.

‘Will Tell of German Violence in Belgium’, The Colorado Springs Gazette, 20 maart 1918, p. 6.

‘Centennial State Items’, The Walsenburg World, 21 maart 1918, p. 7.

‘Belgian Professor Tells Vivid Story of Destruction in His Native Country’, The Colorado Springs Gazette, 22 maart 1918, p. 4.

‘Prof. Horta Speaks’, The Colorado College Tiger, 22 maart 1918, p. 3.

‘Prof. Horta Tells of German Ruthlessness’, The Colorado Gollege Tiger, 22 maart 1918, p. 1.

‘Famous Belgian Architect to Tell Country’s Martyrdom, Ambulance Driver Also Speaks’, The Santa Fe New Mexican, 23 maart 1918, p. 5.

‘Large Audience Hears of German Atrocities in Belgium’, The Pueblo Chieftain, 23 maart 1918, p. 3.

‘Professor Victor Horta’, The Albuquerque Journal, 24 maart 1918, p. 6.

‘Victor Horta, Belgium, to Lecture’, The Albuquerque Journal, 24 maart 1918, p. 2.

‘Are Visiting in Albuquerque’, The Albuquerque Journal, 29 maart 1918, p. 5.

‘Prominent Belgians Deliver Interesting Lectures at New Museum’, The New Mexico State Record, 29 maart 1918, pagina ongekend.

‘They Liked Acoma’, The Santa Fe New Mexican, 29 maart 1918, p. 4.

‘Noted Architect to Speak Before Wednesday Club’, The San Diego Union, 31 maart 1918, p. 12.

‘Prof. Horta Will Lecture at U.C.’, The Oakland Tribune, 31 maart 1918, p. 37.

‘Psychological War Talk’, The Albuquerque Journal, 31 maart 1918, p. 12.

Noted Belgian to Speak’, The Oakland Tribune, 1 april 1918, p. 6.

‘Belgian to Lecture’, The Los Angeles Times, 2 april 1918, p. 14.

‘German Acts Are Revealed’, The Evening Tribune, 3 april 1918, p. 7.

‘Business Women’s Club to Honor Mme. Horta’, The San Diego Union and Daily Bee, 4 april 1918, p. 10.

‘Lies of Teutons Date Back Years, Lecturer Avers’, The San Diego Union and Daily Bee, 4 april 1918, p. 5.

‘Noted Belgian Coming’, The Vancouver Daily World, 5 april 1918, p. 11.

‘Belgium’s Wrecking Told by Architect’, The Los Angeles Times, 6 april 1918, p. 13.

‘Belgian Savant Will Lecture on War-Torn Beauty’, The San Francisco Chronicle, 7 april 1918, p. 7.

‘Belgian Professor Will Lecture on War This Evening’, The Daily Palo Alto, 9 april 1918, p. 1.

‘Belgium Germans Subject of Lecture’, The Daily Palo Alto, 10 april 1918, p. 1.

‘Society’, The Morning Oregonian, 11 april 1918, p. 12.

‘Society’, The Oakland Tribune, 11 april 1918, p. 8.

‘War Address Today Before Club Luncheon’, The San Francisco Chronicle, 13 april 1918, p. 5.

‘Belgian Architect to Speak on Havoc of Hun Despoilers’, The Oregon Daily Journal, 14 april 1918, p. 14.

‘Distinguished Belgian Artist and Wife Will Visit in Portland Next Week’, The Sunday Oregonian, 14 april 1918, p. 7.

‘General A. H. Greene to Address Chamber’, The Oregon Daily Journal, 14 april 1918, p. 13.

‘Horta pictures Treachery of German People’, The San Francisco Chronicle, 14 april 1918, p. 4.

‘Society Is Interested in Address’, The Oregon Daily Journal, 14 april 1918, p. 38.

‘Society’, The Sunday Oregonian, 14 april 1918, p. 3.

‘Gen. Greene Makes Address Before Members’ Council’, The Oregon Daily Journal, 15 april 1918, p. 5.

‘Ad Club to Hear Professor Horta’, The Oregon Daily Journal, 16 april 1918, p. 9.

‘Society News’, The Morning Oregonian, 16 april 1918, p. 12.

‘Plea for Belgium Children Touched Responsive Hearts’, The Oregon Daily Journal, 17 april 1918, p. 11.

‘Plea is for Babies’, The Morning Oregonian, 17 april 1918, p. 7.

‘War Story is Retold’, The Morning Oregonian, 17 april 1918, p. 14.

‘Spirit of Belgium Is Unconquerable’, The Oregon Daily Journal, 18 april 1918, p. 2.

‘War Tragedy Pictured’, The Morning Oregonian, 18 april 1918, p. 5.

‘Professor Victor Horta’, The Vancouver Daily World, 20 april 1918, p. 10.

‘Society’, The Sunday Oregonian, 21 april 1918, p. 4.

‘A Celebrated Lecturer’, The Manitoba Free Press, 24 april 1918, p. 5.

‘Brussels Dean Will Lecture Here Friday’, The Winnipeg Tribune, 24 april 1918, p. 10.

‘Announcements’, The Winnipeg Tribune, 26 april 1918, p. 8.

‘Describes Horrors Belgian Invasion’, The Manitoba Free Press, 27 april 1918, p. 4.

‘Knows Whole Story’, The Vancouver Daily World, 30 april 1918, p. 14.

‘Why Did Germans Destroy Belgium?’, The Vancouver Daily World, 3 mei 1918, p. 13.

The Great Falls Tribune, 7 mei 1918, p. 3.

‘Belgian Tacoma Visitor’, The Tacoma Times, 11 mei 1918, p. 4.

‘Declares Every German Is a Kaiser in His Home’, The Tacoma Times, 13 mei 1918, p. 2.

‘Madame Horta to Give Real Facts About Belgium’, The San Francisco Chronicle, 13 mei 1918, p. 2.

‘All Germans are Kaisers’, The Oregon Daily Journal, 14 mei 1918, p. 5.

‘Mme. Horta Speaks At Rialto Tonight’, The Nevada State Journal, 17 mei 1918, p. 8.

‘Belgian Educator Here to Speak at University’, The Morning Register, 21 mei 1918, p. 6.

‘Red Cross Praised by Belgian Savant’, The Eugene Guard, 23 mei 1918, p. 6.

‘Professor Horta Is Entertained’, The Eugene Guard, 25 mei 1918, p. 6.

‘Belgian Violinist to Give Concert’, The San Francisco Chronicle, 17 juni 1918, p. 4.

‘Victor Horta en mission!’, Le Bruxellois, 17 juni 1918, p. 2.

‘Le directeur de l’Académie Royale des Beaux-Arts’, Le Bruxellois, 18 juni 1918, p. 2.

‘Le directeur de l’Académie Royale des Beaux-Arts’, Le Messager de Bruxelles, 21 juni 1918, p. 1.

‘Entertain for Visitors’, The San Francisco Chronicle, 22 juni 1918, p. 7.

‘Tea Hostess’, The San Francisco Chronicle, 25 juni 1918, p. 6.

‘Vallejo’, The San Francisco Chronicle, 30 juni 1918, p. 6.

‘School Has 100 Students’, The Oregon Daily Journal, 14 juli 1918, p. 37.

‘A l’Académie des Beaux-Arts’, L’Indépendance belge, 18 juli 1918, p. 2.

‘Belgian Is Visitor, Calls on Officials’, The Salt Lake Tribune, 4 september 1918, p. 8.

‘Belgian Professor Here’, The Salt Lake City Deseret Evening News, 4 september 1918, p. 2.

‘Comes From Belgium’, The Salt Lake Telegram, 4 september 1918, p. 2.

‘Distinguished Belgians Visit in Salt Lake’, The Salt Lake Herald-Republican, 4 september 1918, p. 10.

‘Eminent Belgian Here on a Visit’, The Carson City Daily Appeal, 5 september 1918, p. 1.

‘De wederopbouw van de Belgische steden’, Het Nieuws van den Dag voor Nederlands-Indië, 25 september 1918, p. 10.

‘Belgian Plight Pictured by Mme. Horta’, The Tuscon Citizen, 12 oktober 1918, p. 3.

‘Sees War End at Waterloo’, The Los Angeles Times, 15 oktober 1918, p. 12.

‘Prominent Belgian to Come Here’, The Salt Lake Telegram, 14 november 1918, p. 9.

‘Belgian Leader Will Visit City’, The Salt Lake Herald-Republican, 15 november 1918, p. 14.

‘Belgian Woman Tells Tale of Horror: Mistake to Bring Troops Home, Says Brussels Visitor’, The Salt Lake Telegram, 2 december 1918, p. 1.

‘Belgian Educator in Ohama for Information, The Omaha Sunday Bee, 8 december 1918, p. 9.

L’Indépendance Belge, 3 februari 1919, pagina ongekend.

La Dernière Heure, 5 september 1919, p. 2.

‘Cours et conférences – Au Palais Egmont’, La Libre Belgique, 29 oktober 1919, p. 4.

‘News and Comment in the World of Art’, The Sun, 2 november 1919, p. 12.

‘Tentoonstelling van den Wederopbouw’, De Nieuwe Gazet, 23 november 1919, p. 3.

‘Tentoonstelling van den Wederopbouw’, De Vooruit, 23 november 1919, p. 2.

‘Tentoonstelling van den Wederopbouw’, Het Laatste Nieuws, 26 november 1919, p. 3.

‘Tentoonstelling van den Wederopbouw’, Het Handelsblad van Antwerpen, 27 november 1919, p. 3.

‘Tentoonstelling van den Wederopbouw’, De Nieuwe Gazet, 29 november 1919, p. 1.

 

 

 

Magazines, tijdschriftartikels, jaarverslagen

 

‘Belgium’s Building Problems’, The American Contractor, 50 (38), 1917, p. 33.

 

Bulletin of the Archaeological Institute of America, 9, 1918.

 

‘Commonwealth Club’, The San Francisco Illustrated Wasp, 89 (10), 1918, p. 5.

 

Complete Report of the Chairman of the Committee on Public Information: 1917-1918-1919, Washington: Government Printing Office, 1920.

 

George Washington University Bulletin: Catalogue Number: March 1917, 16 (1), 1917.

 

George Washington University Bulletin: Catalogue Number: March 1918, 17 (1), 1918.

 

George Washington University Bulletin: Report of the Treasurer for the year ended August 31, 1918, 17 (4), 1918.

 

Horta, Victor, ‘Histoire à Ceux Que J’aime: Aux Etudiants’, The Cornell Architect, 4, 1916, p. 103-109.

 

‘Lectures on the Architecture of Belgian Towns’, The Town Planning Review, 6, 1915, p. 72.

 

‘Noted Belgian Architect Visits Los Angeles’, The Southwest Builder & Contractor, 15 (51), p. 9.

 

‘Numéro spécial consacré à l’exposition de la reconstruction’, La Cité, 4-5, 1919.

 

‘Replanning of Belgium Exhibition and Cercle d’Etudes’, The Town Planning Review, 6, 1915, p. 72-73.

 

Overige primaire bronnen

 

A book of Belgium’s Gratitude, Londen - New York: John Lane Company, 1916.

 

Bassett, Edward M. (ed.), Commission on Building Districts and Restrictions. Final Report: June 2, 1916, New York: City of New York Board of Estimate and Apportionment Committee of the City Plan, 1916.

 

Davignon, Henri, Belgium and Germany, Londen - Edinburgh - New York - Parijs: Thomas Nelson & Sons, 1915.

 

Dayot, Armand (ed.), La Belgique héroïque et martyre, Parijs: L’Art et les Artistes, 1915.

 

De Lettenhove, H. Kervyn, 1914-1916. La Guerre et les Œuvres d’Art en Belgique, Brussel - Parijs: Editeurs Van Oest, 1917.

 

Dulière, Cécile & Horta, Victor, Victor Horta: mémoires. Texte établi, annoté et introduit par Cécile Dulière, Brussel: Ministère de la Communaité Française de Belgique, 1985.

 

Horta, Julia, Pour la Belgique. Souvenirs vécus 1914-1918, Brussel: La Renaissance du Livre, 1957.

 

Horta, Victor, ‘Le Sky-scraper. Esquisse de rapport’, in: Bulletin des Commissions Royales d’Art et d’Archéologie, Brussel: Commisions Royales d’Art et d’Archéologie, 1929.

 

Horta, Victor, ‘Exposé des motifs pour le maintien intégral du Jardin botanique de la Ville de Bruxelles’, in: Bulletin de la Classe des Beaux-Arts, Brussel: Académie Royale de Belgique, 1938.

 

Koning Albertfonds. Woningen voor de Belgen zonder huisvesting, Harderwijk (Nederland): Drukkerij der Werkschool Kamp Harderwijk, 1918.

‘Old Buildings in the War Area’, in: Powys, A. R. (ed.), The Society for the Protection of Ancient Buildings Thirty-Eight Annual Report of the Committee: June 1915, Londen: Society for the Protection of Ancient Buildings, 1915, p. 13-15.

 

Pendleton, Francis K. (ed.), The Report of the New York City Improvement Commission to the Honorable George B. McClellan, Mayor of the City of New York and the Honorable Board of Aldermen of the City of New York, New York: Press of the Kalkhoff Company, 1907.

 

 

Secundaire bronnen

 

Krantenartikelen en tijdschriften

 

Vehenne, Hugues, ‘Il faut sauver Horta’, Le Soir, 27 januari 1961, pagina ongekend.

 

Williams, Edgar I., ‘The Young Adventurers’, Journal of the American Institute of Architects, 36 (4), 1961, p. 40-42.

 

Literatuur

 

Amara, Michael, ‘La propaganda belge et l’image de la Belgique aux Etats-Unis pendant la Première Guerre Mondaile’, Belgisch Tijdschrift voor de Nieuwste Geschiedenis, 30, 2000, p. 173-226.

 

Amara, Michael, ‘De terugkeer naar België in 1918-1919’, in: Lierneux, Pierre & Peeters, Natasja (eds.), De Groote Oorlog voorbij: België 1918-1928 (Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis, Brussel, 21 september 2018-22 september 2019), Tielt: Lannoo, 2018, p. 55-59.

 

Aubry, Françoise, ‘Het oeuvre van Victor Horta in het interbellum’, in: Adriaenssens, Werner, Aubry, Francoise & Borel, France (eds.), Art deco architectuur Brussel 1920-1930, Brussel: Archives d'architecture moderne, 1996, p. 97-105.

 

Aubry, Françoise, Bastin, Christine & Evrard, Jacques, Victor Horta in Brussel, Tielt: Lannoo, 1996.

 

Aubry, Françoise, Vandenbreeden, Jos & Commins, Daniel, ‘Een onzichtbaar paleis’, in: Aubry, Françoise, Vandenbreeden, Jos & Lautwein, Reiner (eds.), Horta: van art nouveau tot modernisme (Paleis voor Schone Kunsten, Brussel, 4 oktober 1996-5 januari 1997), Gent: Ludion, 1996, p. 180-181.

 

Baert, Koen, ‘Wonen in de verwoesting. Omstandigheden en getuigen’, in: Cornilly, Jeroen & Baert, Koen (eds.), Bouwen aan Wederopbouw 1914-2050. Architectuur in de Westhoek, Brussel: Exhibitions International, 2009, p. 17-41.

 

Buyst, Erik, ‘De economische balans van de Eerste Wereldoorlog’, in: Lierneux, Pierre & Peeters, Natasja (eds.), De Groote Oorlog voorbij: België 1918-1928 (Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis, Brussel, 21 september 2018-22 september 2019), Tielt: Lannoo, 2018, p. 107-113.

 

Carlhian, Jean Paul & Ellis, Margot M., Americans in Paris. Foundations of America’s Architectural Gilded Age Architecture Students at the École des Beaux-Arts, 1846-1946, New York: Rizzoli International Publications, 2014.

 

Cornilly, Jeroen, ‘Gevraagd: architecten. Kiezen tussen alternatieven’, in: Cornilly, Jeroen & Baert, Koen (eds.), Bouwen aan Wederopbouw 1914-2050. Architectuur in de Westhoek, Brussel: Exhibitions International, 2009, p. 117-141.

 

De Caigny, Sofie, ‘Tussen filantropie en macht. In de bres voor de belangen van de achterban’, in: Cornilly, Jeroen & Baert, Koen (eds.), Bouwen aan Wederopbouw 1914-2050. Architectuur in de Westhoek, Brussel: Exhibitions International, 2009, p. 149-170.

 

Delevoy, Robert L., Victor Horta, Brussel: Elsevier, 1958.

 

De Maeyer, Jan & Van Molle, Leen, Joris Helleputte (1852-1925). Architect en politicus, Leuven: Universitaire Pers Leuven, 1998.

 

Dendooven, Dominiek, ‘Het terrein effenen. Aanleg, infrastructuur en landbeheer’, in: Cornilly, Jeroen & Baert, Koen (eds.), Bouwen aan Wederopbouw 1914-2050. Architectuur in de Westhoek, Brussel: Exhibitions International, 2009, p. 81-106.

 

Dernie, Dave & Carew-Cox, Alastair, Victor Horta. The Architect of Art Nouveau, Londen: Thames & Hudson, 2018.

 

De Schaepdrijver, Sophie, ‘Belgium’, in: Horne, John (ed.), A Companion to World War I, Hoboken (NJ): Wiley-Blackwell, 2010, p. 386-402.

 

Devos, Wannes & Veldeman, Piet, ‘This is Holy Ground. Oorlogstoerisme in België’, in: Lierneux, Pierre & Peeters, Natasja (eds.), De Groote Oorlog voorbij: België 1918-1928 (Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis, Brussel, 21 september 2018-22 september 2019), Tielt: Lannoo, 2018, p. 195-203.

 

Glendinning, Miles, The Conservation Movement: A History of Architectural Preservation: Antiquity to Modernity, Londen: Routlegde, 2013.

 

Goslar, Michèle, Victor Horta: 1861-1947. Leven, werk, art nouveau, Antwerpen: Mercatorfonds, 2012.

 

Harrison, Rodney, Heritage: Critical Approaches, Londen - New York: Routlegde, 2013.

 

Hennaut, Eric (ed.), ‘L’entre-deux-guerres à Bruxelles, in: Bruxelles moderne et contemporaine: le XXe siècle, Brussel: Bruxelles Patrimoine-Région de Bruxelles-Capitale, 2013.

 

Hewitt, Marc Alan, Lemos, Kate, Morrison, William & Warren, Charles D., Carrère & Hastings: Architects, New York: Acanthus Press, 2006.

 

Heymans, Jeroen, Het beeld van België in de Amerikaanse pers tijdens de Eerste Wereldoorlog: een vergelijkend onderzoek, ongepubliceerde thesis, Brussel: Vrije Universiteit Brussel, 2018.

 

Hobsbawm, Eric & Ranger, Terence (eds.), The Invention of Tradition, Cambridge: Cambridge University Press, 1983.

 

Hopkins, Nevil Monroe, Over the Threshold of War. Personal experiences of the Great European Conflict, Philadelphia (PA): J. B. Lippincott Company, 1918.

 

Horne, John & Kramer, Alan, German Atrocities, 1914: A History of Denial, New Haven (CT): Yale University Press, 2001.

 

Hustache, Anne, Jacobs, Steven & Boenders, Frans, Victor Horta. Le Palais des Beaux-Arts de Bruxelles (Paleis voor Schone Kunsten, Brussel, 4 oktober 1996-5 januari 1997), Brussel: Gemeentekrediet van België, 1996.

 

Jaenen, Marieke, ‘De Discussie rond de architect als kunstenaar (1919-1936)’, in: De Vos, Els & Lombaerde, Piet (eds.), Van academie tot universiteit: 350 jaar architectuur in Antwerpen, Brussel, Academic and Scientific Publishers, 2013, p. 88-99.

 

James-Chakraborty, Kathleen, Architecture Since 1400, Minneapolis - Londen: University of Minneapolis Press, 2014.

 

Lauwers, Delphine, ‘De heropbouw. Het nationale startschot’, in: Lierneux, Pierre & Peeters, Natasja (eds.), De Groote Oorlog voorbij: België 1918-1928 (Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis, Brussel, 21 september 2018-22 september 2019), Tielt: Lannoo, 2018, p. 115-119.

 

Mierop, Caroline, ‘De verleiding van Amerika, de wolkenkrabber ten tijde van de art deco’, in: Adriaenssens, Werner, Aubry, Francoise & Borel, France (eds.), Art deco architectuur Brussel 1920-1930, Brussel: Archives d'architecture moderne, 1996, p. 87-95.

 

Montens, Valérie, ‘De opdrachtgevers van Victor Horta’, in: Aubry, Françoise, Vandenbreeden, Jos & Lautwein, Reiner (eds.), Horta: van art nouveau tot modernisme (Paleis voor Schone Kunsten, Brussel, 4 oktober 1996-5 januari 1997), Gent: Ludion, 1996, p. 117-137.

 

Oostens-Wittamer, Yolande, Horta en Amérique: décembre 1915-janvier 1919, Brussel - Hamburg: Editions Lebeer Hossmann, 1986.

 

Pirlot, Anne-Marie, ‘De art deco: enkele facetten’, in: Mardaga, Pierre (ed.), Een eeuw architectuur en stedenbouw 1900-2000, Sprimont: Editions Mardaga, 2000, p. 53-73.

 

Roth, Leland M., American Architecture. A History, Boulder (CO): Westview Press, 2001.

 

Saliga, Pauline A. (ed.), The Sky’s the Limit: A Century of Chicago Skyscrapers, New York: Rizzoli, 1992.

 

Strauven, Francis, ‘Van art nouveau tot art deco: de latere ontwikkeling van Horta’s oeuvre in historisch perspectief’, in: Aubry, Françoise, Vandenbreeden, Jos & Lautwein, Reiner (eds.), Horta: van art nouveau tot modernisme (Paleis voor Schone Kunsten, Brussel, 4 oktober 1996-5 januari 1997), Gent: Ludion, 1996, p. 209-224.

 

Stern, Robert A. M., Gilmartin, Gregory & Massengale, John Montague, New York 1900. Metropolitan Architecture and Urbanism 1890-1915, New York: Rizzoli International Publications, 1995.

 

Tassier, Suzanne, La Belgique et l’entrée en geurre des Etats-Unis, 1914-1917, Brussel: La Renaissance du Livre, 1951.

 

Uyttenhove, Pieter & Celis, Jo, De Wederopbouw van Leuven na 1914, Leuven: Universitaire Pers Leuven, 1991.

 

Uyttenhove, Pieter, ‘Internationale inspanningen voor een modern België’, in: Smets, Marcel (ed.), Resurgam: de Belgische wederopbouw na 1914 (Passage 44, Brussel, 27 maart-30 juni 1985), Brussel: Gemeentekrediet van België, 1985, p. 33-68.

 

Vandenbreeden, Jos, ‘Het Paleis voor Schone Kunsten: naar een stedenbouwkundige architectuur’, in: Aubry, Françoise, Vandenbreeden, Jos & Lautwein, Reiner (eds.), Horta: van art nouveau tot modernisme (Paleis voor Schone Kunsten, Brussel, 4 oktober 1996-5 januari 1997), Gent: Ludion, 1996, p. 155-184.

 

Van Impe, Ellen, Architectural Historiography in Belgium 1830-1914, Doctoraatsverhandeling, Leuven: Katholieke Universiteit Leuven, 2008.

 

Verdickt, Caterina, ‘My heart is sore about Belgium – Artistic Exodus: Belgian Refugee Artists in Great Britain During the Great War’, in: Rossi-Schrimpf, Inga & Kollwelter, Laura (eds.), 14/18 - Rupture or Continuity. Belgian Art around World War I, Leuven: Universitaire Pers Leuven, 2018, p. 111-124.

 

Verdickt, Caterina, ‘Belgian Artists in Wales, 1914-1918’, in: Fairclough, Oliver, Hoozee, Robert & Verdickt, Caterina (eds.), Art in Exile. Flanders, Wales and the First World War (Museum voor Schone Kunsten, Gent (België), 12 januari-17 maart 2002; Hannema-de Stuers Foundation, Heino (Nederland), 30 maart-2 juni 2002; National Museum & Gallery of Wales, Cardiff (Groot-Brittannië), 22 juni-15 september 2002), Antwerpen: Pandora, 2002, p. 51-77.

 

Internetbronnen

 

Decoodt, Hannelore, ‘Noodwoningen opgericht na de Eerste Wereldoorlog’, Inventaris Onroerend Erfgoed, 2009, geraadpleegd op 22 april 2019, https://inventaris.onroerenderfgoed.be/themas/39.

 

Dunlap, David W., ‘Zoning Arrived 100 Years Ago. It Changed New York City Forever’, The New York Times, 2016, geraadpleegd op 5 april 2019, https://www.nytimes.com/2016/07/26/nyregion/new-yorks-first-zoning-resolution-which-brought-order-to-a-chaotic-building-boom-turns-100.html?_r=0.

 

‘Helleputte, Joris’, Inventaris Onroerend Erfgoed, s.d., geraadpleegd op 15 maart 2019, https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/persoon/6542.

 

Kruft, Anton, ‘De rol van de Verenigde Staten in de Eerste Wereldoorlog. Verslag van een lezing te Oostende op 18 mei 2017’, Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog, 2017, geraadpleegd op 31 augustus 2018, https://www.ssew.nl/sites/default/files/rol_vs_in_wo_i_-_kruft.pdf.

 

‘Maison Vinck, Rue Washington 85’, Irismonument, 2007, geraadpleegd op 17 maart 2019, http://www.irismonument.be/fr.Ixelles.Rue_Washington.85.html.

 

‘Paul Hymans (1865-1941): un grand homme d'Etat’, Archives et Musée de la Littérature, s.d., geraadpleegd op 18 februari 2019, http://www.aml-cfwb.be/html/pdf/Paul%20Hymans-presentation.pdf.

 

‘Rise of Industrial America, 1875-1900’, Library of Congress, s.d., geraadpleegd op 19 mei 2019, http://www.loc.gov/teachers/classroommaterials/presentationsandactivities/presentations/timeline/riseind/city/.

 

Schmitz, Yves, ‘Carton de Wiart, Comte Henry’, Ars Moriendi, s.d., geraadpleegd op 18 februari 2019, http://www.ars-moriendi.be/CARTON_DE_WIART_H_FR.HTM.

 

‘Stichting Delhaye’, Hortamuseum, s.d., geraadpleegd op 15 maart 2019, http://www.hortamuseum.be/nl/het-museum/stichting-delhaye.

 

Van Herck, Karina & Vandeweghe, Evert, ‘Sociale huisvesting: de tuinwijkgedachte (1919-1926)’, Inventaris Onroerend Erfgoed, 2016, geraadpleegd op 3 mei 2019, https://inventaris.onroerenderfgoed.be/themas/124.

 

Willis, Carol, ‘How the 1916 Zoning Law Shaped Manhattan's Central Business Districts’, The Skyscraper Museum, 2016, geraadpleegd op 5 april 2019, https://www.skyscraper.org/zoning.

 

 

Tentoonstellingen

 

De Groote Oorlog voorbij: België 1918-1928, tentoonstelling in het Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis, Brussel, van 21 september 2018 tot 29 september 2019.

 

Horta en Amérique, tentoonstelling in het Autriquehuis, Schaarbeek, van 28 januari tot 1 oktober 2017.

 

(Re)compose the city – Unbuilt Brussels #2, tentoonstelling in CIVA – Stichting voor Architectuur, Brussel, van 1 juni tot 14 oktober 2018.

Universiteit of Hogeschool
Master in Kunstwetenschappen en Archeologie
Publicatiejaar
2019
Promotor(en)
Pieter Martens, Werner Adriaenssens
Kernwoorden
Share this on: