Tracing statehood: Salafi-Jihadism and the creation of an Islamic state

Marte Beldé
Deze scriptie onderzoekt de ideologie en geschiedenis van het concept 'islamitische staat' binnen het salafi-jihadistisch gedachtegoed. Door geweld te beschouwen als deel van het staatsvormingsproces krijgen we nieuwe inzichten in de politieke aard van dit proces.

IS, meer dan alleen terreur.

Wie aan Islamitische Staat denkt, denkt in de eerste plaats waarschijnlijk aan de aanslagen van 22 maart 2016 in Brussel, gruwelijke video’s, of Syriëstrijders. Wat gebeurt er echter als we voorbij de gruweldaden kijken en IS bestuderen als de staat die ze beweren te zijn? Van waar komt hun idee om een islamitische staat te stichten? Is het gevaar geweken nu IS grotendeels verdreven is?

De geschiedenis van de islam leert ons dat het idee van een islamitische staat redelijk modern is. Het is geen “terugkeer naar de middeleeuwen” zoals sommigen beweren. Er waren wel grote islamitische rijken, maar het stichten van een staat was geen religieuze plicht volgens de koran of islamgeleerden. Negentiende-eeuwse moslims gebruikten islam om een gedeelde politieke identiteit te creëren om zich zo te verzetten tegen het westers imperialisme en de kolonisering van de Arabische wereld. Daaruit ontstonden verschillende politieke bewegingen. Een kleine groep, namelijk salafisten, gelooft dat de “zuivere islam” uit de tijd van de profeet Mohammed (zevende eeuw n.C.) de enige juiste is en dat moslims moeten leven zoals toen. De meeste salafisten trekken zich daarom liever terug uit de moderne maatschappij en gebruiken geen geweld. Een kleine groep, de salafi-jihadisten, voert echter een gewapende heilige strijd: de “jihad”. Oorspronkelijk was dit geweld niet gericht tegen het Westen, maar tegen onderdrukkers en dictators in hun thuislanden. Het geweld werd echter beantwoord met meer onderdrukking. Bij gebrek aan lokale ruimte om hun ongenoegen te uiten trokken deze strijders in de jaren 80 naar het buitenland, onder andere naar Afghanistan. Eén van hen was Osama bin Laden.

In Afghanistan ontwikkelden ze hun ideeën verder. De nadruk verschoof naar de internationale strijd tegen het Westen. Al-Qaida was geboren. Deze strijders wisten dat ze een uitvalbasis nodig hadden omdat ze zonder territoriale controle snel verslagen zouden worden (al-qāʿida betekent letterlijk basis); daarom werkten ze samen met de lokale Taliban om de Afghaanse bevolking te controleren. Na de Amerikaanse invasie in 2001 keerden sommige strijders huiswaarts, heel wat anderen belandden in Irak.

In Irak kwam in 2003 de eerste échte voorloper van IS op onder leiding van al-Zarqawi. Hij gebruikte zelfmoordterroristen, filmde slachtpartijen en stookte de soennitische bevolking op tegen de sjiieten (een islamitische minderheid). Voor zijn dood in 2006 legde hij ook de basis voor een staatsvormend project, waar geweld intrinsiek deel van uitmaakte. Dat geweld cruciaal is om staten te stichten zagen we ook bij de opkomst van Europese staten: beginnende staten lijken op maffiagroeperingen die door middel van een monopolie op geweld inkomsten verwerven (zo ontstonden de eerste belastingen).

De Islamitische Staat die we kennen uit het nieuws is niet uit het niets ontstaan. Salafi-jihadisten hebben ideologen en denkers die zich over het thema van staatsvorming buigen. Naast het prediken van geweld tegen ongelovigen onderstrepen salafi-ideologen dat een islamitische staat zorg dient te dragen voor gelovigen. De staat moet zorgen voor veiligheid, voedsel, geneesmiddelen, rechtspraak ... Al-Qaida experimenteerde meermaals kortstondig met staatsvorming tijdens minder bekende conflicten zoals de Malinese burgeroorlog (2012-2013). Dankzij verschillende pogingen en trial-and-error konden salafi-jihadisten hun strategie en ideologie perfectioneren.

In 2014 slaagde Abu Bakr al-Baghdadi erin een kalifaat uit te roepen. In hoeverre was IS een echte staat? Statelijkheid wordt in de eerste plaats verworven door de erkenning van andere staten. Toch kan bijvoorbeeld Taiwan perfect functioneren zonder die erkenning. In plaats van een nauwe focus op de vormelijke vereisten van statelijkheid (zoals erkenning, een regering, onafhankelijkheid …), is het interessanter om te kijken naar de functies van een staat. Elke staat ter wereld - erkend of niet - heft belastingen, zorgt voor veiligheid van haar inwoners, biedt sociale diensten aan en beheert de economie. Vanuit deze invalshoek voldeed IS tussen ruwweg 2013-2018 wel aan verschillende vereisten: er werden belastingen opgehaald, IS probeerde een monopolie op geweld te krijgen, en verzorgde sociale voorzieningen zoals gezondheidszorg, onderwijs en armenzorg.

Ondanks al deze functies blijft het allerbelangrijkste aspect de relatie met haar inwoners. De inwoners geven (al dan niet onder dwang) een staat het mandaat om te bestaan, Rousseau noemde dit het “sociaal contract”. IS kon nooit ontstaan als het geen greintje legitimiteit had in de ogen van haar bevolking. De Irakese bevolking had sterke antiwesterse gevoelens, grote socio-economische problemen, en de soennitische bevolking was sterk gekant tegen sjiieten. IS beantwoordde al deze bezorgdheden en creëerde orde in de chaos.

image-20191006175955-1

Het Islamitisch politiekantoor van IS in Nineveh. (Bron: Dailymail)

Een staat stichten bleek echter eenvoudiger dan een staat behouden. IS verloor al snel legitimiteit en deed zichzelf de das om door haar extreme interpretatie van de sharia. Ze vermoordden homoseksuelen, dwongen vrouwen zich te sluieren, gebruikten ongelovigen als seksslavinnen … Zowel de lokale bevolking als de internationale gemeenschap reageerde met een tegenoffensief. Het resultaat hiervan is dat IS vandaag niet meer bestaat als territoriale staat, maar wel wereldwijd actief blijft als terreurgroep.

image-20191006175956-2

Abu Bakr al-Baghdadi in 2019. (Bron: BBC)

Uit het proces van trial-and-error ontstond evenwel meer dan één manier om een islamitische staat te stichten. Terwijl IS de ene gruweldaad na de andere pleegde, ging Jabhat al-Nusra (een andere salafi-jihadistische organisatie, gelinkt aan al-Qaida) veel rustiger te werk in Syrië. Ze werken al jaren gestaag aan een uitvalsbasis, werken samen met nationalistische (niet-religieuze) organisaties, en zetten hard in om op lange termijn een sociaal contract met de bevolking op te bouwen.

De toekomst zal uitwijzen of de strategieën van IS en Jabhat al-Nusra vruchten afwerpen en ze er ooit in slagen een langdurige legitieme staat te stichten. Het is vandaag cruciaal om salafi-jihadisten niet allemaal over één kam te scheren of ze te zien als religieus geïnspireerde terroristen zonder politiek project. De geschiedenis toont dat salafi-jihadisten uit hun fouten leren en geweld selectief inzetten om hun doelen te bereiken. Om te vermijden dat groepen als IS voet aan grond krijgen is het in de eerste plaats cruciaal om de bezorgdheden van de lokale bevolking weg te nemen. Zij moeten geloven in de legitimiteit van hun staat dankzij veiligheid, gezondheidszorg, een sterke economie … Daar kan geen enkele internationale militaire interventie in voorzien.

Bibliografie

Adams, C. J. (1983). Mawdudi and the Islamic state. In J.L. Esposito (Ed.), Voices of resurgent Islam (pp. 99-133). New York: Oxford University Press.

Afsaruddin, A. (2016) Loyalty and obedience to the ruler: Religious obligation or a practical Necessity. The Muslim World, 106, 361-73.

Al-Tamimi, A. (2015). The evolution in Islamic State administration: The documentary evidence. Perspectives on Terrorism9(4), 117-129.

Al-Zawahiri, A. (2005). Letter to al-Zarqawi. Retrieved 25.09.2018, from https://ctc.usma.edu/harmony-program/zawahiris-letter-to-zarqawi-original-language-2/.

Ayoob, M. (1995). The third world security predicament: State making, regional conflict, and the international system. Boulder, Colorado: Lynne Rienner Publishers.

Ayoob, M. (1996). State-making, state-breaking and state failure: Explaining the roots of ‘Third World’ insecurity. In K. Rupesinghe, P. Sciarone & L. van de Goor (Eds.), Between Development and Destruction (pp. 67-90). London, England: Palgrave Macmillan.

Badry, R. (2013). Consultation. In G. Bowering (Ed.), The Princeton encyclopedia of Islamic Political Thought (pp. 116-117). New Jersey: Princeton University Press, 2013.

Blanchard, C. M. (2007). Al Qaeda: statements and evolving ideology. Report for: Library of Congress Washington DC congressional research service.

Bunzel, C. (2015). From paper state to caliphate: The Ideology of the Islamic State. Analysis paper for: Center for Middle East policy.

Byman, D. (2016). ISIS Goes Global: Fight the Islamic State by Targeting Its Affiliates. Foreign Affairs, 95, 76-85.

Cafarella, J. (2014). Jabhat al Nusra in Syria. Security Report for: Institute for the Study of War.

CIA World Factbook (2018). Iraq. Retrieved 10.10.2018, from https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html.

Coleman, A. (2014). Resolving Claims to Self-determination: Is There a Role for the International Court of Justice? Abingdon, England: Routledge.

Commins, D. (2006). The Wahhabi Mission and Saudi Arabia. London, England: IB Tauris.

Conway, M. (2012). From al-Zarqawi to al-Awlaki: The emergence and development of an online radical milieu. CTX: Combating Terrorism Exchange2(4), 12-22.

Crawford, J. (2006). The creation of states in international law. New York: Oxford University Press.

Cruickshank, P., & Ali, M. H. (2007). Abu Musab Al Suri: Architect of the New Al Qaeda. Studies in Conflict & Terrorism30(1), 1-14.

Devine, D. J. (1971). The requirements of statehood re‐examined. The Modern Law Review34(4), 410-417.

Donner, F. M. (1986). The formation of the Islamic state. Journal of the American Oriental Society, 106(2), 283-296.

Fahd, T., & Stewart, F.H. (n.d.) Ṭāg̲h̲ūt. In Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Retrieved 21.07.2017, from http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_COM_1147.

Gartenstein-Ross, D., & Dabruzzi, K. (2008). Is Al-Qaeda's Central Leadership Still Relevant? Middle East Quarterly15(2), 27-36.

Ghani, A., & Lockhart, C. (2008). Fixing failed states: A framework for rebuilding a fractured world. New York: Oxford University Press.

Goodson, L. P. (2001). Afghanistan's endless war: State failure, regional politics, and the rise of the Taliban. Pullman: University of Washington Press.

Grant, T. D. (1998). Defining statehood: The Montevideo Convention and its discontents. Columbia Journal of Transnational Law37(2), 403-457.

Haddad, Y. Y. (1983). Sayyid Qutb: ideologue of Islamic revival. In J.L. Esposito (Ed.), Voices of resurgent Islam (pp. 20-30). New York: Oxford University Press.

Hansen, T. B., Stepputat, F., Adams, J., & Steinmetz, G. (Eds.). (2001). States of imagination: Ethnographic explorations of the postcolonial state. Durham, North Carolina: Duke University Press.

Hegghammer, T. (2009). Jihadi-Salafis or revolutionaries? On religion and politics in the study of militant Islamism. In Roel Meijer (Ed.), Global Salafism: Islam’s new religious movement (pp. 244-266). London, England: Hurst.

Hoffman, K., & Kirk, T. (2013). Public authority and the provision of public goods in conflict-affected and transitioning regions. Paper for: The Justice and Security Research Program.

Jackson, A. (2018). Life under the Taliban shadow government. Report for: Danish Overseas Development Institute.

Hoffmann, K., Vlassenroot, K., & Marchais, G. (2016). Taxation, stateness and armed groups: public authority and resource extraction in Eastern Congo. Development and Change47(6), 1434-1456.

Jackson, B. A., & Loidolt, B. (2013). Considering al-Qa'ida's innovation doctrine: From strategic texts to “innovation in practice”. Terrorism and Political Violence25(2), 284-310.

Janssen, F., & Wagemakers, J. (2011). Is al-Qa’ida echt failliet? Internationale Spectator, 65(7/8), 393-396.

Jenkins, B. M. (2014a). Brothers Killing Brothers: The current infighting will test al Qaeda’s brand. Paper for: RAND Corporation.

Jenkins, B. M. (2014b). The Dynamics of Syria's Civil War. Paper for: RAND Corporation.

Jenkins, B. M. (2013). The role of terrorism and terror in Syria's civil war. Paper for: RAND Corporation.

Jones, S. G. (2014). A persistent threat: The evolution of Al Qa'ida and other Salafi Jihadists. Report for: RAND Corporation.

Kazimi, N. (2005). A virulent ideology in mutation: Zarqawi upstages Maqdisi. Current trends in islamist ideology2, 59-73.

Keddie, N.R. (1968). Islamic Philosophy and Islamic Modernism: The Case of Sayyid Jamāl ad-Dīn al-Afghānī,” Iran, 6, 53-56.

Kepel, G. (2008). The Brotherhood in the Salafist universe. Current trends in Islamist ideology, 6, 20-1.

Kepel, G., & Milelli, J. P. (2008). Al Qaeda in its own words. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.

Khalaf, R. (2015). Governance without Government in Syria: Civil society and state building during conflict. Report for: Centre for Syria Studies.

Khatab, S. (2002). Hakimiyyah and jahiliyyah in the thought of Sayyid Qutb. Middle Eastern Studies 38(3), 145-170.

Khatab, S. (2006). The power of sovereignty: the political and ideological philosophy of Sayyid Qutb. Abingdon, England: Routledge.

Lacroix, S. (2011). Awakening Islam. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.

Lambton, A. K. S. (1981). State and Government in Medieval Islam: an introduction to the Study of Islamic Political Theory: the Jurists. London, England: Psychology Press.

Lauzière, H. (2015). The making of Salafism: Islamic reform in the twentieth century. New York: Columbia University Press.

Lia, B. (2007). Architect of global jihad: the life of al-Qaida strategist Abu Mus' ab al-Suri. London, England: Hurst.

Lia, B. (2008). Doctrines for jihadi terrorist training. Terrorism and Political Violence20(4), 518-542.

Lia, B. (2015). Understanding jihadi proto-states. Perspectives on Terrorism9(4), 31-41.

Lister, C. (2016). The dawn of mass jihad: Success in Syria fuels al-Qa’ida’s evolution. CTC Sentinel, 9(9). Retrieved 17.09.2018, from https://ctc.usma.edu/the-dawn-of-mass-jihad-success-in-syria-fuels-al-qaidas-evolution/.

Lynch, M. (2015). Introduction. In Lynch M. (Ed.), report for POMEPS: Islamism in the IS Age (pp.3-8).

Mandaville, P. (2010). Global political islam. Abingdon, England: Routledge.

McCants, W. (2011). Al Qaeda's challenge: the jihadists' war with Islamist democrats. Foreign Affairs90, 20-32.

McCants, W. (2012). Al Qaeda Is Doing Nation-Building: Should We Worry? Foreign Policy. Retrieved 28.08.2018, from https://foreignpolicy.com/2012/04/30/al-qaeda-is-doing-nation-building-should-we-worry/.

Meagher, K. (2012). The strength of weak states: Non-state security forces and hybrid governance in Africa. Development and Change, 43, 1073–1101.

Mecham, Q. (2015). How much of a state is the Islamic State? In Lynch M. (Ed.), report for POMEPS: Islamism in the IS Age (pp. 20-4).

Meijer, R. (Ed.) (2009a). Global Salafism: Islam's New Religious Movement. London, England: Hurst.

Meijer, R. (2009b). Towards a Political Islam. Report for: Clingendael.

Meijer, R. (2016). Conclusion: Salafis and the Acceptance of the Political. In Merone, F., & Cavatorta, F. (Eds.), Salafism after the Arab Awakening (pp. 219-40). London, England: Hurst & Company.

Merone, F. (2017). Between social contention and takfirism: The evolution of the Salafi-jihadi movement in Tunisia. Mediterranean Politics 22(1), 71-90.

Merone, F., & Cavatorta, F. (2016). Salafism after the Arab Awakening: contending with people's power. London, England: Hurst & Company.

Montevideo Convention On Rights And Duties Of States (1933). Retrieved 28.09.2018, from http://avalon.law.yale.edu/20th_century/intam03.asp.

Moussalli, A. (2016). Hassan al-Banna. In Esposito, J.L., & Shahin E.E.D. (Eds.), The Oxford handbook of Islam and politics. New York: Oxford University Press.

Nājī, A. B. (2004). The Management of Savegery/ ‘idārat al-tawaḥḥuš.

Naji, A. B. (2006). The Management of Savagery: The Most Critical Stage Through Which the Umma Will Pass. translated by McCants, W. for John M. Olin Institute for Strategic Studies at Harvard University.

Nasr, V. R. (1996). Mawdudi and the Making of Islamic Revivalism. New York: Oxford University Press.

Nielsen, R. A. (2015). Does the Islamic State believe in sovereignty? In Lynch M. (Ed.), report for POMEPS: Islamism in the IS Age (pp. 28-31).

Peters, R. (2005). Jihad in classical and modern Islam: a reader. Princeton, New Jersey: Markus Wiener Publishers.

Peters, R. (2016). Jihad, a history in documents. Princeton, New Jersey: Markus Wiener Publishers.

Pierret, T. (2016). “Salafis at war in Syria: Logics of fragmentation and realignment.” In Merone, F., & Cavatorta, F. (Eds.), Salafism after the Arab Awakening (pp. 137-154). London, England: Hurst & Company.

Quṭb, S. (1964). Milestones/ muʿālim fī al-ṭarīq. Egypt: Kazi Publications.

Rabasa, A., Chalk, p., Cragin, K., Daly, S. A., Gregg, H. S., Karasik, T. W., O'Brien, K. A., & Rosenau W. (2006). Beyond al-Qaeda. Part 1. The global jihadist movement. Report for: RAND Corporation.

Shinar, P., & Ende, W. (n.d.). Salafiyya. In Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Retrieved 21.07.2017, from http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_COM_0982.

Snow, D., & Byrd, S. (2007). Ideology, framing processes, and Islamic terrorist movements. Mobilization: An International Quarterly12(2), 119-136.

Stepputat, F., & Nuijten, M. (2018). Anthropology and the enigma of the state. In Wydra, H. & Thomassen, B. (Eds.), Handbook of Political Anthropology (pp 127-144). Cheltenham, England: Edward Elgar Publishing.

Thomas, D. (2016a). État islamique vs. Al-Qaïda: autopsie d’une lutte fratricide. Politique étrangère, 1, 95-106.

Thomas, D. (2016b). Générations djihadistes. Al-Qaïda-État islamique: histoire d'une lutte fratricide. Paris, France: Michalon éditeur.

Tilly, C. (2002). War making and state making as organized crime. In Besteman, C. (Ed.), Violence: A reader (pp. 35-60). Basingstoke, England: Palgrave McMillan.

Tilly, C., & Tarrow, S. G. (2015). Contentious politics. New York: Oxford University Press.

Vlassenroot, K. (2017), ‘De bevolking is kwaad’. Geweld als vorm van bescherming in Oost-Congo. In: Adam, J., Suykens, B., & Vlassenroot, K., (Eds.), De Alledaagse Rebel (pp. 229-247). Ghent, Belgium: Academia Press.

Voll, J.O. (2016). Political Islam and the State. In Esposito, J.L., & Shahin E.E.D. (Eds.), The Oxford handbook of Islam and politics. New York: Oxford University Press.

Wagemakers, J. (2012). A quietist jihadi: the ideology and influence of Abu Muhammad al-Maqdisi. England: Cambridge University Press.

Wagemakers, J. (2014). De ideologische onderbouwing van de Islamitische Staat. ZemZem2, 6-10.

Wagemakers, J. (2015). Salafi ideas on state-building before and after the rise of the Islamic State. In Lynch M. (Ed.), report for POMEPS: Islamism in the IS Age (pp. 31-33).

Wagemakers, J. (2016a). What Should an Islamic State Look Like? Jihādī‐Salafī Debates on the War in Syria. The Muslim World106(3), 501-522.

Wagemakers, J. (2016b). Revisiting Wiktorowicz: Categorising and Defining the Branches of Salafism. In Merone, F., & Cavatorta, F. (Eds.), Salafism after the Arab Awakening (pp. 7-24). London, England: Hurst & Company.

Wiktorowicz, Q. (2004). Islamic activism: A social movement theory approach. Bloomington: Indiana University Press.

Wiktorowicz, Q. (2006). Anatomy of the Salafi movement. Studies in Conflict & Terrorism29(3), 207-239.

Worster, W. (2010). Sovereignty: two Competing Theories of State Recognition. Retrieved 16.09.2018, from Exploring Geopolitics http://www.exploringgeopolitics.org/publication_worster_willliam_sovereignty_constitutive_declatory_statehood_recognition_legal_view_international_law_court_justice_montevideo_genocide_convention/

Yücesoy, H. (2011). Justification of political authority in medieval Sunni thought. In Afsaruddin, A. (Ed.), Islam, the State, And Political Authority: Medieval Issues and Modern Concerns. New York: Palgrave.

Zawahiri, A. (2001). Knights Under the Prophet’s Banner.

Zemni, S. (2006). Politieke islam, 9/11 en jihad. Leuven, Belgium: Acco.

Zelin, A. Y. (2014). The war between ISIS and al-Qaeda for supremacy of the global jihadist movement. The Washington Institute for Near East Policy20(1), 1-11.

Universiteit of Hogeschool
Conflict and Development
Publicatiejaar
2019
Promotor(en)
Promotor: Prof. Dr. Sami Zemni. Copromotor: Dr. Fabio Merone
Kernwoorden
Share this on: