De hoge vlucht van de ziel

Michèle Cuvelier
 Het paradijs“Bij tijd en wijle word ik stil,
ontdek bij mezelf een grenzeloos verlangen naar al wat mooi en goed is,” (Frank 1988: 182) schrijft Anne Frank in haar Achterhuis.  Dit citaat las ik als prille puber toen ik haar dagboeken lezen moest voor de lessen Nederlands in de middelbare school. Ik weet niet of je hetzelfde merkt als mij, maar ik kreeg een instant-gevoel van herkenning. Ja, zuchtte de vijftienjarige Michèle. Ja, ik ken dat grenzeloos verlangen naar wat mooi en goed is. Mijn ganse korte leven lang zoek ik naar schoonheid.

De hoge vlucht van de ziel

 

Het paradijs

“Bij tijd en wijle word ik stil,
ontdek bij mezelf een grenzeloos verlangen naar al wat mooi en goed is,” (Frank 1988: 182) schrijft Anne Frank in haar Achterhuis.  Dit citaat las ik als prille puber toen ik haar dagboeken lezen moest voor de lessen Nederlands in de middelbare school. Ik weet niet of je hetzelfde merkt als mij, maar ik kreeg een instant-gevoel van herkenning. Ja, zuchtte de vijftienjarige Michèle. Ja, ik ken dat grenzeloos verlangen naar wat mooi en goed is. Mijn ganse korte leven lang zoek ik naar schoonheid. Enerzijds op een obsessieve, oppervlakkige en uiterlijke manier. Ik hield ervan om selfies (in 2007 heetten zelfportretten technisch gezien nog geen ‘selfies’) te bewerken met pasteltinten tot ze er mooier uitzagen dan de werkelijkheid. Ik hield ervan een betere online versie van mezelf te creëren. Ik hield ervan om mezelf te styleren en te boetseren. Ik hield ervan om een instagramfilter over de wereld te gieten. Ik hield ervan om te geloven in pure perfectie en daar ook naar te handelen. De vijftienjarige Michèle lette op wat ze at, bewerkte haar foto’s in pasteltinten, kocht de juiste kleding volgens de juiste subcultuur. Maar onder de uiterlijke zucht naar volmaaktheid zit een diep, diep verlangen als dat van Anne Frank. Ik was een perfectioniste pur sang, die niet om kon gaan met wat lelijk was en dus geloofde dat ik via maakbaarheid de realiteit kon inrichten tot iets mooier. Angels dienden verwijderd te worden. Weerhaakjes weggeknipt. Alles glad en zacht, zodat ik me in het universum kon bewegen alsof ik in een oceaan vol opgeloste badparels zwom.  Zeven jaar en een opleiding Woordkunst later voel ik – hoe cliché dit ook klinkt – het coming of age. Ik leerde te houden van weerhaken en angels. Zeker in kunst is er niets interessanter dan wrangheid, perversiteit, onafheid. Ik leerde op het podium, in mediavakken en in schrijven mijn lelijke kanten naar boven te halen die onder die instagramfilter verborgen zaten. Niet te leven in een idealere wereld, maar in het ‘hier en nu’. Het was een boeiende weg vol trial and error en tranen op jurymomenten.Enfin, tot zover mijn persoonlijke leid- en lijdmotief. Toen ik afgelopen schooljaar mijn mastertraject begon, wist ik dat ik een scriptie wilde schrijven over dit persoonlijke thema. Ik maakte het universeel door onderzoek te doen naar het paradijs. Omdat ik zo mijn eigen vreemde verhouding met perfectie kon analyseren, en tegelijkertijd een groter menselijk thema kon aankaarten. Want niet enkel ikzelf en Anne Frank, maar bij uitbreiding de mensheid lijdt aan een vorm van paradijsneurose. Dit klinkt als een heel overmoedige, generaliserende uitspraak, maar ga maar eens na. Kan je soms niet stiekem genieten van een mooie reclamefoto? Word je daar niet soms jaloers op? Kijk je soms niet op van hoe smaakvol een vriend zijn huis heeft ingericht? Zou je niet willen dat je haarlijn anders liep, je neus wat kleiner was, je tanden wat witter? Of simpelweg: wens je soms ook niet dat dingen anders waren? Gemakkelijker? Schoner? Idealer dan de realiteit die soms met een ontzettende wreedheid je dromen verstoort?                             Doordat de mens geboren wordt met de mogelijkheid tot verbeelding, speelt die verbeelding ons te parten. We kunnen ons steeds iets mooiers voorstellen dan wat is. Want wat is, de werkelijkheid waar we ons dagelijks in bewegen, blijkt vaak niet genoeg. De werkelijkheid geeft ons schrammen en kwalen en is verre van een oceaan vol opgeloste badparels.                                                                                                                                      In mijn scriptie onderzoek ik wat het paradijs precies is, hoe het komt dat we ernaar zoeken en wat schrijvers en denkers er door de eeuwen heen al over hebben geschreven en gedacht. Want zoveel is duidelijk: het dromen van een paradijs is onlosmakelijk verbonden met de mensheid en overstijgt landsgrenzen, tijdslijnen en culturen.    Nu ik mijn werk enkele maanden na de deadline herlees, merk ik hoe overvol het zit met psychologische en filosofische bronnen. Schrik niet. Ga maar mee. Ik begin met een technische uiteenzetting van wat het paradijs precies inhoudt en duik dieper en dieper in de menselijke aard. Waarom toch, waarom verlangen we naar al wat mooi en goed is?                       Ik heb geen sluitend antwoord op deze vraag. Ik kwam enkel heel veel ideeën op het spoor door veel te lezen en gesprekken aan te gaan. Deze bevindingen, versmolten met mijn eigen gedachtegang, resulteren in dit essayistisch eindwerk. Het is niet zozeer een klassieke academische thesis, maar wel een persoonlijke en culturele denkoefening. Voor mij heeft dit onderzoek veel lichten laten schijnen op wat eerst duister was. Hopelijk voor jou, de lezer ook.                                                             Deze scriptie diende als bron voor mijn Masterproef Woordkunst, wat in mijn geval een voorstelling was. Op basis van wat ik je nu doorstuur, schreef ik een monoloog. De sleutelzin van die monoloog was: “Het is wat het is.” Een ogenschijnlijk simpele zin die door menig grootmoeder aan de koffietafel wordt uitgesproken. Maar hoe clichématig dit ook mag klinken, het is een van de uitgangspunten van deze paradijsscriptie (en het coming of age). Met de realiteit dient te worden omgegaan. Dan kan je paradijsneurotisch worden zoals de vijftienjarige Michèle en instagramfilters over je selfies en je wereld gieten.                    Maar je kunt ook, zoals de filosoof Safranski stelt in zijn boek Hoeveel globalisering verdraagt de mens “je op de plaats van de huidige dwaalweg installeren en zonder je te bekommeren om oorsprong en doel (…) het kunnen-beginnen, ter plekke, in het hier en nu, op een open plaats met een blik op het hemelgewelf.” Want dwaalwegen zijn des mensen. De menselijke aard is – zo blijkt ook uit deze scriptie – uitermate getroebleerd en gecompliceerd. Sinds de appelbeet in Eden zoeken zoals Anne Frank naar het mooie en goede in de complexiteit en de helaasheid der dingen. En ik zocht naar het wat en waarom. Ik wens je veel leesplezier, en wie weet, zelfs een moment van catharsis. Zoals ik heb ondervonden. En zoals Safranski het omschrijft. Installeer je op de dwaalweg en begin in het hier en nu. 

Bibliografie

Zelfstandige publicatiesBenjamin, Walter. Maar een storm waait uit het paradijs. Filosofische essays over taal en

geschiedenis. Nijmegen: SUN, 1996.

De nieuwe Bijbelvertaling. Leuven: Vlaamse Bijbelstichting, 2004.

Boon, Louis Paul. Mijn kleine oorlog. Amsterdam: Querido, 2001.

Cox, Simon en Foster, Mark. De geheimen van Atlantis. Amsterdam: Forum, 2007.

Eco, Umberto. De geschiedenis van imaginaire landen en plaatsen. Amsterdam: Prometheus, 2013.

Frank, Anne. Het Achterhuis. Dagboekbrieven. Amsterdam: Prometheus/Bert Bakker, 1988. Gaiman, Neil e.a. The Sandman Vol. 6 Fables & Reflections. New York: DC Comics/Vertigo,

1993.

Hertmans, Stefan. De mobilisatie van Arcadia. Antwerpen: De Bezige Bij, 2011.

Houellebecq, Michel. Mogelijkheid van een eiland. Utrecht: Arbeiderspers, 2005.

De Koran Arabisch-Nederlands. Amsterdam: The Oriental & Religious Publ. Corporation Pakistan, 2004.

Kooger, Hans en van Gilst, Aat. Utopia & Paradijs. Soesterberg: Aspekt, 2004.

Kundera, Milan. De ondraaglijke lichtheid van het bestaan. Weesp: Agathon/Unieboek, 1985.

Lucebert en Pfeijffer, Ilja Leonard. Lucebert. Er is alles in de wereld. Amsterdam: De Bezige Bij, 2009.

MacCaughrean, Geraldine. Gilgamesj de held. Zeist: Christofoor, 2003. More, Thomas. Utopia. Amsterdam: Athenaeum-Polak en Van Gennep, 2008. Orwell, George. 1984. Utrecht: Arbeiderspers, 2004.

92

Pleij, Herman. Dromen van Cocagne. Amsterdam: Prometheus, 1997.Rushby, Kevin. Het paradijs. Drieduizend jaar zoeken naar de perfecte wereld. Amsterdam:

Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2007.

Safranski, Rüdiger. Het kwaad. Amsterdam: Olympus, 2011.

Van der Stighelen, Guillaume. Echt. Tielt: Lannoo, 2012.

Vergilius. Vertaling en aantekeningen door Brouwer, R. F. M. Bucolica. Antwerpen: Kritak, 1995.

Veronesi, Sandro. XY. Amsterdam: Prometheus, 2011. Zamjatin, Jevgeni. Wij. Amsterdam/Antwerpen: Atlas, 2011.

KrantenartikelsHeijne, Bas. ‘De betovering van de wereld.’ In: De Standaard, 14-15 december 2013.

AfbeeldingenPoussin, Nicolas. Lente (Het aardse paradijs). 1660-1664.

(http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nicolas_Poussin_041.jpg)

Poussin, Nicolas. Et in Arcadia ego. 1637-1638. (http://en.wikipedia.org/wiki/File:Nicolas_Poussin_052.jpg)

Klee, Paul. Angelus Novus. 1920. (http://en.wikipedia.org/wiki/File:Klee,_paul,_angelus_novus,_1920.jpg)

Magritte, René. Le château des Pyrénées. 1959. (http://www.wikipaintings.org/en/rene-magritte/the-castle-of-the-pyrenee…)

Brueghel de Oude, Pieter. Het land van Cocagne. 1567. (https://janien.wordpress.com/2010/02/)

93

Kiefer, Anselm. Laßt tausend Blumen blühen. 2012. (http://galleristny.com/2013/05/anselm-kiefer-morgenthau-plan-at-gagosia…)

Onbekende fotograaf. Ellis Island. Onbekend jaartal.(http://teacher .scholastic.com/activities/immigration/tour/index.htm)

DocumentairesBos, André en Mulder, Hans (producenten) en Bucchetti, Anna (regisseuse). 2005. Dreaming

by numbers. Nederland: IDFA.Nelson, Erik (producent) en Herzog, Werner (regisseur). 2005. Grizzly Man. VS: LGF

Lionsgate Films.

FilmsWise, Robert (producent en regisseur). 1965. The Sound of Music. VS: Robert Wise

Productions.Kennedy, Kathleen, Marshall, Frank en Mendel, Barry (producenten) en Shyamalan, M. Night

(regisseur). 1999. The Sixth Sense. VS: Hollywood Pictures en Spyglass Entertainment.Aziz, Riza e.a. (producenten) en Scorsese, Martin (regisseur). 2013. The Wolf of Wall Street.

VS: Paramount Pictures en Red Granite Pictures.

Internet

Appelcider.info. ‘Symbolen.’ <http://appelcider.info/Symbolen.htm&gt;. Laatst geraadpleegd op 29 december 2013.

AZ-lyrics. ‘Arcade Fire – My body is a cage.’ <http://www.azlyrics.com/lyrics/arcadefire/mybodyisacage.html&gt;. Laatst geraadpleegd op 21 februari 2014.

94

AZ-lyrics. ‘Kanye West – Niggas in Paris.’ <http://www.azlyrics.com/lyrics/kanyewest/niggasinparis.html&gt;. Laatst geraadpleegd op 10 februari 2014.

AZ-lyrics. ‘Leonard Cohen – Anthem.’ <http://www.azlyrics.com/lyrics/leonardcohen/anthem.html&gt;. Laatst geraadpleegd op 10 februari 2014.

Benbijnsdorp. ‘De vierde Ecloga.’<http://benbijnsdorp.nl/Ecloga4.html&gt;. Laatst geraadpleegd op 19 december 2013.

De Cauter, L. ‘Utopie en globalisering.’ <http://www.tijdschriftkarakter.be/utopie-en-globalisering/&gt;. Laatst geraadpleegd op 18 december 2013.

Etymologiebank.nl. ‘Paradijs.’ <http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/paradijs&gt;. Laatst geraadpleegd op 26 januari 2014.

The Fortnightly Review. ‘The Wonders of Man in the Age of Simulations.’ <http://fortnightlyreview.co.uk/2010/08/the-wonders-of-man-in-the-age-of- simulations/#more-1462>. Laatst geraadpleegd op 5 december 2013.

Gedicht.canandanann.nl. ‘Alle Dinghe.’ <http://gedicht.canandanann.nl/gedicht/mystiek.htm#Alle Dinghe>. Laatst geraadpleegd op 5 februari 2014.

Lyricsreg. ‘Spinvis – Oostende.’ < http://www.lyricsreg.com/lyrics/spinvis/Oostende/&gt;. Laatst geraadpleegd op 21 februari 2014.

Poëzie van de zeventiende eeuw. ‘Joost van den Vondel, Kinder-lyck.’ <http://schuffel.home.xs4all.nl/17e_eeuw/gedichten/vondel7.html&gt;. Laatst geraadpleegd op 19 februari 2014.

deSingel. ‘Boris Charmatz – Musée de la danse enfant.’ <http://www.desingel.be/nl/programma/dans/10644/boris-charmatz-musee-de-…- enfant>. Laatst geraadpleegd op 18 februari 2014.

Perterra.nl. ‘De appel.’ <http://www.perterra.nl/de-oude-religie/13-de-appel.html&gt;. Laatst geraadpleegd op 29 december 2013.

95

Rapgenius.com. ‘Gil Scott-Heron – Comment nr. 1.’ < http://news.rapgenius.com/Gil-scott- heron-comment-1-annotated#note-53000>. Laatst geraadpleegd op 20 februari 2014.

Statenvertaling.net. ‘Het Hooglied.’ < http://www.statenvertaling.net/bijbel/hooglied.html&gt;. Laatst geraadpleegd op 20 februari 2014.

Ted.com. ‘Kathryn Schulz: On being wrong.’ <http://www.ted.com/talks/kathryn_schulz_on_being_wrong.html&gt;. Laatst geraadpleegd op 19 februari 2014.

Vandale. <www.vandale.be&gt;. Laatst geraadpleegd op 26 januari 2014.

Wikipedia. ‘Adam (profeet).’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/Adam_(profeet)&gt;. Laatst geraadpleegd op 1 december 2013.

Wikipedia. ‘Arcadia.’<http://nl.wikipedia.org/wiki/Arcadi%C3%AB_(departement)&gt;. Laatst geraadpleegd op 19 december 2013.

Wikipedia. ‘Arcadia (utopia).’ <http://en.wikipedia.org/wiki/Arcadia_(utopia)&gt;. Laatst geraadpleegd op 6 februari 2014.

Wikipedia. ‘Bön.’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/B%C3%B6n&gt;. Laatst geraadpleegd op 19 februari 2014.

Wikipedia. ‘Bucolica.’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/Bucolica&gt;. Laatst geraadpleegd op 5 januari 2014.

Wikipedia. ‘Bucolische poëzie.’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/Bucolische_po%C3%ABzie&gt;. Laatst geraadpleegd op 19 november 2013.

Wikipedia. ‘Elysium.’ <http://en.wikipedia.org/wiki/Elysium&gt;. Laatst geraadpleegd op 26 december 2013.

Wikipedia. ‘Jannah.’ <http://en.wikipedia.org/wiki/Jannah&gt;. Laatst geraadpleegd op 4 februari 2014.

Wikipedia. ‘Jonathan Franzen.’ < http://en.wikipedia.org/wiki/Jonathan_Franzen&gt;. Laatst geraadpleegd op 20 februari 2014.

96

Wikipedia. ‘Judgement of Paris.’ <http://en.wikipedia.org/wiki/Judgement_of_Paris&gt;. Laatst geraadpleegd op 26 december 2013.

Wikipedia. ‘Locus amoenus.’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/Locus_amoenus&gt;. Laatst geraadpleegd op 26 december 2013.

Wikipedia. ‘Metamorfosen (Ovidius).’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/Metamorfosen_(Ovidius)&gt;. Laatst geraadpleegd op 21 januari 2014.

Wikipedia. ‘Ontstaan van de mensheid in de Griekse mythologie.’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/Ontstaan_van_de_mensheid_in_de_Griekse_myt…;. Laatst geraadpleegd op 5 december 2013.

Wikipedia. ‘Ouroboros.’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/Ouroboros&gt;. Laatst geraadpleegd op 15 februari 2014.

Wikipedia. ‘Les Paradis artificiels.’ <http://fr.wikipedia.org/wiki/Les_Paradis_artificiels&gt;. Laatst geraadpleegd op 5 januari 2014.

Wikipedia. ‘Paradise in the Islam.’ <http://en.wikipedia.org/wiki/Paradise#Islam&gt;. Laatst geraadpleegd op 24 december 2013.

Wikipedia. ‘Plotinus.’<http://nl.wikipedia.org/wiki/Plotinus&gt;. Laatst geraadpleegd op 19 december 2013.

Wikipedia. ‘Shambhala.’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/Shambhala&gt;. Laatst geraadpleegd op 14 januari 2014.

Wikipedia. ‘Sirin.’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/Sirin&gt;. Laatst geraadpleegd op 27 januari 2014.

Wikipedia. ‘Succubus.’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/Succubus&gt;. Laatst geraadpleegd op 26 december 2013.

Wikipedia. ‘Valhalla.’ <http://en.wikipedia.org/wiki/Valhalla&gt;. Laatst geraadpleegd op 6 februari 2014.

Wikipedia. ‘Xenophon.’ < wikipedia.be/Xenophon>. Laatst geraadpleegd op 26 januari 2014.

97

Wikipedia. ‘Zuilen van Hercules.’ <http://nl.wikipedia.org/wiki/Zuilen_van_Hercules&gt;. Laatst geraadpleegd op 6 februari 2014.

Wikiquote. ‘Goethe’s Faust.’ <http://en.wikiquote.org/wiki/Goethe's_Faust&gt;. Laatst geraadpleegd op 19 februari 2014.

V aria

Lessen Literatuurbeschouwing door Kevin Absillis. Ontmoetingen met mijn mentor Stefan Hertmans. Lessen Filosofie door Michael Das. 

 

Universiteit of Hogeschool
Drama - Woordkunst
Publicatiejaar
2014
Kernwoorden
Share this on: