Toegang tot onderwijs voor migranten zonder papieren die in België wonen.

Hermine Andreasyan
Persbericht

Recht op onderwijs: Geldt dit universele recht ook voor iedereen die in België woont?

Inleiding

“Mijn schoenen zijn kapot!” Dit waren de eerste woorden die de 29-jarige man uit Bangladesh, die al negen jaar in België woont, me vertelde toen hij vertelde over zijn strijd om toegang te krijgen tot onderwijs. We nemen het recht op onderwijs vaak als vanzelfsprekend aan en twijfelen er niet eens aan dat er misschien mensen in onze buurten wonen die dit recht niet hebben. Bovendien doet de afwezigheid van het recht tot onderwijs ons denken aan landen met beperkte middelen, zoals te zien is op tv-fragmenten waar de hulpprogramma's van de VS en de EU proberen plattelandsgemeenschappen van dergelijke landen en gebieden toegang tot onderwijs te geven. Als we echter dichterbij in onze omgeving kijken, zullen we zien dat er zelfs in ontwikkelde en democratische landen zoals België nog steeds groepen mensen zijn die het fundamentele recht op onderwijs worden onthouden. Toegang tot onderwijs voor migranten zonder papieren is het hoofdonderwerp van dit proefschrift. Door na te denken over mijn persoonlijke ervaring en ervaringen van andere migranten zonder papieren, wil deze studie het bewustzijn over dit onderwerp vergroten.

Onderwijs is een universeel recht dat wordt erkend door verschillende internationale en nationale conventies en verdragen.

Artikel 14 (1) over het recht op onderwijs in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie stelt dat:

“Iedereen heeft recht op onderwijs en op toegang tot beroepsopleiding en permanente educatie;”

Verder in artikel 26 (2) van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens staat dat:

“Onderwijs moet gericht zijn op de volledige ontwikkeling van de menselijke persoonlijkheid en op het versterken van het respect voor mensenrechten en fundamentele vrijheden. Het zal begrip, verdraagzaamheid en vriendschap tussen alle naties, raciale of religieuze groepen bevorderen en de activiteiten van de Verenigde Naties voor de handhaving van de vrede bevorderen.”

Er zijn in de Belgische context echter naar schatting 85.00-160.000 mensen die illegaal in België verblijven en die geen enkele toegang hebben tot onderwijs.

Gezien de ernst van deze situatie, zal de huidige studie dieper ingaan op het thema van het recht op onderwijs voor migranten zonder papieren die in België verblijven. Door dit te doen, zal deze studie licht werpen op het belang van onderwijs voor migranten zonder papieren, evenals hoe het ontbreken van het recht op onderwijs hun leven beïnvloedt, hun uitdagingen onderzoeken bij het proberen toegang te krijgen tot onderwijsinstellingen, en kijken naar hoe het hun leven beïnvloedt.

Deze studie wil dus een antwoord geven op de tweedelige vraag: "In hoeverre hebben migranten zonder papieren toegang tot onderwijs in België en hoe beïnvloedt het gebrek aan onderwijs hun leven?" Deze vragen worden beantwoord met behulp van zowel primaire (interviews) als secundaire (informatie beschikbaar online) onderzoeksmethoden.

Om de eerste onderzoeksvraag te beantwoorden in hoeverre migranten zonder papieren toegang hebben tot onderwijs in België, werd het analytische kader van 'structureel geweld' gebruikt om te verklaren waarom migranten zonder papieren geen toegang hebben tot onderwijs. De hypothese is dat het sociale en institutionele onrecht in de vorm van een gebrek aan toegang tot onderwijs voor migranten zonder papieren die in België verblijven, een vorm van discriminatie wordt.

Om de tweede onderzoeksvraag te beantwoorden, hoe het gebrek aan toegang tot onderwijs het leven van migranten zonder papieren beïnvloedt, werd de Conservation of Resources-theorie gebruikt. De bijbehorende hypothese is dat migranten zonder papieren, die geen toegang hebben tot onderwijs en daarom niet in staat zijn om nieuwe vaardigheden toe te voegen aan de vaardigheden die ze al hadden en de lokale taal te leren, hun kansen op integratie in de samenleving verlagen en tot bepaalde niveaus van stress leiden. In deze sectie zijn beide theorieën onderzocht in de context van onderwijs, discriminatie en integratie.

1. Politieke constructie: structureel geweld

De term structureel geweld werd voor het eerst gebruikt door socioloog Johan Galtung. Volgens Galtung is structureel geweld "het indirecte geweld dat ingebouwd is in repressieve sociale ordes en enorme verschillen creëert tussen potentiële en feitelijke menselijke zelfrealisatie" (Galtung, 1975). Galtung gebruikte deze term structureel geweld om de verschillen aan te tonen tussen wat mensen hadden kunnen bereiken als de omstandigheden anders waren geweest. Met andere woorden, tussen de potentiële realiteit van mensen en de huidige realiteit (Thoughtco, 2021). In de migratiestudies is het begrip structureel geweld toegepast op verschillende gevallen, zoals immigrantenwijken, gesloten en open detentiecentra (Rucman, 2016) en toegang tot gezondheidszorg en welzijn voor migranten zonder papieren (Cuadra, 2011) (Quesada, 2012) .

2. Sociologische benadering: De Conservation of Resources Theory

De Conservation of Resources Theory (COR) (Hobfoll, 1989; 2001) stelt dat mensen in de eerste plaats proberen om hulpbronnen te verwerven en te behouden en wanneer er een dreiging is om deze hulpbronnen te verliezen of als het niet lukt om nieuwe hulpbronnen te verkrijgen, treedt stress op. Door de COR-theorie toe te passen, wil het onderzoek aantonen dat migranten meestal niet in staat zijn om nieuwe middelen te verwerven waar ze naar streefden of niet in staat zijn om de middelen die ze al hebben te gebruiken. Bovendien zijn ze ook niet in staat om extra middelen toe te voegen aan de middelen die ze al hebben, wat tot bepaalde niveaus van stress leidt. In wezen zal het onderzoek proberen licht te werpen op de psychologische problemen van hoge stressniveaus waarmee migranten zonder papieren worden geconfronteerd wanneer ze de toegang tot onderwijs wordt ontzegd.

Resultaten:

Door de impact van structureel geweld (Galtung, 1975) te onderzoeken door middel van intersectionele en kwalitatieve analyse van interviews met migranten zonder papieren, wordt het duidelijk dat de impact enorm is. Geen toegang tot onderwijs, leven in een constante wachtsituatie, geen zekerheid hebben voor de toekomst, verhoogt het stressniveau aanzienlijk en verlaagt de kwaliteit van het leven.

Contact met verschillende onderwijsinstellingen bevestigde dat toegang tot taalcursussen en beroepsonderwijs voor volwassen migranten zonder papieren verboden is in tegenstelling tot andere groepen in de samenleving zoals aanvragers van internationale bescherming, vluchtelingen, asielzoekers, migranten met een tijdelijke verblijfsvergunning, migranten met een permanente verblijfsvergunning en migranten die hun staatsburgerschap al hebben verworven. Dit sluit aan bij het theoretische kader van structureel geweld en het conceptuele kader van discriminatie. Hoewel discriminatie op grond van de migratiestatus volgens de internationale mensenrechtenwetgeving verboden is, is dit niet het geval voor migranten zonder papieren en hun toegang tot onderwijs. Zoals in de meeste gevallen van structureel geweld, is ook in dit geval de impact niet direct maar immens op de lange termijn en beïnvloedt het verschillende aspecten van het leven. De keten begint waar de discriminatie begint; als gevolg daarvan zijn migranten zonder papieren niet in staat om taalvaardigheden te verwerven, wat op zijn beurt een enorm obstakel is voor integratie. Als gevolg van mislukte integratie en onderwijsaspiraties die niet zijn vervuld, treden stress en andere psychologische problemen op, die kunnen bijdragen aan ernstige gezondheidsproblemen, zowel somatisch als mentaal.

Deze studie toonde ook aan dat toegang tot onderwijs, het leren van de lokale taal en het optellen van de kennis die ze al hebben van het allergrootste belang is. Negen op de tien respondenten zouden hun opleiding voortzetten als ze de kans kregen.

Bibliografie

Bibliography

• Baldwin-Edwards, M. (2008). Towards a Theory of Illegal Migration: historical and structural components. Third World Quarterly, 29(7), 1449–1459. https://doi.org/

10.1080/01436590802386690

• Bauböck, R. (2003). Towards a Political Theory of Migrant Transnationalism. International Migration Review, 37(3), 700–723. https://doi.org/10.1111/j.1747-7379.2003.tb00155.x

• Berry, J. W. (1997). Lead Article - Immigration, Acculturation, and Adaptation. Applied Psychology, 46(1), 5–34. https://doi.org/10.1080/026999497378467

• Biswas, D., Toebes, B., Hjern, A., Ascher, H., & Nørredam, M. (2013, October 16). Access to Health Care for Undocumented Migrants from a Human Rights Perspective: A Comparative Study of Denmark, Sweden and the Netherlands. SSRN. https://papers.ssrn.com/sol3/ papers.cfm?abstract_id=2334146.

• Bloch, A. (2013). The labour market experiences and strategies of young undocumented migrants. Work, Employment and Society, 27(2), 272–287. https://doi.org/

10.1177/0950017012460313

• Blommaert, J., & Verschueren, J. (1998). Debating diversity: analysing the rhetoric of tolerance. Routledge.

• Boittin, J. (2015). Amelia H. Lyons, The Civilizing Mission in the Metropole. Algerian Families and the French Welfare State during Decolonization: Stanford, Stanford University Press, 324 p.. Clio. Femmes, Genre, Histoire, 2(2), 313-313. https://doi.org/10.4000/clio.12706

65 • Book of Solidarity Providing Assistance to Undocumented Migrants in Sweden, Denmark and Autria Volume/03. (2003). Retrieved from http://picum.org/Documents/Publi/2003/ Book_of_Solidarity_VOL_3.pdf

• Building bridges, not walls - UNESCO. (n.d.). https://en.unesco.org/news/building-bridges-notwalls.

• Carrera, S., & Merlino, M. (2009). State of the art on the European Court of Justice and enacting citizenship. Centre for European Policy Studies.

• Castles, S. (n.d.). Understanding Global Migration: A Social Transformation Perspective. Migration, Citizenship and Identity, 3–24. https://doi.org/10.4337/9781788112376.00007

• Castles, S., de, H. H. G., & Miller, M. J. (2020). The age of migration: international population movements in the modern world. The Guilford Press.

• Chomsky, A. (2014). Undocumented: how immigration became illegal. Beacon Press.

• Conservation of Resource Theory (COR) in Stress and Trauma: An Overview of Theory, Applications, Limitations and Examples. (2020). https://www.traumaclinic.co.za/wp-content/ uploads/2019/05/Cor_theory.pdf

• Cornelius, W. A., & Rosenblum, M. R. (2005). IMMIGRATION AND POLITICS. Annual R e v i e w o f P o l i t i c a l S c i e n c e , 8 ( 1 ) , 9 9 – 11 9 . h t t p s : / / d o i . o rg / 1 0 . 11 4 6 / annurev.polisci.8.082103.104854

• Croix, D. de la, Docquier, F., & Linden, B. V. der. (n.d.). Numéro 72 - septembre 2009: Regards économiques. https://ojs.uclouvain.be/index.php/regardseco/article/view/15453.

• Cuadra, C. B. (2011). Right of access to health care for undocumented migrants in EU: a comparative study of national policies. The European Journal of Public Health, 22(2), 267–271. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckr049

• Dembour, M.-B. (2010). What Are Human Rights? Four Schools of Thought. Human Rights Quarterly, 32(1), 1–20. https://doi.org/10.1353/hrq.0.0130

66 • Dembour, M.-B., & Kelly, T. (2012). Are human rights for migrants?: critical reflections on the status of irregular migrants in Europe and the United States. Routledge, Taylor & Francis Group.

• Demmers, J. (2017). Theories of violent conflict: an introduction. Routledge, Taylor & Francis Group.

• DPG Media Privacy Gate. (n.d.). https://www.demorgen.be/nieuws/francken-n-va-illegalemigratie-moet-stop….

• DPG Media Privacy Gate. (n.d.). https://www.demorgen.be/nieuws/raad-van-europadienstverleners-niet-verp…? referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F.

• DPG Media Privacy Gate. (n.d.). https://www.hln.be/video/kanalen/actua~c443/series/de-zevenvragen~s2595….

• Ellermann, A. (2019). Discrimination in migration and citizenship. Journal of Ethnic and Migration Studies, 46(12), 2463–2479. https://doi.org/10.1080/1369183x.2018.1561053

• Engbersen, G., & Broeders, D. (2009). The State versus the Alien: Immigration Control and Strategies of Irregular Immigrants. West European Politics, 32(5), 867–885. https://doi.org/

10.1080/01402380903064713

• European Convention on Human Rights. (n.d.). https://www.echr.coe.int/documents/ convention_eng.pdf.

• Fine, S. (2016). Immigration and Discrimination. In S. Fine, & L. Ypi (Eds.), Migration in Political Theory: The Ethics of Movement and Membership Oxford University Press. https:// doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199676606.003.0007

• FOD Financiën. (2018, June 14). Vrijwilligers. https://financien.belgium.be/nl/vzws/ vrijwilligers#q1 https://www.demorgen.be/nieuws/raad-van-europa-dienstverleners-nietverp…? referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F.

• Galtung, J. (1975). Peace: research, education, action. Ejlers.

67 • Geen papieren, geen Nederlandse les. BRUZZ. (9013, January 1). https://www.bruzz.be/ samenleving/geen-papieren-geen-nederlandse-les-2011-05-16.

• Haas, H. de, Miller, M. J., & Castles, S. (2019). The age of migration: international population movements in the modern world. Macmillan Education.

• Health System Performance Assessment: how equitable is the ... (n.d.). https://kce.fgov.be/sites/ default/files/atoms/files/KCE_334_Equity_Belgian_health_system_Report.pdf.

• Hobfoll, S. E., Vinokur, A. D., Pierce, P. F., & Lewandowski-Romps, L. (2012). The combined stress of family life, work, and war in Air Force men and women: A test of conservation of resources theory. International Journal of Stress Management, 19(3), 217–237. https://doi.org/

10.1037/a0029247

• Hobfoll, S. E., Watson, P., Bell, C. C., Bryant, R. A., Brymer, M. J., Friedman, M. J., Friedman, M., Gersons, B. P. R., de Jong, J. T. V. M., Layne, C. M., Maguen, S., Neria, Y., Norwood, A. E., Pynoos, R. S., Reissman, D., Ruzek, J. I., Shalev, A. Y., Solomon, Z., Steinberg, A. M., & Ursano, R. J. (2007). Five Essential Elements of Immediate and Mid–Term Mass Trauma Intervention: Empirical Evidence. Psychiatry: Interpersonal and Biological Processes, 70(4), 283–315. https://doi.org/10.1521/psyc.2007.70.4.283

• Hondagneu-Sotelo, P., & Avila, E. (2003). “I’m Here, but I’m There” The Meanings of Latina Transnational Motherhood. Gender and U.S. ImmigrationContemporary Trends, 317–340. https://doi.org/10.1525/california/9780520225619.003.0015

• How the World Views Migration. (n.d.). https://publications.iom.int/system/files/ how_the_world_gallup.pdf.

• How the World Views Migration. How the World Views Migration - | IOM Online Bookstore. https://publications.iom.int/books/how-world-views-migration.

https://picum.org/picum-heard-in-the-european-parliament-on-access-to-e…

68 • https://samenlevingsopbouwbrussel.be/wp-content/uploads/2019/09/ Omgevingsanalyse_mzwv_sector_samenlevingsopbouw_juni2019_extern-J_finaal-1.pdf.

https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/55/1580/55K1580014.pdf.

• Lafleur, J.-M. (n.d.). A COMMON HOME MIGRATION AND DEVELOPMENT IN BELGIUM. https://www.caritas.eu/wordpress/wp-content/uploads/2019/06/ CommonHomeBelgiumEN.pdf.

• Lewis, E. (n.d.). What Is Structural Violence? ThoughtCo. https://www.thoughtco.com/ structural-violence-4174956.

• Lex Access to European Union law. EUR. (n.d.). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ TXT/?uri=CELEX%3A12012P%2FTXT.

• Lodewijckx, I. (2020). Citizen participation in Belgium: flawed or flourishing? CitizenLab's Blog. https://www.citizenlab.co/blog/civic-engagement/citizen-participation-i….

• Lucassen, L. (2017). Peeling an onion: the “refugee crisis” from a historical perspective. Ethnic and Racial Studies, 41(3), 383–410. https://doi.org/10.1080/01419870.2017.1355975

• Martini, M., & Raphael, L. (2014). Illegal Mediterranean migrations to Western Europe after World War Ii. Verlag C.H. Beck.

• Meeteren, M. van. (2014). Irregular migrants in Belgium and the Netherlands: aspirations and incorporation. Amsterdam University Press.

• Meloni, F. (2019). The Ambivalence of Belonging: The Impact of Illegality on the Social Belonging of Undocumented Youth. Anthropological Quarterly, 92(2), 451–479. https://doi.org/

10.1353/anq.2019.0022

• Mensen zonder wettig verblijf. Agentschap Integratie en Inburgering. (n.d.). https://www.agii.be/ thema/bijzondere-groepen/mensen-zonder-wettig-verblijf.

• Migratie in 24 gebroken belooftes. (2019). Retrieved from https://www.vlaamsbelang.org/wpcontent/uploads/2019/04/A5borichure-Migr…

69 • Murphy, E. J., & Mahalingam, R. (2004). Transnational Ties and Mental Health of Caribbean Immigrants. Journal of Immigrant Health, 6(4), 167–178. https://doi.org/10.1023/ b:joih.0000045254.71331.5e

• Open Vld. Maggie De Block. (2020, November 18). https://www.maggiedeblock.be/. (n.d.). https://www.dekamer.be/FLWB/PDF/55/1580/55K1580014.pdf.

• Out-of-School Children and Youth. UNESCO UIS. (2020, January 16). http://uis.unesco.org/en/ topic/out-school-children-and-youth.

• Pak alle illegalen op en de economie stort in elkaar. MO*. (n.d.). https://www.mo.be/artikel/pakalle-illegalen-op-en-de-economie-stort-elk….

• Press corner. European Commission - European Commission. (n.d.). https://ec.europa.eu/ commission/presscorner/detail/en/ip_21_1663.

• Quesada, J., Hart, L. K., & Bourgois, P. (2011). Structural Vulnerability and Health: Latino Migrant Laborers in the United States. Medical Anthropology, 30(4), 339–362. https://doi.org/

10.1080/01459740.2011.576725

• REVIEW 2019 Reception - Resettlement - Voluntary return. (n.d.). https://www.fedasil.be/sites/ default/files/content/download/files/annual_report_2019.pdf.

• Roubeni, S., De Haene, L., Keatley, E., Shah, N., & Rasmussen, A. (2015). “If We Can’t Do It, Our Children Will Do It One Day.” American Educational Research Journal, 52(2), 275–305. https://doi.org/10.3102/0002831215574576

• Saleem, Rakhshanda; Vaswani, Akansha; Wheeler, Emily; Maroney, Meredith; Pagan-Ortiz, Marta; and Brodt, Madeline (2016) "The Effects of Structural Violence on the Well-being of Marginalized Communities in the United States," Journal of Pedagogy, Pluralism, and Practice: Vol. 8 : Iss. 1 , Article 10. Available at: https://digitalcommons.lesley.edu/jppp/vol8/iss1/10

• Sandel, M. J. (2021). Tyranny Of Merit: what's become of the common good? Penguin Books.

• Scheper-Hughes, N., & Bourgois, P. I. (2007). Introduction: making sense of violence.

70 • Schrover, M. (2008). Illegal migration and gender in a global and historical perspective. Amsterdam University Press.

• Schwartz, S. J., Unger, J. B., Zamboanga, B. L., & Szapocznik, J. (2010). Rethinking the concept of acculturation: Implications for theory and research. American Psychologist, 65(4), 237–251. https://doi.org/10.1037/a0019330

• Statistics on migration to Europe. European Commission - European Commission. (2021, March

19). https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/promoting-our-e… statistics-migration-europe_en#illegalbordercrossings.

• Statistics on migration to Europe. European Commission - European Commission. (2021, March

19). https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/promoting-our-e… statistics-migration-europe_en#illegalbordercrossings.

• Statistics. Fedasil. (2020, September 21). https://www.fedasil.be/en/statistics.

• Structural Violence and Migration: Explaining Global and Local Total Institutions. https:// w w w . r e s e a r c h g a t e . n e t / p u b l i c a t i o n / 308653599_Structural_Violence_and_Migration_Explaining_Global_and_Local_Total_Instituti ons.

• The Belgian Constitution. https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/publications/constitution/ GrondwetUK.pdf.

• The immigrant paradox in children and adolescents: Is becoming American a developmental risk? (2012). https://doi.org/10.1037/13094-000

• UNHCR. (2019) Access to Education for Refugee and Migrant Children in Europe. https:// www.unhcr.org/neu/wp-content/uploads/sites/15/2019/09/Access-to-educati….

• United Nations. (n.d.). Universal Declaration of Human Rights. United Nations. https:// www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights.

71 • Victims' rights in the EU. European Commission - European Commission. (2020, September

22). https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/crimi….

• Vluchtelingenwerk Vlaanderen https://www.vluchtelingenwerk.be/.

• Welke Gezondheidszorg voor Mensen Zonder Wettig Verblijf. (n.d.). https:// www.medimmigrant.be/IMG/pdf/synthese_kce__257a_gezondheidszorg_migrante….

• Who is a migrant? International Organization for Migration. (2019, June 27). https:// www.iom.int/who-is-a-migrant.

• Wiklund, I. (2015). Sexual and reproductive health and rights: A matter of life and death. Sexual & Reproductive Healthcare, 6(4), 197. https://doi.org/10.1016/j.srhc.2015.10.002

Universiteit of Hogeschool
Master of Conflict and Development Studies
Publicatiejaar
2021
Promotor(en)
Marlies Casier
Kernwoorden
Share this on: