Aan het werk met een psychische kwetsbaarheid. Wat werkt?

Anke Boone
Het Individuele Plaatsing & Steun (IPS) Model is een wetenschappelijk onderbouwde methodiek om mensen met een psychische kwetsbaarheid te ondersteunen in hun zoektocht naar werk. Dit onderzoek gaat dieper in op twee IPS-basisprincipes: (1) De inbedding van de IPS-coach in de zorgsector (2) Het place-then-train principe. Dit betekent meteen een job zoeken op de reguliere arbeidsmarkt, zonder langdurige training vooraf. Uit voorgaand onderzoek is gebleken dat deze twee principes cruciaal zijn voor een succesvolle IPS-implementatie, maar dat beiden beperkt toegepast worden in Vlaanderen. De bedoeling van dit onderzoek is om een eerste verkennende studie uit te voeren naar de percepties van de zorgsector (psychologen, psychiaters, sociaal werkers, …) en ervaringsdeskundigen (mensen met een psychische kwetsbaarheid) omtrent deze twee IPS-principes.

Aan het werk met een psychische kwetsbaarheid. Wat werkt?

Iedereen kijkt na een uitputtende werkdag wel eens uit naar zijn vrije dag. Voor mensen zonder werk ligt dit anders, zij kijken net uit naar die dag dat ze kunnen gaan werken. Een betaalde job vervult immers enkele noodzakelijke functies in het leven. Naast financiële zekerheid zorgt het voor een vaste structuur, sociale contacten, zingeving en een toename van het zelfvertrouwen. De laatste jaren groeit het bewustzijn dat dit niet anders is voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. Een job hebben kan psychische klachten doen afnemen, terwijl werkloosheid ze net versterkt. Dit onderzoek focust op het Individuele Plaatsing & Steun (IPS) model. Een wetenschappelijk ondersteunde methodiek die gelooft dat iedereen betaald kan werken indien men de juiste functie en werkomgeving vindt.

Enkele cijfers

Uit onderzoek van het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid (2013) blijkt dat één op de drie Belgen in zijn of haar leven getroffen wordt door een lichte tot ernstige psychische problematiek. Dit betekent zo’n 700.000 mensen per jaar. Psychische problemen brengen bovendien een kostenplaatje met zich mee, zowel voor het individu als voor de maatschappij. In België ligt de maatschappelijke kostprijs van psychische stoornissen rond de  4% van het BBP. De grootste kosten liggen echter niet in de zorgsector, maar in de werkloosheid en het ziekteverzuim. Momenteel ligt de werkloosheidsgraad van mensen met psychische kwetsbaarheid nog steeds significant hoger dan bij de rest van de bevolking, respectievelijk 18% tegenover 7%.

Afbeelding: enkele cijfers

De IPS-basisprincipes als vertrekpunt

Het IPS-model is een wetenschappelijk onderbouwde methodiek die bewezen heeft dat het de tewerkstellingskansen van mensen met een psychische kwetsbaarheid vergroot. Dit model is ontstaan in de jaren ’90 in Amerika. Ondertussen is het wijdverspreid en wordt het sinds februari 2018 ook geïmplementeerd in België als een vijfjarig pilootproject. Binnen het IPS-model staan acht basisprincipes centraal die zo nauwgezet mogelijk moeten nageleefd worden om tot goede resultaten te komen:

  • De focus ligt op het zoeken van een reguliere betaalde job.
  • Zero-exclusion: iedereen kan een traject opstarten als hij/zij dit wil.
  • Er is een geïntegreerde samenwerking tussen de zorgsector en de IPS-coach.
  • De wens van de klant staat centraal.
  • Er wordt ondersteuning geboden over de gevolgen van betaald werk op het inkomen.
  • Het place-then-train principe wordt gevolgd. Dit betekent meteen een job zoeken op de reguliere arbeidsmarkt zonder langdurige training vooraf.
  • De IPS-coach zet in op het uitbreiden van het werkgeversnetwerk.
  • De ondersteuning is van onbepaalde duur.

In dit onderzoek wordt dieper ingegaan op twee van de acht basisprincipes: (1) Een geïntegreerde samenwerking tussen de professionele arbeidsre-integratiediensten en de zorgsector. Het IPS-model impliceert immers dat beide diensten intensief moeten samenwerken en op regelmatige basis formeel en informeel moeten afstemmen. (2) Het place-then-train principe. IPS streeft ernaar om meteen een job te zoeken op de reguliere arbeidsmarkt, waarbij de betrokkene wordt opgeleid op de werkvloer.

Uit voorgaand onderzoek is gebleken dat deze twee principes cruciaal zijn voor een succesvolle IPS-implementatie, maar dat beiden beperkt toegepast worden in Vlaanderen. De bedoeling van dit onderzoek is om een eerste verkennende studie uit te voeren naar de percepties van de zorgsector (psychologen, psychiaters, sociaal werkers, …) en ervaringsdeskundigen (mensen met een psychische kwetsbaarheid) omtrent deze twee IPS principes.

Resultaten & Conclusies

  1. Een gestructureerde samenwerking?

Uit dit onderzoek blijkt dat er nog geen gestructureerde samenwerking is tussen de zorgsector en de arbeidsre-integratiediensten. Ondanks verschillen tussen de bevraagde organisaties situeert de bestaande samenwerking zich vooral op individueel niveau, namelijk binnen het traject van een klant. Door de zorgverleners en ervaringsdeskundigen werd wel een engagement getoond om deze samenwerking verder te optimaliseren. Een ervaringsdeskundige pleitte voor infosessies rond de mogelijkheden van arbeidsre-integratie vanuit de psychiatrie, en een zorgverlener opperde het idee van een ‘mobiele’ arbeidscoach in hun zorgteam. Onderstaand citaat maakt duidelijk dat zijn voorstel sterke gelijkenissen vertoont met de verantwoordelijkheden van een jobcoach binnen het IPS-model.

“Een arbeidscoach die betrokken is, die ook eens op huisbezoek gaat, die een voorstel doet naar een werksituatie, die een opleiding voorstelt, die dat wat opvolgt, die een terugval mee maakt met de cliënt op zich. Ik denk dat dat een heel groot verschil zal maken voor de cliënten. Een arbeidscoach die dichter staat en niet enkel op de bureau zit.” (Zorgverlener, Focusgroep 2)

  1. Het place-then-train principe

Uit de focusgroepen blijkt enerzijds dat zorgverleners en ervaringsdeskundigen een stapsgewijs en laagdrempelig voortraject verkiezen. Dit zorgt voor minder werkdruk, minder stress en een veilige ‘probeer’ omgeving. Anderzijds heeft een traject meteen gericht op een betaalde tewerkstelling ook verschillende voordelen volgens hen, zoals een toename van het zelfvertrouwen en financiële vooruitgang. Binnen de focusgroepen was er geregeld verwarring omtrent een traject meteen naar betaald werk. Is er dan nog begeleiding mogelijk bijvoorbeeld? Een duidelijke omschrijving van het place-then-train principe is noodzakelijk. Dit principe streeft zo snel mogelijk naar een betaalde job, maar omvat ondersteuning op maat van de klant. Het is met andere woorden niet zomaar een traject naar betaald werk, zonder meer.

Het vinden en behouden van een betaalde job is voor iedereen van ons een belangrijk aspect in het leven. De implementatie van het IPS-model in België kan ertoe bijdragen dat ook mensen met een psychische kwetsbaarheid gemakkelijker hun weg naar de arbeidsmarkt (terug) vinden. Op die manier kunnen ook zij – na een lange werkdag – eens uitkijken naar die vrije dag.

 

Bibliografie

LITERATUURLIJST

AWVN (2019). Werkgeversfocus op mensen met een psychische kwetsbaarheid. Geraadpleegd op 3 april 2019, van https://www.awvn.nl/werkgeversfocus-op-mensen-met-een-psychische-kwetsbaarheid/

Becker, D. R. & Drake, R. E. (1993). A working life: The Individual Placement and Support (IPS) program. Concord, United States: New Hampshire-Dartmouth Psychiatric Research Center.

Becker, D.R. & Drake, R.E. (1994). Individual Placement and Support: a community mental health center approach to vocational rehabilitation. Community Mental Health Journal, 30 (2), 193 – 206.

Becker, D.R., Swanson, S.J., Reese, S.L., Bond, G.R., & Mc Leman, B.M. (2015). Supported Employment Fidelity Review Manual. Concord, United States: New Hampshire-Dartmouth Psychiatric Research Center.

Belgische Federale Overheidsdiensten (2019). De federale en programmatorische overheidsdiensten. Geraadpleegd op 13 april 2019, van https://www.belgium.be/nl/over_belgie/overheid/federale_overheid/federale_en_programmatorische_overheidsdiensten

Belgische Vereniging voor Supported Employment (s.d.). Over SUEM.be. Geraadpleegd op 1 mei 2019, van https://suem.be/

Beyer, S., Jordan de Urries, F. & Verdugo, M.A. (2010). A Comparative Study of the Situation of Supported Employment in Europe. Journal of policy and practice in Intellectual Disabilities, 7(2), 130-136

Bleys, B. & Van der Slycken, J. (2018).  De Index voor Duurzame Economische Welvaart (ISEW) voor Vlaanderen, 1990-2016.  Gent, België: MIRA & Universiteit Gent. Geraadpleegd op 5 april 2019, van https://www.milieurapport.be/publicaties/2018/duurzame-economische-welvaart-in-vlaanderen-evolutie-van-1990-tot-en-met-2016

Boardman, J., Grove, B., Perkins, R., & Shepherd, G. (2003). Work and employment for people with psychiatric disabilities. British Journal of Psychiatry, 182(6), 467-468

Boardman, J., & Rinaldi, M. (2013). Difficulties in implementing supported employment for people with severe mental health problems. The British Journal of Psychiatry, 203, 247-249

Bogaerts, K. & Vandenbroucke, P. (2009). Inactiviteitsvallen bij personen met psychische problemen. Geraadpleegd op 24 maart 2019, van http://www.centrumvoorsociaalbeleid.be/sites/default/files/20091120IVBPM.pdf

Bond, G. R. (2004). Supported Employment: Evidence for an Evidence-Based Practice. Psychiatric Rehabilitation Journal, 27(4), 345-359. doi: 10.2975/27.2004.345.359

Bond, G.R., Becker, D.R. & Drake, R.E. (2011). Measurement of Fidelity of Implementation of Evidence-Based Practices: Case Example of the IPS Fidelity Scale. Clinical Psychology: Science and Practice, 18(2), 126-41.

Bond, G.R., Campbell, K. & Drake, R.E. (2012).  Standardizing Measures in Four Domains of Employment Outcomes for Individual Placement and Support. Psychiatric Services, 63 (8), 751-757

Bond, G.R., & Drake, R.E. (2014). Making the case for IPS Supported Employment. Administration and Policy in Mental Health, 41, 69-73. Doi: 10.1007/s10488-012-0444-6

Bond, G.R., Drake, R.E., & Becker, D.R. (2008). An update on randomized controlled trials of evidence-based supported employment. Psychiatric Rehabilitation Journal, 31 (4), 280-290.

Bond, G.R., Drake, R.E., & Becker, D.R. (2012). Generalizability  of the Individual Placement and Support (IPS) model op supported employment outside the U.S. World Psychiatry, 11(1), 32-39

Bond, G.R., Drake, R.E., Becker, D.R., & Noel, V. (2016). Sustaining Individual Placement and Support (IPS) services: the IPS Learning Community. World Psychiatry, 15 (1), 81-83

Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3 (2), 77-101.

Bree, R.T. & Gallagher, G. (2016). Using Microsoft Excel to code and thematically analyse qualitative data: a simple, cost-effective approach. AISHE-J: The All Ireland Journal of Teaching and Learning in Higher Education, 8 (2), 281.1 – 281.14

Bregman, R. (2017). Utopia for realist; and how we can get there.  Londen, Engeland: Bloomsbury Publishing Plc.

Burns, T. & Catty, J. (2008). IPS in Europe: the EQOLISE trial. Psychiatric Rehabilitation Journal, 31(4), 313-317.

Burns T., Catty J., Becker T., Drake, R.E., Fioritti, A., Knapp, M., . . . Wiersma, D. (2007). The effectiveness of supported employment for people with severe mental illness: a randomized controlled trial. The Lancet, 370 (9593), 1146-1152

Centre for Mental Health (2014). The IPS fidelity scale. Geraadpleegd op 16 februari 2019, van https://www.centreformentalhealth.org.uk/the-ips-fidelity-scale

Cimera, R.E., Wehman, P., West, M. & Burgess, S. (2012). Do sheltered workshops enhance employment outcomes for adults with autism spectrum disorder? Autism, 16 (1), 87-94

Cook, J. A., Lehman, A. F., Drake, R., McFarlane, W. R., Gold, P. B., Left, H. S., . . . Grey, D. D. (2005). Integration of psychiatric and vocational services: A multisite randomized, controlled trial of supported employment. American Journal of Psychiatry162(10), 1948-1956. Doi: 10.1176/appi.ajp.162.10.1948

Dahlgreen, W. (2015).  37% of British workers think their jobs are meaningless. YouGov, geraadpleegd op 24 maart 2019, van https://yougov.co.uk/topics/lifestyle/articles-reports/2015/08/12/british-jobs-meaningless

Davis, L.L., Kyriakides, T.C., Suris, A.M., Ottomanelli, L.A., Mueller, L., Parker, P.E., . . . , Drake, R.E. (2018). Effect of Evidence-Based Supported Employment versus Transitional Work on Achieving Steady Work Among Veterans With Posttraumatic Stress Disorder: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry, 75(4), 316–324. doi:10.1001/jamapsychiatry.2017.4472

De Greef, V. (2015). Welke vooruitzichten voor de professionele re-integratie van RIZIV-verzekerde patiënten met mentale stoornissen? Geraadpleegd op 1 april 2019, van https://www.inami.fgov.be/SiteCollectionDocuments/studie_4_mentale_stoornissen.pdf

Dewa, C.S., Loong, D., Trojanowski, L., & Bonato, S. (2018). The effectiveness of augmented versus standard individual placement and support programs in terms of employment: a systematic literature review. Journal of Mental Health, 27(2), 174-183.

Dienst Psychosociale Gezondheidszorg (2017). Gids naar een betere geestelijke gezondheidszorg door de realisatie van zorgcircuits en zorgnetwerken. Geraadpleegd op 30 maart 2019, van www.psy107.be

Dixon, L., Holoshitz, Y., & Nossel I. (2016).‘Treatment engagement of individuals experiencing mental illness: review and update. World Psychiatry, 15, 13–20.

Dollard, M., Skinner, N., Tuckey, M. R., & Bailey, T. (2007). National surveillance of psychosocial risk factors in the workplace: An international overview. Work & Stress, 21(1), 1-29.

Drake, R.E. (1998). A brief history of the individual placement and support model. Psychiatric Rehabilitation Journal, 22 (1), 3-8.

Drake, R.E., & Bond, G.R. (2017). Individual Placement and Support: Penetration and New Populations. Administration and Policy in Mental health and Mental Health Services Research, 44 (3), 309-310.

Drake, R.E., Bond, G.R. & Becker, D.R. (2012). Individual Placement and Support: an Evidence-based Approach to Supported Employment. Oxford University Press: New York.

Drake, R.E., Bond, G.R., Thornicroft, G., Knapp, M., & Goldman, H.H. (2011). Mental Health Disability: an international perspective. Journal of Disability Policy Studies XX(X), 23 (2), 1-11.

Eklund, M., Hansson, L., & Ahlqvist, C. (2004). The importance of work as compared to other forms of daily occupations for wellbeing and functioning among persons with long-term mental illness. Community Mental Health Journal, 40(5), 465-477.

Emino (2018). Geraadpleegd op 20 maart 2019, van www.emino.be

Evers, J. (2015). Kwalitatief Interviewen: kunst en kunde. Amsterdam, Nederland: Boom Lemma Uitgevers.

Fioretti, A., Burns, T., Hilarion, P., Van Weeghel, J., Cappa, C., Sunol, R., & Otto, E. (2014). Individual Placement and support in Europe. Psychiatric Rehabilitation Journal, 37, 123-128

Ford, M. (2015). The rise of the robots: Technology and the threat of a jobless future. New York: Basic Books.

Frederick, D.E. & Vander Weele, T.J. (2019). Supported employment: Meta-analysis and review of randomized controlled trials of individual placement and support. PLOS one, 14(2), doi:10.1371/journal.pone.0212208

Frost, B., Morris, A., Sherring, J. & Robson, E. (2008). Vocational Education, Training and Employment (VETE) pilot project report. Psychiatric Rehabilitation Service 2006-2007. North Sydney, Australia: New South Wales Ministry of Health

Geestelijk Gezond Vlaanderen (2018). Feiten & Cijfers. Geraadpleegd op 9 maart 2019, van https://www.geestelijkgezondvlaanderen.be/feiten-cijfers

Goscha, R., Kondrat, D. C., & Manthey, T. J. (2013). Case Managers' perceptions of consumer work readiness and association with pursuit of employment. Psychiatric Services, 64(12), 1267-1269.

Graeber, D. (2018). Bullshit jobs : over zinloos werk, waarom het toeneemt en hoe we het kunnen bestrijden. Amsterdam, Nederland: Uitgeverij Business Contact

Groep Maatwerk (2019). Geraadpleegd op 16 januari 2019, van https://www.groepmaatwerk.be/maatwerkbedrijven/over-maatwerkbedrijven

GTB (2012). GTB werkschrift 3: Arbeidsrehabilitatie. Geraadpleegd op 19 maart 2019, van https://www.gtb.be/docs/default-source/default-document-library/gtb_werkschrift3_web.pdf?sfvrsn=2

GTB (2018a). Historiek. Geraadpleegd op 9 februari 2019, van https://www.gtb-vlaanderen.be/over-gtb/historiek

GTB (2018b). Tender Activeringsbegeleiding - TAZ BIS. Geraadpleegd op 9 februari 2019, van https://www.gtb.be/winwin/projecten

Harris, M.J. & Rosenthal, R. (1988). Enhancing Human Performance: Background papers, issues of theory and methodology. Chapter 1: Interpersonal Expectancy Effects. Washington, DC: The National Academies Press. Doi: 10.17226/779

Hasson, H., Bejerholm, U & Andersson, M. (2011)  Barriers in implementation of evidence‐based practice: Supported employment in Swedish context. Journal of Health Organization and Management, 25 (3), 332-345,

Hogue, A., Dauber, S., Dasaro, C. & Morgenstern, J. (2010). Predictors of employment in substance-using male and female welfare recipients. Journal of substance abuse treatment, 38(2), 108-118. doi: 10.1016/j.jsat.2009.09.003

Holland, P., Burström, B., Whitehead, M., Diderichsen, F., Dahl, E., Barr, B.,… Uppal, S. (2011). How do macro-level contexts and policies affect the employment chances of chronically ill and disabled people? Part I: The impact of recession and deindustrialization. International Journal of Health Services, 41(3), 395-413.

Itinera Institute (2013). Hoe gezond is de geestelijke gezondheidszorg in België? De feiten achter de mythen. Geraadpleegd op 24 maart 2019, van http://www.itinerainstitute.org/wp-content/uploads/2016/10/pdfs/20120701_geestelijke_gezondheidszorg_pvh.pdf

Janssens, G. (2018). Waardevol werkloos. Maatschappelijke gevolgen van digitalisering, robotisering en artificiële intelligentie. Leuven, België: Uitgeverij Lannoo Campus.

Johnson-Kwochka, A.J., Bond, G.R., Becker, D.R., Drake, R.E., & Greene, M.A. (2017). Prevalence and Quality of Individual Placement and Support (IPS) Supported Employment in the United States. Administration and Policy in Mental Health, 44, 311-319

Karakus, M., Riley, J. & Goldman, H. (2017). Federal policies and programs to expand employment services among individuals with serious mental illnesses. Administration and Policy in Mental Health, 44, 339-344

Kenniscentrum Arbeidsongeschiktheid (2018). Verklarende factoren met betrekking tot de stijging van het aantal invaliden – Werknemersregeling en regeling voor zelfstandigen – 2007-2016. Geraadpleegd op 11 mei 2019, van https://www.riziv.fgov.be/SiteCollectionDocuments/studie_du_verklarende…

Kenniscentrum Phrenos (s.d.). Individuele Plaatsing en Steun (IPS). Geraadpleegd 9 maart 2019, van https://www.kenniscentrumphrenos.nl/diensten/implementatietrajecten/ips/

Kenniscentrum Phrenos  (2015, 1 mei). Modelgetrouwheidsschaal IPS. Geraadpleegd op 16 maart 2019, van http://nlwerke-oberdorf.savviihq.com/wp-content/uploads/2016/11/Modelgetrouwheidsschaal.pdf

Khalifa, N., Talbot, E., Schneider, J., Walker, D.M., Bates, P., Bird, Y., . . . Völlm, B. (2016). Individual placement and support (IPS) for patients with offending histories: the IPSOH feasibility cluster randomised trial protocol. BMJ Open, doi: 10.1136/bmjopen-2016-012710

King, R., Waghorn, G., Lloyd, C., McLeod, P., McMah, T., & Leong, C. (2006). Enhancing employment services for people with severe mental illness: The challenge of the Australian service environment. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 40, 471–477.

Kinoshita, Y., Furukawa ,T.A., Kinoshita, K., Honyashiki, M., Omori, I.M., Marshall, M., …  Kingdon, D. (2013). Supported employment for adults with severe mental illness. Cochrane Database of Systematic Reviews, 9. doi: 10.1002/14651858.CD008297.pub2.

Knaeps, J. (2013). GTB Werkschrift 5: Werk Werkt! Geraadpleegd op 19 maart 2019, van https://www.gtb-vlaanderen.be/docs/default-source/default-document-library/gtb_werkschrift5_web.pdf?sfvrsn=2

Knaeps, J. (2015). Vocational Rehabilitation: People with mental health problems, Vocational rehabilitation counselors and Mental health practitioners. Doctoral dissertation. Leuven, België: KU Leuven.

Knaeps, J., DeSmet, A., & Van Audenhove, C. (2011a). Nota 1: Ernstige psychische aandoeningen en regulier betaald werk: wat zegt de wetenschap? Leuven, België: LUCAS-KU Leuven.

Knaeps, J., DeSmet, A., & Van Audenhove, C. (2011b). Nota 2: Ernstige psychiatrische aandoeningen en regulier betaald werk: perceptie van begeleiders. Leuven, België: LUCAS-KU Leuven.

Knaeps, J., DeSmet, A., & Van Audenhove, C. (2011c). Nota 3: Ernstige psychiatrische aandoeningen en regulier betaald werk: effectieve principes in de Vlaamse praktijk. Leuven, België: LUCAS-KU Leuven.

Knaeps, J., DeSmet, A., & Van Audenhove, C. (2012). An application of the IPS Fidelity Scale in the planning process to implement Supported Employment in Flanders. Journal of Vocational Rehabilitation, 37(1), 13-23.

Knapen, J.J.M., Myszta, A. & Moriën, Y.C.N. (2018).  Resultaten van integratie van mentale en psychomotorische training bij arbeidsrehabilitatie voor mensen met psychische aandoeningen.  Tijdschrift voor psychiatrie, 60 (4), 258 – 262.

Leroy, F., & Ransschaert, W. (2017). Ik wil gewoon werken! Het maatschappelijk belang van re-integratie na ziekte. Brugge, België: Die Keure.

Lijnen, N. (2017). Win for Life, met het basisinkomen naar vrijheid en creativiteit. Kalmthout, België: Pelckmans Pro.

Linnemorken, L.T.B., Sveinsdottir, V., Knutsen, T., Hernaes, K.H., & Reme, S.E. (2018). Protocol for the Individual Placement and Support (IPS) in Pain Trial: A randomized controlled trial investigating the effectiveness of IPS for patients with chronic pain.  BMC Musculoskelet Disord, 19 (1), doi: 10.1186/s12891-018-1962-5

Liv aan het werk (2019). Het I Care-concept van Liv aan het werk: doen wat werkt. Resultaten na acht jaar. Geraadpleegd op 1 mei 2019, van https://livaanhetwerk.be/nieuws/het-i-care-concept-van-liv-aan-het-werk-doen-wat-werkt-resultaten-na-acht-jaar/

Luciano, A., Drake, R.E., Bond, G.R., Becker, D.R., Carpenter-Song, E., Lord, S., . . . Swanson, S.J. (2014). Evidence-based supported employment for people with severe mental illness: past, current and future research. Journal of Vocational Rehabilitation, 40, 1-13. doi: 10.3233/JVR-130666

Maguire, M. & Delahunt, B. (2017). Doing a Thematic Analysis: A Practical, Step-by-Step Guide for Learning and Teaching Scholars. AISHE-J: The All Ireland Journal of Teaching and Learning In Higher Education, 9 (3), 335.1 – 335.14

Marino, L. A., & Dixon, L. B. (2014). An update on Supported Employment for people with severe mental illness. Current Opinion in Psychiatry, 27(3), 210-215.

Marshall, T., Goldberg, R.W., Braude, L., Dougherty, R.H., Daniels, A.S., Ghose, S.S., . . . Delphin-Rittmon, M.E. (2014). Supported employment: assessing the evidence. Psychiatric Services, 65 (1), 16-23

Marwaha, S., Balachandra, S., Johnson, S. (2009). Clinicians’ attitudes to the employment of people with psychosis. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 44, 349–360.

McLaren, J., Lichtenstein, J.D., Lynch, D., Becker, D., & Drake, R. (2017). Individual Placement and Support for people with Autism Spectrum Disorders: a pilot program. Administration and Policy in Mental Health, 44,  365 - 373

Metcalfe, J.D., Riley, J., McGurk, S., Hale, T., Drake, R.E., & Bond, G.R. (2018). Comparing predictors of employment in Individual Placement and Support: A longitudinal analysis. Psychiatry Research, 264, 85-90

Michon, H., Van Busschbach, J.T., Van Vugt, M. & Stant, A.D. (2011). Effectiviteit van Individuele Plaatsing & Steun in Nederland; verslag van een gerandomiseerde gecontroleerde effectstudie. Utrecht, Nederlands: Trimbos-Instituut

Modini, M., Tan, L., Brinchmann, B., Wang, M-J., Killackey, E., Glozier, N., . . . Harvey, S.B. (2016). Supported employment for people with severe. mental illness: systematic review and meta-analysis of the international evidence. The British Journal of Psychiatry, 209, 14–22. doi: 10.1192/bjp.bp.115.165092.

Mueser, K.T., Clark, R.E., Haines, M., Drake, R.E., McHugo, G.J., Bond, G.R….,Swain, K. (2004). The Hartford study of supported employment for persons with severe mental illness. Journal of Consulting and Clinical Psychology; 72, 479 - 490.

Mueser, K. T., Drake, R. E., & Bond, G. R. (2016). Recent advances in supported employment for people with serious mental illness. Current Opinion in Psychiatry, 29, 196–201.

Mueser, K. T. & Mc Gurk, S.R. (2014). Supported employment for people with serious mental illness: current status and future directions. Encephale, 40, 45-56.

Nastic, D. (2012). Why we need a relative income poverty measure. Poverty, 143 (autumn), 13-17

Noel, V. A., Oulvey, E., Drake, E. E., & Bond, G. R. (2016). Barriers to employment for transition-age youth with developmental and psychiatric disabilities. Administration and Policy in Mental Health, 44 (3), 354-358. Doi:10.1007/s10488-016-0773-y.

OESO. (2012). Sick on the Job? OECD Publishing. Geraadpleegd 9 maart 2019, van http://dx.doi.org/10.787/9789264124523-en 

OESO (2013). Mental health and Work: Belgium. OECD Publishing. Geraadpleegd op 3 april 2019, van http://dx.doi.org/10.1787/9789264187566-en

Ottomanelli, L., Barnett, S.D., & Toscano, R. (2014). Individual placement and support (IPS) in physical rehabilitation and medicine: the VA spinal cord injury experience. Psychiatric Rehabilitation Journal, 37 (2), 110-112

Raeymaekers, P. & Teller, M. (2017). Werkhervatting na arbeidsongeschiktheid/invaliditeit: het standpunt van artsen en werkgevers. Geraadpleegd op 26 januari 2019, van https://www.kbs-frb.be/nl/Activities/Publications/2017/20171016PP

Richter, D. & Hoffmann, H (2019). The effectiveness of supported employment programs: Meta-regression analysis of the global secular trend, 1990 – 2015. Preprint. Doi: 10.31234/osf.io/87hzf

Rinaldi, M., & Perkins, R. (2007). Comparing employment outcomes for two vocational services: Individual placement and support and non-integrated pre-vocational services in the UK. Journal of Vocational Rehabilitation, 27, 21-27.

Rinaldi, M., Perkins, R., Glynn, E., Monibeller, T., Clenaghan, M. & Rutherford, J. (2008). Individual Placement and Support: from Research to Practice. Advances in Psychiatric Treatment, 14(1), 50-60

RIZIV (s.d.). Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen - Veel gestelde vragen – FAQ. Geraadpleegd op 3 april 2019, van https://www.riziv.fgov.be/nl/themas/arbeidsongeschiktheid/werknemers-werklozen/Paginas/arbeidsongeschiktheidsuitkeringen-veel-gestelde-vragen-faq.aspx

RIZIV (2017). Lastenboek van de IPS-begeleider. Geraadpleegd op 30 maart 2019 vanuit persoonlijke communicatie met het RIZIV.

RIZIV (2018a). IPS (Individual Placement and Support): Een pilootproject van re-integratie aangepast aan werknemers arbeidsongeschikt wegens geestelijke gezondheidsproblemen. Geraadpleegd op 30 maart 2019, van https://www.inami.fgov.be/nl/publicaties/jv2017/themas/Paginas/ips.aspx

RIZIV (2018b). Voornaamste activiteiten van de dienst voor uitkeringen. Geraadpleegd op 11 mei 2019, van https://www.inami.fgov.be/nl/publicaties/jv2017/activiteiten/Paginas/du.aspx

Roads (2018). Geraadpleegd op 16 februari 2019, van www.roads.nl

Rodevand, L., Ljosaa,T.M., Granan, L.P., Knutzen, T., Jacobsen, H.B., & Reme, S.E. (2017). A pilot study of the individual placement and support model for patients with chronic pain. BMC Musculoskeletal Disorders, 18 (1), doi: 10.1186/s12891-017-1908-3.

Rossler, W. & Drake, R.E. (2017). Psychiatric rehabilitation in Europe. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 26, p.216 - 222

Rosso, B.D., Dekas, K.H. & Wrzesniewski, A. (2010). On the meaning of work: A theoretical integration and review. Organizational Behavior, 30, 91-127.

Sels, L., Vansteenkiste, S., & Knipprath, H. (2017). Toekomstverkenningen arbeidsmarkt 2050 (Werk.Rapport 2017 nr.1). Leuven, België: Steunpunt Werk, HIVA - KU Leuven.

Shepherd, G., Lockett, H., Bacon, J. & Grove, B. (2012).  Establishing IPS in clinical teams – some key themes from a national implementation programme. Journal of Rehabilitation, 78, 37–41.

Sherring, J., Robson, E., Morris, A., Frost, B., & Tirupati, S. (2010). A working reality: evaluating enhanced intersectoral links in supported employment for people with psychiatric disabilities. Australian Occupational Therapy Journal, 57(4), 261-267.

Somers, M. (Red.) (2019). Fundamenten. Sociale zekerheid in onzekere tijden. Brussel, België: Denktank Minerva.

Statbel (2018).  Bevolking naar woonplaats, nationaliteit, burgerlijke staat, leeftijd en geslacht. Geraadpleegd op 11 mei 2019,  van https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=1265590a-13b9-48bc-82c9-6bdf2f8e6e53

Steenssens, K., Sannen, L., Ory, G. & Nicaise, I. (2008). W²: Werk- en Welzijnstrajecten op maat. Een totaalconcept. Leuven, België: Katholieke Universiteit Leuven & Hoger instituut voor de arbeid.

Steunpunt Werk (2017). Werkloosheidsgraad naar geslacht en leeftijd (Gewesten, België, EU; 1983-2017). Geraadpleegd op 5 april 2019, van http://www.steunpuntwerk.be/node/2907

Swanson, S.J., Meyer, R.H., Courtney, C.T. & Reeder, S.A. (2014). Strategies for Integrated Employment and Mental Health Services. Psychiatric Rehabilitation Journal, 37 (2), 86-89

Talbot, E., Bird, Y., Russell, J., Sahota, K., Schneider, J., & Khalifa, N. (2018). Implementation of individual placement and support (IPS) into community forensic mental health settings: Lessons learned. British Journal of Occupational Therapy, 81 (6), 338-347.

Taskila, T., Steadman, K., Gulliford, J., Thomas, R., Elston, R., & Bevan, S. (2014). Working with schizophrenia: Experts’ views on barriers and pathways to employment and job retention. Journal of Vocational Rehabilitation, 41, 29-44

The IPS Employment Center (2018). The International IPS Community. Geraadpleegd op 19 maart 2019, van https://ipsworks.org/index.php/ips-international-learning-community/

Tsang, H.W.H. (2003). Augmenting vocational outcomes of supported employment with social skills training. Journal of Rehabilitation, 69 (3), 25

Van Audenhove, C., & Wilmotte, J. (2004). Evaluatie van de pilootprojecten activering. Eindrapport. Leuven, België: KU Leuven. Geraadpleegd op 24 maart 2019, van https://www.kuleuven.be/lucas/nl/Publicaties/publi_upload/2004_7_CVA_JW_Pilootprojecten_Activering_Eindrapport.pdf

Van Der Donk, C. & Van Lanen, B. (2017). Praktijkonderzoek in zorg en welzijn.  Bussum, Nederland: Coutinho.

Van Der Heyden, J. & Charafeddine, R. (2013). Gezondheidsenquête 2013. Rapport 1: Gezondheid en welzijn. Samenvatting van de onderzoeksresultaten. Geraadpleegd op 23 maart 2019, van  https://his.wiv-isp.be/nl/Gedeelde%20%20documenten/summ_HS_NL_2013.pdf

Vandermeerschen, E. (2007). Valkuilen, hefbomen en acties voor het zinvol en duurzaam activeren van mensen in armoede naar kwalitatieve tewerkstelling. Eindrapport van het project ‘Het activeren van mensen in armoede naar werk: van good and bad practices tot mogelijke remedies.’  Brussel, België: Vlaams Netwerk van Verenigen waar Armen het Woord nemen.

Vander Weele ,T.J. (2017) On the promotion of human flourishing. Proceedings of the National Academy of Sciences, 114(31), 8148–56

Van Erp, N.H.J., Giesen, F., Van Weeghel, J., Kroon, H., Michon, H.W.C., Becker, D., … Drake, R.E. (2007). A multisite study of implementing supported employment in The Netherlands.  Psychiatric Services, 58, 1421.

Van Weeghel, J., Bruinvels, D., Huson, A., Kamstra, D., Lansen, M., Michon, H., . . . Van Wezep, M. (2013). Multidisciplinaire richtlijn werk en ernstige psychische aandoeningen. Utrecht, Nederland: De Tijdstroom uitgeverij.

Van Weeghel, J., & Michon, H. (2018). IPS werkt! Handboek werken en leren met Individuele Plaatsing en Steun. Bussum, Nederland: Coutinho.

Vázquez-Estupinan, M.F., Durand-Arias, S., Astudillo-García, C.I. & Madrigal, A.E. (2018). Effectiveness of augmented Individual Placement and Support interventions for competitive employment in people with schizophrenia: Systematic review and meta-analysis. Salud Mental, 41 (4), 187-197

VDAB Arvastat (s.d.). Arrondissement Halle-Vilvoorde. Geraadpleegd op 1 mei 2019, van https://arvastat.vdab.be/help/arvastat_help_geo_arr_hal.html

Viering, S., Jäger, M., Nordt, C., Bühler, F., Bärtsch, B., Leimer, H., . . . Kawohl, W. (2015). Does ‘Individual Placement and Support’ satisfy the user’s needs? Frontiers in Public Health, 3 (160), 1-4

VLABO (s.d.). Over DENK. Geraadpleegd op 20 april 2019, van https://www.vlabo.be/?action=onderdeel&onderdeel=606

Voka (2019). Welt: mensen maken het bedrijf. Geraadpleegd op 5 april 2019, van https://www.voka.be/welt

Vukadin, M., Schaafsma, F.G., Westerman, M.J., Michon, H.W.C., & Anema, J.R. (2018). Experiences with the implementation of Individual Placement and Support for people with severe mental illness: a qualitative study among stakeholders. BMC Psychiatry, 18 (145), 1-9

Waghorn, G., Collister, L., Killackey, E., & Sherring, J. (2007). Challenges to implementing evidence-based supported employment in Australia. Journal of Vocational Rehabilitation, 27(1), 29-37.

Waghorn, G., Lloyd, C. & Clune, A.(2009). Reviewing the theory and practice of occupational therapy in mental health rehabilitation. British Journal of Occupational Therapy, 72(7), 314-323.

Wehman, P. (1986). Supported competitive employment for persons with severe disabilities. Journal of applied rehabilitation counseling, 17(4), 24-29.

WHO (2017). Mental disorders. Geraadpleegd 21 maart 2019, van http://www.euro.who.int/en/health-topics/noncommunicable-diseases/mental-health/mental-health

Widerquist, K. (2018). A critical analysis of basic income experiments for researchers, policymakers and citizens. Cham, Switserland: Palgrave MacMillan