Belgium in Bretton Woods, 1944-1971

rogier van vaerenbergh
Belgium in Bretton Woods, 1944-1971 gaat over monetaire diplomatie en international finance direct voor en na de Tweede Wereldoorlog. Het geeft weer de Belgische betrekkingen rond het IMF en de Wereldbank. Het volgt ook de monetaire relatie in Europa

België in Bretton Woods, 1944-1971

België in Bretton Woods, 1944-1971, is een masterproef voorgelegd in het Engels aan de VUB, faculteit Letteren en Wijsbegeerte. Het werkje gaat over een hoogtepunt in de monetaire diplomatie en in international finance, met als leidend voorwerp geld en monetaire relaties.

Inleiding

Bretton Woods was een systeem na de Tweede Wereldoorlog dat functioneerde rond de dollar-goudstandaard. Het systeem was een systeem van vaste maar aanpasbare wisselkoersen rond de dollar en rond het goud. Bretton Woods was ook een diplomatieke conferentie in 1944 waarbij het IMF en de Wereldbank werden gecreëerd. Het was een diplomatiek hoogtepunt van 44 landen te New Hampshire in de VS. Daar werden hoofdzakelijk twee naoorlogse plannen besproken: het White plan van Harry Dexter White, dat voorzag in een instituut en in een bank. Dezen zouden verworden tot het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank. Ook werd daar het Keynes plan besproken. Dat plan ging uit van een supranationale munt en de International Currency Union, een systeem rond de bancor, de supranationale munt en dat voor clearing zou zorgen in de monetaire relaties tussen de verschillende landen.

Geleidelijk aan werd het pond-sterling ook vervangen door de dollar. Een these van een Harvard-professor Williams zou afkomen met de sleutelreservemuntthese. Ook andere plannen werden bespreken. Dit moet allemaal worden belicht tegenover de breakdown van het internationaal recht en van de multilaterale relaties na de Grote Depressie en de Tweede Wereldoorlog. Het voorgaande internationaal monetair systeem was de goudwisselstandaard en de klassieke goudstandaard. Het Bretton Woods Systeem was een systeem dat monetaire relaties voor de eerste maal in regels goot.

Diplomatie

Ik neem ook een marge door diplomatie te bespreken: gaande van multilateralisme tot bilateralisme. Maar ook diplomatieke tops en conferenties worden in dit relaas betrokken als economische diplomatie en monetaire diplomatie als theoretische achtergrond voor de monetaire diplomatie en de conferenties tijdens en n ade Tweede Wereldoorlog.

De Opbouw van het Systeem

Het Systeem werd tijdens de Koude Oorlog gedefinieerd als een dollar shortage tot een dollar glut: dus van te weinig dollar sin omloop tot teveel. Met het Marshall Plan van de USA zou er hulp worden geboden aan de Europese landen maar buiten het Bretton Woods Systeem om, maw het IMF en de Wereldbank werden buiten de relaties gehouden tussen de USA en tussen de Europese landen. De Koude Oorlog zorgde daarvoor. De USSR had dan ook het verdrag niet geratificeerd maar het land had wel deelgenomen aan de Conferentie.

De eerste Directeur-generaal van het IMF was een Belg, Camille Gutt, die de organisatie moest opbouwen. Hij deed dat met verve en zou de organisatie laten inrichten volgens werelddeel. Ook werd België het Belgische mirakel genoemd omdat België nauwelijks verwoest was na de Tweede Wereldoorlog. Het werd in de Europese Betalingsunie zelfs de bankier van Europa genoemd: het had surplussen met onder andere Frankrijk en Nederland, waarbij België zijn munt inwisselbaar maakte ten opzichte van deze landen. Zo kwam het overeen met Artikel VIII van de statuten van het IMF dat de munt inwisselbaar moet maken ten opzichte van de dollar en ten opzichte van het goud, dus met elke andere munt. De dollar verdedigde zijn koers ten opzichte van het goud met 35$ voor 1 ounce goud.

Het zwakke broertje in het Systeem was het pond en het Verenigde Kokinkrijk. Het pond was de eerstelijnsdefensie van de dollar terwijl het VK aan de grond zat na de Tweede Wereldoorlog. Ook werd de opbouw naar het Bretton Woods Systeem gekenmerkt door de dekolonisatie en door het opbreken van imperiale rijken. Ook de Korea Oorlog speelde een rol voor de heropbouw van Europa en voor het bekomen van relaties tussen Oost en West met relaties onder het vriespunt.

De Hoogdagen van het Systeem

In 1961 waren de Europese landen in overeenstemming met Artikel VIII van het IMF en dus waren de meeste munten inwisselbaar ten opzichte van elkaar. Het is dan ook dat er fouten zichtbaar werden in het Systeem. Dit leidde tot het Triffin dilemma waarbij de econoom een contradictie zag tussen de  nationale functie van de dollar en de functie van de dollar als internationale munt.

De eerste gebeurtenissen kwamen er om het systeem te herstellen. De dollar shortage was veranderd in een dollar glut, dus van te weinig naar te veel dollars in omloop. Landen als Duitsland en Japan waren dollars aan het accumuleren als reserve tegen financiele schokken. Met de dollar glut was er wereldwijd veel inflatie.

De herstellingen van het systeem gebeurden eerst met de Eurodollar markt te Londen waarbij een diepe, liquide financiele markt werd gecreëerd voor dollar-leningen. Het was een eerste contradictie in het systeem. Ook de General Agreements to Borrow werden gecreëerd in 1961 om extra liquiditeiten te creëren in het Systeem. De Speciale Trekkingsrechten (STR) werden ook gecreëerd om de dollar te onttronen in het internationaal monetair systeem. De STR werd een rekeneenheid in het IMF maar werd geen supranationale munt. Het was ook de bedoeling dat dit extra liquiditeiten zou geven in het systeem. in 1969 werd dan ook door de STR voor het eerste het statuut van het IMF veranderd

De Implosie van het Systeem

Ik sluit af tenslotte met de val van het Systeem. Door de leer van Milton Friedman en het opkomende monetarisme werden de kapitaalmarkten en muntmarkten vrij gelaten en dus niet meer gereguleerd. Ook was het zo dat Friedman de wisselkoersen tussen landen vrij wilde. De Republikeinse president Nixon had daar wel oren naar. Het monetarisme zou geleidelijk aan het leidende keynesianisme vervangen. Het monetarisme zou een antwoord bieden op de stagflatie van de jaren 1970.

De eerste beleidsdaad van Nixon was 'Benign Neglect' of het verwaarlozen van het internationaal monetair systeem: de dollar werd gezien als een Amerikaanse munt maar een probleem voor al de rest. Het goudvenster zou worden gesloten door Nixon waarbij de dollar uit de ruilverhouding werd gehaald met het goud om zo de dollarkoers te kunnen devalueren. Met het Smithsonian Agreement werd de dollar-goudstandaard gebroken. Munten als de Nederlandse gulden of de Duitse mark werden vlottend gehouden. De dollar volgde waarmee de vaste maar aanpasbare wisselkoersen werden gestopt en het systeem werd gebroken.

Het relaas hierboven zou gevolgd worden door de Belgische betrekkingen van onder andere primair materiaal van het archief van het IMF, van het archief van de FOD Financien en van de FOD Buitenlandse Zaken. In de Belgische historiografie is er reeds een vierluik over de Belgische frank van de Nationale Bank, te beginnen na 1940 tot het einde van het Bretton Woods Systeem.

Bibliografie

7 Bibliography
Primary Sources
1. IMF: België van 1944-1971
IMF Staff Papers: 1947-1971
IMF Minutes: 1944-1971
2. Thesaurie, Algemeen Rijksarchief
Thesaurie: België - IMF: 1944-1971
3. Belgische Kamer der Volksvertegenwoordigers, 1945, ter ratificering van Bretton Woods
4. FOD Buitenlandse Zaken standplaats Washington van 1944-1971
Rapport IBRD, 1949-1950
Rapport IBRD, 1950-1951
Rapport IBRD, 1951-1952
Rapport IBRD, 1952-1953
Rapport IBRD, 1953-1954
Rapport IBRD, 1954-1955
Rapport IBRD, 1955-1956
Rapport IBRD, 1956-1957
Rapport IBRD, 1957-1958
Rapport IBRD, 1958-1959
Rapport IBRD, 1959-1960
Rapport IMF, 1949-1950
Rapport IMF, 1950-1951
Rapport IMF, 1951-1952
Rapport IMF, 1952-1953
Rapport IMF, 1953-1954
Rapport IMF, 1954-1955
Rapport IMF, 1955-1956
Rapport IMF, 1956-1957
Rapport IMF, 1957-1958
Rapport IMF, 1958-1959
Rapport IMF, 1959-1960
5. IMF 1945-1965, Volume II: Analysis
121
Secundary Sources:
Books:
1. Barston, R. Modern Diplomacy, Routledge, 2013
2. Bayne, N. en Woolcock, S. (eds.) The New Economic Diplomacy. Decision – Making and
Negotiation in International Economic Relations, Ashgate, 2011
3. Bordo, M. and Eichengreen, B. (eds.) A Retrospective on the Bretton Woods System,
Lessons for International Monetary Reform, Chicago University Press, 1993
4. Brion, R. et Moreau, J. La Politique Monétaire Belge dans une Europe en Reconstruction,
1944-1958, NBB, 2005
5. Cassiers, I. et Ledent, P. Politique Monétaire et Croissance économique en Belgique à
l’ère de Bretton Woods, 1944-1971, NBB, 2005
6. Cesarano, F. Monetary Theory and Bretton Woods. The Construction of an International
Monetary Order, Cambridge University Press, 2006
7. Conway, E. The Summit, Little Brown, 2014
8. Coolsaet, R. België en zijn Buitenlands Politiek, 1830-2000, Van Halewyck, 2006
9. Cooper, A., Heine, J. en Thakur, R. The Oxford Handbook of Modern Diplomacy, Oxford
University Press, 2015
10. Crombois, J. Camille Gutt. Les Finances et la Guerre, Quorum-Ceges, 1999
11. Crombois, J. Camille Gutt and Postwar International Finance, Routledge 2015
12. De Vos, L. en Sterkendries, J. De Grote Geopolitieke Problemen na de Tweede
Wereldoorlog, Davidsfonds, 2010
13. Eichengreen, B. Globalizing Capital. A History of the International Monetary System,
Princeton University Press, 2008
14. Eckes, A. A Search for Solvency. Bretton Woods and the International Monetary System,
1941-1971, University of Texas Press, 1975
15. Gardner, R. Sterling-Dollar Diplomacy in Current Perspective. The Origins and the
Prospects of Our International Economic Order, McGraw-Hill, 1969
16. Gavin, F. Gold, Dollars, and Power. The Politics of International Monetary Relations,
1958-1971, The University of North Carolina Press, 2004
17. Hazlitt, H. From Bretton Woods to World Inflation. A Study of Causes and Consequences,
Regnery Gateway, 1984
18. Helleiner, E. Forgotten Foundations of Bretton Woods. International Development and
the Making of the Postwar Order, Cornell University Press, 2016
19. Helleiner, E. States and the Reemergence of Global Finance. From Bretton Woods to the
1990s, Cornell University Press, 1994
20. James, H. International Monetary Cooperation since Bretton Woods, Oxford University
Press, 1996
21. Kirshner, O. (eds.) The Bretton Woods-GATT System. Retrospect and Prospect After 50
Years, M.E.Sharpe, 1996
22. Leeson, R. Ideology and the International Economy. The Decline and Fall of Bretton
Woods, Palgrave Macmillan, 2003
23. Leffler, M and Painter, D. Origins of the Cold War. An International History, Routledge,
1994
24. Mason, E. and Asher, R. The World Bank Since Bretton Woods, Brookings Institution,
1973
25. McKercher, B. (ed.) Routledge Handbook of Diplomacy and Statecraft, Routledge, 2015
122
26. McKinnon, R. The Unloved Dollar Standard. From Bretton Woods to the Rise of China,
Oxford University Press, 2013
27. McWilliams, W. and Piotrowski, H. The World since 1945. A History of International
Relations, Lynne Rienner Publishers, 2005
28. Melissen, J. (ed.) Diplomatie raderwerk van de internationale politiek, Van Gorcum, 1999
29. Pilbeam, K. International Finance, Palgrave Macmillan, 2013
30. Pluym, W. en Boehme O. Van de Golden Sixties tot de Val van Bretton Woods, NBB, 2005
31. Steil, B. The Battle of Bretton Woods. John Maynard Keynes, Harry Dexter White and the
Making of a New World Order, Princeton University Press, 2014
32. Van Dormael, A. Bretton Woods. Birth of a Monetary System, Macmillan Press, 1978
33. Vanden Berghe, Y. De Koude Oorlog. Een Nieuwe Geschiedenis, 1917-1991, Acco, 2011
34. Van de Meerssche, P. Internationale Politiek. Deel I: 1815-1945, Acco, 2006
35. Van de Meerssche, P. Internationale Politiek, Deel II: 1945-2005, Acco, 2006
36. Vermeiren, M. Het Monetair Trilemma in de Internationale Financiële Architectuur,
masterproef, 2007
37. Westad, O. The Cold War. A World History, Allen Lane, 2017
38. White, L. The Clash of Economic Ideas. The Great Policy Debates and Experitments of the
Last Hundred Years, Cambridge University Press, 2012
Articles:
1. Alvare, J. Multilateralis mand its Discontents, EJIL, 2000
2. Best, J. Hollowing Out Keynesian Norms: How the Search for a Technical Fix Undermined
the Bretton Woods Regime, In: Review of International Studies, 2004
3. Bittermann, H. Negotiation of the Articles of Agreement of the International Bank for
Reconstruction and Development, memosa
4. Blanco, S. and Carrasco, E. The Functions of the IMF and World Banks, memosa
5. Bordo, M. Exchange Rate Regime Choice in Historical Perspective, IMF Working Paper,
2003
6. Bordo, M. Simard, D. en White, E. France and the Bretton Woods International Monetary
System: 1960-1968, NBER working paper, 1994
7. Bordo, M. and Schwartz, A. From the Exchange Stabilization Fund to the International
Monetary Fund, NBER Working Paper, 2001
8. Brunner, K. en Meltzer, A. Friedman’s Monetary Theory, In: Journal of Political Eonomy,
1972
9. Caporaso, J. International relations theory and multilateralism: the search for
foundations, In: International Organizations, 1992
10. Clavin, P. en Wessels, J. Transnationalism and the League of Nations: Understanding the
Work of its Economic and Financial Organization, In: Contemporary European History,
2005
11. Collins, R. The Economic Crisis of 1968 and the Waning of the American Century, In: The
American Historical Review, 1996
12. Cronon, D. Interpreting the New Good Neighbor Policy: The Cuban Crisis of 1933, In:
HAHR,
13. Coolsaet, R. en Kesteleyn, J. Na 100 jaar: Wederopstanding van Economische Diplomatie,
In: Internationale Spectator, 2010
14. Daunton, M. Britain and Globalisation since 1850: Creating the World of Bretton Woods,
1939-1958, In Transactions fot he Royal Historical Society, 2007
123
15. EIchengreen, B. en Uzan, M. The 1933 World Economic Conference as an Instance of
Failed International Cooperation, memosa
16. Eichengreen, B. and Sachs, J. Exchange Rates and Economic Recovery in the 1930s, In:
The Journal of Economic History, 1985
17. Endicot, S. British Financial Diplomacy in China: the Leith – Ross Mission, 1935-1937, In:
Historical Papers/Cummunications Historiques, 1973
18. Fantacci, L. Why Not Bancor? Keynes’s Currency Plan as a Solution to Global Imbalances,
memosa
19. Fautua, D. The ‘Long Pull’ Army: NSC 68, the Korean War, and the Creation of the Cold
War US Army, In: The Journal of Military History, 1997
20. Friedman, M. Monetarism in Rhetoric and in Practice, Conference Paper, 1983
21. Gaddis, J. The Emerging Post-Revisionist Synthesis on the Origins of the Cold War,
Conference Paper, 1983
22. Gavin, F. The Gold Battles within the Cold War: American Monetary Policy and the
Defense of Europe, 1960-1963, memosa
23. Glassman, J. and Choi, J. The Chaebol and the US Military-Industrial Complex: Cold War
Geopolitical Economy and South Korean Industrialization, In: Environment and Planning,
2014
24. Gold, J. The Relationship between the International Monetary Fund and the World Bank,
In: Creighton Law Review, 1982
25. Guitian, M. The Unique Nature of the Responsibilities of the International Monetary
Fund, Pamphlet Series, 1992
26. Hall, S., Hondroyiannis, G., Swamy, P. and Tavlas, G. Bretton-Woods Systems, Old and
New, and the Rotation of Exchange-Rates Regimes, Leicester Working Paper, 2009
27. Helleiner, E. The International Development of Bretton Woods. North-South Dialogue in
the Making of the Postwar Order, memosa
28. Helleiner, E. Rauchway, E. en Schuler, K. What Have We Learned About Bretton Woods
From Recent Research?, Bretton Woods the Founders and the Future, Center for
Financial Stability, 2014
29. Hoover, K. Two Types of Monetarism, In: Journal of Economic Literature, 1984
30. Jervis, R. The Impact of the Korean War on the Cold War, In: The Journal of Conflict
Resolution, 1980
31. Keohane, R. The Contigent Legitimacy of Multilateralism, Garnet Working paper, 2006
32. Korten, D. The Failures of Bretton Woods, In: The Social Crediter, 1999
33. Leffler, M. The American Conception of National Security and the Beginnings of the Cold
War, 1945-1948, In: The American Historical Review, 1984
34. Martin, L. Interests, Power, and Multilateralism, In: International Organizations, 1992
35. McKinnon, R. A New Tripartite Monetary Agreement or A Limping Dollar Standard?,
Princeton University, 1974
36. McPherson, A. Herbert Hoover, Occupation Withdrawal, and the Good Neighbor Policy,
In: Presidential Studies Quarterly, 2014
37. Morse, J. en Keohane, R. Contested Multilateralism, In: Review Int Org, 2014
38. Myrus, R. From Bretton Woods to Brussels. A Legal Analysis of the Exchange Rate
Arrangements of the International Monetary Fund and the European Community, In:
Fordham Law Review, 1994
39. Newton, S., The Sterling devaluation of 1967 the International Economy and the Post-
War Social Democracy, In: English Historical Review, 2010
124
40. Okano-Heijmans, M. Conceptualizing Economic Diplomacy: The Crossroads of IR,
Economics, IPE and Diplomatic Studies, In: The Hague Journal of Diplomacy, 2011
41. Oatley, T. Multilateral Trade and Payements in Postwar Europe, In: International
Organization, 2001
42. Papadimitriou, P and Pistikou, V. Economic Diplomacy in National Security, In: Procedia
Economics and Finance, 2015
43. Piffaretti, N. Reshaping the international Monetary Architecture. Lessons from the
Keynes’ Plan, World Bank Paper, 2009
44. Rimmer, D. Some Origins of Development Economics, memosa
45. Roorda, E. Genocide Next Door: The Good Neighbor Policy, the Trujillo Regime, and the
Haitian Massacre of 1937, memosa
46. Ruggie, J. International Regimes, Transactions, and Change: Embedded Liberalism in the
Postwar Economic Order, In: International Organization, 1982
47. Sadlier, D. Conferencia-Americans All: Good Neighbor Diplomacy in World War II, In:
Boletín del Posgrado en Historia, 2016
48. Sanchez-Sibony, O. Capitalism’s Fellow Traveler: The Soviet Union, Bretton Woods, and
the Cold War, 1944-1958, in: Comparative Studies in Society and History, 2014
49. Schenk, C. The Sterling Area and Economic Disintegration, In: Geschichte und
Gesellschaft, 2013
50. Shakow, A. The Role of the International and Financial Committee in IMF Governance,
IEO, 2008
51. Shinkawa, K. The Role of the Export-Import Bank in US Economic Diplomacy towards
Latin America, memosa
52. Skidelsky, R. Keynes, Globalisation, and Bretton Woods Institutions in the Light of the
Changing Ideas about Markets, In: World Economics, 2005
53. Spellacy, A. Mapping the Metaphor of the Good Neighbor: Geography, Globalism, and
Pan-Americanism during the 1940s, In: American Studies, 2006
54. Stiglitz, J. Globalization and the Logic International Collective Action: Re-Examining the
Bretton Woods Institutions, memosa
55. Todd, W. Hopes Betrayed: The Strange Death of Keynesian International Finance,
American Institute for Economic Research, 1998
56. Wu, Y. Sun Yat-Sen Thought, Centennial of the ROC and Development Models in Taiwan
and Mainland China: A Macro Analytical Framework, Conference Paper, 2011
57. Wu, Y. The Collapse of the Bretton Woods System From the Perspective of Gold, In:
Economic Journal, 2016
Sites:
1. Site van Buitenlandse Zaken, geraadpleegd 7/11/20185
2. Site van Financiën, geraadpleegd 7/11/2018
3. Site van het IMF, geraadpleegd 31/10/2018

Universiteit of Hogeschool
Master of Arts in de Geschiedenis
Publicatiejaar
2019
Promotor(en)
Professor Benoit Henriet
Kernwoorden
Share this on: