De uitdagingen voor het vennootschapsrecht door de opkomst van stemadviseurs (‘proxy advisors’)

Arnaud Van Caenegem
Stemadviseurs zijn rechtspersonen die beroepshalve en op commerciële basis bedrijfs- en andere informatie van beursgenoteerde vennootschappen analyseren om vervolgens beleggers advies te geven over hoe zij moeten stemmen in de algemene vergadering. Ondanks hun louter adviserende functie hebben stemadviseurs in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk een invloedrijke rol in het bepalen van goede corporate governance in de meeste beursgenoteerde vennootschappen.

Deze masterproef zal aan de hand van twee opeenvolgende tendensen verklaren waarom stemadviseurs ook in België aan invloed winnen. Aansluitend past dit onderzoek de agency theorie toe om een duidelijk economisch beeld weer te geven van de kosten en baten verbonden aan het gebruik van stemadviseurs. Uit deze analyse blijkt dat de voornaamste kosten voortkomen uit een gebrek aan transparantie in de methodologieën en het bestaan van belangenconflicten. Het Belgisch juridisch kader komt hier vooralsnog niet aan tegemoet. Op Europees niveau werden een aantal maatregelen genomen waarbij de nadruk ligt op transparantie. Na een bespreking en evaluatie van een aantal Belgische rechtsfiguren en deze Europese maatregelen worden voorstellen gedaan om het juridisch kader aan te scherpen.

Kent u uw stemadviseur?

Twee Amerikaanse bedrijven beïnvloeden de belangrijkste beslissingen in beursgenoteerde vennootschappen wereldwijd. Deze twee bedrijven, Institutional Shareholder Services, kortweg ISS, en Glass Lewis, zijn u wellicht onbekend. Nochtans bestaat de kans dat Belgische pensioenspaarders of participanten in verzekeringen negatieve gevolgen kunnen ondervinden indien de verder besproken tekortkomingen van deze bedrijven gegrond blijken.

Dit vraagt om wat meer uitleg. Wanneer u zelf een aandeel van bijvoorbeeld AB Inbev op de beurs koopt, krijgt u als aandeelhouder stemrecht in de algemene vergadering van AB Inbev. Die algemene vergadering is een bijeenkomst van de aandeelhouders waarbij zij stemmen over de belangrijkste beslissingen in de onderneming, bijvoorbeeld welke bestuurders moeten worden aangesteld of ontslagen.  

Om te voorzien in uw pensioen en verzekering koopt u zelf geen aandelen op de beurs maar stort u, tezamen met duizenden andere mensen, geld in pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen. Deze fondsen blijven uiteraard niet op die pot geld zitten. Zij kunnen immers op dat groot bedrag winst maken door onder andere aandelen op de beurs te kopen en verkopen.

Het succes van deze fondsen is gebaseerd op een oud gezegde dat nog steeds geldt als economische waarheid; “leg niet al uw eieren in één mand”. Deze fondsen kopen de aandelen van verschillende beursgenoteerde vennootschappen en door hun investeringen op die manier te spreiden kunnen zij een daling van de waarde van de aandelen van één onderneming compenseren met een stijging in de waarde van aandelen van andere ondernemingen en op die manier alsnog winsten boeken.

Al deze pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen, maar ook heel wat andere instellingen met een groot vermogen die door middel van een professionele fondsbeheerder als tussenpersonen beroepsmatig de middelen van hun cliënten beleggen, noemt men tezamen ‘institutionele beleggers’. Door hun investeringen te spreiden, houden institutionele beleggers soms duizenden aandelen van verschillende beursgenoteerde vennootschappen aan. Omdat het teveel inspanning vraagt om in al die algemene vergaderingen te stemmen, doen ze het vaak niet of keuren ze de voorstellen van het bestuur telkens goed.

Dit was lange tijd de gang van zaken. In de Verenigde Staten merkte men dat het bestuur van beursgenoteerde vennootschappen op die manier niet voldoende gecontroleerd werd. Om die reden nam men een reeks regelgevende maatregelen om het stemmen in de algemene vergadering door institutionele beleggers aan te moedigen. Hierdoor begon bij de beheerders van een aantal fondsen zelfs de idee te leven dat zij aansprakelijk zouden kunnen worden gesteld als ze niet zouden stemmen.

Toeval of niet, op dat moment ontstonden ondernemingen die zich toelegden op het adviseren van institutionele beleggers over hoe zij moeten stemmen in de algemene vergadering, ook wel  ‘stemadviseurs’ genoemd. Naast die hoofdactiviteit bieden stemadviseurs logistieke diensten aan zoals meldingen wanneer de belangrijkste algemene vergaderingen plaatsvinden en platformen om elektronisch te stemmen.

Net als in de Verenigde Staten valt de opkomst van stemadviseurs in Europa te verklaren als een gevolg van twee opeenvolgende tendensen. Eerst verwierven institutionele beleggers een dominante positie op de kapitaalmarkten en vervolgens werden zij door regulerende maatregelen aangemoedigd om het stemrecht uit te oefenen. Voornamelijk de Amerikaanse stemadviseurs ISS en Glass Lewis wisten op deze evoluties in te spelen en ook in Europa een steeds grotere reputatie en dominante positie te verwerven. Door de opkomst van stemadviseurs merkt men dan ook dat institutionele beleggers zich nu steeds meer verzetten tegen juridisch correcte agendavoorstellen van het bestuur.

Naarmate stemadviseurs meer grip krijgen op het stemgedrag van institutionele beleggers, komen ze steeds vaker onder vuur te liggen. Zo nemen bestuurders het stemadviseurs kwalijk dat zij hun eigen stembeleid boven de wet plaatsen door telkens negatief advies te verstrekken wanneer van het stembeleid van de stemadviseur afgeweken wordt en zij op die manier elke flexibiliteit van het bestuur dreigen uit te hollen. Zo een stembeleid is een zelfgemaakte codex waarin de stemadviseur bepaalt wat volgens hem goed ondernemingsbestuur is met betrekking tot de onderwerpen waarover de algemene vergadering moet stemmen.

De uitdaging van een stembeleid is dat het hanteren van specifieke gedragsregels geen garantie biedt tegen grootschalige schandalen of mislukkingen. Goed ondernemingsbestuur hangt juist af van de specifieke noden en organisatie van de vennootschap in kwestie en is afhankelijk van de specifieke industrie, het specifieke businessplan en de specifieke aard van de vennootschap. Bijgevolg moet men in elk geval garanderen dat stemadviseurs flexibele standaarden hanteren. Zo niet dreigt men af te stevenen op de situatie waarbij het bestuur agendavoorstellen aanpast aan het stembeleid zonder dat dit noodzakelijkerwijze overeenstemt met het belang van de vennootschap.

Andere auteurs waarschuwen dat stemadviseurs beïnvloed worden door belangenconflicten en dat hun methodologieën niet transparant zijn, waardoor men vermoedt dat de adviezen niet steeds op feiten en gedegen onderzoek gebaseerd zijn. Een auteur vat het samen in de veelzeggende titel: “And then a miracle happens! How do proxy advisory firms develop their voting recommendations?”

In België vertrouwt men voor regulering van stemadviseurs op het geharmoniseerd beleid van de Europese Unie. Op Europees niveau werden een aantal maatregelen genomen waarbij de nadruk ligt op transparantie inzake belangenconflicten, methodologieën en communicatie tussen stemadviseurs en het bestuur. Hoewel de industrie zelf een gedragscode had opgesteld, vaardigden de Europese Raad en het Europees Parlement hiervoor toch een richtlijn om stemadviseurs te reguleren.

Wanneer men stemadviseurs reguleert, moet men ervoor zorgen dat enerzijds het onafhankelijk onderzoek door de institutionele belegger aangemoedigd wordt en anderzijds de kwaliteit van het stemadvies verhoogt. Men moet er met andere woorden voor zorgen dat institutionele beleggers die stemadvies inwinnen, dat advies ook controleren en niet gewoon blindelings volgen. De Europese richtlijn tracht dit te bereiken door institutionele beleggers te verplichten om informatie openbaar te maken over hoe zij stemadviseurs gebruiken en de stemadviseurs te verplichten om bepaalde aspecten van hun werking openbaar te maken. Hoewel dit een eerste stap in de goede richting is, zou men zoals in het Verenigd Koninkrijk gedetailleerder moeten formuleren over welke informatie het juist gaat.

Tot slot mag ook u in geen geval de steeds toenemende rol van de stemadviseur in beursgenoteerde vennootschappen uit het oog te verliezen, zeker niet nu u hem beter kent.

Bibliografie

WETGEVING 

BELGIË EN EUROPA 

WETGEVING

-Richtl. nr. 2007/36/EG, 11 juli 2007 betreffende de uitoefening van bepaalde rechten van aandeelhouders in beursgenoteerde vennootschappen, Pb.L. 14 juli 2007, afl. 184, 18.

-Verord. nr. 596/2014, 16 april 2014 betreffende marktmisbruik (Verordening marktmisbruik) en houdende intrekking van Richtlijn 2003/6/EG van het Europees Parlement en de Raad en Richtlijnen 2003/124, 2003/125/EG en 2004/72/EG van de Commissie, Pb.L. 12 juni 2014, afl. 173, 1 (Verordening marktmisbruik).

-Richtl. nr. 2017/828, 17 mei 2017 tot wijziging van Richtlijn 2007/36/EG wat het bevorderen van de langetermijnbetrokkenheid van aandeelhouders betreft, Pb.L. 20 mei 2017, afl. 132, 1 (Gewijzigde Aandeelhoudersrechtenrichtlijn).

-Aanbev.Comm. nr. 2014/208/EU, 9 april 2014 over de kwaliteit van rapportage over corporate governance (“pas toe of leg uit”), Pb.L. 12 april 2014, afl. 109, 43.

-Wet 2 augustus 2002 betreffende het toezicht op de financiële sector en de financiële diensten, BS 4 september 2002, 39121.

-Wet 3 augustus 2012 betreffende bepaalde vormen van collectief beheer van beleggingsportefeuilles, BS 19 oktober 2012, 63652.

-Wet 19 april 2014 betreffende de alternatieve instellingen voor collectieve belegging en hun beheerders, BS 17 juni 2014, 45353.

-KB 12 november 2012 met betrekking tot de instellingen voor collectieve belegging die voldoen aan de voorwaarden van Richtlijn 2009/65/EG, BS 30 november 2012, 76604. 
 
VOORBEREIDENDE WERKEN  

-Med.Comm. aan de Raad en het Europees Parlement, Modernisering van het vennootschapsrecht en verbetering van de corporate governance in de Europese Unie – Een actieplan, 21 mei 2003, COM(2003) 284 def.

-Groenboek (Comm.) Het EU-kader inzake corporate governance, 5 april 2011, COM(2011) 164 def.

-Discussion paper (ESMA) An overview of the proxy advisory industry: considerations on possible policy options, 22 maart 2012, ESMA/2012/212.  

-Med.Comm. aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het comité van de regio’s, actieplan: Europees vennootschapsrecht en corporate governance – een modern rechtskader voor meer betrokken aandeelhouders en duurzamere ondernemingen, 12 december 2012, COM(2012) 740 def.

-Rapport (ESMA) Feedback statement on the consultation regarding the role of the proxy advisory industry, 19 februari 2013, ESMA/2013/84.

-Voorstel (Comm.) tot wijziging van Richtlijn 2007/36/EG wat het bevorderen van de langetermijnbetrokkenheid van aandeelhouders betreft en van Richtlijn 2013/34/EU wat bepaalde onderdelen van de verklaring inzake corporate governance betreft, 9 april 2014, COM(2014) 213 def - 2014/0121 (COD).

-Adv.EESC nr. 2014/C 451/14, over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2007/36/EG wat het bevorderen van de langetermijnbetrokkenheid van aandeelhouders betreften van Richtlijn 2013/34/EU wat bepaalde onderdelen van de verklaring inzake corporate governance betreft, Pb.L. 16 december 2014, afl. C 451.

-Rapport (ESMA) Follow-up on the development of the Best Practice Principles for Providers of Shareholder Voting Research and Analysis, 18 december 2015, ESMA/2015/1887.

-Rapport (ESMA) Trends, risks and vulnerabilities, No. 2, 2016. 
 
SOFT LAW

-BPPG, “Best practice principles for providers of shareholder voting research & analysis”, 2014, https://bppgrp.info/wp-content/uploads/2014/03/BPP-ShareholderVoting-Re… (Gedragscode BPPG (2014)) (consultatie 01/05/2019).  

 
FRANKRIJK

-Loi n° 2014-384 (FR) 29 maart 2014 visant à reconquérir l'économie réelle, JO 1 april 2014, www.legifrance.gouv.fr.  

-Code de commerce. 
 
VERENIGD KONINKRIJK

-FRC, “The UK Stewardship Code”, 2012,  https://www.frc.org.uk/getattachment/d67933f9-ca38-4233-b603-3d24b2f62c… (The UK Stewardship Code (2012)) (consultatie 01/05/2019). 

VERENIGDE STATEN

-Employee Retirement Income Security Act of 1974.

-Investment Company Act Release No. 25922, 31 januari 2003, 17 C.F.R. 
 
RECHTSPRAAK 

-HvJ 22 november 2005, nr. C-384/02, ECLI:EU:C:2005:708, ‘Grøngaard en Bang’. 

-Cass. 5 juni 2008, NJW 2009, 31.  
 
RECHTSLEER 

BELGIË BOEKEN 

-AUTENNE, A., “Belgium. The legal system of corporate governance” in FLECKNER, A.M. en HOPT, K.J. (eds.), Comparative corporate governance. A functional and international analysis, Cambridge, Cambridge University Press, 2013, 310-363.

-FRANCOIS, A. en DELVOIE, J., “De Wet Corporate Governance in het licht van het ruimere corporate governance debat” in BYTTEBIER, K., FRANCOIS, A. en DELVOIE, J. (eds.), De Wet Corporate Governance ont(k)leed, Mechelen, Kluwer, 2004, 2-91.

-BYTTEBIER, K., PIU, P. en ROELAND, S., Corporate governance: eigendom, bestuur en controle van vennootschappen, Antwerpen, Maklu, 2003, 307 p.

-CAPRASSE, O. (ed.), La transparance en droit des sociétés et en droit financier, Brussel, Larcier, 2008, 381 p.  

-CAPRASSE, O. en AYDOGDU, R., Les conflits entre actionnaires, Brussel, Larcier, 2010, 433 p.

-CLOTTENS, C., Proportionaliteit van stemrecht en risico in kapitaalvennootschappen, Antwerpen, Biblo, 2012, 545 p.

-COOLS, S., De bevoegdheidsverdeling tussen algemene vergadering en raad van bestuur in de NV, Roeselare, Roularta Media Group, 2015, 735 p.  

-DAL, G.-A. (ed.), Contrôle, stabilité et structure de l’actionnariat, Brussel, Larcier, 2009, 356 p.

-DE BROE, L. (ed.), Vademecum fiscale falconis, Mechelen, Kluwer, 2017, 542 p.

-DE CORDT, Y., L’égalité entre actionnaires, Brussel, Bruylant, 2004, 1050 p.

-DE GEYTER, S., DE POORTER, I. en LEROUX, E., Delegatie en taakverdeling in de NV, Gent, Larcier, 2016, 249 p.    

-DELAEY, S., De contractuele verhouding inzake portefeuillebeheer: op de wip tussen MiFID en privaatrecht, Antwerpen, Intersentia, 2010, 367 p.

-DIEUX, X. en WILLERMAIN, D., Corporate governance: la loi du 2 août 2002, Brussel, Larcier, 2004, 147 p.  

-FRANCOIS, A., BYTTEBIER, K., FASTENAEKELS, J., VAN DE GEHUCHTE, T. en VANDENBREMPT, L., “Omgaan met conflicten in vennootschappen: regeling van geschillen is meer dan geschillenregeling” in BYTTEBIER, K., FRANCOIS, A., JANSSENS, E. en VAN DE GEHUCHTE, T. (eds.), Omgaan met conflicten in de vennootschap, Antwerpen, Intersentia, 2009, 1-156.

-GEENS, K., WYCKAERT, M., VANANROYE, J., TERRYN, E., HELLEMANS, F., COLAERT, V., KEIRSBILCK, B., DE COCK, K. en WATTEYNE, A., Handels-, vennootschaps- en economisch recht, Leuven, Acco, 2016, 521 p.

-GEENS, K., “Helpt ‘good corporate governance’? Over regels voor behoorlijk bestuur in vennootschappen” in PATTYN, B. en D’HOINE, P. (eds.), Over grenzen en generaties heen: lessen voor de eenentwinstige eeuw, Leuven, Leuven University Press, 2012, 73-98.

-GOLDSCHMIDT, E., Aandeelhoudersaansprakelijkheid, Brussel, Larcier, 2019, 333 p.

-GOTZEN, F. en JANSSENS, M.-C., Wegwijs in het intellectueel eigendomsrecht, Brugge, Vanden Broele, 2018, 399 p.  

-HELLEBUYCK, E., Hedge funds, Antwerpen, Intersentia, 2014, 480 p.

-HELLEMANS, F. en PARREIN, F., “Het nieuwe wetboek van vennootschappen en verenigingen: (ver)bouwen in vertrouwen” in M. WYCKAERT (ed.), Vennootschapsrecht, Brugge, die Keure, 2018, 1-32.

-HOUBEN, R., “Misbruik binnen de onderneming door aandeelhouders en bestuurders” in VAN DE VIJVER, A. en SMET, R. (eds.), Misbruik binnen de onderneming, Mortsel, Intersentia, 2018, 5-48.

-KESTEMONT, L. en SCHOUKENS, P., Rechtswetenschappelijk schrijven, Leuven, Acco, 2012, 135 p.

-NIEUWENDORP, R., DARCHEVILLE, S. en VANDERHAEGHE, M., Vademecum algemene vergadering, Gent, Larcier, 2015, 226 p.

-STIJNS, S., Verbintenissenrecht, Ibis, Brugge, die Keure, 2013, 152 p.

-VAN DER ELST, C., Aandeelhouderschap van beursgenoteerde vennootschappen, Larcier, Gent, 2001, 389 p. 

BIJDRAGEN IN TIJDSCHRIFTEN  

-CLEMEUR, H., “De IORP richtlijn en de ontwikkeling van PanEuropese pensioenfondsen (PEPF)”, Doc.Min.Fin. 2007, 72-90.

-CLOTTENS, C., “Editoriaal: stemadviseurs- regulering gewenst”, TRV 2014, 637-638.

-CLOTTENS, C. en DE WOLF, J., “Het loyauteitsstemrecht in het Wetboek van vennootschappen en verenigingen”, TRV 2019, 150-180.

-CULOT, H. en VAN GERVEN, D., “Droit des sociétés - Vennootschapsrecht 2016-2017”, TRV 2017, 699-737.

-DE CORDT, Y., “Editorial: Egalité, loyauté et fidélité”, TRV 2019, 125-128.

-DE REY, S., “Plaatsvervangende uitspraak bij misbruik van stemrecht in de algemene vergadering : mogelijkheden en grenzen”, TRV 2016, 523-554.

-HALLEMEESCH, N., “Loyaliteit van meerderheidsaandeelhouders: aard en misbruik van stemrecht herbekeken”, TPR 2018 323-391.

-LEFEVRE, F., COIBION, A., L’HOMME, T. en BREDIMUS, M., “Les nouvelles règles en matière d’abus de marché”, TBH 2017, 465-507.

-LEGEIN, L., “Le nouveau règlement Abus de Marché et ses conséquences pour les sociétés cotées belges”, TRV 2016, 479-522.

-MEES, S. en STUYS, M., “Insider trading anno 2017”, TRV 2017, 523-541.

-VAN GERVEN, D., “Kroniek: Vennootschapsrecht 2014-2015”, TRV 2015, 508-572. 
 
NEDERLAND

-DIJKHUIZEN, T.C.A, “Het richtlijnvoorstel tot wijziging van de Aandeelhoudersrechtenrichtlijn”, Bb 2015, 75-85.

-HAMERS, J.A.M, “Het rapport van december 2010 van de Monitoring Commissie Corporate Governance Code”, V&O 2011, 70-73.

-VERMEER, M., “De nieuwe macht van de kapitaalverschaffer”, O&F 2007, 33-38.  

-VOOGSGEERD, H.H., Corporate governance codes: markt- of rechtsarrangement?, Groningen, Kluwer, 2006, 243 p. 
 
FRANKRIJK

-OMAGGIO, A., “Faut-il encadrer l’activité des agences de conseil en vote (proxy advisors)?”, Droit des affaires sociétés 2009, 29-34.  

VERENIGD KONINKRIJK

-CHEFFINS, B.R., “The Stewardship Code’s Achilles’ Heel”, MLR 2010, 1004-1025.

-CHEFFINS, B., “The Rise and Fall (?) of the Berle-Means Corporation”, University of Cambridge Faculty of Law Legal Studies Research Paper Series 2018, 1-72.

-FRC, “Proposed revision to the UK Stewardship Code annex A - revised UK Stewardship Code”, 2019,  www.frc.org.uk/getattachment/bf27581f-c443-4365-ae0a-1487f1388a1b/Annex… (consultatie 01/05/2019).

-FRC en FCA, “Building a regulatory framework for effective stewardship: discussion paper DP19/1”, 2019,  www.fca.org.uk/publication/discussion/dp19-01.pdf (consultatie 01/05/2019).

-FRENCH, D., Mayson, French & Ryan on Company Law, Oxford, Oxford University Press, 2018, 784 p.

-HANNIGAN, B., Company Law, Oxford, Oxford University Press, 2018, 767 p.

-HM TREASURY en THE DEPARTMENT FOR WORK AND PENSIONS, “Myners review: institutional investment in the UK: the government’s response”, 2001, https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/+/http:/www.hmtreasury.gov.u… (consultatie 01/05/2019).

-MACNEIL, I. en LI, X., “‘Comply or explain’: market discipline and non-compliance with the Combined Code”, Corporate Governance: An International Review 2006, 486-496.

-MAGNIER, V., Comparative corporate governance. Legal perspectives, Cheltenham, Edward Elgar Publishing, 2017, 207 p.

-MYNERS, P., “Institutional investment in the United Kingdom: a review”, 2001, http://uksif.org/wp-content/uploads/2012/12/MYNERS-P.-2001.

-Institutional-Investmentin-the-United-Kingdom-A-Review.pdf (consultatie 01/05/2019).

-PETRIN, M., “Regulatory analysis in corporate law”, MLR 2016, 537-547.  
 
EUROPA

-ABMA, R. en OLAERTS, M., “Is the comply or explain principle a suitable mechanism for corporate governance throughout the EU?: the Dutch experience”, 2012, https://eumedion.nl/nl/public/kennisbank/publicaties/tvob__2011_effecti…, 1-21 (consultatie 01/05/2019).

-ALLEN & OVERY, “Corporate governance comparative study”, 2017,  www.corporategovernancecommittee.be/sites/default/files/generated/files… overnance_study_2017_-_allen_overy.pdf (consultatie 01/05/2019).

-BALP, G., “Regulating proxy advisors through transparency: pros and cons of the EU approach”, ECFR 2017, 1-33.

-CORCOLES, A.G., “Proxy advisors in the voting process: some considerations for future regulation in Europe”, ECFR 2016, 106-156.

-DORRESTEIN, A.F.M., TEICHMANN, C., WERLAUFF, E., MONTEIRO, T. en POCHER, N., European corporate law, Alphen aan den Rijn, Kluwer, 2017, 383 p.

-FLEISCHER, H., “Proxy advisors in Europe: Reform proposals and regulatory strategies”, European Company Law 2012, 12-20.

-GEENS, K. en CLOTTENS, C., “One share one vote: fairness, efficiency and EU harmonisation revisited” in GEENS, K. en HOPT, K.J. (eds.), The European company law action plan revisited: reassessment of the 2003 priorities of the European Commission, Leuven, Leuven University Press, 2010, 145-189.

-HITZ, J.-M. en LEHMANN, N., “Empirical evidence on the role of proxy advisors in European capital markets”, European Accounting Review 2017, 1-31.  

-JOHNSTON, A., EC regulation of corporate governance, Cambridge, Cambridge University Press, 2009, 400 p.

-KLÖHN, L. en SCHWARZ, P., “The regulation of proxy advisors”, 2012, http://ssrn.com/abstract=2079799, 1-21 (consultatie 01/05/2019).

-KRUCK, A., “Asymmetry in empowering and disempowering private intermediaries: The Case of credit rating agencies”, AAPSS 2017, 133-151.  

-MASOUROS, P.E., “Is the EU taking shareholder rights seriously?: An essay on the impotence of shareholdership in corporate Europe”, European Company Law 2010, 195-203.

-SAUERWALD, S., VAN OOSTERHOUT, J., VAN ESSEN, M. en PENG, M.W., “Proxy advisors and shareholder dissent: a cross-country comparative study”, Journal of Management 2016, 1-31.  

-SCHOUTEN, M.C., “Do institutional investors follow proxy advice blindly?”, 2012, http://ssrn.com/abstract=1978343, 1-38 (consultatie 01/05/2019).

-VAN DAELE, M., Risk management and corporate governance. Match between the legal framework and practice, Brugge, die Keure, 2012, 279 p.

-VERDAM, A., “An exploration of the role of proxy advisors in proxy voting”, 2007,  https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=978835, 1-24 (consultatie 01/05/2019). 

-VOSSESTEIN, G.-J., Modernization of European company law and corporate governance: some considerations on its legal limits, Alphen aan den Rijn, Kluwer, 2010, 284 p.

-ZETZSCHE, D.A., “Report of the Chairman of the Best Practice Principles Group Developing the Best Practice Principles for Shareholder Voting Research & Analysis”, 2014, https://ssrn.com/abstract=2436066, 1-106 (consultatie 01/05/2019).  
 
VERENIGDE STATEN

-BELINFANTI, T.C., “The proxy advisory and corporate governance industry: The case for increased oversight and control”, Stanford Journal of Law, Business & Finance 2009, 384-439.  

-BELINFANTI, T., “Comments on concept release in the U.S. proxy system”, 2010, www.sec.gov/comments/s7-14-10/s71410-183.pdf (consultatie 01/05/2019).

-CALLUZZO, P. en DUDLEY, E., “The real effects of proxy advisors on the firm”, Financial Management 2018, 1-27.

-CENTER ON EXCECUTIVE COMPENSATION, “A call for change in the proxy advisory industry status quo: the case for greater accountability and oversight”, 2011,  http://online.wsj.com/public/resources/documents/ProxyAdvisoryWhitePape…, 1-94 (consultatie 01/05/2019).

-CHOI, S.J., FISCH, J.E. en KAHAN, M., “Director elections and the role of proxy advisors”, S. Cal. L. Rev. 2009, 649-702.  

-CHOI, S., FISCH, J.E. en KAHAN, M., “The power of proxy advisors: Myth or reality?”, Emory L. J. 2010, 869-918.

-CLARK, R.C., “The four stages of capitalism: Reflections on investment management treatises”, Harv. L. Rev. 1981, 561-582.

-COPLAND, J.R., LARCKER, D.F. en TAYAN, B., “Proxy advisory firms: empirical evidence and the case for reform”, Manhattan Institute 2018, 1-22. 

-DENT, G.W., “A defense of proxy advisors”, Mich. St. L. Rev. 2014, 1287-1330.

-ECKSTEIN, A., “Great expectations: the perils of an expectations gap in proxyadvisory firm regulation”, Del. J. Corp. L. 2015, 77-162.

-ECKSTEIN, A., “Skin in the game for credit rating agencies & proxy advisors: reality meets theory”, Harv. Bus. L. Rev. 2017, 221-268.

-EDELMAN, S.Y., “Proxy advisory firms: a guide for regulatory reform”, Emory L. J. 2013, 13691409.  

-FAGAN, M., “Third-party institutional proxy advisors: conflicts of interest and roads to reform”, U. Mich. J. L. Reform 2018, 621-641.  

-GALLAGHER, D.M., “Outsized power & influence: the role of proxy advisers”, Washington Legal Foundation 2014, 1-18.  

-LARCKER, D.F., MCCALL, A.L. en ORMAZABAL, G., “Outsourcing shareholder voting to proxy advisory firms”, The Journal of Law and Economics 2015, 173-204.

-MALENKO, A. en MALENKO, N., “Proxy advisory firms: the economics of selling information to voters”, 2019, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2757597, 1-54 (consultatie 01/05/2019).

-MALENKO, A. en MALENKO, N., “File No. 4-725 -SEC staff roundtable on the proxy process”, s.d., https://www.sec.gov/comments/4-725/4725-4510982-176000.pdf  (consultatie 01/05/2019). 

-MALENKO, N. en SHEN, Y., “The role of proxy advisory firms: evidence from a regressiondiscontinuity design”, Review of Financial Studies 2016, 1-45.

-LI, T., “Outsourcing corporate governance; conflicts of interest within the proxy advisory industry”, Management Science Forthcoming 2016, 1-53.

-ROSE, P., “On the role and regulation of proxy advisors”, Michigan Law Review First Impressions 2010, 62-68.

-SCHMALZ, M.C., “Common-ownership concentration and corporate conduct”, CEsifo Working Papers 2018, 1-38.

-STEWART, B.D., “Disclosure of the irrelevant? –Impact of the SEC’s final proxy voting disclosure rules”, Fordham Journal of Corporate & Financial Law 2003, 233-255.

-STRINE, L.E., “The Delaware way: how we do corporate law and some of the new challenges we (and Europe) face”, Del. J. Corp. L. 2005, 673-696. 
 
CANADA

-ALLAIRE, Y., “The troubling case of proxy advisors: some policy recommendations”, IGOPP 2013, 1-29.

-TINGLE, B.C., “Bad company - the assumptions behind proxy advisors voting recommendations”, Dalhousie L.J. 2014, 709-748.

-TINGLE, B.C., “The agency cost case for regulating proxy advisory firms”, UBC L. Rev. 2016, 154. 
 
AUSTRALIË

-ALI, P., LANGFORD, R.T. en RAMSEY, I., Corporations law: a custom publication for Melbourne Law School, Chatswood, LexisNexis, 2018, 923 p. 

LAW & ECONOMICS

-BAINBRIDGE, S.M., “Shareholder activism and institutional investors”, UCLA Sch.L., law & Economics Research Paper Series, s.d., 1-18.

-BEBCHUK, L.A., COHEN, A. en HIRST, S., “The agency problems of institutional investors”, Journal of Economic Perspectives 2017, 89-112.

-FAMA, E.F. en JENSEN, M.C., “Seperation of ownership and control”, Journal of Law and Economics 1983, 301-325.

-GOSHEN, Z. en SQUIRE, R., “Principal costs: a new theory for corporate law and governance”, Columbia Law Review 2017, 767-829.

-JENSEN, M.C. en MECKLING, W.H., “Theory of the firm: managerial behavior, agency costs and ownership structure”, J. Fin. Econ. 1976, 305-360.  

-KRAAKMAN, R., ARMOUR, J., DAVIES, P., ENRIQUES, L., HANSMANN, H., HERTIG, G., HOPT, K., KANDA, H., PARGENDLER, M., RINGE, W.-G. en ROCK, E. (eds.), The anatomy of corporate law. A comparative and functional approach, Oxford, OxfordPress, 2017, 281 p.

-MANGRAM, M.E., “A simplified perspective of the Markowitz portfolio theory”, GJBR 2013, 5970.

-MCCAHERY, J.A., SAUTNER, Z. en STARKS, L.T., “Behind the scenes: the corporate governance preferences of institutional investors”, Journal of Finance forthcoming 2015, 1- 45. 
 
INTERNATIONAAL

-Rapport (OECD) to G20 Finance Ministers and Central Bank Governors: G20/OECD principles of corporate governance, 2015, www.oecd.org/daf/ca/Corporate-Governance-Principles-ENG.pdf  (consultatie 01/05/2019).  

VARIA 
 
PERSBERICHTEN
 

-AHOLD, “Press Release: Ahold publishes April 19 AGM agenda and amends March 14 EGM agenda”, 8 maart 2016,  www.aholddelhaize.com/media/8333/ahold-publishes-april-19-agm-agenda-an… (consultatie 01/05/2019).  

-AHOLD, “General meeting of shareholders: resolutions taken April 19, 2016”, 19 april 2016,  www.aholddelhaize.com/media/1727/ahold-agm-2016-adopted-resolutions_en_… (consultatie 01/05/2019).  

-AHOLD, “Extraordinary general meeting of shareholders: resolutions taken March 14, 2016”, 14 maart 2016,  www.aholddelhaize.com/media/1670/ahold-egm-2016-egm-2016-adoptedresolut… (consultatie 01/05/2019).  

-DELHAIZE, “Delhaize aandeelhouders keuren voorgenomen fusie met Ahold goed”, 14 maart 2016,  www.vfb.be/vfb/Media/Default/archief_pers/delhaizegroep/Delhaize%20aand… d%20goed%20(14.3.2016).pdf (consultatie 01/05/2019).  

-EGAN, M., “Corporate America loves deregulation. Then why is it pushing for these rules?”, CNN, 29 maart 2019, https://amp.cnn.com/cnn/2019/03/29/investing/regulation-proxy-advisoryr… (consultatie 01/05/2019).

-MCEWAN, B., “ISS Report on Item #4 – Proposed grant of performance share units to Frans Muller”, 25 februari 2016, www.aholddelhaize.com/media/1839/shareholders-letter-on-item4-iss-repor… (consultatie 01/05/2019).    

-PICANOL, “Persbericht: Tessenderlo Group en Picanol Group kondigen voornemen aan om activiteiten te bundelen in één Belgische industriële groep”, 16 december 2015,  http://assets.picanolgroup.com/Press%20Releases/PR%20Picanol%20Tessende… p%2016122015%20NL.pdf (consultatie 01/05/2019).  

-SACRE, J.-F., “C'est le moment idéal pour marier Delhaize et Ahold”, l’Echo, 6 maart 2016,  www.lecho.be/dossier/delhaizeahold/C-est-le-moment-ideal-pour-marier-De… (consultatie 01/05/2019). 

-SEC, “Statement regarding staff proxy advisory letters”, 13 september 2018, www.sec.gov/news/public-statement/statement-regarding-staff-proxy-advis… (consultatie 01/05/2019).  

-TANGHE, N., “Fortis stemt over gifpil van 1 miljard euro”, De Standaard, 21 september 2006,  http://www.standaard.be/cnt/glt120kun (consultatie 01/05/2019).

-VAN DRIESCHE, L., “Picanol et Tessenderlo restent autonomes”, l’Echo, 8 maart 2016,   www.lecho.be/actualite/archive/Picanol-et-Tessenderlo-restent-autonomes….

-X, “De machtsgreep van de institutionele belegger”, De Standaard, 31 oktober 2007,  http://www.standaard.be/cnt/0u1jdrs9 (consultatie 01/05/2019).

-X, “Deminor, success story à la belge”, l’Echo, 15 april 2006,  www.lecho.be/actualite/archive/Deminor-success-storya-la-belge/8833642  (consultatie 01/05/2019).  

-X, “Fortis reçoit le soutien de deux sociétés-conseil”, l’Echo, 1 augustus 2007,  www.lecho.be/actualite/entreprises-finance/Fortis-recoit-le-soutien-de-… (consultatie 01/05/2019).  

-X, “La fusion entre Picanol et Tessenderlo fait face à de la résistance”, l’Echo, 14 januari 2016,  www.lecho.be/actualite/archive/La-fusion-entre-Picanol-et-Tessenderlo-f… (consultatie 01/05/2019).

-X, “La position des hedge funds dans ABN salvatrice pour Fortis?”, l’Echo, 31 juli 2007,  www.lecho.be/actualite/archive/La-position-des-hedge-funds-dans-ABN-sal… (consultatie 01/05/2019).

-X, “Le Ceres, RiskMetrics et CDP en bref”, l’Echo, 14 februari 2008,  www.lecho.be/actualite/archive/Le-Ceres-RiskMetrics-et-CDP-en-bref/6275… (consultatie 01/05/2019).  

-X, “Levée de boucliers contre le bonus de Muller chez Delhaize”, l’Echo, 1 maart 2016, www.lecho.be/entreprises/grande-distribution/Levee-de-boucliers-contre-… (consultatie 01/05/2019).    

-X, “Possible OPA de Barclays sur ABN Amro ce mardi”, l’Echo, 19 april 2007,  www.lecho.be/actualite/algemeen-finances/Possible-OPA-de-Barclays-sur-A… (consultatie 01/05/2019).  

BLOGPOSTS 

-CHEFFINS, B., “The rise and fall (?) of the Berle-Means corporation”, 2018, https://corpgov.law.harvard.edu/2018/08/06/the-rise-and-fall-of-the-ber… (consultatie 01/05/2019).

-DE PATOUL, O., “L’égalité entre actionnaires : un principe de responsabilité sociétale désormais réglementé en droit des sociétés”, 2012, www.lexology.com/library/detail.aspx?g=c9fc8a5e9fd2-4375-bbee-0b308afc7… (consultatie 01/05/2019).  

-FERRACONE, R., “Proxy advisor legislation: let's fix what's broken and leave the rest alone”, 2019, www.forbes.com/sites/robinferracone/2019/02/20/proxy-advisor-legislatio… (consultatie 01/05/2019).

-GALLAGHER, D.M., “Outsized power & influence: The role of proxy advisers”, 2014, https://corpgov.law.harvard.edu/2014/09/05/outsized-power-influence-the… (consultatie 01/05/2019).  

-LEVIN, M.R., “Proxy advisors”,  www.theactivistinvestor.com/The_Activist_Investor/Proxy_Advisors.html  (consultatie 01/05/2019).

-NATHAN, C.M., “Proxy advisory business: apotheosis or apogee?”, 2011,  https://corpgov.law.harvard.edu/2011/03/23/proxy-advisory-business-apot… (consultatie 01/05/2019).

-NILI, Y., “Proxy advisory firms and corporate governance practices: one size does not fit all”, 2014, https://corpgov.law.harvard.edu/2014/06/page/3/ (consultatie 01/05/2019).

-SKYPALA, P., “Colin Melvin: expert in how to be a good owner”, 2010, www.ft.com/content/5eb007a0-7002-11df-869800144feabdc0?fbclid=IwAR2ryXS… EU1znMzYk (consultatie 01/05/2019).

-THUYSBAERT, B., “Dubbel stemrecht bij beursgenoteerde ondernemingen: het Parlement luistert naar de minderheidsaandeelhouders”, s.d., https://sgs.deminor.com/nl/invoering-van-dubbel-stemrecht-bij-belgische… (consultatie 01/05/2019).

-TILLEUX, A., “Are Proxy Advisors too Powerful?”, 2015, https://www.enautadutilh.com/53/1744/landing-pages/corporate.asp (consultatie 01/05/2019). 

-WILSON, S., “Belgium tightens governance code”, 2009, www.manifest.co.uk/belgium-tightens-governance-code/ (consultatie 01/05/2019). 
 
STEMBELEID  

-ECGS, “ECGS corporate governance principles & voting guidelines 2018”, http://ecgs.org/sites/default/files/ECGS%20guidelines%202018%20FINAL_1… (consultatie 01/05/2019).  

-GLASS LEWIS, “Proxy paper: guidelines: an overview of the Glass Lewis approach to proxy advice: Belgium”, 2019, www.glasslewis.com/wp-content/uploads/2017/04/Guidelines_BELGIUM.pdf (consultatie 01/05/2019).

-ISS, “Continental Europe proxy voting guidelines: benchmark policy recommendations”, 2018, www.issgovernance.com/file/policy/active/emea/Europe-Voting-Guidelines… (consultatie 01/05/2019). 
 
GECONSULTEERDE WEBSITES  

- www.beama.be/nl/statistieken/ (consultatie 01/05/2019).

-www.glasslewis.com/ (consultatie 01/05/2019).  

-www.manifest.co.uk/ (consultatie 01/05/2019).    

-http://pirc.co.uk/services-1/proxy-voting (consultatie 01/05/2019).  

-www.hermes-investment.com/ukw/ (consultatie 01/05/2019).  

-www.eumedion.nl/nl (consultatie 01/05/2019).  

-www.proxinvest.fr/?lang=en/ (consultatie 01/05/2019).  -https://ethosfund.ch/ (consultatie 01/05/2019).  

-http://ecgs.org/ (consultatie 01/05/2019).  

-www.dsw-info.de/ (consultatie 01/05/2019).  

-www.frontisgovernance.com/it/ (consultatie 01/05/2019).

-www.corporance.es/ (consultatie 01/05/2019).  

-www.ivis.co.uk/ (consultatie 01/05/2019).  

-www.issgovernance.com/ (consultatie 01/05/2019).  

-www.isscorporatesolutions.com/ (consultatie 01/05/2019).

Universiteit of Hogeschool
Master in de rechten
Publicatiejaar
2019
Promotor(en)
Prof. C. Clottens
Kernwoorden
Share this on: