De verbeterkunde, een ongewenste bevrijding?

Pieter Bonte
Abstract:
Steeds meer medische middelen brengen functionele verbeteringen aan in het menselijke lichaam en schieten bijgevolg de grens van de genezing voorbij – denk aan doping, neurofarmaceutica, gentechnologie en geavanceerde prothesen. Men noemt dit enhancement medicine, te vertalen als ‘verbeterkunde’. De ethische waarde van deze verbeterkunde wordt fel gecontesteerd. In het debat ontstaan twee afgetekende polen. De ‘transhumanistische’ strekking bepleit een recht op ‘morfologische vrijheid’: elk individu heeft in beginsel het recht om het eigen lichaam vrij vorm te geven.

De verbeterkunde, een ongewenste bevrijding?

Abstract:

Steeds meer medische middelen brengen functionele verbeteringen aan in het menselijke lichaam en schieten bijgevolg de grens van de genezing voorbij – denk aan doping, neurofarmaceutica, gentechnologie en geavanceerde prothesen. Men noemt dit enhancement medicine, te vertalen als ‘verbeterkunde’. De ethische waarde van deze verbeterkunde wordt fel gecontesteerd. In het debat ontstaan twee afgetekende polen. De ‘transhumanistische’ strekking bepleit een recht op ‘morfologische vrijheid’: elk individu heeft in beginsel het recht om het eigen lichaam vrij vorm te geven. ‘Bioconservatieven’ daarentegen zien de verbeterkunde als een overtreding van een ethisch geladen natuurlijke grens, en velen onder hen zien de verbeterkunde liefst verboden. Het valt op hoe in de lopende ethische debatten intrinsieke en contextuele argumenten al te vaak door elkaar worden gehaspeld. Er is nood aan verheldering. Daarom beperk ik mij tot de ethische argumenten pro en contra de intrinsieke eigenschappen van de verbeterkunde: ik maak abstractie van de contextuele vraagstukken over veiligheid en sociale rechtvaardigheid, en spits mij toe op de wezenskenmerken van de verbeterkunde. Uit een kritische doorlichting van intrinsieke argumentaties zou moeten blijken dat de bioconservatieve veroordeling niet overtuigt. De verbeterkunde confronteert ons echter wel met twee fundamentele problemen. Zo plaatst een uitdijende morfologische vrijheid de ‘gespleten mens’ voor verscheurende keuzes omtrent zijn geprefereerde levensinvulling. De mogelijkheid om ons eigen gevoelsleven en onze persoonlijkheidskenmerken drastisch te hertekenen, verstoort daarenboven het fundament van de menselijke levenslust, te weten: de spontane aandrift. Hieruit ontstaat een existentialistische uitdaging waar het conventionele verweer tegen het existentialisme – nl. dat het uitleven van verlangens volstaat om goed te leven – geen vat op heeft.

Bibliografie

Bibliografie

Boeken, academische artikels en officiële documenten

Annas, J.B.; Andrews, L.B. en Isasi, R.M. 2002. “Protecting the Endangered Human: Toward
an International Treaty Prohibiting Cloning and Inheritable Alterations”. American
Journal of Law & Medicine. Vol. 28, Nr. 2 & 3.
Atran, S. 2002. In Gods We Trust. The Evolutionary Landscape of Religion. Oxford University
Press.
Bainsbridge, W.S. 2007. “Converging Technologies and Human Destiny”. Journal of Medicine
and Philosophy. Vol. 32, Nr. 3, pp. 197-216.
Binfield, K. (red.) 2004. Writings of the Luddites. Baltimore and London: Johns Hopkins University Press.
Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-ethiek. maart 2006. “Advies nr. 33 betreffende somatische en germinale genwijzigingen met therapeutisch en/of optimaliserend doel”. Bioethica Belgica, Nr. 25.
Bostrom, N. 2002. “Existential Risks. Analyzing Human Extinction Scenarios and Related
Hazards”. Journal of Evolution and Technology, Vol. 9. Te raadplegen op http://www.nickbostrom.com/existential/risks.pdf.
_____. 2004. “The Future of Human Evolution.” In Death and Anti-Death: Two Hundred Years After Kant, Fifty Years After Turing. Charles Tandy (red.). Ria University Press, pp. 339-371.Te raadplegen op http://www.nickbostrom.com/fut/evolution.pdf.
121
_____. 2005a. “A History of Transhumanist Thought”. Journal of Evolution and Technology,
Vol.14, No. 1.
_____. 2005b. “The Fable of the Dragon Tyrant”. Journal of Medical Ethics. Vol. 31, No. 5, pp. 273-277.
_____. 2005c. “In Defence of Posthuman Dignity”, Bioethics, Vol. 19, Nr.3, pp. 202-214.
_____. 2005d. “Transhumanist Values”. Review of Contemporary Philosophy, Vol. 4.
_____. 2007. “Dignity and Enhancement”. Te raadplegen op http://www.nickbostrom.com.
Brockman, J. 1995. The Third Culture. Beyond the Scientific Revolution. Eigen beheer. Te raadplegen op http://www.edge.org/documents/ThirdCulture/d-Contents.html.
Buchanan, A.; Brock, D.W.; Daniels, N. en Wikler, D. 2000. From Chance to Choice. Genetics
& Justice. Cambridge University Press.
Caplan, A. en Elliot, C. December 2004. “Is It Ethical To Use Enhancement Technologies
to Make Us Better Than Well?” PloS Medicine. Vol. 1, Nr. 3. Te raadplegen op http://medicine.plosjournals.org/archive/1549-1676/1/3/pdf/10.1371_jour….
Claeys, G. en Sargent, L. T. (red.). 1999. The Utopia Reader. New York University Press.
Cliteur, P. en van Wissen, R.G.T. 1998. “De menselijke waardigheid als grondslag voor mensenrechten”, in van der List, G.A. (red.) De rechten van de mens, liberale beschouwingen.
25-42. Den Haag: Telderstichting. Te raadplegen op www.liberales.be/bestanden/
cliteurwaardig.pdf.
Craig, E. (red.). 1998. Routledge Encyclopaedia of Philosophy Version 1.0. Routledge University
Press.
Coolsaet, W. 1998. Eenzaam in de kosmos/Een met de kosmos. Gent: Kritiek.
122
Dawkins, R. 2005. The Ancestor’s Tale. A Pilgrimage to the Dawn of Evolution. Mariner Books.
_____. 2006a [1998]. Unweaving the Rainbow. Penguin Books.
_____. 2006b [1976]. The Selfish Gene: 30th Anniversary Edition. Oxford University Press.
Della Mirandola, P. 1999 [1486]. “Oratio on the Dignity of Man”, gepubliceerd in Brians; P. (red.). Reading About the World, Volume 1. American Heritage Custom Publishing. Vertaling door Richard Hooker. Te raadplegen op http://www.wsu.edu:8080/~wldciv/world_civ_reader/world_civ_reader_1/pic….
Dennett, D. 1992. “The Self as a Centre of Narrative Gravity”. In F. Kessel, P. Cole en D. Johnson (red.). Self and Consciousness: Multiple Perspectives. Hillsdale.
Dohmen, J. 2007. Tegen de onverschilligheid. Pleidooi voor een moderne levenskunst. Amsterdam: Ambo.
Eudoxa. 2003. “Morphological Freedom. The Individual Rights Issue of the 21th Century.
Eudoxa Policy Study Nr. 1.” Eudoxa AB: Stockholm. Te raadplegen op http://www.eudoxa.se/content/archives/EPS1-MorphologicFreedom.pdf.
Elliot, C. 2003. “Humanity 2.0”. Wilson Quarterly. Te raadplegen op http://www.mindfully.
org/Technology/2003/Transhumanist-Humanity1sep03.htm.
_____. 25 april 2007. “Enhancement Technologies and the Ethics of Authenticity”. Voordracht gegeven op de tweejaarlijkse conferentie van het Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-Ethiek.
Forman, F. Februari 2006. “Joel Garreau and the Imperative to Prevail”. Journal of Evolution
and Technology . Vol. 15, Nr. 1, pp. 99-104.
Fukuyama, F. 2002. Our Posthuman Future: Consequences of the Biotechnology Revolution.
New York: Picador.
_____. 1999. The Great Disruption. Human Nature and the Reconstitution of Social Order. New York : The Free Press.
123
Garreau, J. 2006. Radical Evolution. The Promise and Peril of Enhancing Our Minds, Our Bodies and What It Means to Be Human. Broadway.
Giesen, K-G. April-maart 2004. “Transhumanisme et génétique humaine”. l’Observatoire
de la Génétique, Nr. 16. Te raadplegen op http://www.ircm.qc.ca/bioethique/obsgenetique/
cadrages/cadr2004/c_no16_04/c_no16_04_01.html.
Habermas, J. 2003. The Future of Human Nature. Cambridge: Polity Press.
Haraway, D. 1991. “A Cyborg Manifesto: Science, Technology, and Socialist-Feminism in the Late Twentieth Century”, in Simians, Cyborgs and Women: The Reinvention of Nature. New York: Routledge. Te raadplegen op http://www.stanford.edu/dept/HPS/Haraway/CyborgManifesto.html.
Hughes, J. 2004. Citizen Cyborg: Why Democratic Societies Must Respond to the Redesigned
Human of the Future. Westview Press.
_____. 3 mei 2007. “The Compatibility of Religious and Transhumanist Views of Metaphysics,
Suffering, Virtue and Transcendence in an Enhanced Future”. The Global Spiral.
Te raadplegen op http://www.metanexus.net/magazine/tabid/68/id/9930/Default.aspx/.
Huxley, J. 1957. “Transhumanism”. In New Bottles for New Wine. London: Chatto & Windus.
_____. 1966 [1964]. Essays van een Humanist. Amsterdam: Pantoskoop. Vertaald door Schaap, H. W. J. Oorspronkelijke titel: Essays of a Humanist. London: Chatto & Windus.
International Theological Commission. 2002. “Communion and Stewardship. Human Persons Created in the Image of God”. Te raadplegen op http://www.vatican.va/roman_
curia/congregations/cfaith/cti_documents/rc_con_cfaith_doc_20040723_communion-
stewardship_en.html.
Kaczynski, T.1995. Industrial Society and Its Enemies. Te raadplegen op http://www.kurzweilai.net/articles/art0182.html?printable=1.
124
Kant, E. 1784. “An Answer to the Question: What is Enlightenment?” Vertaald door Gamer,
M. Te raadplegen op http://www.english.upenn.edu/~mgamer/Etexts/kant.html.
Kass, L.R. 2 juni 1997. “The Wisdom of Repugnance.” New Republic. Vol. 216, Nr. 22. Te raadplegen op http://www.catholiceducation.org/articles/medical_ethics/me0006.html.
_____. 2002. Life, Liberty, and Defence of Dignity: The Challenge for Bioethics. San Francisco:
Encounter Books.
_____. 2003. “Ageless Bodies, Happy Souls”. The New Atlantis, Nr. 1, pp. 9-28.
Kurzweil, R. 2005. The Singularity Is Near. When Humans Transcend Biology. Viking Press – Penguin Group.
Levy, N. 2002. “Deafness, culture and choice”. Journal of Medical Ethics. Vol. 28:, pp. 284-285.
Lombardo, P. 2004. “Eugenic Sterilization Laws”. Eugenics Archive. Te raadplegen op http://www.eugenicsarchive.org/html/eugenics/essay8text.html.
Mackie, J. L. 1990 [1977]. Ethics. Inventing Right and Wrong. Penguin.
McKibben, B. 2003. Enough. Genetic Engineering and the End of Human Nature. London: Bloomsbury Publishing.
McNamee & Edwards. 2006. “Transhumanism, medical technology and slippery slopes”,
Journal of Medical Ethics, nr. 32, p. 513-518.
Mesthene, E. G. 12 juli 1968. “How Technology Will Shape the Future”. Science. pp.135-142.
Mill, J.S. 1982 [1859]. On Liberty. Penguin Classics.
Miller, P. en Wilsdon, J. (red.) 2006. Better Humans. The politics of human enhancement and life extension. Londen: Demos. Te raadplegen op http://www.demos.co.uk/files/betterhumansweb.pdf.
125
Mitchell, B. en Kernel, J.F. 29 augustus 2003. “Remaking Humans: The New Utopians Versus a Truly Human Future.” Te raadplegen op http://www.cbhd.org/resources/bioethics/mitchell_kilner_2003-08-29_prin…
Naam, R. 2005. More Than Human: Embracing the Promise of Biological Enhancement. New York: Broadway Books.
Newman, W.R. 2005. Promethean Ambitions: Alchemy and the Quest to Perfect Nature. University of Chicago Press.
Parfit, D. 1987. “Divided Minds and the Nature of Persons”. In Colin Blakemore & Susan Greenfield (red.) Mindwaves : thoughts on intelligence, identity and consciousness, Oxford:
B. Blackwell, pp. 19-28.
Paus Johannes Paulus II. 22 oktober1996. “Truth cannot contradict Truth: Address of Pope John Paul II to the Pontifical Academy of Sciences”. Toespraak aan de Pontificale Academie voor Wetenschap. Te raadplegen op http://faculty.smu.edu/jclam/science_religion/
pope.html.
Pearce, D. 2005a. The Hedonistic Imperative. Te raadplegen op http://www.hedweb.com.
Pennings, G. 2006. Bio-ethiek. Onuitgegeven syllabus.
Pinker, S. 2002. The Blank Slate: The Modern Denial of Human Nature. Viking Press – Penguin Group.
President’s Council on Bioethics. 2003. Beyond Therapy. Biotechnology and the Pursuit of Happiness. Washington D.C.: The President’s Council on Bioethics.
Raad van Europa. 1997. “Convention for the Protection of Human Rights and Dignity of the Human Being with regard to the Application of Biology and Medicine: Convention
on Human Rights and Biomedicine”. Te raadplegen op http://conventions.coe.int/Threaty/EN/Treaties/Html/164.htm.
126
_____. 1998. “Additional Protocol to the Convention on Human Rights and Biomedicine
on the Prohibition of Cloning Human Beings”. Te raadplegen op http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Reports/Html/168.htm.
Roco, M.C. en Bainsbridge, W.S. (ed.). 2002. Converging Technologies for Improving Human
Performance. Nanotechnology, Biotechnology, Information Technology and Cognitive Science. National Science Foundation. Te raadplegen op http://www.wtec.org/ConvergingTechnologies/
Report/NBIC_report.pdf.
Sandberg, A. 2001. “Morphological Freedom – Why We not just Want it, but Need it”. Transvision conferentie. Te raadplegen op http://www.nada.kth.se/~asa/Texts/MorphologicalFreedom.
htm.
Sandel, M. 2002. “What’s Wrong With Enhancement”. Te raadplegen op http://www.bioethics.gov/background/sandelpaper.html.
_____. 2007. The Case against Perfection. Ethics in the Age of Genetic Engineering. Harvard
University Press.
Sartre, J. P. 1967. “Existentialisme is humanisme”, in Over het existentialisme, vertaald door Hendriks, C. Amsterdam: Rainbow pockets.
Savulescu, J. 2001. “Procreative Benificience: Why We Should Select The Best Children”. Bioethics, Vol. 15, Nr. 5/6, pp. 413-426.
Science and Environmental Health Network. 1998. “Wingspread Statement on the Precautionary
Principle.” Te raadplegen op http://www.sehn.org/wing.html.
Silver, L. M. 2006. Challenging Nature. The Clash of Science and Spirituality at the New Frontiers of Life. New York: HarperCollins Publishers.
Stannard, R. (red.). 2000. God for the 21st Century. Philadelphia: Templeton Foundation Press.
Stock, G. 2003. Redesigning Humans. Choosing Our Genes, Changing Our Future. New York: First Mariner Books.
127
Suits, B. 1978. The Grasshopper. Games, Life and Utopia. Edinburgh: Scottish Academic Press.
Tallis, R. 2007. “Enhancing Humanity”. Philosophy Now. Nr. 61. Te raadplegen op http://www.philosophynow.org/issue61/61tallis.htm.
ten Kate, L (red.). 2000. Regels voor het Mensenpark. Kroniek van een debat. Amsterdam: Boom.
Tooby, J., Cosmides, L. 1997. “Evolutionary Psychology. A Primer.” Te raadplegen op http://cogweb.ucla.edu/ep/EP-primer.html.
UNESCO. 2005. “Universal Declaration on Bioethics and Human Rights”. Te raadplegen op http://www.eubios.info/udbhr.pdf.
Van den Berghe, Gie. 2006-2007. De Mens Voorbij. Onuitgegeven syllabus.
Van Loocke, P. 2005. Het wereldbeeld van de wetenschap. Waar we staan aan het begin van de 21e eeuw. Onuitgegeven syllabus.
Walker, M.A. Maart 2002. “Prolegomena to Any Future Philosophy”. Journal of Evolution and Technology. Vol. 10.
Werking, K. 2004. “The Posthuman Condition”. Te raadplegen op http://transhumanism.
org/index.php/WTA/more/Haldane2004/.
Widdows, H. 16 februari 2007. “Conceptualising the Self in the Genetic Era”. Health Care Anal. Nr. 15, pp. 5-12.
Wilson, E.O. 1999. Consilience. The Unity of Knowledge. Vintage.
World Transhumanist Association. 2003. The Transhumanist FAQ. A General Introduction.
Version 2.1. Te raadplegen op http://transhumanism.org/index.php/WTA/faq/.
Young, S. 2006. Designer Evolution. A Transhumanist Manifesto. Prometheus Books.
128
Zalta, E.N. (red.) Stanford Encyclopedia of Philosophy. Te raadplegen op http://plato.stanford.edu/.
129

Krant-, tijdschrift- en internet-artikels

Annas, G. 2007. “Governing Biotechnology”. Te raadplegen op http://www.thehumanfuture.
org/commentaries/general/general_commentary_annas01.html.
Bailey, R. 2003 (a). “Making the Future Safe”. ReasonOnline. Te raadplegen op http://www.reason.com/news/show/34834.html.
_____, 2003 (b), “Enough Already”. ReasonOnline. Te raadplegen op http://www.reason.com/news/show/28900.html.
_____. 2004. “Transhumanism, The Most Dangerous Idea?”. ReasonOnline. Te raadplegen
op http://reason.com/rb/rb082504.shtml.
_____. 2007. “Medievalizing Biotech Regulation.” ReasonOnline. Te raadplegen op http://reason.com/news/show/119060.html.
Blackford, R. 14 januari 2007. “Meta-ethics and the Human Future”. Gepubliceerd op de website van het Institute for Ethics of Emerging Technologies, http://ieet.org/index.php/IEET/more/blackford20070114/.
Bostrom, N. 26 juni 2003. “Introduction to Transhumanism”. Intensive Seminar on Transhumanism. Yale. Te raadplegen op www.nickbostrom.com/ppt/introduction.ppt.
Brockman, J. 24 april 2002. “The New Humanists”. Edge. Nr. 100. Te raadplegen op http://www.edge.org/documents/archive/edge100.html.
Carpentier, N. 7 april 2007. “Terug van weggeweest: de breincontrole”. De Morgen.
Carrico, D. 28 maart 2005. “Morphological Freedom and the Conservatism of “Recovery””.
Amor Mundi. Te raadplegen op http://amormundi.blogspot.com/2005/03/morphological-freedom-and-conserv….
_____. 6 augustus 2006. “Technoprogressivism Beyond Technophilia and Technophobia
(Revised)”. Amor Mundi. Te raadplegen op http://technoprogressive.blogspot.com/2006/08/technoprogressivism-beyon….
130
_____. 23 februari 2007a. “Modification, Not Enhancement; Consent, Not Consensus; Prosthetic Self-Determination, Not Eugenics.” Amor Mundi. Te raadplegen op
http://amormundi.blogspot.com/2007/02/modification-not-enhancement-cons….
_____. 17 juli 2007b. “Priestly “Science” and Democratic Politics”. Amor Mundi. http://amormundi.blogspot.com/2007/07/priestly-science-and-democratic.h….
Chase, A. Juni 2000. “Harvard and the Making of the Unabomber”. The Atlantic Monthly, Vol. 285, Nr. 6. The Atlantic Monthly Company.
Chislenko, A. 1995. “Legacy Systems and Functional Cyborgization of Humans”. Te raadplegen op http://www.lucifer.com/%7Esasha/articles/Cyborgs.html.
Corwin, A. 22 november 2006. “Choosing Who To Be: Robust Self-Concept In An Age of Transformative Technology”, gepubliceerd op de website van het Institute for Ethics of Emerging Technologies, http://ieet.org/index.php/IEET/more/corwin20061123/.
Dawkins, R. 19 september 2006c. “Eugenics May Not Be Bad”. Sunday Herald. Te raadplegen
op http://www.sundayherald.com/life/people/display.var.1031440.0.eugenics_….
Elvin, G. 20 juni 2007. “I guess that makes me a transhumanist”. Green Technology
Forum. Te raadplegen op http://www.greentechforum.net/category/commentary/2007/01/20/i-guess-th….
Eugenics Archive. Ongedateerd. “International Eugenics”. Eugenics Archive. Te raadplegen
op http://www.eugenicsarchive.org/eugenics/.
Giles, J. 10 juni 2004. “Nanotech takes small step towards burying ‘grey goo’”. Nature, Nr. 429, p. 591. Te raadplegen op http://www.nature.com/nature/journal/v429/n6992/pdf/429591b.pdf.
Green, R. 2002. “What is Socialist Transhumanism?” Te raadplegen op http://www.kuro5hin.org/story/2002/10/27/134818/22.
131
Hapgood, F. 15 december 2004. “More Than Human”, CIO Magazine. Te raadplegen op http://www.cio.com/archive/121504/et_article.html.
Harkin, J. 11 maart 2006. “Transhumanism”, The Guardian. Te raadplegen op http://www.guardian.co.uk/comment/story/0,,1728514,00.html#article_cont….
Jones, D. 24 september 2002. “Scandals lead execs to ‘Atlas Shrugged’” USA Today. Te raadplegen op http://www.usatoday.com/money/companies/management/2002-09-23-ayn-rand_….
Joy, B. 2000. “Why the Future Doesn’t Need Us”. Wired Magazine. Te raadplegen op http://www.wired.com/wired/archive/8.04/joy_pr.html.
Marinetti, F.T. 1909. “The Founding and Manifesto of Futurism.” Oorspronkelijk gepubliceerd
in Le Figaro, 20 februari 1909. Vertaald door Scarborough, K. Te raadplegen op http://www.unknown.nu/futurism/manifesto.html.
Otchet, A. September 1998. “Jeremy Rifkin: Fears of a Brave New World”. The UNESCO Courier (interview met Jeremy Rifkin). Te raadplegen op http://www.unesco.org/courier/1998_09/pdf/courier.pdf.
Pearce, D. 2005b. “Wirehead hedonism versus paradise engineering”. Te raadplegen op http://www.wireheading.com/.
Preston, R. 2002. “The Spectre of a New and Deadlier Smallpox”. The New York Times. Te raadplegen op http://www.ph.ucla.edu/epi/bioter/specterdeadliersmallpox.html.
Rifkin, J. 6 september 1999. “The perils of the biotech century”. The New Statesman. Te raadplegen op http://www.newstatesman.com/199909060007.
_____. 17 januari 2002. “The end of pregnancy”. The Guardian. Te raadplegen op http://education.guardian.co.uk/higher/medicalscience/story/0,,634857,0….
_____. 29 maart 2001 (a). “Shopping for humans”. The Guardian. Te raadplegen op http://education.guardian.co.uk/higher/news/story/0,,485119,00.html.
132
_____. 28 juli 2001 (b). “This is the age of biology”. The Guardian. Te raadplegen op http://education.guardian.co.uk/higher/biologicalscience/story/0,,52968….
_____. 14 januari 2003. “Dazzled by the science”. The Guardian. Te raadplegen op http://education.guardian.co.uk/higher/comment/story/0,,874468,00.html.
_____. 12 mei 2004. “A precautionary tale”. The Guardian. Te raadplegen op http://education.
guardian.co.uk/higher/research/story/0,,1214687,00.html.
Sandberg, A. 2003. “The Transhuman Vision”. Te raadplegen op http://www.aleph.se/Trans/Intro/vision.html.
Smith, W.J. 1 januari 2007. “Give Me That New Transhumanist Religion”. Secondhand Smoke. Te raadplegen op http://www.wesleyjsmith.com/blog/2007/01/give-me-that-new-transhumanist….
Van den Berghe, G. 2001. “Van Droom tot Nachtmerrie”. Driemaandelijks tijdschrift van de Stichting Auschwitz, pp. 55-71. Te raadplegen op http://serendib.be/gievandenberghe/
artikels/vandroomtotnachtmerrie.htm.
_____. 2005a. “Dodelijke Geneeskunde”. Te raadplegen op http://serendib.be/gievandenberghe/
artikels/dodelijkegeneeskunde.htm.
_____ . 29 januari 2005b. “Met de Beste Bedoelingen”. De Tijd. Te raadplegen op http://serendib.be/gievandenberghe/artikels/metdebestebedoelingen.htm.
_____. 11 januari 2007. “De Mens Voorbij”. De Morgen. Te raadplegen op http://serendib.
be/gievandenberghe/artikels/demensvoorbij.htm.
Verhofstadt, D. Ongedateerd. “De mens als zingever van zijn eigen bestaan”. Liberales. Te raadplegen op http://www.liberales.be/cgi-bin/show.pl?column&verhofstadtmoraal&print.
White, H. 21 november 2006. “Anti-Religion Extremist Dawkins Advocates Eugenics. Says Nazi regime’s genocidal project “may not be bad””. LifeSiteNews. Te raadplegen op http://www.lifesite.net/ldn/2006/nov/06112103.html.
133
Wieland, C. 1 december 2006. “Dawkins and Eugenics. A leading high priest of evolution
reveals its ugly side.” CreationOnTheWeb. Te raadplegen op http://www.creationontheweb.
com/content/view/4783.

Audiovisuele bronnen

Bostrom, N. 2005e. “Humanity’s biggest problems aren’t what you think they are”. TED Talks. Te raadplegen op http://www.ted.com/index.php/talks/view/id/44.
Cosmides, L. 2006. “Are We Already Transhuman? Evolutionary Psychology and Human
Nature”. Templeton Research Lecture. Te raadplegen op http://asu.edu/transhumanism/
events/cosmides.html (audiobestand).
deGrasse Tyson, N. 2006. “Session 10”. Beyond Belief Conference. Te raadplegen op http://beyondbelief2006.org/watch/.
Deutsch, D. 12 september 2006. “What is our place in the cosmos?” TED Talks. Te raadplegen
op http://www.ted.com/index.php/talks/view/id/47.
Gumbs, K. 2006. Building Gods. Eigen beheer. Te raadplegen op http://thoughtware.tv/site/show/3.
Schwartz, B. Juli 2005. “The Paradox of Choice”. TED Talks. Te raadplegen op http://www.ted.com/index.php/talks/view/id/93.
Theys, F. 2006. Technocalyps. Eigen beheer.
Warren, R. 2006. “The Purpose Driven Life”. TED Talks. Te raadplegen op http://www.ted.com/index.php/talks/view/id/37.