Wondzorg in Senegal. Is de kwaliteit van de wondzorg in Senegal aangepast aan de kennis, middelen en noden ter plaatse?

Tom Van de Laer Céline Santocono
Wondzorgprotocollen in Senegal

Is de wondzorg in Senegal aangepast aan de middelen en noden ter plaatse?

Wondzorg is een vaak gestelde handeling door verpleegkundigen. We gebruiken hiervoor strikte protocollen om op een zo steriel mogelijke manier aan wondzorg te doen. Dit om een wondinfectie te vermijden.
We gebruiken hierbij veel materiaal en denken hier niet altijd bij na. In ontwikkelingslanden waar materialen en middelen beperkt zijn, is het moeilijk gelijkwaardige protocollen te handhaven.

Wondzorg in Senegal. Is de kwaliteit van de wondzorg in Senegal aangepast aan de kennis, middelen en noden ter plaatse?

Wondzorgprotocollen in Senegal

Is de wondzorg in Senegal aangepast aan de middelen en noden ter plaatse?

Wondzorg is een vaak gestelde handeling door verpleegkundigen. We gebruiken hiervoor strikte protocollen om op een zo steriel mogelijke manier aan wondzorg te doen. Dit om een wondinfectie te vermijden.
We gebruiken hierbij veel materiaal en denken hier niet altijd bij na. In ontwikkelingslanden waar materialen en middelen beperkt zijn, is het moeilijk gelijkwaardige protocollen te handhaven. Het implementeren ervan is onmogelijk.
Dit onderzoek beoogt een antwoord te geven op deze problematiek.
Aan de hand van de geïnventariseerde gegevens zijn in het onderzoek protocollen ontwikkeld, aangepast aan de materialen, middelen en noden in de drie instellingen.
In het deelonderzoek hebben we getracht alternatieve materialen en producten te zoeken, om te gebruiken in de wondzorg. Enkele criteria tijdens het literatuuronderzoek waren dat de desbetreffende materialen en producten lokaal te verkrijgen waren aan een zeer lage prijs en dat hun applicatie de wondheling gunstig beïnvloedt.

Met de verkregen resultaten zijn er protocollen opgesteld. Een protocol is een document waarin omschreven staat hoe men tewerk kan gaan in een bepaalde situatie. Een voor de hand liggend voorbeeld kan dus zijn dat je een wonde zal moeten reinigen indien er onzuiverheden in het wondbed te zien zijn.
Zo werden er per wondtype protocollen ontwikkeld per instelling.
Achteraf zijn er veralgemeende protocollen ontwikkeld welke zeer makkelijk in gebruik zijn en waardoor ze makkelijk te integreren zijn in hun zorgprogramma.
Doordat er eenvoudig zijn opgesteld is er geen hoge scholing nodig van het personeel en zou de wondzorg eventueel ook uitgevoerd kunnen worden door leken.

Wegens een groot tekort aan materialen om aan een goede wondzorg te doen en het lage inkomen van de mensen in Pikine, waren we genoodzaakt oplossingen te zoeken voor het gestelde probleem.
Na een doelgerichte literatuurstudie hebben we dan ook resultaten geboekt. Javel of chloor is een zeer goedkoop product en kan afhankelijk van de concentratie voor vele doeleinden worden gebruikt. Ook voor het ontsmetten van wonden.
Honing is eveneens een goedkoop en vooral lokaal te verkrijgen product. Doordat honing een gros aan positieve effecten heeft op de wondheling besloten we het te gaan gebruiken als wondzalf.
Er waren echter twee problemen. Het eerste probleem lag bij de structuur van honing en het tweede probleem lag bij de ontrekkingskracht van honing.
Doordat honing een hoog suikergehalte heeft, trekt het onzuiverheden uit de wonde en veroorzaakt dit pijn. De structuur van honing is redelijk vloeibaar waardoor het moeilijk is aan te brengen in de wonde en het er makkelijk uitloopt.
Onze oplossingen waren het aandikken van de honing met vaseline zodat het een mooie vaste zalf werd, maar toch zijn goede eigenschappen niet verloor. Tegen de pijn gebruikte we een vloeibaar verdovingsmiddel. Het product is gelijkaardig aan het product een arts inspuit als verdoving bij een hechting of bij de tandarts om een vulling uit een kies te halen.

De resultaten van ons onderzoek waren zeer bevredigend. Chronische wonden die al langer als één jaar bestonden, en grote brandwonden heelden ongelofelijk snel. De kostprijs van de zorgen nam op deze manier nog meer af. We hadden een honingzalf die zeer goedkoop en eenvoudig te bereiden was, en de patiënten genazen sneller.
Het enige nadeel aan het deelonderzoek was een tekort aan tijd.
Indien we meer tijd zouden gehad hebben, hadden we meer mensen kunnen opnemen in ons onderzoek en de wonden ook effectief helemaal zien genezen.

Een van de belangrijkste dingen die ons onderzoek heeft geleerd is dat je de mensen zoveel mogelijk moet betrekken bij je onderzoek. Dit bevorderd niet alleen je onderzoek, maar indien je de lokale mensen laat meehelpen, zien ze de positieve zaken van het onderzoek. En dit zal de implementatie van onder andere de protocollen en de honingzalf een stuk makkelijker maken.
Het onderzoek is een hele verrijking geweest voor ons en we zijn zeer tevreden met de resultaten.

Bibliografie

1.    ANDERSON, I., Honey dressings in wound care, Nursing Times, 2006, vol102, nr 22, 30may-5june, blz 40-42
2.    AYELLO, E. A., Time heals all wounds, Nursing, 2004, vol34(4), blz 36-43
3.    DERRE, B., verpleegkunde en vroedkunde, Zakboekje 2006-2007, Kluwer, 2006, pgs 23-67
4.    BELGOCHLOR, Witboek van chloor, BelgoChlor, februari 2007, 249blz.
5.    CBO., Richtlijnontwikkeling binnen het Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO. Handleiding voor werkgroepleden, Utrecht, 2000, 93blz.
6.    COX, K., dE LOUW, D., VERHOEF, J., KUIPER, K., Evidence-based practice voor verpleegkundigen; methodiek en implementatie, eerste druk, derde oplage, Uitgeverij Lemma NV, Utrecht, 2005, 312blz.
7.    Cursus tropengeneeskunde van het world health organisation, Travelers health (WHO), 167blz. (http://www.who.com)
8.    Cursus wondzorg kortlopende opleidingen gezondheidszorg, EHSAL: wondzorg,
9.    DE RAEVE, P., VANSCHOENWINKEL, R., DE CLERCQ, G., LIPS, T., Het Verpleegkundig Wetenschappelijk Onderzoek praktisch bekeken, Kluwer Editorial, Diegem, 1998, 294blz.
10.    DE VLIEGHER, K., Handboek wondzorg; onder redactie van het wit-gele kruis Vlaanderen, Eerste druk, eerste en tweede oplage, Elsevier Gezondheidszorg, Maarssen, 2004, 571blz.
11.    DOWSETT, C., CLAXTON, K., Reviewing the evidence for wound bed preparation, Journal of wound care, 2006, nov., vol 15(10), blz 439-442
12.    FALANGA, V., Classifications for wound preparation and stimulation of chronic wounds. Wound Rep Regen, 2000, vol8 blz 347-352
13.    FALANGA, V., The chronic wound: Failure to heal, Cutaneous Wound Healing. London, Martin Dunitz Publishers, 2001, blz 155-64
14.    GEORGE, A., HANCOCK, J., Reducing pediatric burn pain with parent participation, Journal of Burn Care Rehabilitation, 1993, jan-feb, vol14(1), blz 104-111
15.    GRYSON, L., Concept praktische wondzorg, Een meer praktijkgerichte aanpak, www.wondzorg.be, 9 blz.
16.    HAGEMAN, A., KLAUCKE , C., Houd de wond gezond, Decubitus : wondzorg volgens het TIME concept, nursing, september 2005, blz. 34-38
17.    HARVEY, C., Wound healing, Orthopaedic Nursing, 2005, vol24(2), blz 143-161
18.    HAYES, S., DODDS, S., Wound care best practice, Digital photography in wound care, Britisch Journal of nursing,
19.    LEYTENS, J., WAGNER, C., Criteria voor goede richtlijnen en protocollen in de verpleging en de verzorging, Een absolute voorwaarde voor toepasbaarheid, Tijdschrift voor Verpleegkundge, 2000, jg15, nr4, blz183-200
20.    MOFATT, CJ., Best Practice Wound bed Care, Nursing Times, Oktober, 2003, Vol 99, Nr 42, pgs1-6
21.    MOLAN, P.C., BETTS, J., Clinical usage of honey as a wound dressing: an update, Journal of wound care, 2004, oct., vol 13(9), blz 353-365
22.    MOLAN, P.C., The evidence supporting the use of honey as a wound dressing, The International Journal of Lower Extremity Wounds, 2006, blz 40-54
23.    MOLAN, P.C., The role of honey in the management of wounds, Journal of wound care, 1999, september, vol8(8), blz 415-423
24.    NIHOUL, R., Stage m.i.v. wetenschappelijke vaardigheden; Opzetten van een onderzoeksproject, 2005, eerste uitgave, EHSAL, 36blz.
25.    POPESCU, A., SALCIDO, R.S., Wound pain: a challenge for the patient and the wound care specialist, Adv Skin Wound Care, 2004, jan-feb, vol17(1), blz 17-20
26.    VANDENBOSCH, G., Basisvaardigheden in de wondzorg, vijfde herzien uitgave, Uitgeverij Acco Leuven, uitgave 2005-2006, 114blz.
27.    VERGNENEGRE, A., Les recommendations de pratique clinique: un guide de lecture, Rev mal repiratoire, 2004, jg 21, pg 6S56-6S62
28.    VISAVADIA, B.G., HONEYSETT, J., DANFORD, M.H., Manuka honey: An effective treatment for chronic wound infections, British Journal of Oral and Maxillofacial Surgery, September 2006, blz 1-2