Preferentietest rond densiteitsvoorkeur bij vleeskuikens

Mieke Kennis
De keuze van de kip



Stel je voor dat je met tienduizend mensen wordt samengepropt op een kleine ruimte. Hoe zou jij je dan voelen? Niet zo prettig neem ik aan. Niet alleen mensen, maar ook dieren zijn gevoelig voor dichtheid. De laatste decennia worden nochtans tienduizenden kippen in de huidige intensieve kippenkweek zo dicht mogelijk op elkaar gezet, om economisch voordeel te halen uit energie en management. Maar hoe komen we te weten wat een kip ervaart bij het leven in zulke omstandigheden?

Preferentietest rond densiteitsvoorkeur bij vleeskuikens

De keuze van de kip

Stel je voor dat je met tienduizend mensen wordt samengepropt op een kleine ruimte. Hoe zou jij je dan voelen? Niet zo prettig neem ik aan. Niet alleen mensen, maar ook dieren zijn gevoelig voor dichtheid. De laatste decennia worden nochtans tienduizenden kippen in de huidige intensieve kippenkweek zo dicht mogelijk op elkaar gezet, om economisch voordeel te halen uit energie en management. Maar hoe komen we te weten wat een kip ervaart bij het leven in zulke omstandigheden? Studente Mieke Kennis van het 3de jaar agro-en biotechnologie van de Katholieke Hogeschool Sint-Lieven te Sint-Niklaas poogde op deze vraag een antwoord te formuleren. In de proefaccomodatie van het ILVO (instituut voor landbouw-en visserijonderzoek) te Melle ontwikkelde zij samen met haar mentor Stephanie Buijs een preferentietest om deze voorkeur van vleeskippen te bepalen.

Welzijnsproblemen door een te hoge densiteit bij vleeskuikens

Studente Mieke aan het woord: ”Vandaag de dag zijn er heel wat welzijnsvragen over intensief gehouden vleeskippen. De vraag op welke densiteit de kippen best zouden worden gehouden, is hier één van. Het is geweten dat een (te) hoge bezettingsdichtheid resulteert in negatieve effecten, zoals hittestress en een verminderd groeicijfer. Het is echter de vraag of de kip dit zelf ook als onaangenaam ervaart? Helaas, we weten niet hoe onze kip zich hierbij voelt. Dat zullen we wellicht nooit weten, maar we kunnen wel uitzoeken of een kip het eerder een positieve of eerder een negatieve ervaring vindt. Dit kunnen we meten aan de hand van een preferentietest. Dit is een test waarbij de dieren de keuze hebben uit verschillende voorwerpen, ondergronden, voeder,… Er wordt gekeken naar wat de dieren het meest gebruiken of waar ze het meest verblijven. Zo kan een dier bepaalde keuzes maken in zijn omgeving en we nemen aan dat het dan de beste keuze maakt met betrekking tot zijn welzijn. Het dier gaat “stemmen met de voeten”. Voor mijn eindwerk heb ik dus zo’n preferentietest uitgevoerd.”     

 

Handen uit de mouwen

De eerste weken van haar project werkte ze samen met enkele technici van het ILVO om het proefhok te maken. Dit hok bestond uit een rechthoekige ruimte, met een verschuifbare tussenwand en verschuifbare zijde. Door middel van het tussenschot konden de kippen in het hok van elkaar worden gescheiden, zodat de helft van de kippen in een ruimte met hoge dichtheid zaten terwijl de andere helft zich in een ruimte met lage dichtheid bevond. Aan de hand van de verschuifbare zijde konden er verschillende dichtheden worden onderzocht. Na 2 uur trok Mieke vervolgens het tussenschot terug. Met behulp van camera’s observeerde ze daarna hoeveel vogels er van de ruimte met de hoge dichtheid naar die met een lage dichtheid gingen en omgekeerd. Dit experiment werd herhaald tijdens verschllende levensweken van de kuikens.

Resultaten

Wanneer ze over de nodige gegevens beschikte, verwerkte Mieke samen met haar mentor Stephanie de resultaten. Wat bleek? Wanneer het dichtheidsverschil het grootst was (dus wanneer in de ene ruimte de kuikens erg dicht op elkaar zaten en in de andere ruimte de kippen zeëen van plaats hadden), hadden de kippen wel degelijk een voorkeur naar een ruimte met een lage densiteit.

In haar eindwerk concludeert Mieke dat kippen in deze proef eerder een voorkeur hebben voor meer individuele ruimte om zich “kiplekker” te voelen. Kippenkwekers zouden dus meer rekening moeten met het welzijn van de kip, en bijgevolg de kip wat meer ruimte gunnen, in plaats enkel rekening te houden met hun economische resultaten.

Bibliografie

1.1      Boeken

BLOKHUIS, H.J., Effecten van huisvesting en verzorging op welzijn en gezondheid van vleeskuikenouderdieren, Spelderholt uitgave, no 630, 1995.

BOX, H.O., Organisation in Animal Communities, Butterworth, London, 1973.

CALHOUN, J.B., The ecology and Sociology of the Norway Rat, U.S. Dep. Health, Educ. Welf. Phs Doc, 1008, Washington D.C.: U.S.Govt Printing Office, 1962a.  

DE JONGE, F.H. & GOEWIE, E.A., In het belang van het dier, over welzijn van dieren in de veehouderij, Van Gorcum, Rathenau instituut, Den Haag, 2000, 130 pagina’s.

FRASER, A.F. & BROOM, D.M., Farm animal behaviour and welfare, CABI Publishing, New York, derde editie, 2005, p. 382-383.

FRASER, D. & MATTHEWS, L.R., Preference and motivation testing, In: APPLEBY, M.C., HUGHES, B.O (Eds.), Animal Welfare, CAB International, Wallingford, UK, 1997, p. 159-173.

GREGORY, N.G., Animal Welfare and meat science, CABI Publishing, New York, 2003, 298 pagina’s.

KRAUSE, J. & RUXTON, G.D., Living in groups, Oxford University Press, 2002, 209 pagina’s.

LEFEVER, G., Wel en wee in de Belgische pluimveehouderij, Van Hoestenberghe, Maldegem, 2004, p. 7-32.

NIESTEN, E., RAYMAEKERS, J. & SEGERS, Y., Lekker dier!? Dierlijke productie en consumptie in de 19de en 20ste eeuw,CAG Cahier, Leuven, 2003, 192 pagina’s.

ROSE, S.P., Principles of Poultry Science, CAB International, New York, 1997, 135 pagina’s.

SEGERS, Y. & VAN MOLLE, L., Leven van het land, boeren in België 1750-2000, Davidsfonds, Leuven, 2004, p. 138-140.

1.2      Artikels & Verslagen

APPLEBY, MC (2004), ‘What causes crowding? Effects of space, facilities and group size on behaviour, with particular reference to furnished cages for hens’, Animal Welfare, 13: 313-320.

BESSEI, W. (1992a), ‘Das Verhalten von Broilern unter intensiven Haltungsbedingungen’, Archiv für geflügelkunde, 56: 1-7.

BESSEI, W. (1993), ‘Der Einfluss der Besatzdichte auf Leistung, Verhalten und Gesundheid von Broilern’, Literatuuroverzicht, Archiv für geflügelkunde 57: 97-102.

BESSEI, W. (2006), ‘Welfare of broilers: a review’, World Poultry Science Journal 62:455-466.

Bisschop, C. & Segers, Y. (2008), ‘Supermarkt Europa: 50 jaar landbouw en voeding’, Gids van de tentoonstelling, CAG, 2008, p.15.

BLOKHUIS, H.J. & VAN DER HAAR (1990), ‘The effect of the stocking density on the behaviour of broilers’, Archiv für Geflügelkunde 54: 74-77.

BLOKHUIS, H.J. (1994), ‘Intensive production units and welfare: domestic fowl’, Rev. Sci. Tech. Off. Int. Epiz: 13 (1).

BLOKUIS, H.J. (1999), ‘De Pluimveesector en dierenwelzijnsproblemen’, Bijlage 1 in: DE JONGE F.H., GOEWIE E.A., In Het Belang van het dier, Den Haag, p. 113-120.

BOKKERS, E.A.M.  (1997), ‘Welzijnsproblematiek in de bedrijfsmatige vleeskuikenhouderij’, Raad voor dierenaangelegenheden.

BRYANT, M.J. & EWBANK, R. (1974), ‘Effects of stocking rate upon the performance of groups of growing pigs’, British Veterinary Journal, 130: 139-149.

CHRISTENSEN, J.B (1992), ‘Effektivitetskontrol’, In: Beretning, 9: 63-78, Det danske fjerkraed, KÆbenhavn.

CHRISTIAN, J.J. (1955), ‘Effects of population size on the adrenal glands and reproductive organs of male mice’, American Journal of Psychology, 182: 292-300.

CHRISTIAN, J.J. (1961), ‘Phenomena associated with population density’, Proc. Natn. Acad. Sci. U.SA., 47: 428-491.

COLLINS, L.M. (2007), ‘Non-intrusive tracking of commercial broiler chickens in situ at different stocking densities’, Appl. Anim. Behav. Sci., 2007 (in press).

COLLINS, L.M.  & SUMPTER D.J.T. (2007), ‘The feeding dynamics of broiler chickens’, J. R. Soc. Interface 4: 65-72.

CRAIG, J. V. & POLLEY, C. R. (1977), ‘Crowding cockerels in cages: effects on weight gain, mortality and subsequent fertility’, Poultry Sci. 56:117-120.

 

CROUZIN, I.D. & KRAUSE, J. (2003), ‘Self-organization and collective behavior in vertebrates’, Advances in the Study of Behaviour 32: 1-75.

DAWKINS, M.S. (1976), ‘Towards an objective method of assessing welfare in domestic fowl’, Applied Animal Ethology, 2: 245-254.

DAWKINS, M.S. (1978), ‘Welfare and the structure of battery cages, size and cage floor preference in domestic hens’, Britisch Veterinary Journal, 134: 469-475.

DAWKINS, M.S. (1990), ‘From an animal’s point: motivation, fitness and animal welfare’, Behavioural and Brain Sciences 13: 1-61.

DAWKINS, M.S., DONNELLY, C.A. & JONES, T.A. (2004), ‘Chicken welfare is influenced more by housing conditions than by stocking density’, Nature 427: 342-344.

DEATON, J.W (1983), ‘Alleviation of heat stress for avian egg production – a review’, World’s Poultry Science Journal 39: 210-217.

DE TAVENIER, J. & EVERS, J. (2005), ‘Dierenwelzijn en wetenschap’ in: DE TAVENIER J., LIPS D. & AERTS S. (Ed), Dier en Welzijn, LannooCampus, Tielt, 202 pagina’s.

DUNCAN, I.J.H. & J.C. Petherick (1989), ‘Cognition: the implications for animal welfare’, Applied Animal Behaviour Science 24: 81 (Abstract).

DUNCAN, I.J.H. (1992), ‘Measuring Preferences and the Strenght of Preferences’, Poultry Science 71: 658-663.

DUNCAN, I.J.H. (2002), ‘Poultry welfare: science or subjectivity?’, Britisch Poultry Science 43: 643-652.

EKSTRAND, L. (1993), ‘Effects of stocking density on the health, behaviour and productivity of broilers’, A literature  review, poultry science 32: 1-46.

ELWINGER, K. (1995) ‘Broiler production under varying population densities - a field study’, Archiv für Geflügelkunde 59: 209-215.

EWBANK, R. & BRYANT, M.J. (1972), ‘Aggressive behaviour amongst groups of domesticated pigs kept at various stocking rates’, Animal Behaviour 20: 21-28.

FAWC (1993), ‘Second report on the priorities for research and development in farm animal welfare’, Tolworth: Ministry of Agriculture, Fisheries and Food.

FRASER, D. (1995) ‘Science, values and animal welfare: exploring the “inextricable connection”’, Animal Welfare 4: 103-117.

FEBRER, K., JONES, T.A. DONNELLY, C.A., DAWKINS, M.S. (2006) ‘Forced to crowd or choosing to cluster? Spatial distribution measures social attraction and aversion in broiler chickens’, Animal Behaviour 72: 1291-1300.

FIKS – VAN NIEKERK, T. (2008), ‘Ingrepen bij kippen in de ban’, V-focus, nr. 2, 5: 26-27.

GABRIELS, P. & VAN GIJSEGHEM D. (2006), ‘Economische impact van de wijzigende welzijnsregels voor vleeskuikens’, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, maart 2006.

GENTLE, M.J., WADDINGTON D., HUNTER L.N. & JONES R.B. (1990), ‘Behavioural evidence for persistent pain following partial beak amputation in chickens’, Applied Animal Behaviour Science 27: 149-157.

GREGORY, N.G. (1993), ‘Welfare and product quality: the need to be humane’, In: Safety and Quality of Food from Animals, British Society of Animal Production Occasional Publication 17: 51-56.

GRASHORN, M.  & KUTRITZ, B. (1991), ‘Der einfluss der Besatzdichte auf die Leistung moderner Broilerherkünfte’, Archif für Geflügelkunde 55: 84-90.

HALL, A.L. (2001), ‘The effect of stocking density on the welfare and behaviour of broiler chickens reared commercially’, Animal Welfare 10: 23-40.

HEITMAN, H., HAHN L., KELLY, C. F. & BOND, T. E. (1961), ‘Space allottment and performance of growing-finishing swine raised in confinement’, Journal of Animal Science 20: 543.

HOMIDAN, A., ROBERTSON, J. & PETCHEY, A. (1998), ‘Effect of environmental factors on ammonia and dust production broiler performance’, Britisch Poultry Science 38: S9-S10.

HUGES, B.O.  & BLACK, A.J. (1973), ‘The preference of domestic hens for different types of battery cage floor’, Britisch Poultry Science 14: 615-619.

HUGES, B.O. (1975), ‘Spacial preference in the domestic hen’, Britisch Veterinary Journal 131: 560-564.

HUGES, B.O. (1976), ‘Preference decisions of domestic hens for wire or litter floors’, Applied Animal Ethology 2: 1155-1165.

JENSEN, P. (1995), ‘The Weaning process of free-ranging domestic pigs: Within- ands between litter variations’, Ethology 100(1): 14-25.

JONES, T.A., DONNELY, C.A., & DAWKINS, M.S. (2005), ‘Environmental and management factors affecting the welfare of chickens on commercial farms stocked at five densities’, Poultry Science 85: 1156-1165.

KEELING, L. J. & DUNCAN, I. J. H. (1989), ‘Inter-individual distances and orientation in laying hens housed in groups of three in two different-sized enclosures’, Appl. Anim. Behav. Sci. 24, 325-342.

KESTIN, S.C., KNOWLES, T.G., TINCH, A.E., GREGORY, N.G. (1992), ‘Prevalence of leg weakness in broiler chickens and its relationship with genotype’, Vet. Record 131: 190-194.

KRISTENSEN, H.H., WATHES, C.M. (2000), ‘Ammonia and poultry welfare: a review’, World Poultry Science 69: 1087-1093.

McLEAN, J.A., SAVORY, C.J. & SPARKS, N.H.C (2002), ‘Welfare of male and female broiler chickens in relation to stocking density, as indicated by performance, health and behaviour’, Animal Welfare 11: 55-73.

Moinard, C., Mendl, M., Nicol, C.J., Green, L.E. (2003), ‘A case control study of on-farm risk factors for tail biting in pigs’, Applied Animal Behaviour Science 81: 333.

NEWBERRY, R.C., HUNT, J.R. & GARDINER, E.E. (1988), ‘The influence of light intensity on behavior and performance of broiler chickens’, Poultry Science 67: 1020-1025.

RAAD VOOR DIERENAANGELEGENHEDEN (1997),  ‘Parameters voor het inachtnemen van dierenwelzijn in huisvestingsonderzoek in de veehouderij’, Den Haag, februari.

REITER, K. & BESSEI, W. (1998), ‘Effect of locomotor activity on bone development and leg disorders in broilers’, Archiv für Geflügelkunde 62 (6): 247-253.

REITER, K. & BESSEI, W., (2000), ‘Effect of stocking density of broilers on temperature in the litter and at bird level’, Archiv für Geflügelkunde 64: 204-206.

SAVORY, C.J, MAROS, K., RUTTER, S.M (1993), ‘Assessement of hunger in growing broiler breeders in relation to a commercial restricted feeding programme’, Animal Welfare 2: 131-152.

Savory, C.J., MANN, J.S. & MACLEOD, M.G. (1999), ‘Incidence of pecking damage in growing bantams in relation to food form, group size, stocking density, dietary tryptophan concentration and dietary protein source’, Britisch poultry science 40: 579-584.

SCHEELE, C.W., W. DE WIT, M.T. FRANKENHUIS, P.F.G. VEREIJKEN (1991), ‘Experimental factors evoking symptoms related to ascitis’, Poultry Science 1: 45-49.

SCHOLTYSSEK, S. & GSCHWINDT-ENSINGER, B. (1983), ‘Leistungsvermögen einschliesslich Befiederung und Belastbarkeit von Broilern bei unterschiedlichter Besatzdichte in Bodenhaltung’,  Archiv für Geflügelkunde 47: 3-8.

SHANAWAY, M.M. (1988), ‘Broiler performance under high stocking densities’, Britisch Poultry Science 29: 43-52.

SHIELDS, S., JOSEPH, P.G., MENCH, J.A. (2004), ‘Dustbathing by broiler chickens: a comparison of preference for four different substrates’, Applied Animal Behaviour Science 87: 69-82.

SPEDDING, C.R.W. (1992), ‘Report on the welfare of broiler chickens’, Farm Animal Welfare Council, Surbiton, UK.

VAN KAMPEN, M. (1981), ‘Thermal influences on poultry’, in: CLARK, J.A. (Ed) Environmental Aspects of Housing for Animal Production, p. 131-147.

VAN KAMPEN, M. (1982), ‘Role of physiology in the tropics’, in: YOUSEF, M.K. (Ed) Animal Production in the Tropics, Praeger, New York, p. 240-256.

VERSTEGEN, J.J.A.M.  (1998), ‘Voorstudie veehouderij’, Rapport in opdracht van het Rathenau instituut, Den Haag.

VOS, J.A.M. (1997), ‘Schrap individualisme uit uw woordenlijst’, Pluimveehouderij 5: 10-11.

WEBSTER, J. (1994), ‘Animal Welfare, A cool eye towards Eden’, Oxford, UK, Blackwell Science.

WIEDMER, H. & HADORN, R. (1998), ‘Revision Tierschutzverordnung: Kurzmast-Besatzdichten lassen’, Schweizerische Geflügelzeitung 2/98: 10-15.

WIEPKEMA, P.R & KOOLHAAS, J.M. (1993), ‘Stress and animal welfare’, Animal Welfare 2: 195-218.

WIEPKEMA, P.R. (1997), ‘The emotional vertebrate’, In: DOL, M. KASANMOENTALIB, S., LIJMBACG, S. et al. (Eds) Animal Consciousness and Animal Ethics.

 

 

1.3     Websites

Portalen van de Algemene Directie Statistiek en Economische Informatie, Landbouwportaal veeteelt en kleinveeteelt, 1-04-2008, (http://statbel.fgov.be/port/home_nl.asp).

VILT, landbouwrapport 2005, 22-03-2008, (http://www.vilt.be).

1.4     Eindwerken

LEENSTRA, F.R. (1987), Fat deposition in a broiler sire strain, Proefschrift Landbouwuniversiteit Wageningen.

WEMELSFELDER, F. (1993), Animal boredom: Towards an empirical approach of animal subjectivity, Universiteit Leiden.

1.5      Wetteksten

RICHTLIJN 2007/43/EG van de raad van 28 juni 2007 tot vaststelling van minimumvoorschriften voor de bescherming van vleeskuikens.

 

 

Universiteit of Hogeschool
Agro- en biotechnologie, dierenzorg
Publicatiejaar
2008
Kernwoorden
Share this on: