(On)recht in Zuid-Kivu: de uitdagingen voor een op kinderrechten gebaseerd reïntegratiebeleid

Yannick Weyns
Persbericht

(On)recht in Zuid-Kivu: de uitdagingen voor een op kinderrechten gebaseerd reïntegratiebeleid

Vijftien jaar oud en trillend van adrenaline richt hij zijn Kalasjnikov op de laatst overgebleven tegenstanders. Zijn oren suizen nog na van de granaatinslag waarvoor hij net dekking had gevonden. Bijna heeft hij de overwinning bereikt. Het geweer ratelt in zijn handen en een na een stuiken zijn vijanden in elkaar totdat een schelle klik weerklinkt. Pijlsnel dringt het tot hem door dat hij geen munitie meer heeft. In zijn ooghoek ziet hij nog net twee gewapende mannen opdoemen, maar het is te laat. Vijf kogels doorboren hem in een mum van tijd. Game over. Hij schenkt zichzelf een bruisende, ijskoude cola in en zet de televisie uit. Volgende keer beter, sust hij zich.

 

In Oost-Congo is gewapend conflict voor kinderen en jeugd geen vrijblijvende ontspanning, maar bittere ernst. Naar schatting 35 000 minderjarigen leven er met een verleden als kindsoldaat. Nog eens 5000 zijn het vandaag. Terug in het Westen is er grote verontwaardiging over het lot van deze kinderen. Van Belgische scholen tot in de Veiligheidsraad zijn er talloze initiatieven genomen om dit onrecht aan te klagen en de situatie van deze onfortuinlijke kinderen te verbeteren. Tientallen hulporganisaties snelden ter plekke om hen te helpen te bouwen aan een nieuwe toekomst ver weg van gewapende groeperingen.

 

De vraag die zich stelt is of hun programma's wel het verhoopte resultaat hebben en de kinderen aan een nieuw en beter leven helpen. Om hier achter te komen, moeten we eerst een duik nemen in de leefwereld van die duizenden kindsoldaten. Hoe komen ze in zo'n gewapende groepering terecht?

 

Kindsoldaten zijn alle minderjarigen die op een of andere manier werken voor het leger of een gewapende groep. Zeer vele onder hen zijn onder dwang gerekruteerd, maar merkwaardig genoeg zegt meer dan de helft van de kindsoldaten in Zuid-Kivu vrijwillig de wapens te hebben opgenomen.

 

Dat kinderen zich vrijwillig in zo'n gevaarlijke situatie storten is voor ons onvoorstelbaar. Maar tegelijkertijd zijn een hele hoop zaken die wij hier zo vanzelfsprekend vinden even onvoorstelbaar voor kinderen in Zuid-Kivu. Meer dan 40 procent onder hen heeft nooit school gelopen. Bovendien wordt het platteland geteisterd door een nijpend voedseltekort veroorzaakt door de jarenlange plunderingen en snelle bevolkingsaangroei. Jongeren in de stad zijn niet veel beter af. Zij slagen erin gemiddeld slechts een schamele vijftien dollar per maand bijeen te sprokkelen. Een hele generatie heeft er dus amper vooruitzicht op degelijk werk en een volwaardige rol in de maatschappij. Zo kan bij een gewapende groepering gaan een strategie worden om jezelf van eten te voorzien en gewapenderhand respect af te dwingen.

 

Hulporganisaties kaderen de hele problematiek binnen de kinderrechten. Het Kinderrechtenverdrag verbiedt niet enkel het rekruteren van kinderen. Volgens dit verdrag hebben kinderen ook recht op essentiële zaken als onderwijs, een gepaste levensstandaard en ouderlijke bescherming. De schending van deze rechten ligt volgens de organisaties aan de basis van het fenomeen van de kindsoldaten. Daarom richten de hulpverleners hun programma's op het realiseren van deze rechten door scholing of specifieke beroepstraining te voorzien. Na een kort verblijf in een opvangcentrum worden de jongeren opgeleid tot metser, schrijnwerker of naaister. De idee hierachter is dat ze zichzelf zo van een inkomen voorzien en een toekomstbeeld uitbouwen.

 

Deze op kinderrechten gebaseerde aanpak is een enorme sprong vooruit in vergelijking met vroegere programma's, waar kindsoldaten met enkel wat zakgeld of een deken meteen naar huis werden gestuurd. Toch worden de programma's nog met grote uitdagingen en tekortkomingen geconfronteerd. Hulpverleners tonen zich gefrustreerd omdat het merendeel van de kindsoldaten naar de steden vertrekt en er op straat belandt. Vele anderen zoeken terug aansluiting bij een gewapende groep of gaan in door rebellen gecontroleerde mijnen werken. Bovendien blijft een hele grote groep hardnekkig kampen met psychische stress en trauma's.

 

Een deel van de verklaring voor deze problemen vinden we in de wanhopig slechte economische situatie in Oost-Congo. De dorpen in het platteland hebben niet eens voldoende geld om zich elke dag van eten te voorzien. Laat staan dat ze nieuwe kleren of een tafel zouden kunnen kopen van een ex-kindsoldaat die zich net heeft omgeschoold tot naaister of schrijnwerker. De jobs die de jongeren leren zijn dus niet aangepast aan de economische realiteit. Toch is er nog meer aan de hand waar de hulporganisaties geen blijf mee weten.

 

Nyangezi is een klein, gezellig dorpje in Zuid-Kivu. Toen we erdoor wandelden, werden we al gauw benaderd door goedlachse vrouwen in kleurrijke panjekleren. Enkelen onder hen bleken familie te zijn van Dieudonné en Furaha. Ze vertelden hoe deze kinderen zich na als kindsoldaat bij de mayi-mayi rebellen te zijn geweest, bezeten voelden door geesten. Het reïntegratieprogramma dat ze hadden doorlopen hielp niet. Gelukkig, zo zeiden ze, wist de katholieke exorcist hen te genezen. Dit is geen toeval. Mayi-mayi strijders peppen zich op voor de strijd door fetishen te gebruiken en geesten op te roepen die hen onoverwinnelijk zouden maken. Eenmaal de kinderen uit de groepering gaan, vinden zij en hun familie in deze praktijken een gemakkelijke verklaring voor hun psychologische problemen. Verder onderzoek en gesprekken met priesters toonden aan dat deze twee slechts voorbeelden waren van de talloze kinderen die door dezelfde verschrikkelijke ervaring gaan. Hun getuigenissen stonden in schril contrast met de verklaringen van de hulpverleners, die geen van allen al hadden gehoord van dit fenomeen.

 

Een ander zeer vaak terugkerend psychisch probleem is hoe de ex-kindsoldaten verteerd worden door schuldgevoelens. Eenmaal ze na vaak lange tijd uit de gewapende groep komen, herontdekken ze dat plunderen en moorden moreel verkeerd is. Al te vaak blijkt echter hoe hun nood om hierover te praten in dovemansoren valt bij de hulpverleners. Meestal proberen ze de kinderen ervan te overtuigen dat ze zich niets te verwijten hebben, omdat ze slachtoffers waren van de situatie. Dit komt echter niet overeen met de ervaring van de kindsoldaten die de indruk hebben vrijwillig te hebben gehandeld.

 

De hulporganisaties blijken zich dus al te vaak blind te staren op de oorzaken van het fenomeen, het gebrek aan onderwijs en inkomen, en de ingrijpende gevolgen van een gewelddadig verblijf bij gewapende groeperingen over het hoofd te zien. Dit verwarren van oorzaken met gevolgen zorgt ervoor dat de programma's zo begaan zijn met algemene kinderrechten dat ze de specifieke noden van kindsoldaten uit het oog verliezen. Bijna alle kinderen in Zuid-Kivu hebben nood aan scholing en levensonderhoud. Om kindsoldaten daarentegen werkelijk aan hun toekomst te laten bouwen, moeten de programma's zich er dringend meer op richten hen te helpen hun pijnlijke verleden achter zich te laten. Met alle geesten en misdaden die daarbij horen.

 

Bibliografie

Commitments to Protect Children from Unlawful Recruitment or Use by Armed
Forces or Groups , 2007
Literatuur
AMNESTY INTERNATIONAL (1999), Child Soldiers: one of the worst abuses of child
labour, http://www.amnesty.org/en/library/asset/IOR42/001/1999/en/da112587-e348…-
790733721318/ior420011999en.pdf, (laatst geraadpleegd op 4/12/2009)
AMNESTY INTERNATIONAL (2006), DRC: Children at War, Creating Hope for their
Future, http://www.amnesty.org/en/library/asset/AFR62/017/2006/en/c51c4605-d3f7…-
8743-d305bea2b2c7/afr620172006en.pdf, (laatst geraadpleegd op 4/12/2009)
AMNESTY INTERNATIONAL (2007) Democratic Republic of Congo: Disarmament,
Demobilization and Reintegration (DDR) and the Reform of the Army',
http://www.amnesty.org/en/library/asset/AFR62/001/2007/en/bc0c5b7e-d3c4…-
d305bea2b2c7/afr620012007en.pdf, (laatst geraadpleegd op 4/12/2009)
AMNESTY INTERNATIONAL BELGIQUE FRANCOPHONE (2003) Les principaux partis
qui recrutent et utilisent des enfants-soldats,
http://www.amnestyinternational.be/doc/article2848.html (laatst geraadpleegd op 4 december
2009)
ANNAN, K. (2005) In Larger Freedom: towards security, development and human rights for
126
all, New York: United Nations Publications
ARGENTI, N. (2000) 'Air Youth: Performance, Violence and the State in Cameroon' in The
Journal of the Royal Anthropological Institute, 4, 75
ARIÈS, P. (1962) Centuries of Childhood, New York: Vintage Books
ARZOUMANIAN, N. ET PIZZUTELLI, F. (2003) 'Victimes et Bourreaux: Questions de
Responsabilité Liées à la Problématique des Enfants-Soldats en Afrique' in Revue
Internationale du Croix Rouge, 85(852), 827-856
BALEGAMIRE, J. (1997) Se prendre en charge au Zaïre. Regards et stratégies des jeunes de
Bukavu facee à la crise socio-scolaire, Lausanne, Méta Editions
BALLARD, C. EN BANKS G. (2003) 'Resource Wars: the anthropology of mining' in Annual
Review of Anthropology, 32, 287-313
BARRETT, C., REARDON, T. EN WEBB, P. (2001) Nonfarm income diversification and
household livelihood strategies in rural Africa: concepts, dynamics and policy implications' in
Food Policy, 25, 315-331
BAZENGUISSA-GANGA, R. (1996) 'Milices Politiques et Bandes Armées à Brazzaville:
Enquête sur la Violence Politique et Sociale des Jeunes Déclassés' in Les Etudes du CERI, 13,
1-31
BAZENGUISSA-GANGA, R. (1999) 'Les Ninja, les Cobra et les Zoulou Crèvent l' Ecran à
Brazzaville: le Rôle les Médias et la Construction des Identités de Violence Politique' in
Revue Canadienne des Etudes Africaines, 33(2/3), 329-361
BENEDUCE, R. ET AL. (2006), 'Violence with a Purpose: Exploring the Functions and
Meaning of Violence in Democratic Republic of Congo' in Intervention, 4(1), 32-46
127
BERMAN, L. (2000) 'Surviving on the Streets of Java: homeless children's narratives of
violence.” in Discourse and Society, 11(2), 149-174
BRETT, R. (2003), 'Adolescents Volunteering for Armed Forces or Armed Groups' in Current
Issues and Comments: International review of the Red Cross, 85(852), 857-866
BURR, R. (2002) 'Global and Local Approaches to Children's Rights in Vietnam' in
Childhood, 9(1), p. 49-61
CARITAS-BUKAVU (2005) L' Evaluation du Projet DDR de la Caritas Bukavu, mimeo
CLARK, P. (2008) 'Law, Politics and Pragmatism: The ICC and Case Selection in the
Democratic Republic of Congo and Uganda' in Courting Conflict?Justice, Peace and the ICC
in Africa, Waddell, N. en Clark, P. (ed.), London: Royal African Society
COALITION TO STOP THE USE OF CHILD SOLDIERS (2007), Democratic Republic of
the Congo: Priorities for Children Associated with Armed Forces and Groups, London:
Coalition to Stop the Use of Child Soldiers
COALITION TO STOP THE USE OF CHILD SOLDIERS (2008), Child Soldiers Global
Report 2008, London: Coalition to Stop the Use of Child Soldiers
COHN, I. EN GOODWINN-GILL, G.S. (1994) Child Soldiers. The Role of Children in
Armed Conflicts, Oxford: Clarendon Press
COLLE, P. (1971 [1937]) Essai de Monographie des Bashi, Bukavu: Société des
Missionnaires d'Afrique, Pères Blancs, CELA
COLLIER, P. EN HOEFFLER, A. (2001), ‘Greed and Grievance in Civil War’ in Policy
Research Working Paper, World Bank, Washington
COLLIER, P. et al. (2003), Breaking the Conflict Trap: Civil War and Development Policy,
World Bank, Oxford University Press, Oxford,
128
COLLINSON, S. (2003) Power, Livelihoods and Conflict: Case Studies in Political Economy
Analysis for Humanitarian Action. Humanitarian Policy Group Report, n° 13, London:
Overseas Development Institute
CONNOLLY, M. EN ENNEW, J. (1996) 'Introduction: Children Out of Place' in Childhood,
3(2), p. 131-145
DAVIS, L. EN HAYNER, P. (2009) Difficult Peace, Limited Justice: Ten Years of
Peacemaking in the DRC, New York: International Center for Transitional Justice
DE BOECK, F. (1998) 'Domesticating diamonds and dollars: expenditure, identity and
sharing in Southwestern Zaire' in Development and Change, 29(4), 777-810
DE BOECK, F. (2000) 'Le “deuxième monde” et les “enfants-sorciers” en République
Démocratique du Congo' in Politique Africaine, 80, 32-57
DE FAILLY, D. (2000) 'L' Economie du Sud-Kivu 1990-2000: Mutations Profondes Cachees
par une Panne' in L' Afrique des Grands Lacs. Annuaire 2005-2006, Paris: L'Harmattan, 163-
192
DE FAILLY, D. (2002) 'Mambo Gani Yamepitika na Madini ya “Coltan”?' in Kweli?Kabisa!,
Bukavu, Bureau d'Etudes Scientifiques et Techniques (BEST)
DETRICK, S. EN DOEK, J. (1992) The United Nations Convention on the Rights of the
Child: a guide to the travaux préparatoires, Dordrecht: M. Nijhoff Publishers
DETRICK, S.(1999) A Comment on the United Nations Convention on the Rights of the
Child, Den Haag: Kluwer Law International
DIOUF, M. (2003) 'Engaging Postcolonial Cultures: African Youth and Public Space' in
African Studies Review, 46(2), 1-12
DOOM, R. EN VLASSENROOT, K. (2001) 'Violent Culture or a Culture of Violence?
Militia-Formation in Eastern Congo' in Politics and Economics of Africa, F. Columbus (ed.)
129
New York: Nova Science Publishers
DOUGLAS, M. (1966) Purity and Danger: an analysis of concept of pollution and taboo,
London en New York: Routledge and Kegan Paul
DURHAM, D. 'Youth and the Social Imagination in Africa: Introduction to Parts 1 and 2' in
Anthropological Quarterly, 73(3), 113-120
EMIZET, K. (2000) 'The Massacre of Refugees in Congo: a Case of UN Peacekeeping Failure
and International Law' in The Journal of Modern African Studies, 38(2), 163-202
ESCOBAR, A. (1995) Encountering Development: the Making and Unmaking of the Third
World, New Jersey: Princeton University Press
FAIRHEAD, J. (1993) ‘Paths of Authority: Roads, the State and the Market in Eastern Zaire’
in European Journal of Development, 4, 17–34.
FELSON, R. EN TEDESCHI, J. (1993) 'A Social Interactionist Approach to Violence: Cross-
Cultural Applications' in Violence and Victims, 8(3), 295-310
FITZPATRICK, P. EN HUNT, A. (ed) (1987) Critical Legal Studies, Oxford: Blackwell
FRIES, E. (2003), 'Steps towards Empowerment for Community Healing' in Intervention,
1(2), 40-46
GOODWIN-GILL, G.S EN COHN, I. (1994) The Role of Child Soldiers in Armed Conflict,
Oxford: Clarendon Press
GOTEC (2005) Analyse sectorielle du marché local du travail pour les EAFGA, Bukavu,
mimeo
HOFFMANN, K. (2005) Militarised Bodies and Spirits of Resistance: Armed
Governmentalities and the Formation of Militarised Subjectivities in South Kivu/DR Congo:
the Case of the Maï-Maï group of General Padiri, Meesterverhandeling, Roskilde University
130
HOFFMANN, K. (2006), Governing the 'Maquis': a Case Study of General Padiri's Maï-Maï
movement, Gent, Conflict Research Group, 14 p.
HØISKAR, A. (2001) Under Age and Under Fire: An Inquiry into the Use of Child Soldiers
1994-1998 in Childhood, 8(3), 340-360
HONWANA, A., Reintegration of youth into society in the aftermath of war,
http://www.un.org/esa/socdev/unyin/documents/namibia_honwana.pdf
HONWANA, A. (1998) 'Okusiakala O'ndalo Yokalye, Let's light a New Fire: Local
Knowledge in the Post-War Reintegration of War Affected Children in Angola' in
Consultancy Report for CCF Angola
HONWANA, A. (2000) 'Innocents et Coupables: les Enfants Soldats comme Acteurs
Tactiques'
in Politique Africaine, 80, 58-68
HONWANA, A. (2001) 'Children of War: Understanding War and War Cleansing in
Mozambique and Angola' in Civilians in War, Simon Chesterman (ed.), Boulder: Lynne
Rienner Publishers, 123-142
HONWANA,A. (2005) ‘Healing and Social Reintegration in Mozambique and Angola’ in
Roads to Reconciliation, Skaar, E.et al. (eds) Oxford: Lexington Books
HONWANA, A. (2006a) Child Soldiers in Africa, Philadelphia: University of Pennsylvania
Press.
HONWANA, A. (2006b) 'Child Soldiers: Community Healing and Rituals in Mozambique
and Angola' in International Perspectives on Youth, Conflict and Development, Daiute, C.et
al. (ed.), Oxford: Oxford University Press.
HONWANA, A. EN DE BOECK, F. (ed.) (2005) Makers and Breakers: Children and Youth
in
131
Postcolonial Africa, Oxford, New York: James Currey and Africa World Press
HUMAN RIGHTS WATCH (2006), What Future? Factors pushing children into the street,
http://www.hrw.org/en/node/11435/section/7, laatst geraadpleegd op 4/12/2009
HUMAN RIGHTS WATCH (2007), Mixage: an attempted solution fails,
www.hrw.org/reports/2007/drc1007/6.htm (laatst geraadpleegd op 4/12/2009)
INTERNATIONAL CRISIS GROUP (1998) 'Congo at War: a Briefing of the Internal and
Exernal Players in the Central African Conflict' in Africa Report, Brussel-Nairobi
INTERNATIONAL CRISIS GROUP (1999) 'Africa's Seven Nation War' in Africa Report,
Brussel-Nairobi
INTERNATIONAL CRISIS GROUP (2000) 'Scramble for the Congo: Anatomy of an Ugly
War' in Africa Report, Brussel-Nairobi
INTERNATIONAL CRISIS GROUP (2005) 'The Congo's Transition is Failing: Crisis in the
Kivus' in Africa Report, Brussel-Nairobi
INTERNATIONAL RESCUE COMMITTEE (2003) Mortality in the Democratic Republic of
Congo: Results of a Nationwide Survey, New York: International Rescue Committee
INVERNIZZI, A. (2002) 'Are children entitled to contribute to international policy making? A
critical view of children's participation in the international campain for the elimination of
child labour' in International Journal of Children's Rights, 10 (4), 403-431
JACKSON, S. (2001) ' “Nos Richesses Sont Pillées! Economies de Guerre et Rumeurs de
Crime au Kivu' in Politique Africaine, 84, 117-135
JACKSON, S. (2002) 'Making a Killing: Criminality and Coping in the Kivu War Economy'
in Review of African Political Economy, 93(4), 517-536
JACKSON, S. (2003) 'Fortunes of War: the Coltan Trade in the Kivu's' in Power, Livelihoods
132
and Conflict: Case Studies in Political Economy Analysis for Humanitarian Action, S.
Collinson (ed.), London: Overseas Development Institute
JACOBY, T. (2008) Understanding conflict and violence: theoretical and interdisciplinary
approaches, New York: Routledge
JAMES, A. EN PROUT, A. (1997), Constructing and Reconstructing Childhood, Londen:
Falmer Press
JEWSIEWICKI, B. (1989) The Formation of Political Culture of Ethnicity in the Belgian
Congo. in The Creation of Tribalism in Southern Africa, L. Vail (ed.), London, James Currey,
324-355
JEWSIEWICKI, B. (2001), 'Vivre dans la Guerre: Imaginaires et Pratiques Populaires de la
Violence en RDC' in Politique Africaine, 84, 5-15
JOURDAN, L., Bambini-soldato e giovani combattenti: Il caso della Repubblica
Democratica del Congo, mimeo
JOURDAN, L. (2004) 'Being at War, Being Young: Violence and Youth in North Kivu' in
Conflict and Social Transformation in Eastern DR Congo, Vlassenroot, K. en Raeymaekers,
T. (eds.), Gent, Academia Press, 157-176
KABANGA, D. (2005), 'Le Remodelage du Paysage Socio-economique dans les Zones de
Confit du Nord Kivu et du Maniema (R.D. Congo) in L' Afrique des Grands Lacs. Annuaire
1998-1999, Paris: L'Harmattan, 235-261
KALSKSMA-VAN LITH, B. (2007), 'Psychosocial Intervention for Children in War-Affected
Areas: the State of the Art' in Intervention, 5(1), 3-17
KEEN, D. (1998) 'The Economic Functions of Violence in Civil Wars' in Adelphy Paper 320,
London: Oxford University Press for the International Insitute for Strategic Studies
KELMAN, M. (1987) A Guide to Critical Legal Studies, Cambridge: Harvard University
133
Press
KRIJN, P. EN RICHARDS, P. (1998) 'Jeunes Combattants Parlant de la Guerre et de la Paix
en Sierra Leone' in Cahiers d'Etudes Africaines, 150(150/152), 581-617
KUHN, T.S. (1962), The Structure of Scientific Revolutions, University of Chicago Press,
Chicago, 1962.
LECOUTERE, E. et al. (2008) Conflict, Food Insecurity and Fragility in Eastern D.R.
Congo, Gent: Conflict Research Group
MACHEL, G. (1996) The impact of armed conflict on children, New York: UNICEF en
United Nations
MARARO, S. (2003) L'administration AFDL/RCD au Kivu (novembre 1996-mars 2003):
stratégie et bilan in L' Afrique des Grands Lacs. Annuaire 2002-2003, Marysse, S. (ed.),
Paris, Harmattan, 2003, p. 171-205
MARARO, S. (2006) L' Est de la République Democratique du Congo: Dix Ans entre la
Guerre et la Paix' in L' Afrique des Grands Lacs. Annuaire 2005-2006, Paris, L'Harmattan,
261-285
MARYSSE, S. EN REYNTJENS, F. (ed.) (2005), The Political Economy of the Great Lakes
Region in Africa: the Pitfalls of Enforced Democracy and Globalization, New York: Palgrave
MacMillan
MASSON, P. (1966) Trois Siècles chez les Bashi, Bukavu: la Presse congolaise, 170 p.
MAXWELL, D. EN WIEBE, K. (1999) 'Land Tenure and Food Security: Exploring Dynamic
Linkages' in Development and Change, 30(4), 825-849
MCCONNAN, I. EN UPPARD, S. (2002) Children, not Soldiers: guidelines for working with
child soldiers and children associated with fighting forces., London: Save the Children
134
MCINTYRE, A. (2003) 'Rights, Root Causes and Recruitment: the Youth Factor in Africa's
Armed Conflicts' in African Security Review, 12(2)
MCVEIGH, J., MAGUIRE, S. EN WEDGE, J. (2007) Stolen Futures: the reintegration of
children affected by armed conflict, Londen: Save the Children
MEARSHEIMER, J. (1983), Conventional Deterrence, Cornell University Press, New York
MEARSHEIMER, J. (2001), The Tragedy of Great Power Politics, Norton, New York
MELS, C., DERLUYN, I., BROEKAERT, E. EN ROSSEEL Y. (2009) 'Screening for
Traumatic Exposure and Posttraumatic Stress Symptoms in Adolescents in the War-Affected
Eastern Democratic Republic of Congo' in Archives of Pediatrics and Adolescent Medecine,
163(6), 525-530
MUGISHO, E. (2000) L'Emergence d'un Phénomène Resistant au Sud-Kivu (1996-2000) in
L' Afrique des Grands Lacs. Annuaire 1998-1999, Paris: L'Harmattan, 193-228
MULYUMBA WA MAMBA, I. (1976) La structure sociale des Balega-Basile,
Doctoraatsthesis, ULB
MULYUMBA WA MAMBA, I. (1968) 'La croyance religieuse des lega traditionnels' in
Etudes Congolaises, 8(3), 1-14
MURRAY, C. (2001), Livelihood Research: Some Conceptual and Methodological Issues,
Manchester: Chronic Poverty Research Centre
MURPHY, W. (2003) ' Military Patrimonialism and Child Soldier Clientalism in the Liberian
and Sierra Leonean Civil Wars' in African Studies Review, 46(2), 61-87
NAMEGABE, P. (2005) 'Le Pouvoir Traditionnel au Sud-Kivu de 1998-2003: Role et
Perspectives' in L'Afrique des Grands Lacs. Annuaire 2004-2005, Paris, L'Harmattan, 2005,
209-234
135
OLSEN, F. (1992) ‘Some Feminist Approaches to the United Nations Convention on the
Rights of the Child’ in International Journal of Law, Policy and the Family, 6(1), 192-220
OUCHINSKY, A. (1966) 'Elements de codification des coutumes foncières du Bushi' in
Masson, P., Trois Siècles chez les Bashi, Bukavu: la Presse Congolaise
RÉPUBLIQUE DÉMOCRATIQUE DU CONGO (2004) Manuel d'opérations: cadre
operationnel pour enfants associés aux forces et groupes armées, Kinshasa
RÉPUBLIQUE DÉMOCRATIQUE DU CONGO: MINISTÈRE DU PLAN (2004) Rapport
Final des Consultations Participatives de la Base pour l'Elaboration du Document de
Stratégies de Réduction de la Pauvreté (DSRP) Ville de Bukavu – Province du Sud Kivu,
Kinshasa: Ministère de Plan de l' RDC
RÉPUBLIQUE DÉMOCRATIQUE DU CONGO: PROVINCE DU SUD KIVU (2006),
Document de Stratégie de la Croissance et de la Réduction de la Pauvreté (Draft 04)
RÉPUBLIQUE DÉMOCRATIQUE DU CONGO: MINISTÈRE DU PLAN ET DE
RÉCONSTRUCTION EN UNICEF (2002) Enquête Nationale sur la Situation des Enfants et
des Femmes MICS2/2001: Rapport d'Analyse, Kinshasa, République Démocratique du Congo
REYNOLDS, P., NIEUWENHUYS, N. EN HANSON, K. (2006) 'Refractions of Children's
Rights in Development Practice: A view from anthropology – Introduction' in Childhood,
13(3), p. 291-302
REYNTJENS, F. (2000) 'The First African World War' in Africa Now, 22(6), 22-26
RICHARDS, P. (1996) Fighting for the Rainforest: war, youth and resources in Sierra Leone,
London: James Currey
SAVE THE CHILDREN (2005a) Child Rights Programming: how to apply rights-based
approaches to programming. A handbook for International Save the Children Alliance
136
Members, Stockholm: Save the Children Sweden
SAVE THE CHILDREN (2005b) Forgotten Casualties of War:girls in armed conflict,
London: Save the Children
SAVE THE CHILDREN (2009) How We Work: Our Approach to Realising Children's Rights
through Country Programmes, London: Save the Children UK
SCHEPER-HUGHES, N EN SARGENT, C. (1998) Small Wars: the cultural politics of
childhood, Berkeley: University of California Press
SHAW, R. (2007). “Memory Frictions: Localizing Truth and Reconciliation in Sierra
Leone.”in
International Journal of Transitional Justice, 1,183-207
THOMAS, N. EN CAMPLING, J. (2002) Children, Family and the State: decision making
and child participation, Bristol: the Policy Press
UNICEF (1998) Executive directive:A Human Rights Approach to UNICEF Programming for
Children and Women: What it is, and Some Changes it Will Bring, CF/EXD/1998-04,
UNICEF (2003), UNICEF and the Human Rights Based Approach to Programming,
www.undp.org/governance/cdromhr/unreport/unicef.doc (laatst geraadpleegd op 4/12/2009)
UNICEF (2005) The State of the World's Children: Chidlhood under Threat, New York:
UNICEF
UNICEF (2007a) UNICEF Humanitarian Action in the Democratic Republic of the Congo,
New York: UNICEF
UNICEF (2007b) Implementation handbook for the Convention on the Right of the Child,
Geneva: UNICEF
UNICEF (2009), Machel Study Ten Year Strategic Review: Children and Conflict in a
137
Changing World, UNICEF, New York, 224 p.
UNICEF Bukavu (2008) Country Programme Action Plan: Update South Kivu, mimeo
UNITED NATIONS (2006), Integrated Disarmament, Demobilisation and Reintegration
Standards, United Nations Publications, New York, 2006
UNITED NATIONS SECRETARY GENERAL, Report of the Secretary-General on Children
and Armed Conflict in the Democratic Republic of Congo; 2006 (S/2006/389); 2007
(S/2007/391)
UNITED NATIONS COMMISSION ON HUMAN SECURITY (2003), Human Security
Now, New York: United Nations Publications
UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME (1990) The Human Development
Report 1990, New York: Oxford University Press
UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME (2005) The Human Development
Report 2005, New York: Oxford University Press
UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME (2009) Province du Sud Kivu: Profil
Resumé sur la
Pauvreté et les Conditions de Vie des Menages, Kinshasa: United Nations Development
Program
UTAS, M. (2005) ‘Agency of Victims: Young Women in the Liberian Civil War’ in Makers
and Breakers: Children and Youth in Postcolonial Africa, Honwana, A. en De Boeck, F. (eds.)
Oxford, New York: James Currey and Africa World Press
VAN ACKER, F. (1999), 'La “Pembénisation” du Haut-Kivu: Opportunisme et Droits
Fonciers Revisités' in L' Afrique des Grands Lacs. Annuaire 1998-1999, Paris, L'Harmattan
VAN ACKER, F. (2000), 'Of Clubs and Conflict: the Dissolvant Power of Social Capital in
138
Kivu (DR Congo)' in Working Papers Series, Antwerp: University of Antwerp, faculty of
applied economics
VAN ACKER, F. EN VLASSENROOT, K. (2001), 'Les “Maï-Maï” et les Fonctions de la
Violence Milicienne dans l'Est du Congo in Politique africaine, 84, 103 – 116
VAN ACKER, F. EN VLASSENROOT, K. (2001) 'Youth and Conflict in Kivu: “komona
clair”' in Journal of Humanitarian Assistance, 2000
VLASSENROOT, K. (2000) 'Identity and Insecurity. The Building of Ethnic Agendas in
South Kivu' in Politics of Identiy and Economics of Conflict in the Great Lakes Region, R.
Doom en G. Goris (ed.)
VLASSENROOT, K. (2002) 'Violence et Constitution des Milices dans l'Est du Congo: le Cas
des Mayi-Mayi' in L' Afrique des Grands Lacs. Annuaire 2001-2002, Paris, L'Harmattan, 115-
150
VLASSENROOT, K. EN RAEYMAEKERS, T. (2004) Conflict and Social Transformation in
Eastern DR Congo, Gent: Academia Press
VERHEY, B. (2003), Going Home: Demobilising and reintegrating child soldiers in the
Democratic Republic of Congo, London: Save the Children
VERHEY, B. (2004) Reaching the Girls: Study on Girls Associated with Armed Forces and
Groups in the Democratic Republic of Congo, London: Save the Children-UK
VERHOEVE, A. (2004) 'Conflict and the Urban Space: the socio-economic impact of the
conflict on the city of Goma' in Conflict and Social Transformation in Eastern-Congo,
Vlassenroot, K. en Raeymaekers, T. (ed.), Gent: Academia Press, 103-123
VICTOR, L. (2007) ' “Abomination”: Local belief systems and international justice' in Field
Notes, 5, 1-14
VINCK, P. et al.. (2008) Living With Fear: A Population-Based Survey on Attitudes about
139
Peace, Justice and Social Reconstruction in Eastern Democratic Republic of Congo,
Berkeley: University of California
VISMAN, E. (2005), Reaching All: Core Principles for Working with Children Associated
With Armed Groups and Forces, London: Save the Children
WAR CHILD (2007) Child Soldiers: the Shadow of Their Existence,
http://www.warchild.nl/download.php?fileId=1357, (laatst geraadpleegd op 4/12/2009)
WATCHLIST ON CHILDREN AND ARMED CONFLICT (2003) Impact des conflits armés
sur les enfants en République démocratique du Congo (RDC), New York: Watchlist on
Children and Armed Conflict,
WALTZ, K. (1979) Theory of International Politics. New York: McGraw-Hill
WATERS, M. (1996), 'Human Rights and the Universalisation of Interests: Towards a Social
Constructionist Approach' in Sociology, 30(3), p. 593-600
WENDT A. (1992), 'Anarchy is what the States Make of it: The Social Construction of Power
Politics' in International Organization, 46 (2), 391-425
WENDT A. (1999), Social Theory of International Politics, Cambridge: Cambridge
University Press,
Wessells, M. (2000) 'How We Can Prevent Child Soldiering' in Peace Review, 12(3), 407-413
WEST AFRICA REINTEGRATION WORKING GROUP (2007) Inter-agency Guidelines for
Developing Reintegration Programmes for Children Affected by Armed Conflict in West
Africa: field test version, Freetown: Save the Children UK
WHITE, S. (2007) 'Children's Rights and the Imagination of Community in Bangladesh' in
Childhood, 14(4), p. 505-520
WORLD BANK (2005) Education in the Democratic Republic of Congo, New York: World
Bank

Universiteit of Hogeschool
Internationale betrekkingen en diplomatie
Publicatiejaar
2010
Share this on: