De Europeanisering van het Nationaal Buitenlands Beleid. De impact van het EU-lidmaatschap op het Belgisch Congobeleid.

Sophany Ramaen
Sophany RamaenHet koloniaal verleden van de EU-lidstaten. Een kans of een last voor België? 2010 was het jaar van de Democratische Republiek Congo (DRC). Dan vierde het land zijn vijftig jaar onafhankelijkheid. Ook bij ons werd er meegevierd. Talloze lezingen, debatten en tentoonstellingen zorgden voor een nooit geziene publieke belangstelling voor de DRC. Denk maar aan het succes van ‘Congo. Een geschiedenis’ van David Van Reybrouck of aan de reeks ‘Bonjour Congo’ van Rudi Vranckx op Canvas.

De Europeanisering van het Nationaal Buitenlands Beleid. De impact van het EU-lidmaatschap op het Belgisch Congobeleid.

Sophany Ramaen

Het koloniaal verleden van de EU-lidstaten. Een kans of een last voor België?

 

2010 was het jaar van de Democratische Republiek Congo (DRC). Dan vierde het land zijn vijftig jaar onafhankelijkheid. Ook bij ons werd er meegevierd. Talloze lezingen, debatten en tentoonstellingen zorgden voor een nooit geziene publieke belangstelling voor de DRC. Denk maar aan het succes van ‘Congo. Een geschiedenis’ van David Van Reybrouck of aan de reeks ‘Bonjour Congo’ van Rudi Vranckx op Canvas. Ondanks het succes van de evenementen rond de voormalige kolonie blijven de relaties tussen België en de DRC gespannen. Er heerst een haat-liefde verhouding in de hoogste rangen, waarbij de ene politicus onomwonden zegt wat er allemaal verkeerd loopt in het land en de andere met zalvende woorden invloed tracht uit te oefenen.

In een tijd waarin de EU een toenemende invloed lijkt uit te oefenen op het beleid van haar lidstaten vroegen we ons af wat de rol is van de EU in het Belgisch Congobeleid. Als we het Belgisch buitenlands beleid onder de loep nemen dan merken we enerzijds de toenemende invloed van de Europese Unie. Zo wordt de beslissing om over te gaan op sancties tegen bepaalde landen niet op nationaal niveau genomen, maar is het de EU die daarover beslist (zoals de Syrische olieboycot illustreert). Ook het Verdrag van Lissabon heeft de invloed van de EU op het nationaal buitenlands beleid verder geïnstitutionaliseerd (onder andere door de oprichting van de Europese dienst voor extern optreden en de aanstelling van de Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor het buitenlands- en veiligheidsbeleid). Die toenemende Europese invloed geldt des te meer voor de lidstaten in de schaduw van hun grote broers. Anderzijds blijft België dankzij zijn jarenlange expertise en ervaring in Centraal-Afrika een toonaangevende stem in de Afrikapolitiek. België heeft in de DRC een invloed die zijn economisch en geostrategisch gewicht ver overtreft. België luistert naar de EU en de EU luistert naar België. Maar hoe vertaalt de impact van het EU-lidmaatschap op het Belgisch Congobeleid zich concreet?

In deze masterproef staat die onderzoeksvraag centraal. Het onderzoek wordt gekaderd in het analytisch raamwerk dat het concept ‘europeanisering’ biedt. Europeanisering duidt op de wederzijdse invloed tussen de instellingen van de EU en die van de lidstaten. Het nationaal beleid wordt beïnvloed door Europese regelgeving, richtlijnen en zowel formele als informele bijeenkomsten (d.i. de top down benadering). Anderzijds investeren de lidstaten naargelang hun middelen in lobbywerk en in hun permanente vertegenwoordiging om het Europees beleid mee vorm te geven (d.i. de bottom-up benadering). Europeanisering is dus een cyclisch proces. De top down benadering staat in het onderzoek centraal.

Daar het Belgisch Congobeleid een breed onderwerp is, worden in de masterproef enkele afbakeningen gemaakt. Zo omvat het Belgisch Congobeleid louter de huidige direct bilaterale samenwerking op vlak van diplomatieke relaties, het ontwikkelingsbeleid en de militaire samenwerking. Om meerdere redenen is het niet eenvoudig de impact van de EU op het Belgisch Congobeleid in kaart te brengen. Ten eerste worden op vlak van buitenlands beleid geen expliciete eisen geformuleerd door de EU (wat wel het geval is voor bijvoorbeeld milieunormen). Dit zorgt voor vaagheid aan de vraagzijde van de EU. Ten tweede is het causaal verband tussen de EU en nationale veranderingen niet altijd duidelijk. Veranderingen op nationaal niveau kunnen ook reacties zijn op globale uitdagingen, zoals de financiële crisis. Veranderingen aanduiden als gevolg van het EU-lidmaatschap kan dus het gevaar inhouden dat het proces europeanisering overschat wordt. Ten slotte is de focus op de relaties tussen de lidstaten en de voormalige kolonies opvallend afwezig in de academische literatuur.

De EU beïnvloedt het buitenlands beleid van haar lidstaten op meerdere manieren. Voor het Belgisch Congobeleid gebeurt dit op een ‘zachte’ manier. Dit betekent dat er geen wettelijke regels zijn waaraan België zich moet houden, maar enkel richtlijnen. Het is meer een proces van socialisering dan van gedwongen, formele aanpassing. De doelstellingen zijn vooral een duidelijke identiteit creëren en collectieve actie ondernemen. De EU realiseert dit door ter plaatse aanwezig te zijn door het sturen van Speciale Vertegenwoordigers en EU-delegaties (de vroegere vertegenwoordiging van de Europese Commissie), met alle partners overlegmomenten te realiseren en in te staan voor de financiering van projecten. De Speciale Vertegenwoordiger van de EU voor de regio van de Grote Meren heeft het mandaat om pogingen tot het oplossen van conflicten in de regio aan te moedigen, de werking van de Verenigde Naties en de Afrikaanse Unie te ondersteunen en regelmatig contacten te onderhouden met de regionale regeringen. De EU heeft ook civiele operaties lopen in de DRC (EUPOL RDC, EUSEC RDC ). Die hebben als doelstelling de institutionele structuren van de veiligheidssector in de DRC te versterken om zo de voorwaarden te scheppen voor een stabiele en duurzame ontwikkeling.

Op die manier streeft de EU naar een gemeenschappelijke agenda. Dit schept een kader waarbinnen de lidstaten zich vrij kunnen bewegen. Ook België past zich aan. Het overleg met de andere partnerlanden moet de dupliciteit van de middelen verhinderen. Dit leidt tot schaalvoordelen en efficiënter beleid. Volgens respondenten die dagelijks het Belgisch Congobeleid vorm geven binnen de diplomatie, het ontwikkelingsbeleid en de militaire samenwerking voelt België dit echter niet aan als een belemmering, maar als een opportuniteit om het eigen buitenlands beleid te versterken. Het Europees niveau biedt de kans om zich wereldwijd te profileren en niet om het koloniaal verleden te dumpen.

2010 was het jaar van de Democratische Republiek Congo. Late we hopen dat die opflakkering van aandacht voor onze ex-kolonie ook een duurzaam effect heeft. Want de DRC is een land die nood heeft aan hulp. De DRC is een staat waar corruptie welig tiert, waar dagelijks honderden vrouwen worden verkracht, waar het regime steeds repressiever optreedt tegen de vrije meningsuiting en mensenrechtenactivisme en waar het leger haar volk niet beschermt, maar plundert. Toch mag deze negatieve spiraal van geweld en corruptie niet leiden tot een “Congo fatigue”. De viering van de 50 jaar onafhankelijkheid heeft de DRC weer dichter bij de Belgen gebracht. Die interesse is nodig, niet zozeer uit schuldgevoel – hoeveel generaties na de kolonisatoren blijven schuldig voor hun daden? – maar wel uit humanitaire redenen en solidariteit. Daarom moeten de schrijnende toestanden niet enkel België, maar de hele internationale gemeenschap beroeren. Laten we dus hopen dat ook 2011 het jaar van de DRC zal zijn, met de verkiezingen in het vooruitzicht.

 

Bibliografie

Bibliografie

Boeken

BULMER, S. & LEQUESNE, C. (eds.) (2005). The Member States and the European Union. New York: Oxford University Press, 399p.

COOLSAET, R. (2001). België en zijn buitenlandse politiek. 1830 – 2000. Leuven: Uitgeverij van Halewyck, 725p.

COPPIETERS, B., EMERSON, M., HUYSSEUNE, M., KOVZIRIDZE, T., NOUTCHEVA, G., TOCCI, N. et al. (2004). Europeanisering en conflictoplossing. Case-studies uit de Europese periferie. Gent: Academia Press, 270p.

COWLES, M. G., RISSE, T., CAPORASO, J. (eds.) (2001). Europeanization and Domestic Change. Transforming Europe. Ithaca: Cornwell University Press, 272p.

CROS, M-F. & MISSER, F. (2010). Le Congo (RDC) de A à Z. Brussel : André Versaille éditeur, 239p.

GROSS, E. (2009). The Europeanization of National Foreign Policy: Continuity and Change in European Crisis Management. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 194p.

KASSIM, H., PETERS, B. H. & WRIGHT, V. (eds.) (2000). The National Co-ordination of EU Policy. New York: Oxford University Press, 269p.

MANNERS, I. & WHITMAN, R. G. (eds.) (2000). The Foreign Policies of European Union Member States. Manchester: Manchester University Press, 284p.

TONRA, B. (2001). The Europeanisation of National Foreign Policy. Dutch, Danish and Irish Foreign Policy in the European Union. Aldershot: Ashgate, 305p.

Artikels uit wetenschappelijke tijdschriften en verzamelwerken

BÖRZEL, T. (2005). Europeanization: How the European Union Interacts with its Member States. In S. BULMER & C. LEQUESNE (eds.), The Member States and the European Union. New York: Oxford University Press, pp. 45-69.

BÖRZEL, T. & RISSE, T. (2003). Conceptualizing the Domestic Impact of Europe. In K. FEATHERSTONE & C. M. RADAELLI (eds.), The Politics of Europeanization. New York: Oxford University Press, pp. 58-80.

BULMER, S. & BURCH, M. (2005). The Europeanization of UK government: from quiet revolution to explicit step-change? In Public Administration, 83 (4), 861-890.

BULMER, S. & RADAELLI, C. M. (2005). The Europeanization of National Policy. In S. BULMER & C. LEQUESNE (eds.), The Member States and the European Union. New York: Oxford University Press, pp. 338-359.

COLE, A. & Drake, H. (2000). The Europeanization of the French polity: continuity, change and adaptation. In Journal of European Public Policy, 7 (1), 26-43.

COOLSAET, R. & NASRA, S. (2009). Buitenlands beleid in België: beleid onder binnenlandspolitieke druk. In Studia Diplomatica, september 2009, 12p.

COOLSAET, R. & SOETENDORP, B. (2000). Belgium and the Netherlands. In I. MANNERS & R. G. WHITMAN (eds.), The Foreign Policies of European Union Member States. Manchester: Manchester University Press, pp. 128-143.

COWLES, M. G. (2002). [untitled] In The American Political Science Review, 96 (3), 691-692.

ECONOMIDES, S. (2005). The Europeanization of Greek Foreign Policy. In West European Politics, 28 (2), 471-491.

FEATHERSTONE, K. (2003). Introduction: In the Name of ‘Europe’. In K. FEATHERSTONE & C. M. RADAELLI (eds.), The Politics of Europeanization. New York: Oxford University Press, pp. 3-22.

FEATHERSTONE, K. & RADAELLI, C. M. (2003). A Conversant Research Agenda. In K. FEATHERSTONE & C. M. RADAELLI (eds.), The Politics of Europeanization. New York: Oxford University Press, pp331-341.

HAAS, P. M. (1992). Introduction: Epistemic Communities and International Policy Coordination. In International organization, 46 (1), 1-36.

HOEBEKE, H. (2006). The Politics of Transition in the DRC. In Africa Policy and Research Notes, IRRI-KIIB CENTRAL AFRICA PROGRAM, nr. 1, 15p.

HOEBEKE, H. (2007). The EU and “Conflict Peacebuilding” in the DRC. In Studia Diplomatica, 60 (1), 43-58.

HOEBEKE, H. (2010). DRC Politics. The Politics of Continuity? In The african.org, magazine of the Institute for Security Studies, Issue 5, februari/maart 2010, 3p.

KASSIM, H. (2003). Meeting the Demands of EU Membership: The Europeanization of National Administrative Systems. In K. FEATHERSTONE & C. M. RADAELLI (eds.), The Politics of Europeanization. New York: Oxford University Press, pp. 83-111.

KASSIM, H. (2005). The Europeanization of Member State Institutions. In S. BULMER & C. LEQUESNE (eds.), The Member States and the European Union. New York: Oxford University Press, pp. 285-316.

KEATING, M. (2004). Exploring Europeanization. In International Studies Review, 6 (3), 481-482.

KETS, E. (2007). Kuifje en Tintin kibbelen in Afrika. Vlaams-Waalse spanningen in het Belgische Congobeleid. In Internationale Spectator, 61 (11), 533-538.

KNILL, C. & LEHMKUHL, D. (2002). The national impact of European Union regulatory policy: Three Europeanization mechanisms. In European Journal of Political Research, 41, 255-280.

LADRECH, R. (1994). Europeanization of Domestic Politics and Institutions: The Case of France. In Journal of Common Market Studies, 32 (1), 69-88.

OLSEN, J.P (2002). The Many Faces of Europeanization. In Journal of Common Market Studies, 40 (5), 921-952.

ORBIE, J. (2008). The European Union’s Role in World Trade: Harnessing Globalisation? In J. Orbie (ed.), Europe’s Global Role. Farnham: Ashgate, pp35-66.

RADAELLI, C.M. (2003). The Europeanization of Public Policy. in K. FEATHERSTONE & C. M. RADAELLI (eds.), The Politics of Europeanization. New York: Oxford University Press, pp. 27-56.

SMITH, M. E. (2000). Conforming to Europe: the domestic impact of EU foreign policy cooperation. In Journal of European Public Policy, 7 (4), 613-631.

SMITH, M. E.(2004). Toward a theory of EU foreign policy-making: multi-level governance, domestic politics, and national adaptation to Europe’s common foreign and security policy. In Journal of European Public Policy, 11 (4), 740-758.

VERSLUYS, H. (2008) European Union Humanitarian Aid: Lifesaver or Political Tool? In J. Orbie (ed.), Europe’s Global Role. Farnham: Ashgate, pp91-115.

WONG, R. (2005). The Europeanization of Foreign Policy. In C. HILL & M. SMITH (eds.), International relations and the European Union, Oxford: Oxford university press, pp. 134-153.

WONG, R. (2007) Foreign Policy. In P. GRAZIANO & P. VINK (eds.), Europeanization: new research agendas. Basingstoke: Palgrave Macmillan, pp. 321-334.

Elektronische bijdragen

AMBASSADE VAN BELGIE IN KINSHASA (s.d.). Politieke sectie. Geraadpleegd op 30 april 2011 op http://www.diplomatie.be/kinshasanl/default.asp?id=33&mnu=33.

AMBASSADE VAN BELGIE IN KINSHASA (s.d.). Militaire sectie. Geraadpleegd op 30 april 2011 op http://www.diplomatie.be/kinshasanl/default.asp?id=35&mnu=35.

CSASZI, L. (2008). Handelsregelingen voor ontwikkelingslanden. Geraadpleegd op 12 mei 2011 op http://circa.europa.eu/irc/opoce/fact_sheets/info/data/relations/genera….

DOUAUD, A. & CAPRILE, A. (2008). Betrekkingen met de landen van Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan: van de overeenkomsten van Yaoundé en Lomé tot de overeenkomst van Cotonou. Geraadpleegd op 12 mei 2011 op http://circa.europa.eu/irc/opoce/fact_sheets/info/data/relations/genera….

ECHO (2009). “Les finances d’ECHO”, Geraadpleegd op 1 maart 2011 op http://ec.europa.eu/echo/funding/finances_fr.htm.

ECHO (2010a). Plan de mise en œuvre humanitaire: République Démocratique du Congo. s.l., 7p. Geraadpleegd op 3 maart 2011 op http://ec.europa.eu/echo/files/funding/decisions/2011/HIPs/DRC_fr.pdf.

EUROPA (2007). Opname van het Europees Ontwikkelingsfonds in de begroting. Geraadpleegd op 3 maart 2011 op http://europa.eu/legislation_summaries/development/african_caribbean_pa….

EUROPESE DELEGATIE IN DE DRC (s.d.). Appui aux finances publiques. s.l., 2p. Geraadpleegd op 3 maart 2011 op http://ec.europa.eu/delegations/rdc/documents/eu_rdc/022.03.pdf.

EUROPESE DELEGATIE IN DE DRC (s.d.). Les instruments de soutien de la Commission européenne en faveur du secteur privé en RDC. s.l., 4p. Geraadpleegd op 3 maart 2011 op http://ec.europa.eu/delegations/rdc/documents/eu_rdc/022.06.01_secteur_….

EUROPESE DELEGATIE IN DE DRC (s.d.). Accords de partenariat économique intérimaires : Questions et Réponses. s.l., 6p. Geraadpleegd op 3 maart 2011 op http://ec.europa.eu/delegations/rdc/documents/eu_rdc/ape_faq.pdf.

EUROPESE DELEGATIE IN DE DRC (s.d.). Après presque 40 ans sans consultation populaire, les Congolais ont voté. s.l., 1p. Geraadpleegd op 3 maart 2011 op http://ec.europa.eu/delegations/rdc/documents/eu_rdc/025_03_elections_f….

EUROPESE DELEGATIE IN DE DRC (s.d.). L’opération Artemis. s.l. 1p, Geraadpleegd op 3 maart 2011op http://ec.europa.eu/delegations/rdc/documents/eu_rdc/025_01_artemis_fr….

EUROPESE DELEGATIE IN DE DRC (s.d.). Sécuriser les élections : la mission de l’EUFOR. s.l., 1p. Geraadpleegd op 3 maart 2011 op http://ec.europa.eu/delegations/rdc/documents/eu_rdc/025_02_eufor_fr.pdf.

EUROPESE DELEGATIE IN DE DRC (s.d.). Présentation Accord de Partenariat. Geraadpleegd op 30 april 2011 op http://eeas.europa.eu/delegations/congo_kinshasa/eu_rdc/trade_relation/….

FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (2009). De Belgisch-Congolese samenwerking. s.l., 2p. Geraadpleegd op 11 april 2011 op http://www.diplomatie.be/kinshasanl/media/kinshasanl/061109abos.pdf.

FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (2010a). Partners in gouvernementele samenwerking. Te raadplegen op http://diplomatie.belgium.be/nl/Beleid/Ontwikkelingssamenwerking/Partne… (laatst geraadpleegd op 11 april 2011).

FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (2010b). Humanitaire hulp. Te raadplegen op http://diplomatie.belgium.be/nl/Beleid/Ontwikkelingssamenwerking/Partne… (laatst geraadpleegd op 17 mei 2011).

FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (2010c). EU en ontwikkelingsbeleid. Te raadplegen op http://diplomatie.belgium.be/nl/Beleid/Europese_Unie/belgie_en_de_eu/eu… (laatst geraadpleegd op 17 mei 2011).

NBB (Nationale bank van België) (2010). Jaargegevens van de buitenlandse handel van België met de DRC volgens het nationaal concept voor 2010. Geraadpleegd op 7 mei 2011 op http://www.nbb.be/sdb/TableViewer/tableView.aspx.

VANACKERE, S. (2010a). Het Belgische beleid ten aanzien van Congo. Toespraak van minister van Buitenlandse Zaken van 7 oktober 2010 aan de KU Leuven. Geraadpleegd op 4 mei 2011 op http://www.diplomatie.be/kinshasafr/media/kinshasafr/20101007discsvnl.p….

Council Common Positions & Council Joint Actions

COUNCIL JOINT ACTION 96/250/CFSP of 25 March 1996 appointing the European Union Special Representative for the African Great Lakes Region, amended by COUNCIL JOINT ACTION 2003/447/CFSP of 8 December 2003; COUNCIL JOINT ACTION 2004/530/CFSP of 28 June 2004; COUNCIL JOINT ACTION 2005/586/CFSP of 2 February 2005; COUNCIL JOINT ACTION 2006/122/CFSP of 20 February 2006.

COUNCIL COMMON POSITION 2003/319/CFSP of 8 May 2003 concerning European Union support for the implementation of the Lusaka Ceasefire Agreement and the peace process in the Democratic Republic of Congo (DRC) and repealing Common Position 2002/203/CFSP.

COUNCIL JOINT ACTION 2003/423/CFSP of 5 June 2003 on the European Union military operation in the Democratic Republic of Congo.

COUNCIL JOINT ACTION 2004/847/CFSP of 9 December 2004 on the European Union Police Mission in Kinshasa (DRC) regarding the Integrated Police Unit (EUPOL ‘Kinshasa’), amended by Council Joint Action 2005/822/CFSP of 21 November 2005; Council Joint Action 2006/300/CFSP of 21 April 2006.

COUNCIL JOINT ACTION 2005/355/CFSP of 2 May 2005 on the European Union mission to provide advice and assistance for security sector reform in the Democratic Republic of the Congo (DRC), amended by Council Joint action 2005/868/CFSP of 1 December 2005; Council Joint Action 2006/303/CFSP of 25 April 2006; Council Joint Action 2007/192/CFSP of 27 March 2007.

COUNCIL JOINT ACTION 2005/868/CFSP of 1 December 2005 amending Joint Action 2005/355/CFSP on the European Union mission to provide advice and assistance for security sector reform in the Democratic Republic of the Congo (DRC) with regard to setting up a technical assistance project on improving the chain of payments of the Ministry of Defence in the DRC.

COUNCIL JOINT ACTION 2006/319/CFSP of 27 April 2006 on the European Union military operation in support of the United Nations Organization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUC) during the election process.

COUNCIL JOINT ACTION 2007/112/CFSP of 15 February 2007, amended by COUNCIL JOINT ACTION 2008/108/CFSP of 12 February 2008; COUNCIL JOINT ACTION 2009/128/CFSP of 16 February 2009; COUNCIL DECISION 2010/113/CFSP of 22 February 2010 COUNCIL DECISION 2010/440/CFSP of 11 August 2010.

COUNCIL JOINT ACTION 2007/406/CFSP of 12 June 2007 on the European Union mission to provide advice and assistance for security sector reform in the Democratic Republic of the Congo (EUSEC RD Congo); amended by Council Joint Action 2008/491/CFSP of 26 June 2008; Council Joint Action 2009/509/CFSP of 25 June 2009.

COUNCIL JOINT ACTION 2007/405/CFSP of 12 June 2007 on the European Union police mission undertaken in the framework of reform of the security sector (SSR) and its interface with the system of justice in the Democratic Republic of the Congo (EUPOL RD Congo), amended by Council Joint Action 2008/38/CFSP of 20 December 2007; Council Joint Action 2008/485/CFSP of 23 June 2008; Council Joint Action 2009/466/CFSP of 15 June 2009; Council Joint Action 2009/769/CFSP of 19 October 2009; Council Decision 2010/329/CFSP of 14 June 2010; Council Decision 2010/576/CFSP of 23 September 2010.

COUNCIL JOINT ACTION 2009/709/CFSP of 15 September 2009 on the European Union mission to provide advice and assistance for security sector reform in the Democratic Republic of the Congo (EUSEC RD Congo); Council Decision 2010/565/CFSP of 21 September 2010 on the European Union mission to provide advice and assistance for security sector reform in the Democratic Republic of the Congo (EUSEC RD Congo).

COUNCIL DECISION 2010/565/CFSP of 21 September 2010 on the European Union mission to provide advice and assistance for security sector reform in the Democratic Republic of the Congo (EUSEC RD Congo).

VN-resoluties

Résolution du Conseil de Sécurité 1484 (2003) La situation concernant la République démocratique du Congo.

Résolution du Conseil de Sécurité 1671 (2006) La situation concernant la République démocratique du Congo.

Papers

Börzel, T. (2003). Shaping en taking EU Policies: Member State Responses to Europeanization. Queen’s Papers on Europeanization, Belfast, nr.2, 15p.

GOWAN, R. (2007). EUFOR RD Congo, Unifil and future European Support to the UN. In SECURITY & DEFENCE AGENDA, The EU’s Africa Strategy: What are the lessons of the Congo Mission?, SDA Discussion paper, Brussel, 29-31.

KNILL, C. & LEHMKUHL, D. (1999). How Europe Matters. Different Mechanisms of Europeanization. European Integration online Papers (EIoP), 3 (7), 20p. Geraadpleegd op 3 maart 2011 op http://eiop.or.at/eiop/texte/1999-007a.htm.

NZONGOLA-NTALAJA, G. (2007). Lessons learned from the Artemis and EUFOR operations in the Democratic Republic of the Congo. In SECURITY & DEFENCE AGENDA, The EU’s Africa Strategy: What are the lessons of the Congo Mission?, SDA Discussion paper, Brussel, 32-33.

VLASSENROOT, K., BISCOP, S. & HOEBEKE, H. (2007). The Democratic Republic of the Congo and the evolution of ESD. In SECURITY & DEFENCE AGENDA, The EU’s Africa Strategy: What are the lessons of the Congo Mission?, SDA Discussion paper, Brussel, 34-35.

WITTEBROOD, C. (2007). Protecting the humanitarian space in Africa. In SECURITY & DEFENCE AGENDA, The EU’s Africa Strategy: What are the lessons of the Congo Mission?, SDA Discussion paper, Brussel, 24-26.

Rapporten en Beleidsdocumenten

Algemene beleidsnota Buitenlands beleid (2009, 5 november). Belgische kamer van Volksvertegenwoordigers, doc. 52, 2225/010, Brussel, 17p.

Belgische Aid for Trade Strategie (2008). 18p.

Directie-generaal Ontwikkelingssamenwerking (2011, maart). Beleidsnota multilaterale ontwikkelingssamenwerking. Deel 1. 80p.

De militaire samenwerking met de Democratische Republiek Congo (2008, 9 juni). Verslag van de Commissie voor de landsverdediging, Belgische kamer van Volksvertegenwoordigers, doc. 52, 1180/001, Brussel, 11p.

Déclaration Commune entre la République Démocratique du Congo et le Royaume de la Belgique (2009, 24 januari). Brussel en Kinshasa, 1p.

DGD (2020) Jaarverslag 2009. Brussel, 88p.

Document de stratégie pays et programme indicatif national du 10ième FED. 2008-2013 (2008, 30 oktober). Democratische Republiek Congo en Europese Gemeenschap, Kinshasa, 104p.

ECHO (2010b). Helping when needed most. Annual Report 2009, Brussel, 128p.

EU Strategy on Aid for Trade (2007, 29 oktober). Doc. 14470/07, Brussel, 16p.

Europese Consensus inzake ontwikkeling (2005). Gemeenschappelijke verklaring betreffende het ontwikkelingsbeleid, PB C 46 van 24/02/2006, doc. 14820/05, Brussel, 19p.

EUROPESE COMMISSIE (2001, 23 april). Samenhang van noodhulp, rehabilitatie en ontwikkeling – Evaluatie. COM (2001) 153 def, Brussel, 26p.

EUROPESE COMMISSIE (2009). The European Instrument for Democracy and Human Rights. Compendium januari 2007 – april 2009, Brussel, 145p.

EUROPESE COMMISSIE (2009). Commission decision of on the approval and financing of a Global Plan for humanitarian Actions form the budget of the European Communities in the Democratic Republic of Congo. ECHO/COD/BUD/2009/01000, Brussel, 26p.

EUROPESE COMMISSIE (2010, 28 september). Commission Staff working document. Accompanying the Annual Report from the European Commission on the Instrument for Stability, SEC(2010) 1114, Brussel, 131p.

EU-gedragscode inzake complementariteit en taakverdeling in het ontwikkelingsbeleid (2007). doc. 9558/07, Brussel, 17p.

DIENST BIJZONDERE EVALUATIE ONTWIKKELINGSSAMENWERKING (2008). Belgische Humanitaire hulp. Evaluatie 2002-2006. Rotterdam, 193p.

HOEBEKE, H., CARETTE, S. & VLASSENROOT, K. (2007). EU support to the Democratic Republic of Congo. IRRI-KIIB, Brussel, 19p.

Programme indicatif de coopération au développement entre la République Démocratique du Congo et le Royaume de Belgique 2008-2010 (2007, maart). Kinshasa, 12p.

Programme indicatif de coopération Belgo-Congolaise 2010-2013 (2009, 21 december). Brussel, 34p.

Stratégie de coopération et Programme indicatif 2002-2007 (2002, 23 november). Democratische Republiek Congo en Europese Gemeenschap, s.l., 79p.

TARDY, T. (2006, 7 juli). The European Union in Africa: A strategic partner in peace operations. Report on a seminar co-organized by the Geneva Centre for Security Policy and the International Peace Academy, seminar nr. 5, New York, 19p.

VAIS (2009). Activiteitenverslag Vlaamse ontwikkelingssamenwerking, Brussel, 84p.

Verklaring van Parijs over de doeltreffendheid van ontwikkelingshulp (2005), Parijs, 14p.

Persartikelen

CARTIER, P. (2009). Een nieuw elan voor de samenwerking met de Democratische Republiek Congo. In Dimensie3: Het magazine van de Belgische ontwikkelingssamenwerking, mei – juni – juli 2009, nr. 3, Brussel, pp4-5.

CGRI-DRI, (2008, 30 april). Nouveau programme de coopération 2008-2010 entre Wallonie/Bruxelles et la République Démocratique du Congo. Persmededeling.

De Morgen (2010, 26 januari). Franstaligen zijn baas in België van Wim Van De Velden, p14.

De Morgen (2010, 20 maart). Congo van Yves Desmet, p2.

De Morgen (2011, 1 april) Kabila betaalde hotel van Laurent ,p1. De Congoreis van prins Laurent van uur tot uur, p2. Vier redenen om voorzichtig te zijn met het Kabilaregime, p4.

De Standaard (2010, 16 maart), Dit kun je niet uitleggen van Bogdan Vanden Berghe, p48.

De Standaard (2010, 3, 4, 5 april). Het non-beleid van Steven Vanackere van Walter Zinzen, p46.

KNACK (2010, 13 maart). Congo en België zetten militaire samenwerking voort. Geraadpleegd op 11 april 2011 op http://knack.rnews.be/nl/actualiteit/belga-algemeen/congo-en-belgie-zet….

MICHEL, A. (2010). 50 jaar Belgisch-Congolese samenwerking. In Dimensie3: Het magazine van de Belgische ontwikkelingssamenwerking, mei – juni 2010, nr. 3, Brussel, pp14-17.

EU PRESS (2011, 24 januari). Statement by the High Representative, Catherine Ashton, on behalf of the European Union, on the situation in the Democratic Republic of the Congo. Geraadpleegd op 28 april 2011 op http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/cfsp/1….

 

Websites

Ambassade van België in Kinshasa:

http://www.diplomatie.be/kinshasanl/default.asp (laatst geraadpleegd op 11 april 2011).

Beleidsterreinen van de EU op de portaalsite van de EU:

            http://europa.eu/pol/index_nl.htm (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

Belgisch Technische Coöperatie:

http://www.btcctb.org (laatst geraadpleegd op 7 april 2011).

Defensie:

http://www.mil.be (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

Europese delegatie in de DRC:

http://ec.europa.eu/delegations/rdc (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

ECHO:

http://ec.europa.eu/echo (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

EUFOR RD Congo:

http://www.consilium.europa.eu/showPage.aspx?id=1091&lang=en (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

EUPOL Kinshasa:

http://www.consilium.europa.eu/showPage.aspx?id=788&lang=en (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

EUPOL RDC:

            http://www.eupol-rdc.eu (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

http://www.consilium.europa.eu/showPage.aspx?id=1303&lang=en (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

EuropeAid Ontwikkeling en Samenwerking:

http://ec.europa.eu/europeaid (laatst geraadpleegd op 6 april 2011).

Europees Parlement (externe betrekkingen van de EU):

http://circa.europa.eu/irc/opoce/fact_sheets/info/data/relations/articl… (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

Europese Commissie , DG Handel:

            http://ec.europa.eu/trade/ (laatst geraadpleegd op 10 mei 2011).

EUSEC RC:

http://www.consilium.europa.eu/showPage.aspx?id=909&lang=EN (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

EU Special Representative:

http://www.consilium.europa.eu/showPage.aspx?id=263&lang=EN (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

External Action Service – European Union:

http://eeas.europa.eu/congo_kinshasa (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking:

            http://diplomatie.belgium.be (laatst geraadpleegd op 1 maart 2011).

Observatiemissie van de EU in de DRC van de presidentiële, parlements- en provinciale verkiezingen van 2006:

http://www.moeuerdcongo.org (laatste raadpleging 2 mei 2011).

Vlaamse ontwikkelingssamenwerking:

http://ontwikkelingssamenwerking.vlaanderen.be (laatst geraadpleegd op 12 mei 2011).

Wallonie-Bruxelles International (Waalse ontwikkelingssamenwerking):

            http://www.wbi.be (laatst geraadpleegd op 12 mei 2011).

Mondelinge bronnen

BOURGEOIS, W. (2011, 28 april) Luitenant-Kolonel, EU Desk, departement Strategie, Defensie, interview, Brussel.

CHANTRY, H. (2011, 18 april) Adviseur van de Ambassade, Desk Officer DRC op de directie Bilaterale relaties, DG Ontwikkelingssamenwerking, FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, Interview, Brussel.

CHARLIER, J.-C. (2011, 12 april) Adviseur op de Cel Strategie Ontwikkelingssamenwerking van Minister van Ontwikkelingssamenwerking Olivier Chastel, Interview, Brussel.

PONCIN, J. (2011, 28 april) Luitenant-Kolonel, Bilaterale Desk, Centraal-Afrika, Defensie, Interview, Brussel.

TIMMERMANS, L. (2011, 18 april) DG Ontwikkelingssamenwerking – gouvernementele programma’s, FOD Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, Interview, Brussel.

VANACKERE, S. (2010b, 17 december) 1 jaar Buitenlandse Zaken. “droom en schaduw”, Gent, gastles in Langetermijnontwikkelingen in de wereldpolitiek gedoceerd door COOLSAET, R., Academiejaar 2010-2011, Universiteit Gent.

Geraadpleegde literatuur

DEFFENSE, F. (2001) La Belgique face au "processus de transition" en République Démocratique du Congo : dix ans de politique africaine, thesis, Université de Liège, Faculté de droit, d’économie et de sciences sociales, Luik, 72p.

LUPANZA, M. F. (1998) Les relations bilatérales entre la Belgique et la République Démocratique du Congo (Ex-Zaïre) : la crise de 1990 et la "conditionnalité politique", thesis, Université de Liège, Faculté de droit, Luik, 45p.

NASRA, S. (2006) De europeanisering van nationaal buitenlands beleid : een analyse, thesis, Universiteit Gent, Faculteit politieke en sociale wetenschappen, Gent, 222p.

ROUHA, X. (2005) Le programme de partenariat militaire avec la République démocratique du Congo : Relance de la collaboration entre la Belgique et la RDC, thesis, Université de Liège, Faculté de droit, Luik, 41p.

 

Universiteit of Hogeschool
Master EU-Studies
Publicatiejaar
2011
Kernwoorden
Share this on: