Het hoogste recht is dikwijls het grootste onrecht. Het slachtoffer in de strafrechtspleging en slachtofferonthaal Oudenaarde: voorkomen van secundaire victimisering

Sarah Verheyen
Persbericht

Het hoogste recht is dikwijls het grootste onrecht. Het slachtoffer in de strafrechtspleging en slachtofferonthaal Oudenaarde: voorkomen van secundaire victimisering

 

Het hoogste recht is dikwijls het grootste onrecht. Het slachtoffer in de strafrechtspleging en slachtofferonthaal Oudenaarde: voorkomen van secundaire victimisering

Er is veel leed in de wereld en elke dag gebeuren er verschrikkelijke dingen: een verkeersongeval, een zelfmoord, een gewapende overval, een verkrachting, een steekpartij en noem maar op. We horen er elke dag over in de media, van kennissen, vrienden of familie. Slachtoffer worden van een traumatische gebeurtenis gebeurt heel plots. De wereld van het slachtoffer kan helemaal in elkaar storten. Wanneer er dan geen gepaste hulp is, blijft hij vaak achter met een enorme leegte en een hele hoop vragen. Een slachtoffer wil antwoorden en de dienst slachtofferonthaal kan antwoorden geven.

Indien er op het parket een onderzoek wordt opgestart, zal een magistraat het dossier behandelen. Het is deze magistraat die beslist over de tussenkomst van slachtofferonthaal. Deze beslissing wordt genomen wanneer er sprake is van ernstige lichamelijke, psychologische, materiële of sociale gevolgen (FOD Justitie, 2007, p.2).

Naast de gevolgen van de eigenlijke feiten of de primaire victimisering, ervaren slachtoffers vaak een bijkomende benadeling in hun contacten met de omgeving. Ze krijgen bijvoorbeeld negatieve sociale reacties of ze komen in contact met allerlei diensten die hen niet willen of kunnen helpen. Bovendien worden ze geconfronteerd met langdurige, bureaucratische en dure (gerechtelijke) procedures (Aersten, 2004, p.128). Secundaire victimisering wijst op een tweede slachtofferervaring en de sociale processen die de oplossing van de problemen waarmee slachtoffers worden geconfronteerd, nodeloos bemoeilijken (Brouns, 1997, p.7).

Eén van de hoofddoelstellingen van de dienst slachtofferonthaal is het voorkomen van secundaire victimisering. Als deze doelstelling verwezenlijkt wordt biedt dit het slachtoffer de mogelijkheid om het opgelopen trauma sneller te overwinnen, wat meteen een tweede doelstelling is.

Slachtoffers hebben meer rechten gekregen die ze vanuit de wetgeving en met behulp van slachtofferonthaal kunnen laten gelden. Jammer genoeg stroken de behoeften van slachtoffers niet altijd met de gerechtelijke procedures. Slachtoffers voelen zich soms tekortgedaan omdat ze lang moeten wachten op antwoorden. Het is niet altijd mogelijk om hen te helpen als er een onderzoek loopt, wat het voorkomen van secundaire victimisering soms bemoeilijkt. Het gaat hier dus over het constante spanningsveld tussen het justitiële luik en de hulpverlening aan slachtoffers. Justitie vertrekt vanuit procedures en dient het geheim van het onderzoek te respecteren, terwijl men vanuit de hulpverlening vertrekt vanuit de noden en verwachtingen van slachtoffers.

Hoewel de positie van het slachtoffer aanzienlijk versterkt is, impliceert ons huidige strafrecht dat het uitgangspunt van het onderzoek niet ligt bij de vragen en behoeften van het slachtoffer. Het slachtoffer voelt zich toch nog tekortgedaan en ervaart de contacten met justitie niet altijd positief. De dadergerichtheid van de strafrechtspleging en het geheim van het onderzoek worden door slachtoffers niet altijd aanvaard. In de opeenvolgende fasen van de strafrechtspleging komt de dader op de voorgrond: opsporing, vervolging, straftoemeting, strafuitvoering. De rechten van slachtoffers zorgen ervoor dat ze schadevergoeding kunnen eisen, dat ze het dossier kunnen inkijken, dat ze op de hoogte worden gehouden, ... Het geheim van het onderzoek maakt het echter soms moeilijk om die rechten af te dwingen, waardoor slachtoffers vaak het gevoel krijgen dat hen onrecht wordt aangedaan. Het is voor hen niet altijd eenvoudig om het geheime karakter en het nut daarvan te begrijpen. Dit staat immers in contrast met de belevingswereld van het slachtoffer, die vanuit een geschonden rechtsgevoel of een groot verdriet juist expliciet appèl doet op maatschappelijke steun (Aertsen, 2004, p.128).

We trachtten na te gaan in hoeverre de dienst slachtofferonthaal secundaire victimisering kan helpen voorkomen. We kozen ervoor om praktijkwerkers te bevragen. In de eerste plaats uiteraard een justitieassistent slachtofferonthaal. Zij heeft een duidelijk zicht op de praktijk en kent de dienst door en door. De justitieassistenten voeren de regels uit en informeren de slachtoffers. Ze komen dagelijks in contact met slachtoffers en fungeren vaak als tussenpersoon tussen slachtoffer en parket. Daarbij horen ze ook de meest voorkomende frustraties en zorgen. Ze worden met andere woorden geconfronteerd met ervaringen van slachtoffers en dus ook met vormen van secundaire victimisering.

Bovendien hebben we enkele magistraten bevraagt. Zij nemen beslissingen die slachtoffers rechtstreeks beïnvloeden. Justitieassistenten werken nauw samen met het parket en de rechtbank en dit in functie van het slachtoffer. De magistraten moeten er op toezien dat de justitieassistenten procedures en regels correct toepassen. Een justitieassistent werkt met andere woorden in opdracht van het parket en de magistraat.

Tot slot heb ik ook van de directrice van het justitiehuis en de Procureur des Konings van het gerechtelijk arrondissement Oudenaarde een interview afgenomen. Vanuit hun functie hebben zij een ruimere visie op het slachtofferbeleid. De directrice van het justitiehuis werkte vroeger als justitieassistent slachtofferonthaal, de Procureur des Konings was verbindingsmagistraat slachtofferonthaal. Vanuit hun vroegere praktijkervaringen met de slachtofferdimensie en hun huidige positie als beleidsmakers en opdrachtgevers van slachtofferonthaal, kunnen zij een meerwaarde bieden in dit onderzoek.

Dit afstudeerproject geeft enerzijds een beeld van de strafrechtspleging en de dienst slachtofferonthaal in het algemeen. En anderzijds van wat er leeft binnen de dienst slachtofferonthaal en het parket in het arrondissement Oudenaarde.

Sarah Verheyen, 04/10/2011

Bibliografie

 ─ Aertsen, I. (1999). Leven met een schaduw. Antwerpen, Standaard Uitgeverij NV.

─ Aertsen, I. Christiaensen, S. Hougardy, L. Martin, D. (2002). Vademedum Politiële slachtofferbejegening. 2e herziene druk. Gent, Academia Press.─ Aertsen, I. (2004). Slachtoffer-daderbemiddeling: een onderzoek naar de ontwikkeling van een herstelgerichte strafrechtsbedeling. Leuven, Universitaire pers Leuven.─ Aertsen, I. Beyens, K. Daems, T. Maes, E. (2010). Panopticon: Hoe punitief is België? Antwerpen-Apeldoorn, Maklu.─ Balcaen, A. (2006). Het slachtoffer van criminaliteit: tussen perceptie en realiteit. Mechelen, Kluwer.─ Belgische Federale Overheidsdiensten (2010). Belgium [online]. Brussel, Belgische Federale Overheidsdiensten. http://www.belgium.be/nl/justitie/Organisatie/justitiehuizen/bemiddelin… (geraadpleegd op 14/12/2010).─ College van Procureurs-generaal (1998). Omzendbrief nr. COL 14/98 van het College van Procureurs-generaal bij de Hoven van Beroep. Omzendbrief. Brussel, College van Procureurs-generaal.─ College van procureurs-generaal Statistisch analisten (2010). Statistique parquets [online]. Brussel: College van procureurs-generaal Statistisch analisten. http://www.just.fgov.be/statistique_parquets/start/n/home.html (geraadpleegd op 11/11/2010)─ Cuyvers, G. (1988). Slachtoffers van misdrijven. Leuven, Acco Leuven.─ Directoraat-Generaal Justitiehuizen (2007)a. Slachtofferonthaal tijdens onderzoek. BPR-document. Intern document.─ Directoraat-Generaal Justitiehuizen (2007)b. Slachtofferonthaal tijdens strafuitvoering. BPR-document. Intern document.─ Directoraat-Generaal Justitiehuizen (2010). Structurele taken ten behoeve van het arrondissementeel slachtofferbeleid. BPR-document. Intern document.─ Federaal wetenschapsbeleid (2005). Justitie in vraag gesteld. Een kwalitatieve benadering vertrekkende vanuit de “justitiebarometer”. Reeks wetenschap en maatschappij. Gent, Academia press.─ FOD Justitie (2006). Commissie voor hulp aan de slachtoffers van opzettelijke gewelddaden en de occasionele redders. Verslag over de werkzaamheden 2002-2004. FOD Justitie, Brussel.─ FOD Justitie (2007). Slachtofferonthaal. Brochure. Brussel, A. Bourlet.─ FOD Justitie (2008). Directoraat-generaal Justitiehuizen Relevante wetgeving en reglementering. Intern document.─ FOD Justitie (2009)a. Een betere toegang tot justitie. Brochure. Brussel, A. Bourlet.─ FOD Justitie (2009)b. Geïntegreerd Managementplan 2008 – 2014. Intern document.─ FOD Justitie (2010)a. U bent slachtoffer. Brochure. Brussel, A. Bourlet.─ FOD Justitie (2010)b. Jaarverslag 2009. Jaarverslag. Brussel, A. Bourlet.─ FOD Justitie (2010)c. just.fgov [online]. Brussel: A. Bourlet. http://www.just.fgov.be/nl_htm/parket/Hetopenbaarmini2.htm (geraadpleegd op 26/12/2010).─ Financiëleinformatie (2010). financieleinformatie [online]. Limburg: Inventis. http://www.financieleinformatie.be/2008/08/21/wat-is-de-rechtsbijstandv… (geraadpleegd op 25/11/2010).─ Hulporganisaties (2010). hulporganisaties [online]. Antwerpen: hulporganisaties. http://www.hulporganisaties.be/pages/details.asp?lng=nl&Id=2353 (geraadpleegd op 09/12/2010).─ Van Audenhove (2010). Jaarverslag justitiehuis Oudenaarde. Jaarverslag, intern document.─ Liga voor Mensenrechten (2007). Strafuitvoeringsrechtbanken. Brochure. Gent, Jos Vander Velpen.─ Lokale Raad Kindermishandeling (2005). Oprichting raad voor kindermishandeling. Verslag vergadering, intern document.─ Ministerie van Justitie (2000). Praktische gids: de positie van het slachtoffer binnen de strafrechtspleging. Praktische gids. Luik, Uitgeverij van de Kamer voor Handel en Nijverheid nv.─ Nationaal Forum voor Slachtofferbeleid (2003). Uw rechten als slachtoffer van een misdrijf. Brochure . Brussel: A. Bourlet.─ Nationaal Forum voor Slachtofferbeleid (2010). Uw rechten als slachtoffer van een misdrijf. Brochure . Brussel: A. Bourlet.─ Oost-Vlaamse Politieacademie vzw (2010). OPAC [online]. Gent: Oost-Vlaamse Politieacademie vzw. http://www.opac.be/documenten/opleidingsprogramma_2010.pdf (geraadpleegd op 28/11/2010).─ Orth, U. (2002). “Secondary Victimization of Crime Victims by Criminal Proceedings”, Social Justice Research. 15(2002)4: 313-325.─ Peeters, M. (1995). Straffen, strelen of strijden. Verslagboek van de studiedag Vaalbeek december 1995: ontwikkelingen in daderzorg, slachtofferzorg en sociale preventie. Heverlee, Katholieke Hogeschool Leuven.─ Politiezone Geraardsbergen-Lierde (2010). 217.21.184.146/5428 [online]. Geraardsbergen: PZ Geraardsbergen-Lierde. http://217.21.184.146/5428/index.php?option=com_content&view=article&id… (geraadpleegd op 24/11/2010).─ Raemakers, B. (2008). „Vertel eens ...‟ Het audioVisueel VerHoor Van minderjarige slacHtoffers of getuigen Van een misdrijf. E-zine. (2008)6.─ Rijkswacht district Oudenaarde (1999). Opleiding slechtnieuwsmelding. Intern document.─ Steunpunt Algemeen Welzijnswerk (2010). Steunpunt [online]. Berchem: Steunpunt Algemeen welzijnswerk vzw. http://www.steunpunt.be/xcms/lang__nl-BE/mid__13879/ModeID__0/EhPageID_… (geraadpleegd op 15/11/2010).─ Uitvaart Vlaanderen (2010). uitvaartvlaanderen [online]. Uitvaart Vlaanderen. http://www.uitvaartvlaanderen.be/aangifte.php (geraadpleegd op 09/12/2010).─ Van den Wyngaert, C. (2006). Strafrecht, strafprocesrecht en internationaal strafrecht. Antwerpen-Appeldoorn, Maklu.─ Vandeurzen, I. (1999). Recht van spreken. Leuven, Garant.─ Vanholme, V. Carpentier, N. (2006). ”Gesprek met Annie de Vos, directeur-generaal van de justitiehuizen.” Just News. 25(2006)12: 4-5.88─ Verbruggen, F. Verstraeten, R. (2009). Strafrecht en strafprocesrecht voor bachelors. 3e uitgave. Antwerpen-Appeldoorn, Maklu.─ Vermeiren, G. (2004). 10 jaar slachtofferonthaal op parketten en rechtbanken: naar een creatievere samenwerking met het oog op een meer humane justitie die aandachtig is voor de behoeften van slachtoffers. Vormingsdocument. Antwerpen, G. Vermeiren.─ VZW Ouders van een vermoord kind (2010). oudersvaneenvermoordkind [online]. Brugge: vzw Ouders van een vermoord kind. http://www.oudersvaneenvermoordkind.be/over (geraadpleegd op 01/11/2010)─ Wouters, I. (2008). Je rechten als slachtoffer. Berchem, EPO vzw.

Universiteit of Hogeschool
Maatschappelijk werk
Publicatiejaar
2011
Kernwoorden
Share this on: