Ik hoor, ik hoor wat jij niet hoort. Een narratief onderzoek over de techniek echolokalisatie van personen met een visuele bep

Sophie Goethals
Persbericht

Ik hoor, ik hoor wat jij niet hoort. Een narratief onderzoek over de techniek echolokalisatie van personen met een visuele bep

The real batman

Iedereen kent de fictieve superheld ‘Batman’, maar heb je er ook bij stilgestaan of het mogelijk is om een echte ‘batman’ te zijn? Om te kunnen horen zoals vleermuizen en je te oriënteren op basis wat je hoort? Misschien ben jij hier wel toe in staat:

Sluit je ogen en maak klikgeluiden met je tong of neurie terwijl je je hand voor je gezicht houdt.Beweeg nu je hand dichter naar je mond toe en dan verder van je mond weg. Breng je hand links naar je gezicht en dan eens rechts, terwijl je steeds geluiden blijft maken op eenzelfde toon. Hoor je een geluidsverschil wanneer je je hand dichter bij je aangezicht houdt dan wanneer je hand verder is van je gezicht? Zoja dan heb jij gebruik gemaakt van echolokalisatie.Human sonar

Echolokalisatie of beter verwoord menselijke actieve echolokalisatie (Human Sonar) is het detecteren van stille objecten of voorwerpen ( muren, kasten, auto’s, balpennen, mensen,…) door gebruik te maken van een geluid dat weerkaatst op die objecten/voorwerpen (echo’s). (Vandenbossche, 2009) Geluid bestaat uit drukgolven die zich door de lucht verplaatsen. Ieder geluid bestaat uit verschillende intensiteiten en frequenties. Hierdoor klinkt ieder geluid anders en onderscheidt het zich van andere geluiden. (Sensis, 2004). Op deze manier kunnen blinden horen waar een auto geparkeerd staat of waar bomen staan.De personen die de techniek toepassen, maken meestal geluid door middel van hun tong tegen hun gehemelte te duwen waardoor er klikgeluiden ontstaan. Door de weerkaatsing van de geluiden  tegen de objecten kunnen ze bepalen uit welke vorm en  materiaal het object vervaardigd is hoe ver ze zich van het object bevinden. Een steeds lagere wordende echo wil zeggen dat een voorwerp zich uit zijn richting beweegt, een hoger wordende echo betekent dat het voorwerp dichterbij komt. De afstand ‘hoort’ men door de duur van de tijd vooraleer de echo terugkomt bij de persoon. (Vandenbossche, 2009)

De techniek is gebaseerd op het sonarsysteem dat onder andere dolfijnen en vleermuizen gebruiken.James Holman is de eerste gekende blinde persoon die gebruikt maakte van deze techniek. Hij staat ook bekend als de ‘blinde reiziger’ omdat hij met behulp van echolokalisatie de wereld rondreisde in begin van de 19de eeuw. (Roberts, 2011)

In mijn masterproef werd onderzocht wat echolokalisatie inhoudt en welke mogelijkheden en beperkingen de techniek kan geven aan blinden en slechtzienden.  Uit het onderzoek  bleek dat personen die gebruik maken van echolokalisatie zich veiliger en vlotter verplaatsen. Daarnaast heeft het ook een positieve invloed op hun zelfredzaamheid en het dagelijks functioneren.Een beperking van de techniek is dat het veel doorzettingsvermogen en oefening vraagt.Echolokalisatie biedt veel mogelijkheden, toch zijn er in Vlaanderen zijn er slechts enkele scholen en organisaties die de techniek aanbieden. Dit kan te wijten zijn aan het beperkte wetenschappelijk onderzoek en de onwetendheid die erover heerst in de samenleving.

Echolokalisatie als mobiliteitshulpmiddel

Voor mensen met een visuele beperking zijn er al veel mobiliteitshulpmiddelen ontwikkeld zodat ze zich vlot en veilig kunnen voort bewegen. De meest bekende hulpmiddelen zijn de witte stok, de blindgeleide hond en de navigatiesystemen.De hulpmiddelen wijzen de persoon op obstakels op zijn pad.Een groot nadeel van al de hulpmiddelen is dat ze maar een klein bereik hebben. (Nachtergaele, 2011)

 Echolokalisatie is ook een mobiliteitsvorm, maar het is geen apparaat dat de persoon moet vasthouden of meesleuren zoals de apparaten hierboven beschreven. Toch heeft het ook een invloed op de waarneming van de persoon. Ze gaan dingen ‘zien’ die ze anders niet zien, ondanks hun navigatiesysteem en/of ze gaan voorwerpen op een andere manier bekijken.De techniek kan ook goed met de andere technieken gecombineerd worden en die combinatie kan ervoor zorgen dan men zich tijdens drukke momenten nog steeds vlot en veilig kan voort bewegen.In Amerika wordt deze techniek bestudeerd en ontwikkeld door Daniel Kish. Deze Amerikaan (44 jaar) had als baby een agressieve vorm van kanker waardoor hij aan beide ogen blind werd.Hij heeft deze techniek al aan verscheidene mensen onderricht, met en zonder een visuele beperking. Hij probeert deze techniek wereldwijd bekend te maken door het aan te leren, presentaties te geven, onderzoeken te publiceren,…. (World Access For the Blind, 2010)Daniel Kish gebruikt de techniek natuurlijk ook zelf, zo gaat hij in zijn vrije tijd vaak klimmen, fietsen en duiken door middel van echolokalisatie.Ook in België hebben we enkele mensen die veelvuldig gebruik maken van echolokalisatie zoals Tom De Witte. Hij is geboren in 1979 en sinds 2009 aan beide ogen volledig blind. Hij heeft de techniek echolokalisatie zelfstandig geleerd door veel te oefenen en de hulp van Daniel Kish. Tom De Witte heeft de techniek al aangeleerd aan verscheidene andere mensen in België maar ook in Engeland, Oekraïne, Wit Rusland, Nederland, Duitsland,..(De Witte, 2011)

Waarom echolokalisatie promoten?Ondanks het beperkte wetenschappelijk onderzoek zijn er toch verscheidene mensen die aantonen dat echolokalisatie voor hen een meerwaarde betekent in hun dagelijks leven; zoals grotere onafhankelijkheid en zelfstandigheid in hun dagelijks leven en meer kunnen waarnemen waardoor ze zich veiliger en vlotter kunnen voortbewegen. Toch worden personen met een visuele beperking die gebruik maken van echolokalisatie ook dagelijks geconfronteerd met de onwetenden van anderen waardoor ze ‘raar’ bekeken worden.

Blinden en slechtzienden moeten de kans hebben om zelf te beslissen of ze al dan niet de techniek willen gebruiken, maar ze moeten wel ergens terecht kunnen om echolokalisatie aangeleerd te krijgen. In Vlaanderen zijn er momenteel slechts enkele voorzieningen, scholen en organisaties die het leren van deze mobiliteitsvorm aanbieden. Vele andere organisaties zijn wel bereid om zich te verdiepen in echolokalisatie.

Het is belangrijk als hulpverlener om kennis te nemen van nieuwe tendensen in de praktijk om op deze manier vraaggestuurd naar cliënten toe te werken. Ook voor mensen buiten de zorgsector is kennis over echolokalisatie mooi meegenomen. Op deze manier kunnen zij hun steentje bijdragen tot een samenleving waarbij iedere persoon als gelijkwaardig beschouwd wordt en niet ‘raar’ bekeken wordt omdat hij/zij bijvoorbeeld klikgeluiden maakt.

Bibliografie

Berker,W. (1998) Praktijkgericht onderzoek en methodiekontwikkeling: reflectie op het methodisch handelen van de hulpverlener, Bohn Stafleu van Loghum, 1998.

Bouverne-De Bie, M. (2000). Opvoedingsondersteuning en de zorg voor het jeugdwelzijn als overheidsopdracht in Vlaanderen. In: Bouverne-De Bie, M., & Roose, R. (eds.) Opvoedingsonder-steuning en Jeugdzorg. Gent: Academia Press, 2000.

Broekaert,E, Van Hove, G. (2005). Handboek Bijzondere Orthopedagogiek, Garant, 2005, pagina’s 185-243.

Centrum Ganspoel (2012), internet, geraadpleegd op 4 april 2012, via http://www.ganspoel.be/vorming/index.php.

Cosemans,P. (2012), Mondelinge mededelingen, informele gesprekken, telefoongesprekken, emails, vanaf 25 maart 2011 tot en met mei 2012.

Cosemans,P. (2011) Passieve echolokalisatie: sens des masses. APAM, 15 juli 2011.

Cosemans,P.,(petra_cosemans@yahoo.com)(2012), Echolokalisatie en Electronic Travel aids, Email aan Sophie Goethals (goethalssophie@hotmail.com), 5 februari 2012.

De Boer,F., Evers, J. (2007),Kwalitatief onderzoek: een korte inleiding, internet, 2007, pagina’s  3- 22 , via http://www2.boomlemma.nl/system/uploads/18865/original/9789059310742_proefhoofdstuk.pdf.pdf?1289174739.

De Bruin, E. (2011). Voelen is ook een beetje horen, De Standaard, 7 maart 2011, pagina D9.

De wereld draait door (2009), 19 november 2009, via http://media.vara.nl/player.php?id=65312

De Witte,T. (2011).Tom De Witte, internet, geraadpleegd op 9 maart 2011, via http://www.facebook.com/tomecholocation#!/tomecholocation?sk=info.

De Witte. T., (2012) Mondelinge mededeling, informele gesprekken via mail, vanaf 7 februari 2011 tot en met mei 2012.

Downey,G. (2011), Getting around by sound: Human echolocation, internet, 14 juni 2011, via http://www.worldaccessfortheblind.org/taxonomy/term/35.

Hertoghs,J (2009). Batman in Belgie. Humo, 14 juli 2009 (tijdschriftartikel).

Heussner,K.M (2009), Blind 7- Year Old Boy Sees with Ears, internet, 9 oktober 2009, via http://abcnews.go.com/Technology/AheadoftheCurve/blind-year-boy-sees-ears/story?id=8776553&page=1.

Jacobson (1995) A history of facilitated communication: Science, pseudoscience, and antiscience science working group on facilitated communication, internet, september 1995,   via http://psycnet.apa.org/index.cfm?fa=buy.optionToBuy&id=1996-12698-001.

Johan (2011), Mondelinge mededeling, informeel gesprek en interview, 10 en 17 mei 2011.

Gelijke rechten voor Iedere persoon met een handicap vzw (2011). Wat is inclusie, internet, geraadpleegd op 10 april 2011, via http://www.gripvzw.be/leerkrachten/inclusie.asp.

Goodley, D., Van Hove, G. (2005). Another Disability studies reader? Antwerpen, 2005, Garant.

Kahrimanovic,M, Bergmann Tiest,W., Plaisier,M.(2008) Haptische waarneming van materiaal,vorm en ruimte. Tijdschrift voor Ergonomie, jaargang 33, nr6, december 2008.

Kish, D, Bleier, H. (2006). Echolokalisatie: wat is het en hoe kan het geleerd en aangeleerd worden. Eindhoven, 2006, Sensis.

Kish,D.., Ruiz,J. (2007) using and explaining echolocation, 27 januari 2007, via  http://www.youtube.com/watch?v=uobuBc2GO0o. (video).

Kish, D. (2011), Daniek Kish’s echolocation in action, 16 november 2011, via http://www.youtube.com/watch?v=xATIyq3uZM4  (video).

Koninklijke maatschappij voor blinden en slechtzienden (2012), internet, geraadpleegd op 6 april 2012, via, http://www.kmbsvzw.be/.

Liam en Patrick (2012), Mondelinge mededeling, informeel gesprek en interview, 21 maart 2012.

Luc (2011), Mondelinge mededeling, informeel gesprek en interview, 7 september 2011.

Laerenbergh,V. (2009), Sociaal emotionele gevolgen van een visuele beperking. Een narratief onderzoek met enkele ervaringsdeskundigen, masterproef Universiteit Gent.

Nachtergaele, M.J,(2011) Echolokalisatie en Electronic Travel Aids, Brailleliga artikel verkregen via mail, 29 juni 2011.

Nancy Lurie Marks Familiy Foundation(2006), interview with Douglas Biklin, internet, 21  juni 2006, via http://www.nlmfoundation.org/about_autism/features/biklen_features.htm.

Roberts, J..(2011) A Sense of the World: How a Blind Man Became History’s Greatest Traveler, internet, geraadpleegd op 8 april 2011, viahttp://jasonroberts.net/books/a-sense-of-the-world.

Rosenblum L.D., Yakel D.A, Green K.P (2000) Face and mouth inversion effects on visual and audiovisual speech perception, internet, Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, Vol 26(2), april 2000, pag 806-819, via http://psycnet.apa.org/journals/xhp/26/2/806/

Ruijssenaars,A.J.J.M, van den Bergh P.M., Schoorl,P.M (2008)Orthopedagogiek: ontwikkelingen, theorieën en modellen: een inleiding, Antwerpen, Garant.

Samson, K. (2008).Van ervaringsdeskundige naar ervaringsdeskundigheid, masterproef Universiteit Gent, 2008.

Sensis.(2004) Geluid als informatiebron, oefenprogramma voor mobiliteitsinstructie aan zeer slechtziende en blinde mensen, Grave, 2004, PR Sensis.

Schwitzgebel E., Gordon, M (2000), How Well Do We know Our Own Conscious Experience? The case of human echolocation, 25 september 2000, Department of Psychology, University of California.

Solidariteitsprojecten van, voor en met blinden en slechtzienden: diensten op maat voor mensen met een visuele handicap in Vlaanderen en Brussel (2012), internet, geraadpleegd op 9 januari 2012, via www.blindenzorglichtenliefde.be.

Spermalie,(2012), internet, geraadpleegd op 6 april 2012, via http://www.ki-spermalie.be/bezoeker/f_main.aspx?pag=txt_blsz_wewi_alge.

Steunpunt Expertisenetwerken (2012), vzw, Beleidsplan 2011-2015, internet, geraadpleegd op 8 april 2012, via http://www.senvzw.be/file/show?id=3565/plan/SEN_beleidsplan2011-2015.pdf.

Syracus University, School of Education, internet, geraadpleegd op 29 april 2012, via http://soe.syr.edu/centers_institutes/institute_communication_inclusion/default.aspx.

Thaler L, Arnott SR, Goodale MA (2011) Neural Correlates of Natural Human Echolocation in Early and Late Blind Echolocation Experts, internet, 2011.

Underwood,A.(2009), Ben’s life, internet, 2009 via http://www.benunderwood.com/index.html.

Underwood,B.(2007), Ben Underwood intro video, 11 september 2007, via http://www.youtube.com/watch?v=XUXh-X1iveU (video).

Universiteit Gent (2011). Narratief en levensverhalenonderzoek, internet, geraadpleegd op 21 maart 2011, via  http://www.disabilitystudies.ugent.be/narratief.

Vandenbossche,S. (2009).Echolokalistie in België nog onderontwikkeld wegens geldgebrek, internet, 8 oktober 2009, via http://kimbols.be/artikels/mobiliteit/ooit-rijd-ik-zelf-een-col-van-de-tour-op.html

VandenBroeck,M. (2011), Gezinspedagogiek, Vakgroep Sociaal Agogiek Universiteit Gent, 2011, pagina 94.

Van Haaster, H., & Van Wijnen, A. (2005). Ervaringskennis werkt! Deinzet van ervaringskennis van mensen met een functiebeperking of chronische aandoening bij de ontwikkeling van instrumenten voor arbeidsparticipatie. 2005, Harmelen: Versiegroep.

Van Herreweghe, M. (1998). Thuishoren in een wereld van gebaren, 1998, Academia Press, pagina 141.

Van Laere, M., (2011) Mondelinge mededeling, informele gesprekken, telefoongesprekken, 201 en emails, vanaf 23 maart 2011 tot en met september 2011.

Van Roy,P (2011).Blinde Tom De Witte komt in Wit Rusland en Oekraïne op televisie, internet, geraadpleegd 25 februari 2011 via http://www.kimbols.be/artikels/mobiliteit/tomdw_witrusland.php.

Warwick,K.(2011), Kevin Warwick, internet, geraadpleegd op 9 april 2011 via http://www.kevinwarwick.com.

Witteveen E., Admiraal L., Visser H., Wilken J.P (2010). Communicatie bij Hersenletsel: Begrijpen we elkaar?, 2010,  Bohn Stafleu van Loghum (onderdeel van Springers Media).

World Access For the Blind (2012), Homepage, internet, geraadpleegd op 25 maart 2012, via http://www.worldaccessfortheblind.org/.

World Access For the Blind (2010). About Daniel Kish, internet, 2010, via http://www.worldaccessfortheblind.org/node/105.

Xlibris (2011).Lawrence Scadden, internet, geraadpleegd op 9 april 2011 via http://www2.xlibris.com/bookstore/author.aspx?authorid=27888.

Universiteit of Hogeschool
Pedagogische wetenschappen
Publicatiejaar
2012
Share this on: