Van volksverheffing tot ‘pretliteratuur’? De evolutie van De Standaard der Letteren tussen 1956 en 2011

Renée Moernaut
PersberichtDe Standaard der Letteren discrimineert vrouwen en jongerenDe Standaard der Letteren, de literaire bijlage van kwaliteitskrant De Standaard, heeft in vergelijking met de jaren vijftig nog altijd weinig aandacht voor de populairdere boekengenres, zoals chicklit, fantasy of kookboeken, die vooral bij jongeren en vrouwen in de smaak vallen.

Van volksverheffing tot ‘pretliteratuur’? De evolutie van De Standaard der Letteren tussen 1956 en 2011

PersberichtDe Standaard der Letteren discrimineert vrouwen en jongerenDe Standaard der Letteren, de literaire bijlage van kwaliteitskrant De Standaard, heeft in vergelijking met de jaren vijftig nog altijd weinig aandacht voor de populairdere boekengenres, zoals chicklit, fantasy of kookboeken, die vooral bij jongeren en vrouwen in de smaak vallen. Toch wordt de bijlage op andere vlakken wel steeds toegankelijker en aantrekkelijker voor een breed publiek.Dat blijkt uit de masterproef van Renée Moernaut, studente van de master Journalistiek aan de Erasmushogeschool Brussel (Departement Toegepaste Taalkunde), die de evolutie van De Standaard der Letteren tussen 1956 en 2011 bestudeerde. Daarvoor analyseerde ze 635 berichten, waaronder 423 recensies, die in die periode in de bijlage verschenen. Voor elk van die artikels beschreef ze een aantal kenmerken, zoals de lengte van het artikel, het geslacht van de journalist of het genre van het gerecenseerde boek.'Tijdens die periode van 55 jaar maakte de boekenbijlage van De Standaard een hele evolutie door’, zegt Renée Moernaut. ‘Wanneer je een exemplaar van De Standaard der Letteren uit 1956 naast een versie uit 2011 legt, lijkt het op het eerste gezicht alsof die twee krantenbijlagen helemaal niets met elkaar gemeen hebben. Maar schijn bedriegt: als je de bijlagen van dichterbij bekijkt, merk je al snel dat De Standaard der Letteren op enkele belangrijke vlakken niet of nauwelijks geëvolueerd is.’Oude traditiesDe redactie van De Standaard der Letteren blijft oude tradities inderdaad trouw, zelfs als ze niet zo vriendelijk zijn voor vrouwen, jongeren en liefhebbers van hypes en boeken die gemakkelijk weg lezen. Net zoals in de jaren vijftig krijgen jeugd- en kinderboeken dus nog steeds zelden een recensie. Dat geldt ook voor fantasy-, horror- of romantische boeken. De recente hypes, rond kookboeken of celebrity-biografieën bijvoorbeeld, worden al helemaal genegeerd. ‘Geen Twilight, Confessions of a Shopaholic, Dagelijkse Kost (van Eén-kok Jeroen Meus) of de biografie van Angelina Jolie, dus, in De Standaard der Letteren.’Merkwaardig: die genres behoren nochtans tot de topfavorieten van veel jongere lezers en vrouwen. Dat verklaart meteen ook waarom, tot en met 2011, maar één op de vijf gerecenseerde auteurs een vrouw is: de boeken die vrouwen schrijven, behoren ook vaker tot die populaire genres. ‘De, nog altijd vooral mannelijke en hogeropgeleide, recensenten schrijven dus nog steeds in de eerste plaats voor en over een publiek van gelijkgezinden’, besluit Renée Moernaut.Korte berichtjes met sterrenToch evolueert De Standaard der Letteren op andere vlakken wel tot een meer democratische en commercieel gerichte boekenbijlage: ze wordt dus toegankelijker, aantrekkelijker en speelt meer in op de smaak van een breed publiek en de moderne kwaliteitsnormen.Lange recensies worden steeds vaker vervangen door kortere, hapklare berichtjes met veel (grote) foto’s. Het aantal sterren dat een boek daarbij krijgt toegekend, wijst de lezer snel de weg naar de topfavorieten van de redactie. ‘Net zoals films krijgen ook boeken sinds een aantal jaar nul tot vijf sterren toegekend. Als lezer hoef je op die manier zelfs niet meer de moeite te doen om de recensie volledig te lezen. De sterren vormen een korte maar ongenuanceerde samenvatting.’Een beperkt aantal populairdere genres, zoals de strip, de historische roman of de autobiografie, krijgt de laatste jaren bovendien wel een plaats naast de klassieke literaire roman of het geschiedenisboek. Bij voorkeur vallen die boeken op de een of andere manier op: Ze hebben vaak een literaire prijs gewonnen of staan in een bestsellerlijst. Doorgaans zijn ze ook uitgegeven bij een grote Vlaamse of Nederlandse uitgeverij. En meestal hebben ze een bekende, Engelstalige of Nederlandstalige auteur. Maar steeds vaker moeten recensies ook wijken, bijvoorbeeld voor meer aantrekkelijke interviews, columns, boekentops en -tips of nieuwsberichtjes.‘Pas vanaf de jaren 2000 is het dus mogelijk dat een strip van Batman besproken wordt vlak naast een recensie van een roman van Jeroen Brouwers of, steeds vaker, een interview met de auteur. Voor die tijd was dat een taboe in De Standaard der Letteren, hoewel die strips toen ook al immens populair waren en misschien zelfs meer lezers hadden dan de boeken van een auteur als Brouwers.’Tussen elitair en populair in‘Boekenbijlagen van kranten krijgen de laatste jaren vaak de kritiek dat ze of te elitair en moeilijk zijn, of te populair en plat. Maar die kritiek weet De Standaard der Letteren handig te ontwijken’, besluit Renée Moernaut. ‘De redactie van de boekenbijlage slaagt dus in haar missie voor de jaren 2000: De Standaard der Letteren is een ernstige literaire bijlage die blijft voortbouwen op een lange traditie, maar die ook mee is met de recente ontwikkelingen en – tot op zekere hoogte – aandacht heeft voor de noden en wensen van het moderne publiek. Maar daarbij laten de redacteurs wel enkele groepen lezers in de kou staan: jongeren en vrouwen worden nog altijd vergeten.’ 

Bibliografie

Bibliografie

 

Primaire literatuur

De Standaard, De Standaard der Letteren (1956, 4 februari, 7 april, 2 juni, 4 augustus, 6 oktober, 1 december).

De Standaard, De Standaard der Letteren (1967, 4 februari, 1 april, 3 juni, 5 augustus, 7 oktober, 2 december).

De Standaard, De Standaard der Letteren (1978, 3 februari, 7 april, 2 juni, 4 augustus, 6 oktober, 1 december).

De Standaard, De Standaard der Letteren (1989, 4 februari, 1 april, 3 juni, 5 augustus, 7 oktober, 2 december).

De Standaard, De Standaard der Letteren (2000, 3 februari, 13 april, 2 juni, 3 augustus, 5 oktober, 7 december).

De Standaard, De Standaard der Letteren (2011, 4 februari, 8 april, 3 juni, 5 augustus, 7 oktober, 2 december).

 

Secundaire literatuur

Arnold, M. (1869). Culture and Anarchy. Geraadpleegd op 26 december 2011 op het World Wide Web, http://www.gutenberg.org/ebooks/4212.

Ashworth, J., B. Heyndels en K. Werck (2010). Expert Judgements and the Demand for Novels in Flanders. Journal of Cultural Economics 34 (3), 187-218.

Berger, J., A.T. Sorensen en S. J Rasmussen (2010). Positive Effects of Negative Publicity. Marketing Science 29 (5), 815–827.

Berndsen, F. (2000). Met alle respect. Over literatuurkritiek. Groningen: Passage.

Bird, S. E. (2009). Tabloidization: What Is it, and Does it Really Matter? In: B. Zelizer (red.). The Changing Faces of Journalism. New York: Routledge, 40-50.

Blom. H. (2006). Geschiedenis van de Nederlanden. Baarn: HB.

Boenders, F. (1990). Kunst, kennis en kritiek. Ons Erfdeel, 33 (1), 31-37.                   

Bourdieu, P. (2002). De cultuur is in gevaar. Deus ex Machina 26 (100), 80-84.            

Bracke, C. (2008). De plaats van literatuur in De Standaard en De Morgen. Gent, ongepubliceerde masterproef.

Centrum voor Informatie over de Media (CIM) (n.d.) Pers, openbare resultaten. Geraadpleegd op 21 januari 2012 op het World Wide Web, http://www.cim.be/.

Davies, N. (2010). Gebakken lucht. Amsterdam: Lebowski.

De Bens, E. en K. Raeymaeckers (2007). De pers in België. Het verhaal van de Belgische dagbladpers gisteren, vandaag en morgen. Leuven: LannooCampus.           

DiMaggio, P. (1987). Classification in Art. American Sociological Review 52 (4), 440-455.

Doorman, M. (2001). De vrede graast zonder genade. Over literaire kritiek. Amsterdam: Bert Bakker. 

Durnez, G. (1985). De Standaard: Het levensverhaal van een Vlaamse krant. 1914-1948. Tielt: Lannoo.        

Durnez, G. (1993). De Standaard: Het levensverhaal van een Vlaamse krant van 1948 tot de VUM. Tielt: Lannoo.            

Elchardus, M. (2003). De symbolische samenleving en de stille bestuurder. Niet uitgegeven lezing. Geraadpleegd op 27 december 2011 op het World Wide Web, http://www.denhaag.pvda.nl/oud/Dreeslezing_Marc_Elchardus_2003.pdf.

Gans, H. (2009). Can popularization help the news media? In: B. Zelizer (red.). The Changing Faces of Journalism. New York: Routledge, 17-28. 

Geerts, L. (1991). Over recensies en kritiek. Communicatie 21 (3), 30-40.    

Grootendorst, R. (1998). Crisis in de kritiek. Argumentatietheorie en literaire recensies. Amsterdam: Vossiuspers.

Hauttekeete, L., W. Peersman en J. Debackere (2002). Politiek in de krant: hebt u iets gemerkt? Een onderzoek naar tabloidisering van de politieke berichtgeving in vier Vlaamse dagbladen. Tijdschrift voor Sociologie 23 (3-4): 343-369.

Heilbrun J. (1997). The Competition between High Culture and Popular Culture as Seen in the New York Times. Journal of Cultural Economics 21 (1), 29-40.

Heilbrun J. en C. Gray (2001). The economics of Art and Culture. Cambridge: Cambridge University Press.

Hoexum, P. (2003). “Misschien heb ik mij als recensent vergist”. De norm van de smaak: Een kwestie van ervaring en geduld. Boekman 15 (57), 75-79.  

Hoste, P. (2002). Cultuurberichtgeving: Thersiteslezing Theaterfestival 2002. Etcetera: Tijdschrift over theater 20 (83), 49-52.  

Instituut voor Perswetenschap. Vakgroep Massacommunicatie. Universiteit van Amsterdam (1977). Kwantitatieve inhoudsanalyse van literaire recensies in zeven landelijke dagbladen. Peiljaar 1968. Amsterdam: Universiteit Amsterdam.

Janssen, S. (1994). In het licht van de kritiek: variaties en patronen in de aandacht van de literatuurkritiek voor auteurs en hun werken. Hilversum: Verloren.    

Janssen, S. (1999). Art Journalism and Cultural Change: The Coverage of the Arts in Dutch Newspapers 1965-1990. Poetics 26 (5), 329-348.

Janssen, S. (2003). Kunstjournalisten in de kijker. Boekman 15 (57), 15-26.

Knulst, W.P. en G. Kraaykamp (1998). Trends in Leisure Reading: Forty Years of Research on Reading in the Netherlands. Poetics 26 (1), 21-41.

Korevaart, K. (2001). Ziften en zemelknoopen: literaire kritiek in de Nederlandse dag-, nieuws- en weekbladen 1814-1848. Hilversum: Verloren.

Kraaykamp, G., K. Dijkstra (1999). Preferences in Leisure Time Book Reading: A Study on the Social Differentiation in Book Reading for the Netherlands. Poetics 26 (4), 203-234.

Kroeber, A. en C. Kluckhohn (1952). Culture: A critical review of concepts and definitions. New York: Vintage Books.    

Kristensen, N. (2010). The historical transformation of cultural journalism. Northern Lights: Film and Media Studies Yearbook 8 (1), 69-92.

Lievens, J. en H. Waege (2005). Cultuurkijker: Cultuurparticipatie in breedbeeld. Eerste analyses van de survey “Cultuurparticipatie in Vlaanderen 2003-2004”. Antwerpen: De Boeck.      

Maes, E. (2011). Van geroemd tot uitgespuwd: Evolutie van cultuurjournalistiek in Vlaamse kranten. Gent, ongepubliceerde masterproef.

Parmentier, L. (2006). De betekenis van kunstkritiek in de Vlaamse dagbladpers anno 2006. Gent: ongepubliceerde masterproef.       

Pasquier, D. (2010). When the Elite Press Meets the Rise of Commercial Culture. In: J. Gripsrud  en L. Weibull (red.). Media, Markets & Public Spheres. European Media at the Crossroads. Bristol: Intellect, 237-247.   

Paulussen, S. en K. Raeymaeckers (red.) (2010). Journalisten: profiel van een beroepsgroep. Tielt: LannooCampus.

Peeters, C. (2003). De neus van T.S. Eliot. Boekman 15 (57), 129-131.

Peterson, R. & R. Kern (1996). Changing highbrow taste: from snob to omnivore. American Sociological Review 61 (5), 900-907. Geraadpleegd op 30 december 2011 op het World Wide Web, http://www.jstor.org/pss/2096460.

Sels, G. (2003). De toekomst van de expertise. Vlaamse kunstbeschouwing moet eigen creativiteit aanboren voor nieuw elan. Boekman 15 (57), 52-55.

Soetaert, R. (2006). De cultuur van het lezen. Den Haag: Nederlandse Taalunie.

Sorensen, A.T. en S.J. Rasmussen (2004). Is any publicity good publicity? A note on the impact of book reviews. Ongepubliceerde studie. Californië: Stanford University. Geraadpleegd op 30 december 2011 op het World Wide Web, http://www.stanford.edu/~asorense/papers/bookreviews.pdf.

Sparks, C. (1992). Popular Journalism: Theories and Practice. In: P. Dahlgren en C. Sparks (red.). Journalism and Popular Culture. Londen: Sage, 24-44.

Thijssen, W. (1998). Alle schrijvers hebben gelijk. Gesprekken met literaire critici. Amsterdam: Meulenhoff/Kritak.

Twaalfhoven, A. (2003). Kritiek op kritiek. Morgen zit de vis erin. Boekman (15) 57, 27-36.

Van den Broek, A., F. Huysmans en J. de Haan (2005). Cultuurminnaars en cultuurmijders: Trends in de belangstelling voor kunsten en cultureel erfgoed. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.          

Van den Broek, A., F. Huysmans en J. de Haan (2009). Cultuurbewonderaars en cultuurbeoefenaars: Trends in cultuurparticipatie en mediagebruik. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.      

Van Dijk, N. (1999). Neither the Top nor the Literary Fringe: The Careers and Reputations of Middle Group Authors. Poetics 26 (5-6), 405-421.

Van Dijk, N. (2003). Het gezag van de criticus: Dagbladkritiek aan het begin van de twintigste eeuw. Boekman 15 (57), 62-69.

Van Eijck, K., J. de Haan en W. Knulst (2002). Snobisme hoeft niet meer. Interesse voor hoge cultuur in een smaakdemocratie. Mens en maatschappij 77 (2), 153-177.        

Van Rees, K., J. Vermunt, M. Verboord (1999). Cultural Classifications under Discussion Latent Class Analysis of Highbrow and Lowbrow Reading. Poetics 26 (5-6), 349-365.

Verdaasdonk, H. (2003). De verborgen willekeur van de recensent. Veranderingen in de literatuurkritiek leiden tot een onoplosbaar dilemma. Boekman 15 (57), 95-98.

Vogel, B. (2001). Baard boven baard: over het Nederlandse literaire en maatschappelijke leven 1945- 1960. Amsterdam: Van Gennep. 

Weibull, L. en Å. Nilsson (2010). Four Decades of European Newspapers: Structure and Content. In: J. Gripsrud en L. Weibull (red.). Media, markets and public spheres: European media at the crossroads. Bristol: Intellect, 41-69.

Woolf, V. (2003). Recenseren. Boekman 15 (57), 58-61.

 

Tertiaire literatuur

Barker, C. (2004). The SAGE Dictionary of Cultural Studies. Londen: Sage.

Boek.be (2011). Geraadpleegd op 3, 4 en 5 februari 2012 op het World Wide Web, http://boek.be.

Boekenbank.nl (2011). Geraadpleegd op 3, 4 en 5 februari 2012 op het World Wide Web, www.boekenbank.be.

Cramer, D. en D. Howitt (2004). The SAGE Dictionary of Statistics: A Practical Resource for Students in the Social Sciences. Londen: Sage.

Dbnl.be (2011). Geraadpleegd op 3, 4 en 5 februari 2012 op het World Wide Web, www.dbnl.be.

Hauttekeete, L., W. Peersman en J. Debackere (2002). Politiek in de krant: hebt u iets gemerkt? Een onderzoek naar tabloidisering van de politieke berichtgeving in vier Vlaamse dagbladen. Tijdschrift voor Sociologie 23 (3-4): 343-369.

Van Bork, G.J. en P.J. Verkruijsse (red.) (1985). De Nederlandse en Vlaamse auteurs van middeleeuwen tot heden, met inbegrip van de Friese auteurs. De Haan: Weesp.

Wester, F., K. Renckstorf en P. Scheepers (2006). Onderzoekstypen in de communicatiewetenschap. Alphen aan den Rijn: Kluwer.

Wikipedia.org (2011). Geraadpleegd op 3, 4 en 5 februari 2012 op het World Wide Web, http://wikipedia.org.

 

Niet-wetenschappelijke bronnen

Cochez, T. (2011, 11 mei). Marketingafdeling zet druk op redactie Het Nieuwsblad. Apache/(*)nvdr. Geraadpleegd op 20 november 2011 op het World Wide Web, http://www.apache.be/nvdr/2011/05/11/marketingafdeling-zet-druk-op-reda….

Cochez, T. (2011, 30 september). Krantenzeepbel (slot): Alle macht aan de adverteerder. Apache/(*)nvdr. Geraadpleegd 20 november 2011 op het World Wide Web, http://www.apache.be/nvdr/2011/09/30/krantenzeepbel-slot-alle-macht-aan….

De Preter, J. (2011, 29 oktober). Kookboeken vullen helft van boekentoptien en houden sector in leven. Boekensector eet buik rond aan Meus en Huysentruyt. De Morgen.

Droeven, V., S. Vankersschaever en P. Jacobs (2011, 16 december). Van boekbinder tot mediamagnaat: wanneer uitgeverijen televisie maken. Boek + tv = kassa kassa. De Standaard.

De Standaard Online (n.d.). Geschiedenis De Standaard. Geraadpleegd op 15 december 2011 op het World Wide Web, http://www.standaard.be/Info.aspx?topic=GeschiedenisDS.

De Standaard Online (n.d.). Info De Standaard. Geraadpleegd op 16 december 2011 op het World Wide Web: http://www.destandaard.be/Info.aspx?topic=Info.DS.

Laermans, R. (2004, 10 januari). Crisis in de kunstkritiek. De Tijd.    

Leyman, D. (2011, 8 november). Hoewel heikele positie boekhandel zorgen baart, is doemdenken nergens voor nodig, concluderen experts. “Het boek is nog steeds springlevend”. De Morgen.

Nagels, T. (2011, 16 november). Nieuws of reclame? De Standaard, De Ombudsman. Geraadpleegd op 24 november 2011 op het World Wide Web, http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=9O3I8ORM.

Sels, G. (2011, 9 december). Amstel en Contact bundelen krachten. Boekenuitgevers krimpen in. De Standaard.

Wikipedia.org (2011). Geraadpleegd op 3, 4 en 5 februari 2012 op het World Wide Web, http://wikipedia.org.

Universiteit of Hogeschool
Master Journalistiek: Geschreven en Online Media
Publicatiejaar
2012
@ReneeMoernaut
Share this on: