Angst en dentofobie: zowel bij patiënt als practicus?

Dominique Van der Veken Dominique Van der Veken
Misschien zijn angstige tandartsen wel de besteBent u ooit naar de tandarts geweest? Hopelijk wel. Misschien hebt u dan wel gemerkt dat dit niet altijd even prettig is. Veel patiënten vertonen angst voor tandheelkundige behandelingen met alle gevolgen van dien: Ze vermijden de tandarts waardoor hun mondgezondheid al maar slechter wordt, patiënten komen dan enkel naar de tandarts wanneer de pijn niet meer te houden is. De gevolgen laten zich raden: volledige extractie, invasieve behandelingen, prothesen, een dure tandartsrekening, nog meer angst, ...

Angst en dentofobie: zowel bij patiënt als practicus?

Misschien zijn angstige tandartsen wel de beste

Bent u ooit naar de tandarts geweest? Hopelijk wel. Misschien hebt u dan wel gemerkt dat dit niet altijd even prettig is. Veel patiënten vertonen angst voor tandheelkundige behandelingen met alle gevolgen van dien: Ze vermijden de tandarts waardoor hun mondgezondheid al maar slechter wordt, patiënten komen dan enkel naar de tandarts wanneer de pijn niet meer te houden is. De gevolgen laten zich raden: volledige extractie, invasieve behandelingen, prothesen, een dure tandartsrekening, nog meer angst, ... Bij sommige patiënten kan deze angst fobische proporties aannemen, dan spreken we van dentofobie of odontofobie. Maar hoe werkt dit nu precies? En hoe ervaren tandartsen het zelf wanneer ze tandheelkundige behandelingen ondergaan?

Mijn scriptie handelt over angst en dentofobie bij patiënten en bij behandelaars. In het eerste deel wordt onderzocht hoe angst bij patiënten tot stand kan komen, hoe frequent het voorkomt, waarom dit een chronisch proces is en wat er aan te doen is. Hier is heel veel onderzoek over gevoerd, met name door professor A. De Jongh die werkzaam is aan de ACTA te Amsterdam. In het tweede deel van de scriptie wordt gekeken hoe tandartsen zelf tandheelkundige behandelingen ervaren. Tot op heden is dit een blinde vlek in het tandheelkundig onderzoek. Wat ervaart u tandarts als men een boor in zijn tanden plaatst, hoe schat hij zijn eigen mondgezondheid in en hoe percipiëren tandartsen angst bij patiënten? Tandheelkundige verenigingen zoals het Verbond der Vlaamse Tandartsen, het Ivoren Kruis en de Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde konden hier ook geen antwoord op geven. Om te onderzoeken hoe tandartsen angst bij patiënten inschatten en hoe ze zelf behandelingen ervaren werd een enquête gehouden bij 1733 Vlaamse tandartsen. Voorafgaande aan de enquête bij tandartsen werd er een pilot studie uitgevoerd bij 77 tandheelkunde studenten. Er werd geopteerd voor een enquête aangezien er geen voorgaande onderzoeken waren om de resultaten mee te correleren en omdat zowel tijd als middelen gelimiteerd waren.

Zoals wel vermoed kan worden gaan zowel tandartsen als tandheelkunde studenten ervan uit een goede tot zeer goede mondgezondheid te hebben. Tandartsstudenten en tandartsen zijn vermoedelijk meer dan andere personen bezig met hun eigen mondgezondheid. De ondervraagde personen lijken tevreden over hun mondgezonheid, desalniettemin laat ongeveer een vijde van de ondervraagde studenten en een derde van de ondervraagde tandartsen zijn eigen mondgezondheid minder dan éénmaal per jaar controleren. Eigen adviezen worden dus niet altijd opgevolgd. Ongeveer 70% van de tandartsen en studenten ervaart nooit terughoudendheid voor het ondergaan van tandheelkundige behandelingen. Ongeveer 4% van de tandartsen en 3% van de studenten ervaart vaak terughoudendheid voor het ondergaan van behandelingen.

Enkling et al. (2006) vroegen in een onderzoek bij 300 voetgangers in een Duitse stad wat een tandarts bij angstige patiënten zou moeten doen om de angst te reduceren. Een meerderheid (69%) wenste meer accurate informatie omtrent de behandeling die ze ondergingen, gevolgd door een empatische tandarts (62%) en een pijnloze behandeling (62%). Uit onze enquête bleek dat studenten en tandartsen, die over de nodige achtergrondinformatie beschikken, ook nog occasioneel terughoudenheid voor de behandelingen ervaren. Naar de kapper gaan zal waarschijnlijk wel altijd leuker blijven dan naar de tandarts gaan.

Wanneer gekeken wordt of studenten en tandartsen nadenken over complicaties die kunnen optreden tijdens behandelingen kan geconcludeerd worden dat dit zeker een rol speelt bij de perceptie van de behandeling door zowel studenten als tandartsen. Voor de hoeveelheid angst te meten werd gewerkt met een VAS-score tussen nul en tien. Een score van nul gaf een laag angstniveau weer, een score van tien een hoog angstniveau. Ook voor de gedachten omtrent complicaties werd gewerkt met een gelijkaardige VAS-score. Een score van nul gaf weer dat tandartsen en studenten niet over de complicaties nadachten, een score van tien gaf weer dat men altijd over de complicaties nadacht. VAS-scores voor angst waren over het algemeen laag. VAS-scores hoger dan zeven werden zowel door studenten als tandartsen vaker toegekend voor cognities omtrent complicaties dan voor angst. Prevalentiewaardes omtrent angst zijn sterk gegroepeerd rond de laagste VAS-scores terwijl de VAS-scores omtrent de gedachten aan complicaties een meer verspreid beeld vertonen.

Wanneer we vroegen aan de tandartsen waar ze angst voor hadden tijdens een behandeling bleek dat men meestal nergens angst voor had, hierop volgde de verdoving en een vijfde van de tandartsen zou angst ervaren bij een extractie.

Deze samenvatting is slechts een zeer summiere en gefragmenteerde weergave van mijn scriptie. Toch kunnen we concluderen dat tandartsen ook maar mensen zijn en evenals patiënten niet altijd even erg uitkijken naar een behandeling bij de tandarts. Belangrijk is dat patiënten beseffen dat tandartsen proberen behandelingen zo aangenaam mogelijk te maken. Wie zou u het liefst als tandarts hebben: Iemand die zelf begrijpt dat tandheelkundige behandelingen niet leuk zijn en mogelijk kunnen leiden tot complicaties of een tandarts die beweert zelf nooit angstig te zijn en niet nadenkt over complicaties? Misschien zijn ‘angstige’ tandartsen wel de beste.

Bibliografie

Bibliografie

Aartman IHA, de Jongh A, Makkes PC, Hoogstraten J. Treatment modalities in a dental fear clinic and the relation with general psychopathology and oral variables. British Dental Journal 1999; 186 : 467-471.

Aartman IHA, de Jongh A, Makkes PC. Extreem angstige patiënten: heeft behandeling het gewenste effect? Ned Tijdschr Tandheelkd 2001; 108 : 462-465.

Abrahamsson KH, Berggren U, Hallberg L, Carlsson SG. Dental phobic patients’ view of dental anxiety and experiences in dental care: a qualitative study. Scand J Caring Sci 2002; 16 : 188-196.

Acharya S. Factors affecting dental anxiety and beliefs in an Indian population. Journal of Oral Rehabilitation 2008; 35 : 259-267.

Alden LE, Regambal MJ, Laposa JM. The effects of direct versus witnessed threat on emergency department healthcare workers: Implications for PTSD criterion A. Journal of Anxiety Disorders 2008; 22 : 1337-1346.

American Psychiatric Association. DSM-IV patiëntenzorg. 4th Ed. Psychiatric Association Press, Washington DC en Londen. 1995 : 69-88.

Armfield J. Reliability and validity of the index of dental anxiety and fear (IDAF-4C⁺) in an australian adult sample. 2010; From: http://www.arcpoh.adelaide.edu.au/publications/ Presentations/pdf_files/dental_%20fear_%20scale_Jason.pdf.

Armfield JM, Slade GD, Spencer AJ. Dental fear and adult oral health in Australia. Community Dent Oral Epidemiol 2009; 37 : 220-230.

Armfield JM, Spencer AJ, Steward JF. Dental fear in australia: who’s afraid of the dentists? Australian Dental Journal 2006; 51 : 78-85.

Armfield JM, Steward JF, Spencer AJ. The vicious cycle of dental fear: exploring the interplay between oral health, service utilization and dental fear. BMC Oral Health 2007; 7 : 1-15.

Bare LC, Dundes L. Strategies for combating dental anxiety. Journal of Dental Education 2004; 68 : 1172-1177.

Baron RS, Logan H, Kao CF. Some variables affecting dentists’ assessment of patients’ distress. Health Psychology 1990; 9 : 143-153.

Bear MF, Connors BW, Paradiso MA. Neuroscience exploring the brain. 3th Ed. Lippincott Williams & Wilkins, Baltimore en Philadelphia. 2007 : 572-576.

Berggren U, Linde A. Dental fear and avoidance: a comparison of two modes of treatment. J Dent Res 1984; 63 : 1223-1227.

Berggren U. Long-term effects of two different treatments for dental fear and avoidance. J Dent Res 1986; 65 : 874-876.

Bernson JM, Elfström ML, Berggren U. Self-reported dental coping strategies among fearful adult patients: preliminary enquiry explorations. Eur J Oral Sci 2007; 115 : 484-490.

Binkley CJ, Beacham A, Neace W, Gregg RG, Liem EB, Sessler DI. Genetic variations associated with red hair color and fear of dental pain, anxiety regarding dental care and avoidance of dental care. JADA 2009; 140 : 896-905.

Broos P. Over geneeskundigen en geneeskunst. 1st Ed. Davidsfonds Uitgeverij, Leuven. 2011 : 286-288.

Bruffaerts R, Bonnewyn A, Van Oyen H, Demarest S, Demyttenaere K. Prevalentie ven mentale stoornissen in de belgische bevolking. Tijdschr voor Geneeskunde 2004; 60 : 75-85.

Buchanan H, Niven N. Validation of a facial image scale to assess child dental anxiety. International Journal of Paediatric Dentistry 2002; 12 : 47-52.

Chanpong B, Haas DA, Locker D. Need and demand for sedation or general anesthesia in dentistry: a national survey of the canadian population. Anesth Prog 2005; 52 : 3-11.

Cohen SM, Fiske J, Newton JT. The impact of dental anxiety on daily living. British Dental Journal 2000; 189 : 385-390.

Corah NL. Development of a dental anxiety scale. J Dent Res 1969; 48 : 596

Dailey YM, Humphris GM, Lennon MA. The use of dental anxiety questionnaires: a survey of a group of UK dental practioners. British Dental Journal 2001; 190 : 450-453.

De Jongh A, Aartman IHA, Brand N. Trauma-related phenomena in anxious dental patients. Community Dent Oral Epidemiol 2003; 31 : 52-58.

 

De Jongh A, Fransen JB, Oosterink-Wubbe FMD, Aartman IHA. Psychological trauma exposure and trauma symptoms among individuals with high and low levels of dental anxiety. Eur J Oral Sci 2006; 114 : 286-292.

De Jongh A, Makkes PC, Broers DLM. Behandelstrategieën voor angstige volwassenen in de algemene praktijk: richtlijnen voor behandeling van milde angst. Ned Tijdschr Tandheelkd 2004; 111 : 44-47.

De Jongh A, Makkes PC, Broers DLM. Behandelstrategieën voor patiënten met pathologische angst. Ned Tijdschr Tandheelkd 2005; 112 : 95-98.

De Jongh A, Muris P, Ter Horst G, Van Zuuren FJ, De Wit CA. Cognitive correlates of dental anxiety. J Dent Res 1994; 73 : 561-566.

De Jongh A, Olff M, van Hoolwerff H, Aartmen IHA, Broekman B, Lindauer R, Boer F. Anxiety and post-traumatic stress symptoms following wisdom tooth removal. Behaviour Research and Therapy 2008; 46 : 1305-1310.

De Jongh A, Schutjes M, Aartman IHA. A test of Berggren’s model of dental fear and anxiety. Eur J Oral Sci 2011; 119 : 361-365.

De Jongh A. ‘Lastige’ patiënten in de tandartspraktijk. 1st Ed. Bohn Stafleu Van Loghum, Houten. 2004 : 82-104.

De Jongh A. Angst voor de tandarts. 1st Ed. Van Gorcum, Assen. 2006 : 1-251.

Doering S. Psychotherapie der Angststörungen. J Neurol Neurochir Psychiatr 2011; 12 : 1-6.

Donaldson M, Gizzarelli G, Chanpong B. Oral Sedation: a primer on anxiolysis for the adult patient. Anesth Prog 2007; 54 : 118-129.

Economou GC, Honours BS. Dental anxiety and personality: investigating the relationship between dental anxiety and self-conciousness. Journal of Dental Education 2003; 67 : 970-980.

Eitner S, Wichmann M, Paulsen A, Holst S. Dental anxiety – an epidemiological study on its clinical correlation and effects on oral health. Journal of Oral Rehabilitation 2006; 33 : 588-593.

Eli I, Schwartz-Arad D, Baht R, Ben-Tuvim H. Effect of anxiety on the experience of pain in implant insertion. Clin Oral Impl Res 2003; 14 : 115-118.

Enkling N, Marwinski G, Jöhren P. Dental anxiety in a representative sample of residents of a large German city. Clin Oral Invest 2006; 10 : 84-91.

Feck AS, Goodchild JH. The use of anxiolytic medications to supplement local anesthesia in the anxious patient. Compend Contin Educ Dent Suppl 2005; 26 : 81-87.

Fiset L, Milgram P, Weinstein P, Melnick S. Common fears and their relationship to dental fear and utilization of the dentist. Anesth Prog 1989; 36 : 258-264.

Fox C, Newton JT. A controlled trial of the impact of exposure to positive images of dentistry on anticipatory dental fear in children. Community Dent Oral epidemiol 2006; 34 : 455-459.

Frederikson M, Annas P, Fischer H, Wik G. Gender and age differences in the prevalence of specific fears and phobias. Behav Res Ther 1996; 34 : 33-39.

Gale EN. Fears of the dental situation. J Dent Res 1972; 51 : 964-966.

Gecommentarieerd geneesmiddelenrepertorium 2012. BCFI 2012; 1 : 281-290.

Haukebø K, Skaret E, Öst L-G, Raadal M, Berg E, Sundberg H, Kvale G. One- vs. five-session treatment of dental phobia: A randomized controlled study. Journal of Behavior Therapy 2008; 39 : 381-390.

Heft MW, Meng X, Bradley MM, Lang PJ. Gender differences in reported dental fear and fear of dental pain. Community Dent Oral Epidemiol 2007; 35 : 421-428.

Hill KB, Hainsworth JM, Burke FJT, Fairbrother KJ. Evaluation of dentists’ perceived needs regarding treatment of the anxious patient. British Dental Journal 2008; 13 : 1-5.

Hmud R, Walsh LJ. Dental anxiety: causes, complications and management approaches. J Minim Interv Dent 2007; 2 : 67-78.

Johnsen BH, Thayer JF, Laberg JC, Wormnes B, Raadal M, Skaret E, Kvale G, Berg E. Attentional and physiological characteristics of patients with dental anxiety. Anxiety Disorders 2003; 17 : 75-87.

Kent G, Gibbons R. Self-efficacy and the control of anxious cognitions. Experimental Psychiatry 1987; 18 : 33-40.

Klassen JA, Liang Y, Tjosvold L, Klassen TP, Hartling L. Music for pain and anxiety in children undergoing medical procedures: a systematic review of randomized controlled trials. Ambulatory Pediatrics 2008; 8 : 117-128.

Klingberg G, Broberg AG. Dental fear/anxiety and dental behaviour managment problems in children and adolescents: a review of prevalence and concomitant psychological factors. International Journal of Paediactric Dentistry 2007; 17 : 391-406.

Koster E, Crombez G, De Vlieger P. Angst in de tandartsenpraktijk: theoretische inzichten en behandelstrategieën. Belg Tijdschr Tandh 2003; 2 : 77-87.

Kudo T, Mishima R, Yamamura K, Mostafeezur R, Zakir HMD, Kurose M, Yamada Y. Difference in physiological responses to sound stimulation in subjects with and without fear of dental treatments. Odontology 2008; 96 : 44-49.

Kumar S, Bhargav P, Patel A, Bhati M, Balasubramanyam G, Duraiswamy P, Kulkarni S. Does dental anxiety influence oral health-related quality of life? Observations from a cross-sectional study among adults in Udaipur district, India. Journal of Oral Science 2009; 51 : 245-254.

Kvale G, Berg E, Raadal M. The ability of corah’s dental anxiety scale and spielberger’s state anxiety inventory to distinguish between fearful and regular Norwegian dental patients. Acta Odontol Scand 1998; 56 : 105-109.

Kvale G, Berggren U, Milgrom P. Dental fear in adults: a meta-analysis of behavioral interventions. Community Dent Oral Epidemiol 2004; 32 : 250-264.

Kvale G, Raadal M, Vika M, Johnsen BH, Skaret E, Vatnelid H, Øiamo I. Treatment of dental anxiety disorders. Outcome related to DSM-IV diagnoses. Eur J Oral Sci 2002; 110 : 69-74.

Lesaffre E, Feine J, Leroux B, Declerck D. Statistical and methodological aspects of oral health research. 1st Ed. John Wiley & Sons Ltd, West Sussex. 2009 : 1-390.

Liddell A, Locker D. Gender and age differences in attitudes to dental pain and dental control. Community Dent Oral Epidemiol 1997; 25 : 314-318.

Locker D, Liddell A, Dempster L, Shapiro D. Age of onset of dental anxiety. J Dent Res 1999a; 78 : 790-796.

Locker D, Liddell A. Correlates of dental anxiety among older adults. J Dent Res 1991; 70 : 198-203.

Locker D, Poulton R, Thomson WM. Psychological disorders and dental anxiety in a young adult population. Community Dent Oral Epidemiol 2001a; 29 : 456-463.

Locker D, Shapiro D, Liddell A. Negative dental experiences and their relationship to dental anxiety. Community Dental Health 1996; 13 : 86-92.

Locker D, Shapiro D, Liddell A. Variations in negative cognitions concerning dental treatment among dentally anxious and nonanxious individuals. Cognitive Therapy and Research 1999b; 23 : 93-103.

Locker D, Thomson WM, Poulton R. Psychological disorder, conditioning experiences, and the onset of dental anxiety in early adulthood. J Dent Res 2001b; 80 : 1588-1592.

Locker D. Psychosocial consequences of dental fear and anxiety. Community Dent Oral Epidemiol 2003; 31 : 144-151.

Lovas JG, Lovas DA. Rapid relaxation: practical management of preoperative anxiety. Dental News 2007; 14 : 13-16.

Maggirias L, Locker D. Psychological factors and perceptions of pain associated with dental treatment. Community Dent Oral Epidemiol 2002; 30 : 151-159.

Marcin M, Nemeroff C. The neurobiology of social anxiety disorder: the relevance of fear and anxiety. Acta Psychiatr Scand 2003; 108 : 51-64.

Marks I, Nesse R. Fear and fitness: an evolutionary analysis of anxiety disorders. Ethology and sociobiology 1994; 15 : 247-261.

Mcneil DW, Rainwater AJ. Development of the fear and pain questionnaire-III. Journal of Behavioral Medicine 1998; 21 : 389-410.

Mehrstedt M, Tönnies S, Eisentraut I. Dental fears, health status, and quality of life. Anesth Prog 2004; 51 : 90-94.

Méndez LL, Freitas MD, Rivera CS, Pesqueira GS, Rey JMG, Garcia AG. Dental anxiety before removal of a third molar and association with general trait anxiety. Journal of Oral and Maxillofacial Surgery 2006; 64 : 1404-1408.

Meng X, Heft MW, Bradley MM, Lang PJ. Effect of fear on dental utilization behaviors and oral health outcome. Community Dent Oral Epidemiol 2007; 35 : 292-301.

Moore R, Brødsgaard I, Abrahamsen R. A 3-year comparison of dental anxiety treatment outcomes: hypnosis, group therapy and individual desensitization vs. no specialist treatment. Eur J Oral Sci 2002; 110 : 287-295.

Moore R, Brødsgaard I, Rosenberg N. The contribution of embarrassment to phobic dental anxiety: a qualitative research study. BMC Psychiatry 2004; 4 : 10-21.

Neverlien PO. Assessment of a single-item dental anxiety question. Acta Odontol Scand 1990; 48 : 365-369.

Ng SKS, Chau AWL, Leung WK. The effect of pre-operative information in relieving anxiety in oral surgery patients. Community Dent Oral Epidemiol 2004; 32 : 227-235.

Oliveira MMT, Colares V. The relationship between dental anxiety and dental pain in children aged 18 to 59 months: a study in Recife, Pernambuco State, Brazil. Cad Saúde Pública 2009; 25 : 743-750.

Oosterink FMD, de Jongh A, Aartman IHA. Negative events and their potential risk of precipitating pathological forms of dental anxiety. Journal of Anxiety Disorders 2009a; 23 : 451-457.

Oosterink FMD, de Jongh A, Aartman IHA. What are people afraid of during dental treatment? Anxiety-provoking capacity op 67 stimuli characteristic of the dental setting. Eur J Oral Sci 2008a; 116 : 44-51.

Oosterink FMD, de Jongh A, Hoogstraten J, Aartman IHA. The level of exposure-dental experiences questionnaire (LOE-DEQ): a measure of severity of exposure to distressing dental events. Eur J Oral Sci 2008b; 116 : 353-361.

Oosterink FMD, de Jongh A, Hoogstraten J. Prevalence of dental fear and phobia relative to other fear and phobia subtypes. Eur J Oral Sci 2009b; 117 : 135-143.

Pawlicki RE. Psychological/behavioral techniques in managing pain and anxiety in the dental patient. Anesth Prog 1991; 38 : 120-127.

Peltier B. Psychological treatment of fearful and phobic special needs patients. Spec Care Dentist 2009; 29 : 51-57.

Pieterse CM, de Jongh A, Oosterink FMD. Beroepsdifferentiatie in de tandheelkunde 13. Waar zijn angstige patiënten het meest bang voor? Ned Tijdschr Tandheelkd 2007; 114 : 296-299.

Pohjola V, Lahti S, Suominen-Taipale L, Hausen H. Dental fear and subjective oral impacts among adults in Finland. Eur J Oral Sci 2009; 117 : 268-272.

Pohjola V, Lahti S, Tolvanen M, Hausen H. Dental fear and oral health habits among adults in Finland. Acta Odontol Scand 2008; 66 : 148-153.

Pohjola V, Lahti S, Vehkalahti M, Tolvanen M, Hausen H. Association between dental fear and dental attendace among adults in Finland. Acta Odontol Scand 2007; 65 : 224-230.

Raadal M, Milgrom P, Weinstein P, Mancl L, Cauce AM. The prevalence of dental anxiety in children from low-income families and its relationship to personality traits. J Dent Res 1995; 74 : 1439-1443.

Raciene R. Dental fear among teenagers. Individual anxiety factors. Baltic Dental and Maxillofacial Journal 2004; 6 : 118-121.

Rada RE, Johnson-Leong C. Stress, burnout, anxiety and depression among dentists. JADA 2004; 135 : 788-794.

Ragnarsson E. Dental fear and anxiety in an adult Icelandic population. Acta Odontol Scand 1998; 56 : 100-104.

Schmidbauer W. Het angstenboek. 1st Ed. Thoth, Bussum. 2008 : 1-255.

Schuller AA, Willumsen T, Holst D. Are there differences in oral health and oral health behavior between individuals with high and low dental fear? Community Dent Oral Epidemiol 2003; 31 : 116-121.

Skaret E, Raadal M, Kvale G, Berg E. Factors related to missed and cancelled dental appointments among adults in Norway. Eur J Oral Sci 2000; 108 : 175-183.

Skaret E, Soevdsnes EK. Behavioural science in dentistry. The role of the dental hygienist in prevention and treatment of the fearful dental patient. Int J Dent Hygiene 2005; 3 : 2-6.

Smith TA, Heaton LJ. Fear of dental care: are we making any progress? JADA 2003; 134 : 1101-1108.

Spielberger CD, Gorsuch RL, Lushene RE. STAI manual for the state-trait anxiety inventory. 1st Ed. Consulting Psychologists Press, Palo Alto. 1970 : 1-23.

Stalker CA, Russell BD, Teram E, Schachter CL. Providing dental care to survivors of childhood sexual abuse: Treatment considerations for the practitioner. J Am Dent Assoc 2005; 136 : 1277-1281.

Stinson FS, Dawson DA, Chou SP, Smith S, Goldstein RB, Ruan WJ, Grant BF. The epidemiology of DSM-IV specific phobia in the USA: results from the national epidemiologic survey on alcohol and related conditions. Psychological Medicine 2007; 37 : 1047-1059.

Stokes TF, Kennedy SH. Reducing child uncooperative behavior during dental treatment through modeling and reinforcement. Journal of Applied Behavior Analysis 1980; 13 : 41-49.

Stouthard ME, Hoogstraten J, Mellenbergh GJ. A study on the convergent and discriminant validity of the dental anxiety inventory. Behav Res Ther 1995; 33 : 589-595.

Thomson WM, Broadbent JM, Locker D, Poulton R. Trajectories of dental anxiety in a birth cohort. Community Dent Oral Epidemiol 2009; 37 : 209-219.

Tickle M, Jones C, Buchannan K, Milsom KM, Blinkhorn AS, Humphris GM. A prospective study of dental anxiety in a cohort of children followed from 5 to 9 years of age. International Journal of Paediatric Dentistry 2009; 19 : 225-232.

Van Wijk AJ, Hoogstraten J. Experience with dental pain and fear of dental pain. J Dent Res 2005; 84 : 947-950.

Vassend O, Willumsen T, Hoffart A. Effects of dental fear treatment on general distress: the role of personality variables and treatment method. Behav Modif 2000; 24 : 580-599.

Vázquez LMR, López ER, Centelles AV, Otero AIB, Otero FV, Centelles PV. Stress amongst primary dental care patients. Med Oral Patol Oral Cir Bucal 2008; 13 : 253-256.

Venham L, Bengston D, Cipes M. Children’s response to sequential dental visits. J Dent Res 1977; 56 : 454-459.

Verbond der Vlaamse Tandartsen: Strategisch plan 2006-2015. 2005; 1-8.

Vermaire JH, de Jongh A, Aartman IHA. Dental anxiety and quality of life: the effect of dental treatment. Community Dent Oral Epidemiol 2007; 36 : 409-416.

Viinikangas A, Lahti S, Yuan S, Pietilä I, Freeman R, Humphris G. Evaluating a single dental anxiety question in finnish adults. Acta Odontol Scand 2007; 65 : 236-240.

Weiner AA. The fearful dental patient. 1st Ed. Blackwell Publishing Ltd., Ames. 2011 : 1-214. 

Whalley MG, Brooks GB. Enhancement of suggestibility and imaginative ability with nitrous oxide. Psychopharmacology 2009; 203 : 745-752.

Wigen TI, Skaret E, Wang NJ. Dental avoidance behaviour in parent and child as risk indicators for caries in 5-year-old children. International Journal of Paediatric Dentistry 2009; 19 : 431-437.

Willumsen T, Vassend O, Hoffart A. A comparison of cognitive therapy, applied relaxation, and nitrous oxide sedation in the treatment of dental fear. Acta Odontol Scand 2001; 59 : 290-296.

Yusa H, Onizawa K, Hori M, Takeda S, Takeda H, Fukushima S, Yoshida H. Anxiety measurements in university students undergoing third molar extraction. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2004; 98 : 23-27.

Websites:

-www.angstcentrum.be, december 2012.

Universiteit of Hogeschool
Master in the Oral Health Sciences
Publicatiejaar
2013
Kernwoorden
Share this on: