Berichtgeving over zelfdoding in Vlaanderen en Nederland

Jana Brusten
Nederlandse kranten berichten sensationeler over zelfdoding dan Vlaamse. Hierdoor neemt de kans op imitatie toe bij suïcidale personen. Dat blijkt uit een masterproef van een student journalistiek aan de KULeuven."Hierop reageerde hij door te roepen dat hij Russische roulette zou gaan spelen. Nog voor iemand kon reageren, jaagde de jongeman drie kogels door zijn hoofd" (HLN, 22/12/2014). Berichtgeving over zelfdoding is soms erg belust op sensatie. Zo wordt de methode in het vorige artikel uitgebreid beschreven.

Berichtgeving over zelfdoding in Vlaanderen en Nederland

Nederlandse kranten berichten sensationeler over zelfdoding dan Vlaamse. Hierdoor neemt de kans op imitatie toe bij suïcidale personen. Dat blijkt uit een masterproef van een student journalistiek aan de KULeuven.

"Hierop reageerde hij door te roepen dat hij Russische roulette zou gaan spelen. Nog voor iemand kon reageren, jaagde de jongeman drie kogels door zijn hoofd" (HLN, 22/12/2014). Berichtgeving over zelfdoding is soms erg belust op sensatie. Zo wordt de methode in het vorige artikel uitgebreid beschreven. Bovendien spaart de journalist de lezer geen gruwelijke details.

Masterstudent journalistiek Jana Brusten (KU Leuven) onderzocht hoe Vlaamse en Nederlandse kranten berichten over zelfdoding en of ze de richtlijnen hierover naleven. Brusten analyseerde tweehonderd nieuwsberichten in vier Vlaamse en vier Nederlandse kranten. Voor Vlaanderen onderzocht de student De Morgen, De Standaard, Het Laatste Nieuws en Het Nieuwsblad. In Nederland bestudeerde ze NRC Handelsblad, De Volkskrant, De Telegraaf en Het Algemeen Dagblad.

De studente journalistiek concludeerde dat 18 procent van de artikels over zelfdoding uit Nederland mogelijk een copycateffect veroorzaakt. In Vlaanderen is dit slechts 11 procent. Zo kan een sensationeel nieuwsbericht drempelverlagend werken voor suïcidale personen. Zij kunnen inspiratie halen uit bepaalde artikels en zo het gedrag dat wordt afgebeeld imiteren. Daarnaast stelde de studente vast dat Nederlandse kranten sensationeler over zelfdoding berichten dan Vlaamse. "Zowel tekstinhoud, titel als foto's zijn vaker melodramatisch en choquerend in Nederlandse dagbladen. Vooral het verschil in sensationeel fotogebruik is enorm tussen beide regio's", verduidelijkt de studente. Bijgevoegde foto's verhogen de kans op imitatie. Toch is bij meer dan de helft van de Nederlandse suïcideartikels een foto terug te vinden. Hierop staan meestal slachtoffers afgebeeld.

Nederlandse nieuwsitems zijn vooral sensationeler omdat ze nergens doekjes omwinden. De afgeraden term zelfmoord plegen wordt meer dan het dubbel gebruikt in Nederland. Moord impliceert dat het slachtoffer een misdaad zou hebben begaan. Ook vermelden journalisten in Nederland vaker de locatie van zelfdoding. Enkel over de methode van het slachtoffer zijn journalisten minder terughoudend dan hun Vlaamse collega's. Bovendien geven Nederlandse journalisten minder achtergrond bij de werkelijke oorzaak van de suïcide. Van alle zelfdodingen is 90 procent vermoedelijk het resultaat van psychische problemen. Toch wordt suïcide in Nederland vaker als een sterk vereenvoudigde oorzaak voorgesteld. Bijvoorbeeld een man stapt uit het leven na een stukgelopen relatie. Of een leerling springt voor de trein na aanhoudend pestgedrag.

Daarnaast kunnen we concluderen dat Vlaamse journalisten de voorkeur geven aan zelfdodingen die ook een maatschappelijke impact hebben. Zo wordt het vaakst over zelfdoding op het spoor bericht. Toch zijn treinongevallen niet de meest gebruikte methode om uit het leven te stappen. Ook verslaan Vlaamse kranten vaker zelfdoding op een publieke plaats, terwijl Nederlandse kranten de focus leggen op zelfdoding in de privésfeer. Tot slot vermeldt bijna drie kwart van de Vlaamse artikels een preventiemogelijkheid of hulplijn. Vooral de Zelfmoordlijn komt vaak aan bod in zowel populaire als kwaliteitskranten. In Nederland zijn reddingsboeien eerder de uitzondering. Een mogelijke verklaring is dat hulpinstanties zoals de Werkgroep Verder in Vlaanderen al jaren ondersteund worden door de overheid. Haar Nederlandse tegenhanger daarentegen, de Ivonne van de Ven Stichting, werkt pas enkele jaren samen met de regering.

In Nederland stappen jaarlijks 11 per 100.000 inwoners uit het leven. Voor Vlaanderen is de situatie nog schrijnender. Elk jaar kiezen 18 per 100.000 Vlamingen voor een wanhoopsdaad. De studente journalistiek hoopt dat haar masterproef een wake-up-call kan zijn voor alle journalisten in de Lage Landen. Ook benadrukt ze het belang van een correcte en verantwoorde berichtgeving over zelfdoding. "Het blijft uitermate belangrijk dat mediarichtlijnen in Vlaanderen en Nederland gerespecteerd worden. Alleen zo kan je als journalist levens redden."

Bibliografie

Andriessen, K. (2005). Suïcidaal gedrag. Kernbegrippen en epidemiologie. Diegem: Kluwer.

Bakker, P., & Scholten, O. (2009). Communicatiekaart van Nederland. Amsterdam: Kluwer.

Beautrais, A. L. (2006). Suicide in Asia. Crisis, 27(2), 55-57. doi:10.1027/0227-5910.27.2.55

Bohanna, I., & Wang, X. (2012). Media Guidelines for the Responsible Reporting of Suicide.

A Review of Effectiveness. Crisis, 33(4), 190-198. doi:10.1027/0227-5910/a000137

Chapple, A., Ziebland, S., Simkin, S. & Hawton, K. (2013). How people bereaved by suicide

perceive newspaper reporting: qualitative study. The British Journal of Psychiatry,

203, 228-232. doi:10.1192/bjp.bp.112.114116

Cheng, A., Hawton, K., Lee, C., & Chen, T. (2007). The influence of media reporting of the

suicide of a celebrity on suicide rates: A population-based study. International Journal

of Epidemiology, 36(6), 1229–1234. doi:10.1093/ije/dym196

De Bens, E., & Raeymaeckers, K. (2010). De pers in België: het verhaal van de Belgische

dagbladpers: gisteren, vandaag en morgen. Leuven: Lannoo.

Etzersdorfer, E., & Sonneck, G. (1998) Preventing suicide by influencing mass-media

reporting. The Viennese experience 1980–1996. Archives of Suicide Research, 4(1),

67-74. doi:10.1080/13811119808258290

Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS. Londen: SAGE Publications.

Ganzeboom, H. B. G., & de Haan, D. (1982). Gepubliceerde zelfmoorden en verhoging van

sterfte door zelfmoord en ongelukken in Nederland 1972-1980. Mens en

maatschappij, 57(1), 55-69. Geraadpleegd via http://rjh.ub.rug.nl/

Garssen, J., & Hoogenboezem, J. (2007). Zelfdoding in Nederland: een statistisch overzicht.

Bevolkingstrends vierde kwartaal 2007, 73-83. Geraadpleegd via http://www.cbs.nl/

Geestelijk Gezond Vlaanderen (2014). Feiten en cijfers. Geraadpleegd via

http://www.geestelijkgezondvlaanderen.be/

Gould, M., Jamieson, P., & Romer, D. (2003). Media contagion and suicide among the

young. The American Behavioral Scientist, 46(9), 1269-1284.

doi:10.1177/0002764202250670

Hawton, K., & Williams, K. (2002). Influences of the media on suicide. British Medical

Journal, 325, 1374-1375. doi: http://dx.doi.org/10.1136/bmj.325.7377.1374

Ivonne van de Ven Stichting (2014). Over de Ivonne van de Ven Stichting. Geraadpleegd via

http://www.ivonnevandevenstichting.nl/

Jamieson, P., Hall, K., & Romer, D. (2003). The Responsible Reporting of Suicide in Print

Journalism. American Behavioral Scientist, 46(12), 1643-1660.

doi:10.1177/0002764203254620

Johansson, S-E., & Sundquist, J. (1997). Unemployment is an important risk factor for suicide

in contemporary Sweden: an 11-year follow-up study of a cross-sectional sample of 37

789 people. Public Health, 111(1), 41-45. doi:10.1038/sj.ph.1900317

Kerkhof A.J. F.M., Arensman, E., Neeleman, J., & de Wilde E.J. (2003). Suïcide en

Suïcidepreventie in Nederland. Achtergronddocument bij het Nationaal Actieplan

Suïcidepreventie. Geraadpleegd via http://www.ivonnevandevenstichting.nl/

Koetsenruijter, W., & Van Hout, T. (2014). Methoden voor journalism studies. Amsterdam:

Boom.

Kussendrager, N., & Lugt, D. van der (2007). Basisboek journalistiek: achtergronden, genres,

vaardigheden. Groningen: Wolters-Noordhoff.

Maris, R.W. (2002). Suicide. U.S. National Library of Medicine, 360(9329), 319-326.

doi:10.1016/S0140-6736(02)09556-9

Michel, K., Frey, C., Wyss, K. & Valach, L. (2000). An Exercise in Improving Suicide

Reporting in Print Media. Crisis, 21(2), 71-79. doi:10.1027//0227-5910.21.2.71

Michielsens, T.-Y. (2015). Open brief aan de Vlaamse media. Geraadpleegd via http://taeyoon.

blogspot.be/2015/04/open-brief-aan-de-vlaamse-media.html

Niederkrotenthaler, T., Voracek, M., Herberth, A., Till, B., Strauss, M., Etzersdorfer, E., ...

Sonneck, G. (2010). Role of media reports in completed and prevented suicide:

Werther v. Papageno effects. The British Journal of Psychiatry, 197(3), 234-244.

doi:10.1192/bjp.bp.109.074633

Nieuwsblad, het (2014). Zelfmoordcijfers dalen licht in Vlaanderen. Geraadpleegd via

http://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20141105_01359643

Nieuwskroniek (2010). “Gevaar van kopieergedrag ligt altijd op de loer”. Geraadpleegd via

http://nieuwskroniek.wordpress.com/2010/10/08/“gevaar-van-kopieergedrag-ligtaltijd-

op-de-loer”/

NOS (2014). Nog nooit zoveel zelfmoorden. Geraadpleegd via http://nos.nl/artikel/2007901-

nog-nooit-zo-veel-zelfmoorden.html

Persgroep, de (2015). Over De Persgroep. Geraadpleegd via http://www.persgroep.nl/overons/

over-de-persgroep#tabs-1

Philips, D.P. (1974). The influence of suggestion on suicide: Substantive and theoretical

implications of the Werther effect. American Sociological Review, 39(3), 340-354.

Geraadpleegd via http://www.jstor.org.kuleuven.ezproxy.kuleuven.be/

Pirkis, J., Burgess, P. M., Francis, C., Blood, W., & Jolley, D. J. (2006). The relationship

between media reporting of suicide and actual suicide in Australia. Social Science &

Medicine, 62(11), 2874–2886. doi:10.1016/j.socscimed.2005.11.033

Pirkis, J., Blood, R. W., & Beautrais, A. (2006). Media Guidelines on the Reporting of

Suicide. Crisis, 27(2), 82-87. doi:10.1027/0227-5910.27.2.82

Pirkis, J. & Blood, R. W. (2001). Suicide and the media. Part I: Reportage in nonfictional

media. Crisis, 22(4), 146-154. doi:10.1027//0227-5910.22.4.14

Pirkis, J. & Machlin, A. (2013). Differing perspectives on what is important in media

reporting of suicide. The British Journal of Psychiatry, 203, 168-169.

doi:1192/bjp.bp.112.124396

Portzky, G., & van Heeringen, K. (2001). Het stillen van de pijn. Diegem: Kluwer.

Raad voor de Journalistiek (2013). Code van de Raad voor de Journalistiek. Geraadpleegd via

http://www.rvdj.be/sites/default/files/pdf/journalistieke-code.pdf

Rijksoverheid (2015). Geestelijke gezondheidszorg (GGZ): Zelfdoding voorkomen.

Geraadpleegd via http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/geestelijkegezondheidszorg/

zelfdoding-voorkomen

Schippers, E.I. (2014). Kamerbrief over de landelijke agenda suïcidepreventie en

jaarrapportage vermindering suïcidaliteit. Geraadpleegd via

http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/geestelijke-gezondheidszorg/doc…-

publicaties/kamerstukken/2014/01/20/kamerbrief-over-de-landelijke-agendasuicidepreventie-

en-jaarrapportage-vermindering-suicidaliteit-2013.html

Stack, S. (2003). Media coverage as a risk factor in suicide. Journal of Epidemiology and

Community Health, 57(4), 238–240. doi:10.1136/jech.57.4.238

Stichting113 (2014). Over ons. Geraadpleegd via https://www.113online.nl/over-ons

Swinnen, M. (2006). Zelfmoord in de Vlaamse pers voor en na de invoering van de richtlijnen

van de raad voor deontologie: een inhoudsanalyse [Licentiaatsthesis]. Leuven:

Katholieke Universiteit Leuven.

Tatum, P. T., Canetto, S. S., & Slater, M. D. (2010). Suicide Coverage in U.S. Newspapers

Following the Publication of the Media Guidelines. Suicide and Life-Threatening

Behavior, 40(5), 524-534. doi:10.1521/suli.2010.40.5.524

Tweede Kamer (2015). Zelfmoord tegengaan. Geraadpleegd via

http://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/dossiers/suicidaliteit

Vandenberghe, J. (2014). Suïcide - een onoplosbare puzzel. Geraadpleegd via

https://hiw.kuleuven.be/ned/lessen/cursusmateriaal/1213/vandenberghe-pr…

Vangeel, J. (2009). Vergelijkend onderzoek naar de berichtgeving over zelfdoding in Vlaamse

en Waalse kranten [Masterproef]. Leuven: Katholieke Universiteit Leuven.

Van Looveren, S. (2007). Media en imitatie: onderzoek naar de invloed van de dagbladpers

op zelfdoding in Vlaanderen [Licentiaatsthesis]. Leuven: Katholieke Universiteit

Leuven.

Vaughan, M. (2012) The discovery of suicide in Eastern and Southern Africa. African

Studies, 71(2), 234-250. doi:10.1080/00020184.2012.702967

Vlaamse Regulator voor de Media (2015). Mediahuis NV. Geraadpleegd via

http://www.vrmrapporten.be/rapporten/mediaconcentratie-2014/26-mediahui…

Vons, W. (2012). 10 tips voor journalisten bij berichtgeving over suïcide. Geraadpleegd via

http://www.ivonnevandevenstichting.nl/docs/10tips2.pdf

VRT Journaal (29, december 2014). Nederland heeft speciale kliniek ter preventie van

zelfdoding. Geraadpleegd via

http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/videozone/programmas/journaal/2.36999

Wasserman, I. M. (1984) Imitation and suicide: A reexamination of the Werther effect.

American Sociological Review, 49, 427-436. Geraadpleegd via

http://www.jstor.org/stable/2095285 .

Werkgroep Verder (2009). Zelfdoding in de Vlaamse pers voor en na de invoering van de

richtlijnen. Inhoudsanalyse. Halle: Werkgroep Verder.

Werkgroep Verder (2014). Werkgroep Verder, nabestaanden na zelfdoding. Geraadpleegd via

http://www.mediarichtlijnen.be/

World Health Organisation (2014). Suicide. Geraadpleegd via

http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/

Zorg en Gezondheid (2013a). Veel gestelde vragen over zelfdoding. Geraadpleegd via

http://www.zorg-en-gezondheid.be/Ziektes/Depressie-en-zelfdoding/Veel-g…-

over-zelfdoding/

Zorg en Gezondheid (2013b). Vernieuwde mediarichtlijnen inzake berichtgeving rond

zelfdoding. Geraadpleegd via https://www.zorg-engezondheid.

be/Nieuws/Vernieuwde-mediarichtlijnen-inzake-berichtgeving-rondzelfdoding/

Zorg en Gezondheid (2014a). Evolutie sterfte door zelfdoding. Geraadpleegd via

http://www.zorg-en-gezondheid.be/Cijfers/Sterftecijfers/Cijfers-oorzake…

Evolutie-sterfte-door-zelfdoding/

Zorg en Gezondheid (2014b). Vlaams actieplan suïcidepreventie 2012-2020. Geraadpleegd

via http://www.zorg-en-gezondheid.be/Beleid/Gezondheidsdoelstellingen/Vlaam…-

suicidepreventie/

Zurings, J. (2014). Zelfdoding in het Vlaamse televisienieuws: een longitudinale

kwantitatieve inhoudsanalyse (2004-2012) [Masterproef]. Brussel: Katholieke

Universiteit Leuven campus Brussel.

 

Universiteit of Hogeschool
Journalistiek
Publicatiejaar
2015
Kernwoorden
@JanaBrusten
Share this on: