Breast cancer related lymphedema prior to and 36 months following adjuvant radiotherapy: a randomised controlled trial comparing conventional radiotherapy and short-course tomotherapy

Roselien Pas
Invloed van bestralingstechniek bij borstkanker op het ontstaan van lymfoedeem Volgens de recentste statistieken uit 2012 van de Stichting Kankerregister werden in België maar liefst 10.531 nieuwe gevallen van borstkanker geregistreerd. Borstkanker is algemeen gekend als de meest voorkomende kanker bij vrouwen. Sterker nog, een kwart van de borstkankerpatiënten overleeft de ziekte niet.De behandeling van borstkanker bestaat meestal uit een combinatie van heelkunde, bestraling, chemotherapie of immunotherapie (deze laatste maakt gebruik van antilichamen).

Breast cancer related lymphedema prior to and 36 months following adjuvant radiotherapy: a randomised controlled trial comparing conventional radiotherapy and short-course tomotherapy

Invloed van bestralingstechniek bij borstkanker op het ontstaan van lymfoedeem

Volgens de recentste statistieken uit 2012 van de Stichting Kankerregister werden in België maar liefst 10.531 nieuwe gevallen van borstkanker geregistreerd. Borstkanker is algemeen gekend als de meest voorkomende kanker bij vrouwen. Sterker nog, een kwart van de borstkankerpatiënten overleeft de ziekte niet.

De behandeling van borstkanker bestaat meestal uit een combinatie van heelkunde, bestraling, chemotherapie of immunotherapie (deze laatste maakt gebruik van antilichamen). Wereldwijd onderzoek naar borstkanker richt zich enerzijds op het in kaart brengen van de ontstaansmechanismen, anderzijds op de ontwikkeling van nieuwe of verbeterde behandelingen. Binnen de bestraling is er een evolutie naar kortere en meer nauwkeurig gerichte bestraling. Immers, bestralingstherapie bij borstkanker doet de overlevingskansen stijgen, maar  kan tegelijkertijd ook leiden tot fysieke beperkingen, zoals verminderde schoudermobiliteit en lymfoedeem in de arm langs de zijde van de aangetaste borst. Tomotherapie is een innovatieve bestralingstechniek die de bestraling nauwkeuriger weet toe te dienen door meerdere technieken met elkaar te combineren. Met deze techniek ontstond de mogelijkheid om de dagelijkse bestralingshouding nauwgezet te controleren.

Het UZ-Brussel voerde een studie uit bij borstkankerpatiënten, waarbij Tomotherapie werd vergeleken met een klassieke bestralingstechniek. Enkel patiënten die heelkunde ondergingen voor hun borstkanker en die geen of beperkte klieraantasting hadden, namen deel aan de studie. De primaire eindpunten van deze studie betroffen de neveneffecten op longen en hart. In tweede tijd werden ook de fysieke beperkingen bekeken. 123 patiënten werden geselecteerd om deel te nemen. Zij werden verdeeld in twee groepen, rekening houdend met het stadium van de kanker, het type heelkunde dat ze ondergingen en of zij chemotherapie kregen. De ene groep kreeg Tomotherapie toegediend, de andere klassieke bestralingstherapie.

Dit onderzoek was onderdeel van deze grotere studie en richtte zich op één van de mogelijke fysieke beperkingen van de borstbehandeling, namelijk het ontstaan van lymfoedeem van de arm. Lymfoedeem kan ontstaan als gevolg van okselheelkunde, van chemotherapie of van bestraling van de oksel. Het meest risico bestaat bij de combinatie van deze drie behandelingen.

Voor de start en op verschillende momenten na het beëindigen van de bestraling werd het volume van beide armen berekend via omtrekmetingen. Hieruit werd het absoluut en relatief volume verschil tussen de beide armen afgeleid. Dit gaf aan of er sprake was van lymfoedeem. Ook werd er door ondervraging gepolst naar de aanwezigheid van bepaalde symptomen die typerend zijn voor lymfoedeem, zoals tintelingen en een gespannen gevoel in de arm.

Drie jaar na de behandeling vonden we geen betekenisvol verschil tussen beide bestralingstechnieken in de ontwikkeling van lymfoedeem. Het eerste jaar na de bestraling zagen we zowel na Tomotherapie als na klassieke bestralingstherapie het volume in de arm aan de aangetaste zijde geleidelijk stijgen. Dit bevestigde de resultaten van voorgaande studies. Na deze periode zagen we dit volume opnieuw afnemen tot 3 jaar na de behandeling.

Verder onderzoek naar de invloed van kinesitherapeutische behandelingen en de invloed van mogelijke aandoeningen die lymfoedeem in de hand werken, is noodzakelijk. Intussen kijken we alvast uit naar de resultaten van de primaire eindpunten van de overkoepelende studie, namelijk de neveneffecten op longen en hart. 

Verklarende begrippen:

Lymfoedeem duidt op een ongewenste opstapeling van lymfevocht.  In normale omstandigheden nemen lymfevaten het lymfevocht op, waarna de lymfeklieren het lymfevocht zuiveren. Tot slot brengen de lymfevaten het vocht terug naar de bloedvaten. Wanneer de lymfevaten het lymfevocht niet kunnen opnemen en afvoeren, ontstaat er lymfoedeem.

Tomotherapie is een bestralingstoestel waarbij de bestraling vanuit een volledige cirkel worden toegediend terwijl de persoon door de cirkel schuift. Het combineert een nauwkeurig gerichte bestraling met dagelijkse beeldvorming om de exacte bestralingshouding te controleren.

 

Bibliografie

1. Ferlay J, Soerjomataram I, Dikshit R, Eser S, Mathers C, Rebelo M, Parkin DM, Forman D, Bray F: Cancer incidence and mortality worldwide : Sources , methods and major patterns in GLOBOCAN 2012. 2015, 386.

2. Berry D a, Cronin K a, Plevritis SK, Fryback DG, Clarke L, Zelen M, Mandelblatt JS, Yakovlev AY, Habbema JDF, Feuer EJ: Effect of screening and adjuvant therapy on mortality from breast cancer. N Engl J Med 2005, 353:1784–1792.

3. Meade E, Dowling M: Early breast cancer: diagnosis, treatment and survivorship. Br J Nurs 2012, 21:S4–8, S10.

4. Brennan ME, Houssami N: Overview of long term care of breast cancer survivors. Maturitas 2011, 69:106–112.

5. Akram M, Siddiqui S a: Breast cancer management: past, present and evolving. Indian J Cancer 2012, 49:277–82.

6. Lao Romera J, Puertolas Hernández TJ, Peláez Fernández I, Sampedro Gimeno T, Fernández Martínez R, Fernández Pérez I, Iranzo González Cruz V, Illarramendi Mañas JJ, Garcerá Juan S, Ciruelos Gil EM: Update on adjuvant hormonal treatment of early breast cancer. Adv Ther 2011, 28 Suppl 6:1–18.

7. Press D: Cardiac risk in the treatment of breast cancer : assessment and management. 2015:21–35.

8. Van de Steene J, Soete G, Storme G: Adjuvant radiotherapy for breast cancer significantly improves overall survival: the missing link. Radiother Oncol 2000, 55:263–272.

9. Vinh-Hung V, Verschraegen C: Breast-conserving surgery with or without radiotherapy: pooled-analysis for risks of ipsilateral breast tumor recurrence and mortality. J Natl Cancer Inst 2004, 96:115–121.

10. Taylor ME, Haffty BG, Rabinovitch R, Arthur DW, Halberg FE, Strom EA, White JR, Cobleigh MA, Edge SB: ACR Appropriateness Criteria on Postmastectomy Radiotherapy. Expert Panel on Radiation Oncology-Breast. International Journal of Radiation Oncology Biology Physics 2009:997–1002.

11. Nielsen HM, Overgaard M, Grau C, Jensen AR, Overgaard J: Study of failure pattern among high-risk breast cancer patients with or without postmastectomy radiotherapy in addition to adjuvant systemic therapy: long-term results from the Danish Breast Cancer Cooperative Group DBCG 82 b and c randomized studies. J Clin Oncol 2006, 24:2268–2275.

12. Buchholz TA: Radiation therapy for early-stage breast cancer after breastconserving surgery. N Engl J Med 2009, 360:63–70.

13. Liljegren G., Karlsson G, Bergh J, Holmberg L: The cost-effectiveness of routine postoperative radiotherapy after sector resection and axillary dissection for breast cancer stage I. Results from a randomized trial. Ann Oncol 1997, 8:757–763.

14. Gorey KM, Luginaah IN, Holowaty EJ, Fung KY, Hamm C: Wait times for surgical and adjuvant radiation treatment of breast cancer in Canada and the United States: greater socioeconomic inequity in America. Clin Invest Med 2009, 32:E239–E249.

15. Senkus-Konefka E, Jassem J: Complications of breast-cancer radiotherapy. Clinical Oncology 2006:229–235.

16. Crosbie J, Kilbreath SL, Dylke E, Refshauge KM, Nicholson LL, Beith JM, Spillane AJ, White K: Effects of mastectomy on shoulder and spinal kinematics during bilateral upper-limb movement. Phys Ther 2010, 90:679–692.

17. Peuckmann V, Ekholm O, Rasmussen NK, Groenvold M, Christiansen P, M??ller S, Eriksen J, Sj??gren P: Chronic pain and other sequelae in long-term breast cancer survivors: Nationwide survey in Denmark. Eur J Pain 2009, 13:478–485.

18. Soran A, Wu WC, Dirican A, Johnson R, Andacoglu O, Wilson J: Estimating the probability of lymphedema after breast cancer surgery. Am J Clin Oncol 2011, 34:506–510.

19. Lee TS, Kilbreath SL, Refshauge KM, Herbert RD, Beith JM: Prognosis of the upper limb following surgery and radiation for breast cancer. Breast Cancer Res Treat 2008, 110:19–37.

20. Levangie PK, Drouin J: Magnitude of late effects of breast cancer treatments on shoulder function: a systematic review. Breast Cancer Res Treat 2009, 116:1–15.

21. Shah C, Vicini FA: Breast cancer-related arm lymphedema: Incidence rates, diagnostic techniques, optimal management and risk reduction strategies. International Journal of Radiation Oncology Biology Physics 2011:907–914.

22. Lemanski C, Thariat J, Ampil FL, Bose S, Vock J, Davis R, Chi A, Dutta S, Woods W, Desai A, Godinez J, Karlsson U, Mills M, Nguyen NP, Vinh-Hung V: Image-Guided Radiotherapy for Cardiac Sparing in Patients with Left-Sided Breast Cancer. Front Oncol 2014, 4(September):1–4.

23. Schlegel, W.C., Bortfeld, T., Grossu A.: New Technologies in 3D conformal radiation therapy: introduction and overview. New Technol Radiat Oncol :1–6.

24. Cormier JN, Rourke L, Crosby M, Chang D, Armer J: The Surgical Treatment of Lymphedema: A Systematic Review of the Contemporary Literature (2004–2010). Ann Surg Oncol 2012, 19:642–651.

25. Lawenda BD, Mondry TE, Johnstone P a S: Lymphedema: a primer on the identification and management of a chronic condition in oncologic treatment. CA Cancer J Clin 2009, 59:8–24.

26. Bulley C, Gaal S, Coutts F, Blyth C, Jack W, Chetty U, Barber M, Tan CW: Comparison of breast cancer-related lymphedema (Upper Limb Swelling) prevalence estimated using objective and subjective criteria and relationship with quality of life. Biomed Res Int 2013, 2013.

27. Isl I: the Diagnosis and Treatment of Peripheral Lymphedema: 2013 Consensus Document of the International Society of Lymphology. Lymphology 2013, 46:1–11.

28. Lievens P, Pastouret F, Leduc A, Leduc O, Bourgeois P: The short time effect of radiation therapy on the newly formed lymphvessels. Eur J Lymphology 2008, 19:25–26.

29. Swinnen E, Vinh-Hung V, Lamote J, Lievens P: Study of the influence of radiatiotherapy on the lymphatic system and on the development of lymphedema. Eur J Lymphology 2007.

30. Shah C, Wilkinson J Ben, Baschnagel A, Ghilezan M, Riutta J, Dekhne N, Balaraman S, Mitchell C, Wallace M, Vicini F: Factors associated with the development of breast cancer-related lymphedema after whole-breast irradiation. Int J Radiat Oncol Biol Phys 2012, 83:1095–1100.

31. Bentzen SM, Dische S: Morbidity related to axillary irradiation in the treatment of breast cancer. Acta Oncol 2000, 39:337–347.

32. Ridner SH, Dietrich MS, Stewart BR, Armer JM: Body mass index and breast cancer treatment-related lymphedema. Support Care Cancer 2011, 19:853–857.

33. Jammallo LS, Miller CL, Singer M, Horick NK, Skolny MN, Specht MC, O’Toole J, Taghian AG: Impact of body mass index and weight fluctuation on lymphedema risk in patients treated for breast cancer. Breast Cancer Res Treat 2013, 142:59–67.

34. Ahmed RL, Schmitz KH, Prizment AE, Folsom AR: Risk factors for lymphedema in breast cancer survivors, the Iowa Women’s Health Study. Breast Cancer Res Treat 2011, 130:981–991.

35. Hopwood P, Haviland J, Sumo G, Mills J, Bliss J, Yarnold J: Comparison of patient-related breast, arm, and shoulder symptoms and body image after radiotherapy for early breast cancer: 5 year follow-up in the randomized Standardisation of Breast Radiotherapy (START) trials. Lancet Oncol 2010, 3:231–240.

36. Baillet F, Housset M, Maylin C, Boisserie G, Bettahar R, Delanian S, Habib F: The use of a specific hypofractionated radiation therapy regimen versus classical fractionation in the treatment of breast cancer: a randomized study of 230 patients. Int J Radiat Oncol Biol Phys 1990, 19:1131–1133.

37. Adriaenssens N, Parijs H Van, Miedema G, Reynders T, Versmessen H, Ridder M De, Storme G, Lievens P, Lamote J, Vinh-hung V: Preliminary analysis of a randomized clinical trial comparing shoulder-arm morbidity between early breast cancer patients treated with short course image guided radiation therapy and conventional post-surgery radiation therapy. J Breast Heal 2012, 8:68–75.

38. Van Parijs H, Miedema G, Vinh-Hung V, Verbanck S, Adriaenssens N, Kerkhove D, Reynders T, Scheurmans D, Leysen K, Hanon S, Van Camp G, Vincken W, Strome G, Verellen D, De Ridder M: Short course radiotherapy with simultaneous integrated boost for stage I-II breast cancer, early toxicities of a randomized clinical trial. Radiat Oncol 2012, 7.

39. Taylor R, Jayasinghe UW, Koelmeyer L, Ung O, Boyages J: Reliability and validity of arm volume measurements for assessment of lymphedema. Phys Ther 2006, 86:205–214.

40. Chen Y-W, Tsai H-J, Hung H-C, Tsauo J-Y: Reliability Study of Measurements for Lymphedema in Breast Cancer Patients. Volume 87; 2008.

41. Sander AP, Hajer NM, Hemenway K, Miller AC: Upper-extremity volume measurements in women with lymphedema: a comparison of measurements obtained via water displacement with geometrically determined volume. Phys Ther 2002, 82:1201–1212.

42. Karges JR, Mark BE, Stikeleather SJ, Worrell TW: Concurrent validity of upper-extremity volume estimates: comparison of calculated volume derived from girth measurements and water displacement volume. Phys Ther 2003, 83:134–145.

43. Fu MR: Breast cancer-related lymphedema: Symptoms, diagnosis, risk reduction, and management. World J Clin Oncol 2014, 5:241.

44. Abe O, Abe R, Enomoto K, Kikuchi K, Koyama H, Masuda H, Nomura Y, Sakai K, Sugimachi K, Tominaga T, Uchino J, Yoshida M, Haybittle JL, Davies C, Harvey VJ, Holdaway TM, Kay RG, Mason BH, Forbes JF, Wilcken N, Gnant M, Jakesz R, Ploner M, Yosef HM a, Focan C, Lobelle JP, Peek U, Oates GD, Powell J, Durand M, et al.: Effects of radiotherapy and of differences in the extent of surgery for early breast cancer on local recurrence and 15-year survival: An overview of the randomised trials. Lancet 2005, 366:2087–2106.

45. Nesvold I-L, Dahl AA, Løkkevik E, Marit Mengshoel A, Fosså SD: Arm and shoulder morbidity in breast cancer patients after breast-conserving therapy versus mastectomy. Acta Oncol 2008, 47:835–842.

46. Fu MR, Ridner SH, Armer J: Post-breast cancer lymphedema: part 2. Am J Nurs 2009, 109:34–41; quiz 42.

47. McLaughlin S a., Bagaria S, Gibson T, Arnold M, Diehl N, Crook J, Parker A, Nguyen J: Trends in risk reduction practices for the prevention of lymphedema in the first 12 months after breast cancer surgery. J Am Coll Surg 2013, 216:380–389.

48. Hidding JT, Beurskens CHG, Van Der Wees PJ, Van Laarhoven HWM, Nijhuis-van Der Sanden MWG: Treatment related impairments in arm and shoulder in patients with breast cancer: A systematic review. PLoS One 2014, 9.

49. Fontaine C, Adriaenssens N, Van Parijs H: A propsective analysis of the incidence of breast cancer related lymphedema of the arm after surgery and axillary lymph node dissection in early breast cancer patients treated with concomitant irradiation and anthracyclines followed by paclitaxel. Eur J Lymphology 2011, 22:20–24.

50. Caers J, Fontaine C, Vinh-Hung V, De Mey J, Ponnet G, Oost C, Lamote J, De Greve J, Van Camp B, Lacor P: Catheter tip position as a risk factor for thrombosis associated with the use of subcutaneous infusion ports. Supportive Care in Cancer 2005:325–331.

51. Vilasco M, Communal L, Mourra N, Courtin A, Forgez P, Gompel A: Glucocorticoid receptor and breast cancer. Breast Cancer Res Treat 2011.

52. Haines TP, Sinnamon P: Early arm swelling after breast surgery: Changes on both sides. Breast Cancer Res Treat 2007, 101:105–112.

53. Lee M-J, Beith J, Ward L, Kilbreath S: Lymphedema Following Taxane-Based Chemotherapy in Women with Early Breast Cancer. Lymphat Res Biol 2014, 12:282–288.

54. Vassard D, Olsen MH, Zinckernagel L, Vibe-Petersen J, Dalton SO, Johansen C: Psychological consequences of lymphoedema associated with breast cancer: A prospective cohort study. Eur J Cancer 2010, 46:3211–3218.

55. Dawes DJ, Meterissian S, Goldberg M, Mayo NE: Impact of lymphoedema on arm function and health-related quality of life in women following breast cancer surgery. J Rehabil Med 2008, 40:651–658.

56. Della Rovere GQ, Ahmad I, Singh P, Ashley S, Daniels IR, Mortimer P: An audit of the incidence of arm lymphoedema after prophylactic level I/II axillary dissection without division of the pectoralis minor muscle. Ann R Coll Surg Engl 2003, 85:158–161.

57. Norman S a., Localio a. R, Potashnik SL, Torpey H a S, Kallan MJ, Weber AL, Miller LT, Demichele A, Solin LJ: Lymphedema in breast cancer survivors: Incidence, degree, time course, treatment, and symptoms. J Clin Oncol 2009, 27:390–397.

58. Jung S-Y, Shin KH, Kim M, Chung SH, Lee S, Kang H-S, Lee ES, Kwon Y, Lee KS, Park IH, Ro J: Treatment factors affecting breast cancer-related lymphedema after systemic chemotherapy and radiotherapy in stage II/III breast cancer patients. Breast Cancer Res Treat 2014, 148:91–98.

59. Stanton AW, Badger C, Sitzia J: Non-invasive assessment of the lymphedematous limb. Lymphology 2000, 33:122–135.

60. Lopez Penha TR, Slangen JJ, Heuts EM, Voogd AC, Von Meyenfeldt MF: Prevalence of lymphedema more than five years after breast cancer treatment. Eur J Surg Oncol 2011, 37:1059–1063.

61. Rebegea L, Firescu D, Dumitru M, Anghel R: The Incidence and Risk Factors for occurrence of Arm Lymphedema after Treatment of Breast Cancer. 2015:33–37.

62. Ververs JM, Roumen RM, Vingerhoets a J, Vreugdenhil G, Coebergh JW, Crommelin M a, Luiten EJ, Repelaer van Driel OJ, Schijven M, Wissing JC, Voogd a C: Risk, severity and predictors of physical and psychological morbidity after axillary lymph node dissection for breast cancer. Eur J Cancer 2001, 37:991–9.

63. Finnane A, Janda M, Hayes SC: Review of the Evidence of Lymphedema Treatment Effect. Am J Phys Med Rehabil 2015:1.

64. Petrek J a., Senie RT, Peters M, Peterrosen P: Lymphedema in a cohort of breast carcinoma survivors 20 years after diagnosis. Cancer 2001, 92:1368–1377.

65. Weinberg SL, Abramowitz SK: Statistics Using SPSS: An Integrative Approach. 462-463. 

Universiteit of Hogeschool
Bewegingswetenschappen en Kinesitherapie
Publicatiejaar
2015
Kernwoorden
Share this on: