Mobiliteitsdeelsystemen in Antwerpen: Een onderzoek naar ruimtelijke succesfactoren

Jordi De Coster & Emiel Schiepers Jordi De Coster Emiel Schiepers
MET ZIJN ALLEN OP DE BAAN? DAT IS BLIJVEN STILSTAAN!Iedereen komt dezer dagen in aanraking met de huidige mobiliteitsproblemen, men kan er dan ook niet omheen. Problemen zoals congestie, luchtvervuiling en het tekort aan parkeerplaatsen zijn hier enkele van. Centraal binnen deze problematiek staat de auto. Laat dit nu net het vervoersmiddel zijn waar we in Vlaanderen zo hard op vertrouwen mede door het versnipperde ruimtelijke landschap.

Mobiliteitsdeelsystemen in Antwerpen: Een onderzoek naar ruimtelijke succesfactoren

MET ZIJN ALLEN OP DE BAAN? DAT IS BLIJVEN STILSTAAN!

Iedereen komt dezer dagen in aanraking met de huidige mobiliteitsproblemen, men kan er dan ook niet omheen. Problemen zoals congestie, luchtvervuiling en het tekort aan parkeerplaatsen zijn hier enkele van. Centraal binnen deze problematiek staat de auto. Laat dit nu net het vervoersmiddel zijn waar we in Vlaanderen zo hard op vertrouwen mede door het versnipperde ruimtelijke landschap. De auto wordt door velen en vooral door jongvolwassen bovendien nog steeds gezien als een statussymbool waarmee het volwassen zijn wordt ingezet en waarbij men instaat voor de eigen verplaatsing. Maar stel nu eens een stad voor waar niet de auto centraal staat, maar wel de mens zelf. Een stad waarbij in plaats van bezit, delen en samenwerken centraal staan. Hoe kunnen komen tot een gedachteommekeer bij de mens, van het willen bezitten naar het delen? Een eerste belangrijke stap in deze transitie is te leren hoe het mobiliteitsdelen werkt.

DELEN IS DE TOEKOMST…Want delen en mobiliteit, die twee gaan wel samen. En nee, het gaat dan niet over de klassieke manieren van vervoer. Dus niet over privaat autobezit en ook niet over bus, tram of trein. We spreken dan over nieuwe ontwikkelingen: gedeelde economie en gedeelde mobiliteit. Want ja, delen is inderdaad de toekomst. Jezelf verplaatsen is ook mogelijk zonder daarbij het voertuig te moeten bezitten. Bij bus of tram kennen we dit allemaal, maar recent zien we hier nieuwigheden in. Hierbij blijft de gebruiker zelf degene die het voertuig in handen heeft maar betaalt hierbij enkel voor het gebruik zelf. Deze nieuwigheden laten het ons toe om de klassieke auto-chauffeur te lokken naar een mobiliteits- milieu- en mensvriendelijkere oplossing.

Over welke nieuwigheden gaat het dan? Wanneer niet bezit maar wel gebruik centraal staat, zijn verschillende opties aanwezig om verplaatsing mogelijk te maken. Binnen de stad Antwerpen is zo bijvoorbeeld de keuze uit het fietsdeelsysteem Velo-Antwerpen voor gebruik binnen de stad, en het autodeelsysteem Cambio voor gebruik in en rond de stad. Ja inderdaad, de auto kan nog wel gebruikt worden. Maar in tegenstelling tot het klassieke autogebruik wordt hierbij de auto alleen aangewend als het echt moet. En wanneer geen auto nodig is staat deze niet nodeloos voor het eigen huis maar wordt deze door iemand anders gebruikt. Wanneer we kijken naar het gebruik van deze systemen zien we een gestadige opmars. Het fietsdeelsysteem is ondertussen duidelijk zichtbaar binnen de stad Antwerpen, met zijn opvallende rode fietsen en fietsstations. En ook bij het autodeelsysteem Cambio zijn de wagens meer nadrukkelijk aanwezig in het verkeer.

… MAAR NIET VANZELFSPREKEND!De opkomst van dergelijke deelsystemen is echter niet vanzelfsprekend. Niet alleen vraagt dit een andere mentaliteit bij de bevolking, voor het uitrollen van dergelijke systemen is bovendien sterk denkwerk noodzakelijk. Want waar plaatst iemand nu bijvoorbeeld zo’n auto- of fietsstation? Zoiets wordt niet lukraak gekozen, allerlei zaken moeten in rekening genomen worden. Doet men dit niet, dan zal het deelsysteem niet of minder gebruikt worden.

Voor fietsdeelstations heeft zo niet alleen de samenstelling van de buurt een invloed op het gebruik, maar ook de specifieke ruimtelijke indeling van de omgeving. Zo heeft de Schelde in Antwerpen een belangrijke barrièrewerking, fietsers kunnen deze enkel via de voetgangers- en fietserstunnel oversteken. Iets wat ervoor zorgt dat de stations binnen Linkeroever een lager gebruik kennen. Bij de autodeelsystemen op hun beurt moet dan weer gekeken worden naar bevolkingsdichtheid, type huishoudens en het autobezit in een buurt. Wanneer bijvoorbeeld een te lage bevolkingsdichtheid aanwezig zou zijn, is er te weinig aanwezig potentieel voor gebruik.

Aangezien autodeelsystemen en fietsdeelsystemen op een heel andere manier werken moet ook bij mogelijke uitbreidingen van zo’n systeem op een andere manier onderzocht worden. Bij Velo-Antwerpen wordt met de fiets van één station naar het eindstation op de bestemming gegaan. Bij Cambio gaat men met de auto van aan het station in de eigen buurt naar de bestemming, om dan achteraf de auto terug aan het beginstation te retourneren.

EN NU?Beide systemen willen graag groeien. Voor de deelfietsen in Antwerpen blijkt een uitbreiding naar de districten niet eenvoudig. Niet enkel moet rekening gehouden worden met een andere demografische samenstelling, ook zorgt de Singel voor een onoverkomelijke barrière. Een mogelijke uitbreiding moet dan ook de districten onderzoeken naar hun mogelijke compatibiliteit met het systeem, en tegelijkertijd kijken naar een kwalitatieve oversteek van de Singel. Voor het autodelen kan naar nieuwe locaties gezocht worden door het aanduiden van high- en low service gebieden. High service gebieden zijn daarbij locaties waarbij aan alle voorwaarden wordt voldaan. Het belang van ruimtelijke kenmerken speelt minder een rol dan bij het fietsdelen.

De toekomst voor het mobiliteitsdelen ziet er dan ook positief uit! Niet alleen kennen dergelijke systemen een mooie groei, ze kijken ook steeds verder voor mogelijke uitbreiding. Want zeg nu zelf, we staan toch liever niet allemaal samen vast in het verkeer en we zoeken toch liever niet telkens opnieuw naar een parkeerplek. Ook iedereen die dit leest kan zelf mee helpen. Want ja, iemand die een nieuwe manier zoekt om zich te verplaatsen helpt mee. Hou dat maar eens in het achterhoofd bij uw volgende rit.

Bibliografie
  • AURICH, J.C, C. Fuchs en C. Wagenknecht; ‘Life cycle oriented design of technical Product-Service Systems’, Journal of Cleaner Production, 14, 2006, 1480-1494
  • BECK, Ulrich; Risk Society, Towards a New Modernity, Sage Publications, Londen, p.260
  • BELK, Russel, ‘You are what you can access: Sharing and collaborative consumption online’, Journal of Business Research (67), 2014, 1595–1600
  • BEUREN, Fernanda; Marcelo Ferreira, Paulo Miguel; ‘Product-service systems: a literature review on integrated products and services’; Journal of Cleaner Production, 47, 2013, 222-231
  • BIRDSALL, Michelle, Carsharing in a Sharing Economy, 2014
  • BÖCKMAN, Marco, The Shared Economy: It is time to start caring about sharing; value creating factors in the shared economy, 2013
  • BOYD, Cohen & Jan Kietzmann; Ride On! Mobility Business Models for the Sharing Economy, Organization Environment September 2014 vol. 27 no. 3 279-296
  • BUHRMANN, Sebastian, New Seamless Mobility Services: Public Bicycles, NICHES Transport, 2013
  • BURNS, LD, Sustainable mobility: A vision of our transport future, 2013
  • BRAMS, Gert, Pas op daar komt een fiets!, PCVO Handel Hasselt, 2009
  • CLEARCHANNEL, Verzoek tot informatieverstrekking met het oog op de uitbreiding van het publiek fietsdeelsysteem in de stad Antwerpen, 2013
  • DECKMYN, S, J. Leyysens, P. Stouthuysen en J. Verhulst; Product dienst: Nieuwe businessmodellen in de circulaire economie, 2014
  • DEMAIO, P. ‘Bike-Sharing: History, Impacts, Models of Provision, and Future’, Journal of Public Transportation, Vol. 12, No. 4, 2009
  • CAMBIO, Openbaar vervoer en mobiliteit, Verkregen van: http://www.cambio.be/cms/carsharing/nl/2/cms?cms_knuuid=b89a1c58-773c-4…, 04/03/2015
  • CROCI, E, The position of bike sharing stations. The Milan case, IEFE – The Center for Research on Energy and Environmental Economics and Policy, Bocconi University, 2014
  • DUTZIK, Tony, Travis Madsen & Phineas Baxandall; U.S. PIRG Education Fund Frontier Group; A new way to go .
  • Fietsparkeerplan Antwerpen, 2009
  • FISHMAN, Elliot, Simon Washington & Narelle Haworth, ‘Bike Share: A Synthesis of the Literature’, Transport Reviews: A Transnational Transdisciplinary Journal, 33:2, 148-165, 11/03/2013
  • FISHMAN, Elliot, Simon Washington & Narelle Haworth, Barriers and facilitators to public bicycle scheme use: A qualitative approach, Transportation Research Part F 15, 686-698, 2012
  • FISHMAN, Elliot, Simon Washington & Narelle Haworth, Bike share’s impact on car use: Evidence from the United States, Great Britain and Australia, Transportation Research Part D31, 13-20, 2014
  • GARCIA-PALOMARES, Juan Carlos, Javier Gutiérrez, Marta Latorre, ‘Optimizing the location of stations in bike-sharing programs: A GIS approach’, Applied Geography, madrid, 35 (2012) 235-246
  • GOODWIN, Phil, Peak travel, Peak car and the Future of Mobility: Evidence, Unresolved Issues, Policy Implications, and a Research Agenda, 2012
  • GREISERA, Torsten, Dirk Christian Mattfelda & Patrick Vogela ‘Understanding Bike-Sharing Systems using Data Mining: Exploring Activity Patterns’, University of Braunschweig, Procedia Social and Behavioral Sciences, 20, 11/03/2011, 514–523
  • HARDIN, Garrett, The Tragedy of the Commons, 1968
  • HEIREMANS, Hendrik, Publieke fietsen in Antwerpen Velo: evaluatie van het leenfietsensysteem, PVCO Hasselt, 2012
  • HIRSCHLER, Petra, Share it – Don’t Own it: Space Sharing as a Smart Solution for Cities and Regions?, 2014
  • JANSSENS, D., K. Declercq, G. Wets, Rapport onderzoek verplaatsingsgedrag Vlaanderen, 2014
  • LABO XX, Data-analyse Antwerpen & regio: omgevingsanalyse, stad antwerpen
  • LITTLE, Arthur D., Future of Urban Mobility 2 0 (2014)
  • MARTIN, Elliot & Susan Shaheen, The Impact of Carsharing on Public Transit and Non-Motorized Travel: An Exploration of North American Carsharing Survey Data, 2011
  • Memorandum deeleconomie in Vlaanderen 2014
  • MORA mobiliteitsverslag 2012
  • MIDGLEY, Peter, The Role of Smart Bike-sharing Systems in Urban Mobility, 2009
  • MIDGLEY, Peter, Bicycle-sharing schemes: enhancing sustainable mobility in urban areas, 2011
  • OBIS, Optimising Bike Sharing in European Cities, 2011
  • OGILVIE, F, A. Goodman b, ‘Inequalities in usage of a public bicycle sharing scheme: Socio-demographic predictors of uptake and usage of the London (UK) cycle hire scheme’, Preventive Medicine, 55, 2012, 40–45
  • RIXEY, Alexander; ‘Station-Level Forecasting of Bike Sharing Ridership: Station Network Effects in Three U.S. Systems’; TRB 2013 Annual Meeting, 2012
  • ROJAS, R, The health risks and benefits of cycling in urban environments compared with car use: health impact assessment study. (17/08/2011)
  • SEEGER, Greta, Markus Bick; Mega and Consumer Trends – Towards Car-independent Mobile Applications, 2013
  • SHAHEEN, Susan & Stacey Guzman, Worldwide bikesharing, 2011
  • SHAHEEN, Susan, Elliot W. Martin, Adam P. Cohen & Rachel S. Finson, Public Bikesharing in North America: Early Operator and User Understanding, 2012
  • SHAHEEN, Susan & Adam Cohen, innovative mobility carsharing outlook: carsharing market overview, analysis, and trends Summer 2013, transportation sustainability research center - university of california, Berkeley, 2013
  • SMET, Stephanie, Gebruikspatronen in het stedelijk fietsverhuursysteem van Velo Antwerpen: een tijdreeksanalyse, Universiteit Antwerpen, 2013
  • QUINTIN, Julie, Publieke Fietsen in Antwerpen: Een zoektocht naar een herverdelingsstrategie, Universiteit Antwerpen, 2013
  • Mining bicycle sharing data for generating insights into sustainable transport systems (2013)
  • RAYLE, Lisa & Susan Shaheen, App-Based, On-Demand Ride Services: Comparing Taxi and Ridesourcing Trips and User Characteristics in San Francisco - University of California, Berkeley: August 2014
  • Rapport autodelen in kleine centrumsteden – Taxistop
  • BOYACI, Burak & Konstantinos Zografos, An optimization framework for the development of efficient one-way car-sharing systems
  • SHAHEEN, Susan & Adam Cohen, Carsharing parking policy: a review of North American Practices and San Francisco bay area case study – University of California
  • SHAHEEN, Susan & Adam Cohen, North American Carsharing: A Tean Year Retrospective - University of California
  • SHAHEEN, Susan & Caroline Rodier, Carsharing and Public Parking Policies: Assessing Benefits, Costs, and Best Practices in North America - Mineta Transportation Institute, 2010
  • RODIER, Caroline & Susan Shaheen, Carsharing and Carfree Housing: Predicted Travel, Emission, and Economic Benefits - University of California, 2003
  • TIETZE, Frank; Erik Hansens; To Own or to Use – How Product Service Systems facilitate Eco-Innovation Behavior, Academy of Management Meeting, 2013
  • TCRP, Car Sharing: Where and How it Succeeds, Transportation Research Board of the national academies
  • VELO-ANTWERPEN, Velo: de handige fiets van’t stad, verkregen van: http://www.thuisindestad.be/sites/default/files/Tidsprijs2012_Antwerpen…, 04/03/2015
  • VERBRUGGEN, Hans, Cursus openbaar vervoer 2013-2014, Universiteit Antwerpen
Universiteit of Hogeschool
Master stedenbouw en ruimtelijke planning
Publicatiejaar
2015
Kernwoorden
Share this on: