Recycling Space. Reframing Urban Derelict Sites and Properties. Exploring Space Theories from Henri Lefebvre to Urban Catalyst.

Siobhan Dolezal
Ook ruimte kunnen we recyclerenUplace: we kennen het ondertussen allemaal. De plannen om een groot winkelcentrum neer te zetten in de buurt van Brussel heeft al voor heel wat ophef en media-aandacht gezorgd. En terecht. Niet alleen is de eerste goedkeuring van het project gebaseerd op valse beloftes en onjuiste veronderstellingen, zulke megaprojecten werken vooral ook leegstand in de hand — en laat dat nu net het probleem zijn dat vandaag in elke stad meer en meer zichtbaar wordt.De stad groeit en krimpt Door verstedelijking wordt de stad de dagelijkse leefomgeving van meer en meer mensen.

Recycling Space. Reframing Urban Derelict Sites and Properties. Exploring Space Theories from Henri Lefebvre to Urban Catalyst.

Ook ruimte kunnen we recycleren

Uplace: we kennen het ondertussen allemaal. De plannen om een groot winkelcentrum neer te zetten in de buurt van Brussel heeft al voor heel wat ophef en media-aandacht gezorgd. En terecht. Niet alleen is de eerste goedkeuring van het project gebaseerd op valse beloftes en onjuiste veronderstellingen, zulke megaprojecten werken vooral ook leegstand in de hand — en laat dat nu net het probleem zijn dat vandaag in elke stad meer en meer zichtbaar wordt.

De stad groeit en krimpt Door verstedelijking wordt de stad de dagelijkse leefomgeving van meer en meer mensen. Als we de stad leefbaar willen houden voor volgende generaties, is het dus noodzakelijk dat wij ervoor zorgen dat er, onder andere, voldoende ruimte beschikbaar is. Zoals we nu met die ruimte omgaan, dragen we echter niet bij tot een blijvende ruimtelijke beschikbaarheid. Gebouwen worden op grote schaal met de grond gelijk gemaakt om plaats te maken voor nieuwe gebouwen, en de nog beschikbare sites worden het onderwerp van megaprojecten met een zogezegd vernieuwende (maar in realiteit achterhaalde) doelstelling, zoals het geval is met het ons ondertussen bekende Uplaceproject in Machelen. Tegelijkertijd zien we meer en meer leegstand in de stad zelf. Zo bestaat er een grote kloof tussen ruimtelijke vraag en aanbod en ontstaat er een contrast tussen de grote nieuwbouwprojecten aan de rand van de stad en een toenemende leegstand in de stadscentra.

Naar een nieuwe stedelijkeruimtebalansHoe kunnen we deze balans tussen ruimtelijke vraag en aanbod opnieuw in evenwicht brengen? In plaats van de klassieke bouw-afbraak-heropbouw cyclus te handhaven, kunnen we, net zoals we dat gewend zijn met ander materiaal dat in onbruik geraakt, ruimte ook recycleren. Als we onze stedelijke ruimte beter willen voorbereiden op de toekomst, zijn er drie dingen die we concreet kunnen ondernemen: 1. de snelheid en frequentie waarmee gebouwen gesloopt worden, moet beperkt worden tot een noodzakelijk minimum, 2. we kunnen de reeds bestaande ruimte efficiënter benutten door middel van tijdelijke ingebruikname en 3. indien we genoodzaakt zijn nieuwe structuren op te bouwen, dan zouden we deze ruimtes zo moeten inrichten dat ze klaar zijn voor hergebruik in de toekomst. Een mooi voorbeeld daarvan is het Brusselse architectenbureau BC architects, dat op internationale schaal gebouwen neerzet met lokale, duurzame materialen en waarvan het interieur ‘vervangbaar’ is: “We pleiten ook voor meer gebouwen die makkelijk aan nieuwe functies zijn aan te passen. Hier wordt alles, eenmaal buiten gebruik, afgebroken. Ga maar na hoeveel kantoren en flatgebouwen en tegen de vlakte gaan. Wij opteren voor gebouwen waarvan je gewoon de binnenkant leeghaalt en vervangt door een andere. (…) Het is ook absurd, zoals sommige politici beweren, dat je oude gebouwen gewoon moet afbreken. Meestal zijn ze net beter dan de nieuwe. We moeten op een andere manier nadenken over passief bouwen in plaats van gewoon de normeringen strenger te maken”, aldus Wes Degreef in de Knack Weekend editie van april 2015.

Dankzij initiatieven zoals BC architects zijn we vandaag dus al goed op weg. Ook in het algemeen hebben creatieve ondernemers met pop-ups hun ingang gevonden in de mede-inrichting van stedelijke ruimte. Maar zij botsen echter nog te vaak op weerstand van bovenaf. Ondernemers die bijvoorbeeld een leegstaande ruimte tijdelijk willen gebruiken, krijgen nog te snel een negatief onthaal van de eigenaar van het pand, die vaak geen risico’s wil nemen en gemakshalve liever een leegstaande ruimte beheert dan activeert. Wat we nodig hebben, is dus een beter ruimtelijk beleid van bovenaf, dat zulke bottom-up initiatieven ondersteunt in plaats van ontmoedigt. 

Samen maken we de stadTot vandaag zijn onze steden grotendeels ontworpen door ‘de hand van bovenaf’, dat zijn politici, beleidsmakers, stadsontwerpers en megaprojectleiders die tothiertoe bepaald hebben hoe onze steden eruit zien. Maar er blaast een nieuwe wind door onze steden. De stad komt pas tot leven wanneer zijn inwoners het heft in eigen handen nemen. Denk aan buurtfeesten, leefstraten, samentuinen, autoloze zondagen, straatkunst, urban knitting, enzovoort: kleine extraatjes die onze stadsbeleving aangenamer kleuren. De stad is voor velen van ons onze dagelijkse leefomgeving. We kunnen er samen het beste van maken door zelf te bouwen aan onze toekomst. Want de stad is ook van u en mij.

Enkele voorbeelden van bottom-up burgerinitiatieven:

In Gent: DOK (http://dokgent.be), KERK Gent (http://www.kerkgent.be), Onze Eetbare Straat (http://www.onzeeetbarestraat.be)

In Leuven: Existenz (http://www.existenz.be)

In Brussel: Parckfarm (http://www.parckfarm.tk), The Public School for Architecture Brussels (http://psfa-bxl.org), Toestand (http://toestand.be), City Mine(d) (http://www.citymined.org), Allee Du Kaai (http://alleedukaai.be/nl/)

 

Bibliografie

Books

 

Baetens, Jan, Joost de Bloois, Anneleen Masschelein and Ginette Verstraete. Culturele studies. Theorie in de praktijk. Nijmegen: Uitgeverij Vantilt, 2009. Print.

 

Baudrillard, Jean. Simulacra and Simulation. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1994. Print.

 

Bhabha, Homi K. “The Third Space. Interview with Homi Bhabha.” Identity. Community, Culture, Difference. Ed. Jonathan Rutherford. London: Lawrence & Wishart, 1990. 207-221. Print.

 

Bhabha, Homi K. “Postcolonial Authority and Postmodern Guilt.” Cultural Studies. Ed. Lawrence Grossberg, Cary Nelson and Paula Treichler. New York: Routledge, 1992. 56-68. Print.

 

De Botton, Alain. The Consolations of Philosophy. London: Hamish Hamilton, 2000. Print.

 

Dehaene, Michiel and Lieven De Cauter. Heterotopia and the City: Public Space in a Postcivil Society. London: Routledge, 2008. Print.

 

Goffman, Erving. Frame Analysis: an Essay on the Organization of Experience. New York: Harper & Row, 1974. Print.

 

Habermas, Jürgen. The Structural Transformation of the Public Sphere. An Inquiry into a Category of Bourgeois Society. Cambridge: MIT Press, 1989. Print.

 

Lefebvre, Henri. The Production of Space. Oxford: Blackwell, 1991. Print.

 

Oswalt, Philipp, Klaus Overmeyer, and Philipp Misselwitz. Urban Catalyst. The Power of Temporary Use. Berlin: Dom Publishers, 2013. Print.

 

Schwartz Partners, Martha and Emily Waugh. Recycling Spaces: Curating Urban Evolution. The Landscape Design Of Martha Schwartz Partners. London: Thames & Hudson Ltd, 2012. Print.

 

Soja, Edward W. Thirdspace: Journeys to Los Angeles and Other Real-and-Imagined Places. Cambridge: Blackwell, 1996. Print.

 

Spivak, Gayatri Chakravorty. “Can the Subaltern Speak?” Marxism and the Interpretation of Culture. Ed. Nelson, Cary and Lawrence Grossberg. Urbana and Chicago: University of Illinois Press, 1988. 271-315. Print.

 

Verstraete, Jan, Jo Van Assche and Thomas Block. ROI: Revitalisering Oude Industriehavens. Handboek voor waterfrontontwikkeling in kleine en middelgrote steden. Gent: n.p., 2011. Print.

 

Ziehl, Michael, Sarah Osswald, Oliver Hasemann and Daniel Schnier. Second Hand Spaces: Recycling Sites Undergoing Urban Transformation. Berlin: Jovis Verlag, 2012. Print.

 

Articles

 

Andres, Lauren. “Differential Spaces, Power Hierarchy and Collaborative Planning: A Critique of the Role of Temporary Uses in Shaping and Making Places.” Urban Studies 50.4 (2013): 759-775. Web.

 

Drake, Graham. “This Place Gives Me Space: Place and Creativity in the Creative Industries.” Geoforum 34.4 (2003): 511-524. Web.

 

Flyvbjerg, Bent. “Machiavellian Megaprojects.” Antipode 37.1 (2005): 18-22. Web.

 

Foucault, Michel and Jay Miskowiec. “Of Other Spaces.” Diacritics 16.1 (1986): 22-27. Print.

 

Groth, Jacqueline and Eric Corijn. “Reclaiming Urbanity: Indeterminate Spaces, Informal Actors and Urban Agenda Setting.” Urban Studies 42.3 (2005): 503-526. Web.

 

Hacking, Ian. “Making Up People.” The London Review of Books 28.16 (2006): 7-11. Print.

 

Wikström, Tomas. “Residual space and transgressive spatial practices - the uses and meanings of unformed space.” Nordic Journal of Architectural Research 18.1 (2005): 47 - 68. Web.

 

Online Publications

 

“Coca-Cola klinkt met 10 miljoen Belgen.” Coca-Cola Belgium. Coca-Cola persdienst, 2014. Web. 27 April 2015.

 

De Smet, Flory. Uittreksel uit het register der besluiten van de gemeenteraad in zitting van 24 maart 2014. Reglement inzake financiële ondersteuning Pop-Up Stores. Aarschot: Stad Aarschot, 2014. Web.

 

“Dossier Uplace.” Brusselnieuws. Vlaams-Brusselse Media vzw, 2013. Web. 7 April 2015.

 

Existenz. Existenz, 2015. Web. 17 April 2015.

 

“Historiek.” Opek. Openbaar Entrepot voor de Kunsten, n.d. Web. 17 April 2015.

 

“It’s Play time op de Meir!” Telenet. Telenet nv, 2014. Web. 23 April 2015.

 

“Over De Hoorn.” De Hoorn. Grand Café De Hoorn, n.d. Web. 19 May 2015.

 

Metaforum Leuven. Naar een nieuwe gemeenschappelijkheid voor Brussel. Visietekst werkgroep Metaforum Leuven ‘Territorium, identiteit en conflict in Brussel’.  Leuven: Metaforum Leuven, 2012. Web.  5 October 2014.

 

Provoost, Michelle, Arnold Reijndorp and Wouter Vanstiphout. “INTI research programme 2010.” New Town Institute. INTI, 2010. Web. 29 April 2015.

 

“Stadsvernieuwing: Vaartkom.” Leuven. Stad Leuven, 2014. Web. 17 April 2015.

 

The public school for architecture brussels. Common Room, 2014. Web. 11 May 2015.

 

Uberty, David. “The Death of the American Mall.” The Guardian. Guardian News, 2014. Web. 8 May 2015.

 

“Vaartkom. De transformatie van een industriegebied tot een levendig stadsdeel.” Autonoom Gemeentebedrijf Stadsontwikkeling Leuven. AGSL, 2015. Web. 11 May 2015.

 

“Wonen (bejaarde) grootouders binnenkort in de achtertuin?” De Standaard. Mediargus, 2015. Web. 14 April 2015.

 

Interviews

 

Degreef, Wes. “Brussel boetseert Afrika.” Knack Weekend 3 (2015): 49-56. Print.

 

Henderix, Veronique. Personal interview. 19 May 2015.

 

Soja, Edward. “Spatial justice and the Right to the City: an Interview with Edward Soja.” Gender, Sexual Identities and Spatial Justice. By Dufaux, Frédéric and Philippe Gervais-Lambony, 2010. Web. 13 April 2015.

 

Vanden Eynde, Laurens. Personal interview. 7 May 2015.

Universiteit of Hogeschool
Culturele Studies
Publicatiejaar
2015
Kernwoorden
Share this on: