Is there still space for Bangladesh in the Bidesh? Reflections on second generation British Bangladeshi identity

Sarah Vandoorne
Religie grootste houvast voor islamitische migranten uit BangladeshAtheïstische bloggers in Bangladesh zijn sinds begin dit jaar het doelwit van radicaal islamitische bendes. Het brein achter die aanslagen zou geen lokale extremist zijn, maar een Brit met Bengalese roots. Religie, zo blijkt, is een belangrijk onderdeel van de identiteit van zogenaamde British Bangladeshis. Tot die conclusie kwam ook studente Conflict & Development Sarah Vandoorne, wanneer ze voor haar thesis in Londen de identiteitsbeleving van Bengalese migranten van de tweede generatie onder de loep nam.Rahman.

Is there still space for Bangladesh in the Bidesh? Reflections on second generation British Bangladeshi identity

Religie grootste houvast voor islamitische migranten uit Bangladesh

Atheïstische bloggers in Bangladesh zijn sinds begin dit jaar het doelwit van radicaal islamitische bendes. Het brein achter die aanslagen zou geen lokale extremist zijn, maar een Brit met Bengalese roots. Religie, zo blijkt, is een belangrijk onderdeel van de identiteit van zogenaamde British Bangladeshis. Tot die conclusie kwam ook studente Conflict & Development Sarah Vandoorne, wanneer ze voor haar thesis in Londen de identiteitsbeleving van Bengalese migranten van de tweede generatie onder de loep nam.

Rahman. Dat is de naam van het zogezegde ‘mastermind’ achter de aanslagen op atheïstische bloggers in Bangladesh. De man arriveerde in Londen aan het begin van de jaren 90 en keerde drie jaar geleden terug naar zijn land van herkomst, vol radicale ideeën.

Rahman is tevens de naam van mijn huisbaas en goede vriend Mahmud, bij wie ik eind vorig jaar een maand kon intrekken. Mahmud komt oorspronkelijk uit Dhaka, de hoofdstad van Bangladesh, maar woont intussen een tiental jaar in de Britse hoofdstad samen met zijn Amerikaanse vrouw Aisha. Religie is een belangrijk onderdeel van hun leven. Net als 95 procent van alle Bengalezen is Mahmud moslim. Veel van zijn vrienden zijn evenzeer British Bangladeshi moslims. Via Mahmud kwam ik bijgevolg met veel interessante onderzoekssubjecten in contact.

Migratie als geldeconomie

De meeste van mijn respondenten kwamen niet uit Dhaka, zoals Mahmud, maar uit Sylhet, een voor een land als Bangladesh zeer welvarende stad in het noordoosten. De reden waarom laat zich makkelijk raden: door de migratiestroom, die in de 19e eeuw ontstond en amper aan kracht ingeboet heeft, worden achtergebleven familieleden rijkelijk geholpen door hun nonkels, tantes, neven en nichten in het verre Groot-Brittannië. Dat kon ik met mijn eigen ogen zien op veldwerkreis naar Bangladesh in april 2014. Zo bezochten we onder meer een madrassa, een typische islamitische school, die volledig gefinancierd werd met buitenlandse steun.

Dat er geld te rapen valt in Londen, ontgaat op die manier geen enkele Sylheti. De studenten met wie wij op stap gingen, hadden allemaal slechts een doel voor ogen: verder studeren in het buitenland en er carrière maken. Zij identificeerden zich duidelijk met hun succesvolle ex-stadsgenoten in Groot-Brittannië. Of dat gevoel wederzijds is? Daarop baseerde ik mijn onderzoeksvraag. Een halfjaar na die veldwerkreis naar Bangladesh wou ik ondervinden hoezeer het land van herkomst nog een rol speelt in de identiteit van British Bangladeshis die in Londen geboren zijn.

Migratie als basisidentiteit?

Menig antropoloog heeft zich al gebogen over de kwestie ‘identiteit’. Zo duidde Martin geschiedenis, ruimte en cultuur aan als cruciale aspecten voor het behoud van de link met het land van herkomst. Clycq en Isaacs omschreven dan weer etnische achtergrond als basisidentiteit. Hoewel er voor elk van die vier aspecten iets – of zeg maar heel wat, aangezien het leeuwendeel van mijn thesis inzoomt op wat Martin, Clycq en Isaacs beweren – te zeggen valt, verbleekt het kwartet in vergelijking met de rol die religie speelt in hun dagdagelijkse leven.

British Bangladeshis van de tweede generatie kunnen strikt genomen geen ‘migranten’ meer genoemd worden. Dat heeft vooral zijn nadelen, want hierdoor zweven ze ergens tussen een Bengalese identiteit, waarvan ze steeds meer vervreemden, en een Britse identiteit, die ze nog niet volledig kunnen claimen, in. Terugblikken naar familiebezoekjes in Bangladesh of de taal blijven spreken en doorgeven aan hun kinderen, helpt de respondenten wel om de link met hun land van herkomst iet of wat in leven te houden, maar echt houvast biedt het niet.

Wisselwerking tussen migratie en religie

Religie, daarentegen, blijkt de steunpilaar bij uitstek voor British Bangladeshis van de tweede generatie. Stuk voor stuk duidden de respondenten islam aan als het allerbelangrijkste in hun leven en zetten het ook letterlijk op de eerste plaats. Die overtuiging is niet enkel af te leiden uit hun woorden, maar ook hun uiterlijk vertoon wijst daarop. In tegenstelling tot in Bangladesh, waar haast niemand een hoofddoek draagt, is het haast not done om in Londen geen hijab te dragen. In Oost Londen, waar de grootste gemeenschap British Bangladeshis gevestigd is, word je scheef bekeken als je verkiest om het niet te doen.

Dat soort veroordelingen schuilen ook om de hoek in Sylhet. De stad in het noordoosten is veel conservatiever dan de rest van het land omdat de migranten, die door hun financiële status veel macht hebben, hun invloed laten gelden. Zo getuigt een jonge vrouw dat ze haar haar steeds moet kleuren voor ze op reis vertrekt naar haar land van herkomst, want ‘thuiskomen’ met blonde of knalrode lokken is immers uit den boze.

Traditioneel kun je deze vorm van islam echter niet noemen, omdat de regionale traditie in Bangladesh veeleer bij het sufisme aansluit – of, volgens sommige respondenten, zelfs de Indiase cultuur. Zeker is alvast dat Bengalezen in het buitenland meer orthodox geworden zijn. Eén respondent zegt zelfs letterlijk het Saoedische voorbeeld te volgen. British Bangladeshis vinden niet zozeer hun heil in hun land van herkomst of hun ‘nieuwe’ thuis, maar in de transnationale moslimgemeenschap, die zich ook wel ummah laat noemen. Door zich te vereenzelvigen met moslimbroeders en -zusters over de hele wereld, en zich niet te beperken tot de Bengalese variant van hun geloof, vinden zij wel houvast. Religie is met andere woorden hun enige echte basisidentiteit.

Bibliografie

Agar, M. and MacDonald, J. 1995. “Focus Groups and Ethnography.” Human Organization 54 (1): 78-86. Alexander, C.E. and Kim, H. 2013. “Dis/locating Diaspora: South Asian Youth Cultures in Britain.” Handbook of the South Asian Diaspora. London/New York: Routledge. Retrieved from http://www.esrc.ac.uk/my-esrc/grants/ES.I032274.2/outputs/Download/252a…- 9d57-e38370fc5ab6 on the 4th of May, 2014. Assema, P. van, Mesters, I. and Kok, G. 1992. “Het Focusgroep-interview: Een stappenplan.” Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen (TSG) 70: 431-437. Barreto, M. and Ellemers, N. 2002. “The Impact of Respect versus Neglect of Self-Identities on Identification and Group Loyalty.” Personality and Social Psychology Bulletin 28 (5): 629-639. Retrieved from http://iscte.pt/~mcba/publicacoes/Barreto_Ellemers_2002_PSPB.pdf on the 2nd of August, 2015. Barribal, K.L. and While, A. 1994. “Collecting Data Using a Semi‐structured Interview: A discussion paper.” Journal of Advanced Nursing 19: 328-335. Retrieved from http://www.researchgate.net/publication/234055873_Collecting_data_using… on the 30th of December, 2014. Barth, F. [1969] 1998. Ethnic Groups and Boundaries. Oslo: Universitetsforlaget, Waveland reprint. Barth, F. 1994. “Enduring and Emerging Issues in the Analysis of Ethnicity.” The Anthropology of Ethnicity. Beyond ethnic groups and boundaries. Amsterdam: Spinhuis. Bauböck, R. 2003. “Towards a Political Theory of Migrant Transnationalism.” The International Migration Review 37 (3): 700-23. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/30037754 on the 31st of July, 2015. Bauböck, R. 2008. "Ties Across Borders: The growing salience of transnationalism and diaspora politics." IMISCOE Policy Brief 13. Retrieved from http://dare.uva.nl/cgi/arno/show.cgi?fid=138152 on the 27th of July. Bergmann, M. 1995. “The Jewish and German Roots of Psychoanalysis and the Impact of the Holocaust.“ American Imago 52 (3): 243-259. Retrieved from https://muse.jhu.edu/journals/american_imago/v052/52.3bergmann.html on the 12th of June. Biernacki, P. and Waldorf, D. 1981. “Snowball Sampling. Problems and techniques of chain referral sampling.” Sociological Methods and research 10 (2): 141-163. Retrieved from http://www.columbia.edu/itc/hs/pubhealth/p8462/misc/biernacki_lect4.pdf on the 27th of December, 2014. Brubaker, R. and Cooper, F. 2000. “Beyond Identity.” Theory and society 29 (1): 1-47. Brumann, C. 1999. “Writing for Culture: Why a successful concept should not be discarded.” Current Anthropology 40 (Supplement): 1-27. 73 Bryant, A. and Charmaz, K. 2007. “Introduction: Grounded theory research methods and practice.” The Sage Handbook of Grounded Theory. London: Sage. Buchanan, D.R. 1992. “An Uneasy Alliance: Combining qualitative and quantitative research methods.” Health Education Quarterly 19 (1): 117-135. Castells, M. 1996. The Rise of the Network Society. Oxford: Blackwell. Chambers, I. [1994] 2005. Migrancy, Culture, Identity. London; New York: Routledge. Charmaz, K. 2006. Constructing Grounded Theory : A practical guide through qualitative analysis. London: Sage Publication. Clycq, N. 2010. “Identiteit Socioantropologisch Beschouwd.” Identiteit en Interculturaliteit: Identiteitsconstructie bij jongeren uit Brussel. Brussels: VUBPress. Department of Communities and Local Government. 2008. “The Bangladeshi Muslim Community in England: Understanding Muslim Ethnic Communities.” London: Department of Communities and Local Government. Retrieved from http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20120919132719/http://www.com… /documents/communities/pdf/1203189.pdf on the 11th of May, 2014. Eade, J. 1997. “Keeping the Options Open: Bangladeshis in a Global City.” London: The Promised Land. Aldershot: Avebury. Eade, J., Barrett, M., Cinnirella, M. and Garbin, D. 2006. New ethnicities among British Bangladeshi and mixed-heritage youth. Published reports from the Department of Psychology, Paper 2. Retrieved from http://www.researchgate.net/publication/30930080_New_ethnicities_among_… shi_and_mixed-heritage_youth/file/9fcfd511a21b12ebe8.pdf on the 11th of May, 2014. Eickelman, D. and Piscatori, J. 1990. Muslim Travellers: Pilgrimage, Migration, and Religious Imagination. London: Routledge. Fenton, S. 2003. Ethnicity. Cambridge: Polity Press. Flick, U. 1998. An Introduction to Qualitative Research. London: Sage. Fouron, G. E. and Glick Schiller, N. 2002. “The Generation of Identity: Redefining the second generation within a transnational social field.” The Changing Face of Home: The Transnational Lives of the Second Generation. New York: Russell Sage. Gardner, K. 1993. “Mullahs, Miracles and Migration: Travel and transformation in rural Bangladesh.” Contributions to Indian Sociology 27 (2): 213-235. Gardner, K. 1995. Global Migrants, Local Lives. Travel and transformation in rural Bangladesh. Oxford: Clarendon Press. Gardner, K. 1999. “Global Migrants and Local Shrines: The shifting geography of Islam in Sylhet, Bangladesh.” Muslim Diversity: Local Islam in Global Contexts. Richmond: Curzon. Glaser, B. and Strauss, A. 1967. The Discovery of Grounded Theory – Strategies for qualitative research. London: Weidenfeld and Nicolson. Glesne, C. 1999. Becoming Qualitative Researchers: An introduction. New York: Longman. 74 Glick Schiller, N., Basch, L. and Szanton Blanc, C. 1992. “Transnationalism: A new analytic framework for understanding migration.” Toward a Transnational Perspective on Migration. New York: New York Academy of Sciences. Glick Schiller, N., Basch, L. and Szanton Blanc, C. 1994. Nations Unbound: Transnational projects, post-colonial predicaments, and deterritorialized nation-states. Langhorne: Gordon and Breach. Hannerz, U. 1992. Cultural Complexity: Studies in the social organization of meaning. New York: Columbia University Press. Herder, J.G. [1772] 2002. “Treatise on the Origin of Language.” Herder: Philosophical Writings. Cambridge: Cambridge University Press. Horowitz, D. 1975. “Ethnic Identities.” Ethnicity: Theory and experience. Cambridge, MA: Harvard University Press. Horowitz, D. 1985. Ethnic Groups in Conflict. Berkeley: University of California Press. Ibrahim, A. 1991. “The Ummah and Tomorrow’s World.” Futures 26: 302-310. ILO. 2014. Labour Migration: Facts and figures. Retrieved from http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/media-centre/issue-briefs/WCMS_…-- en/index.htm on the 14th of August, 2015. Isaacs, H. 1975. “Basic Group Identity. The idols of the tribe.” Ethnicity: Theory and experience. Cambridge, MA: Harvard University Press. Karner, C. 2007. Ethnicity and Everyday Life. London and New York: Routledge. Kershen, A. 1997a. “Introduction.” London: the Promised Land? The migrant experience in a capital city. Avebury: Aldershot. Kershen, A. 1997b. “Huguenots, Jews and Bangladeshis in Spitalfields and the Spirit of Capitalism.” London: the Promised Land? The migrant experience in a capital city. Avebury: Aldershot. Kikumura, A. 1998. “Family Life Histories. A collaborative venture.” The Oral History Reader. London: Routledge. Kirk, J. and Miller, M.L. 1986. Reliability and Validity in Qualitative Research. Beverly Hills: Sage. Knott, K. 1997. “The Religions of South Asian Communities in Britain.” A New Handbook of Living Religions. Oxford: Blackwell. Krieger-Krynicki, A. 1988. “The Second Generation: The children of Muslim immigrants in France.” The New Islamic Presence in Western Europe. London: Mansell. Kristeva, J. 1990. Stranieri a se stessi. Milan: Feltrinelli. Krueger, R. 1988. Focus Groups: A practical guide for applied research. Newbury Park: Sage. Kumar Das, T. 2014. “Migration of Sylhetis to the United Kingdom: An exploration.” Sylhet: Shahjalal University of Science and Technology, Department of Social Work. Retrieved at a lecture at the Shahjalal University in Sylhet, Bangladesh, on the 13th of April, 2014. Leman, J. 1982. Van Caltanisetta naar Brussel en Genk. Een antropologische studie in de streek van herkomst en in het gastland bij Siciliaanse migranten. Leuven: Acco. 75 Leman, J. 1998. The Dynamics of Emerging Ethnicities: Immigrant and indigenous ethnogenesis in confrontation. Frankfurt am Main: Lang. Lleshi, B. 2010. “De Facetten van Identiteit: Tussen theorie en praktijk.” Identiteit en Interculturaliteit: Identiteitsconstructie bij jongeren uit Brussel. Brussels: VUBPress. Lewin, K. 1948. Resolving Social Conflicts. New York: Harper. Malešević, S. 2002. “Identity: Conceptual, operational and historical critique.” Making Sense of Collectivity: Ethnicity, nationalism and globalisation. London: Pluto Press. Martin, D.C. 1995. “The Choices of Identity.” Social Identities: Journal for the Study of Race, Nation and Culture 1: 5-20. Marx, E. 2006. “The Paradox of Secondary Ethnicity.” Racism in Metropolitan Areas. New York: Berghahn Books. McElreath, R., Boyd, R. and Richerson, P. J. 2003. “Shared Norms and the Evolution of Ethnic Markers.” Current Anthropology 44 (1): 122-130. McLoughlin, S. 2010. “Religion and Diaspora.” Routledge Companion to the Study of Religion. London/New York: Routledge. Metcalf, B. 1996. “Introduction: Sacred words, sanctioned practice, new communities.” Making Muslim Space in North America and Europe. Berkeley: University of California Press. Morgan, D.L. 1997. Focus Groups as Qualitative Research. Thousand Oaks: Sage. Retrieved from http://www.uk.sagepub.com/gray3e/study/chapter18/Book%20chapters/Planni… ning_focus_groups.pdf on the 10th of January, 2015. Portes, A. 2003. “Conclusion: Theoretical convergencies and empirical evidence in the study of immigrant transnationalism.” International Migration Review 37 (3): 874-892. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/30037760 on the 31st of July, 2015. Punch, M. 1994. “Politics and Ethics in Qualitative Research.” Handbook of Qualitative Research. Thousand Oaks: Sage. Retrieved from http://emurillo.org/documents/PoliticsandEthicsPunch.doc on the 28th of December, 2014. Rabe, M. 2003. “Revisiting ‘Insiders’ and ‘Outsiders’ in Social Research.” African Sociological Review 7 (2): 149-161. Retrieved from http://www.ajol.info/index.php/asr/article/viewFile/23150/19918 on the 16th of November, 2014. Rajina, F. 21/10/2014. “The Journey of Ethnicity and Religiosity amongst the East End Bangladeshis: A comparison between two generation.” Public lecture, Idea Store, Whitechapel Road, London. Organised by Brick Lane Circle as part of their Bengal History Week. Riley, P. 2008. Language, Culture and Identity: An ethnocultural perspective. London: Continuum. Roosens, E. 1989. Creating Ethnicity: The process of ethnogenesis. Newbury Park: Sage. Roosens, E. 1994. “The Primordial Nature of Origins in Migrant Ethnicity.” The Anthropology of Ethnicity. Beyond ethnic groups and boundaries. Amsterdam: Spinhuis. Rosaldo, R. 1989. Culture and Truth. The remaking of social analysis. Boston: Beacon Press. 76 Roy, A. 1982. “The Pir Tradition: A case study in Islamic syncretism in traditional Bengal.” Clothey: 112-141. Safran, W. 1991. “Diasporas in Modern Societies: Myths of homeland and return.” Diaspora 1: 83- 99. Retrieved from http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/diaspora_a_… national_studies/v001/1.1.safran.html on the 17th of June, 2015. Saiyed, A.R. 1989. “Saints and Dargahs in the Indian Sub-Continent: A review.” Troll: 240-256. Silverman, D. 1997. “The Logics of Qualitative Research.” Context and Methods in Qualitative Research. London: Sage. Smart, N. 1987. “The Importance of Diasporas.” Gilgul: Essays on transformation, revolution and permanence in the history of religions. Leiden: Brill. Snauwaert, B., Vanbeselaere, N., Duriez, B., Boen, F. and Hutsebaut, D. 1999. “Living Apart Together? On ethnic identity dynamics and intergroup relations between allochtons and autochtons.” Cultuur, Etniciteit en Migratie. Leuven: Acco. Retrieved from http://bartduriez.com/documents/PDF/1999_Snauwaert_etal.pdf on the 3rd of June, 2015. Song, M. 2003. Choosing Ethnic Identity. Cambridge: Polity Press. Sowell, T. 1996. Migrations and Cultures: A world view. New York: Basic Books. Suárez-Orozco, C. and Suárez-Orozco, M. 2002. Children of Immigration: The developing child. Harvard: Harvard University Press. Suddaby, R. 2006. “From the Editors: What grounded theory is not.” Academy of Management Journal 49(4): 633–642. Retrieved from http://www.researchgate.net/publication/253203051_FROM_THE_EDITORS_WHAT… D_THEORY_IS_NOT/links/02e7e52582892a5870000000.pdf on the 4th of January, 2015. UNHCR, 2015. “Worldwide displacement hits all-time high as war and persecution increase.” UNHCR News Stories. 18 June. Retrieved from http://www.unhcr.org/558193896.html on the 12th of July, 2015. Van Straaten, F. 2012. Londen: Multicultureel mekka aan de Theems. Amsterdam: Nieuw Amsterdam Uitgevers. Vertovec, S. 2004. “Religion and Diaspora.” New Approaches to the Study of Religion: Textual, comparative, sociological, and cognitive approaches. Berlin/New York: Verlag de Gruyter. Retrieved from http://www.transcomm.ox.ac.uk/working%20papers/Vertovec01.PDF on the 11th of May, 2014. Vertovec, S. 2009. Transnationalism. New York: Routledge. Waardenburg, J. 1988. “The Institutionalization of Islam in The Netherlands.” The New Islamic Presence in Western Europe. London: Mansell. Winter, A. 2015. Migranten Maken de Stad: Migratie, diversiteit en conflict in historisch perspectief. Brussels: VUBPress. Wolcott, H.F. 1990. "On Seeking and Rejecting: Validity in qualitative research." Qualitative Inquiry in Education: The continuing debate. New York: Teachers College Press. 77 World Bank. 2011. Migration and Remittances Factbook: Second edition. Washington: The World Bank. Zeitlyn, B. 2008. “Challenging Language in the Diaspora.” Bangla Journal 6 (14): 126-140. Retrieved from http://www.diasporas.ac.uk/assets/Zeitlyn%20working%20paper.pdf on the 25th of May, 2015.

Universiteit of Hogeschool
Conflict & Development
Publicatiejaar
2015
Kernwoorden
@sarah_vandoorne
Share this on: