De onderconsumptie van groenten in kaart gebracht - Uitvoering van een interventie bij zwangere vrouwen

Jessica Berden Odile Debeck
Hoe groot is de kloof tussen de aanbeveling van groenten en de werkelijke inname? Wat bepaalt hoeveel groenten iemand eet en hoe kan dit beïnvloed worden? We voerden een campagne uit bij zwangere vrouwen om de aanbeveling en werkelijkheid dichter bij elkaar te brengen.

De onderconsumptie van groenten in kaart gebracht

We eten te weinig groenten. In plaats van de 300 gram die in België aanbevolen wordt, eet de volwassen Belg gemiddeld slechts 138 gram groenten per dag. Hoewel men in andere landen vaak andere aanbevelingen hanteert, blijkt doorgaans ook daar een onderconsumptie te bestaan. Om uit te zoeken hoe dit komt en wat er aan gedaan kan worden, brachten Jessica Berden en Odile Desbeck, afstandsstudenten aan de Odisee Hogeschool in Gent, deze onderconsumptie in kaart. “We zagen in onze omgeving dat deze cijfers bevestigd werden. Als diëtisten in spe weten wij hoe belangrijk het is om voldoende groenten te eten en proberen we daarop te letten. Op restaurant zijn de groenteporties echter bedroevend en ook tijdens etentjes bij vrienden of familie merkten we dat groenten vaak niet de aandacht krijgen die ze verdienen”, zegt Odile.

Hoeveel groenten iemand eet, wordt bepaald door een veelheid aan determinanten. Hiermee moet worden rekening gehouden, wil men de aanbeveling en werkelijkheid dichter bij elkaar brengen. Sommige determinanten vormen immers barrières die een hogere groenteconsumptie in de weg staan. “Denk maar aan bijvoorbeeld het feit dat sommige mensen niet weten hoe ze groenten op een lekkere manier kunnen klaarmaken”, zegt Jessica, “Bovendien leeft er veel onduidelijkheid bij de consument. Hoeveel is dat eigenlijk, 300 gram groenten? Tellen peulvruchten mee? Wat met de portie appelmoes die soms gegeten wordt bij de warme maaltijd?”

In het kader van gezondheidspromotie werden en worden talrijke interventies uitgevoerd in binnen- en buitenland om de groenteconsumptie te verhogen. In Vlaanderen was er bijvoorbeeld de recente campagne “All day long”. Om de doeltreffendheid hiervan in de toekomst te vergroten, trachtte men al meermaals best practices af te leiden uit resultaten van voorgaande interventies. Dankzij grondig literatuuronderzoek hiervan, gekoppeld aan een praktijkgerichte analyse van een aantal bestaande interventies, konden Jessica en Odile een goed beeld verkrijgen van vereisten en succesfactoren voor een nieuwe interventie.

Met deze kennis werd in dit onderzoek een concrete campagne opgezet bij een groep zwangere vrouwen. Odile legt uit waarom ze voor deze doelgroep kozen: “Mensen die een belangrijke mijlpaal in het leven bereiken, zoals zwanger worden, blijken ontvankelijker voor gezondheidspromotie. Bovendien tafelen jonge vrouwen in deze situatie ook zelden alleen, zodat in één beweging ook de gezinsleden veelal bereikt kunnen worden. Het toeval wou dat we op dat moment ook zelf beiden zwanger waren. Het onderwerp sloot dus erg aan bij onze eigen leefwereld.”

De deelnemers aan de interventie werden uitgedaagd om een week lang elke dag de Belgische aanbeveling van 300 gram groenten te halen. Zij werden hierbij ondersteund om de bestaande barrières zo veel mogelijk te verlagen. Een volledig weekmenu met recepten en een boodschappenlijst werd ter beschikking gesteld. Dagelijks verschenen er blogberichten met tips and tricks. Daarnaast werd er ook een Facebook-groep opgericht om interactie te voorzien met de deelnemers. “Het was knap om te zien hoe deze groep ging leven en de deelnemers elkaar ook begonnen helpen en motiveren”, merkt Jessica op.

Om het succes van de interventie te kunnen meten werden enkele objectieve criteria opgesteld, op het vlak van kennis en vaardigheden enerzijds en op het vlak van gedrag anderzijds. Odile vat de voornaamste resultaten samen: “Na uitvoering en evaluatie van deze interventie kan voorzichtig besloten worden dat grotendeels aan deze criteria werd voldaan: voor onze campagne wist 37% van de deelnemers dat de aanbeveling voor groenten 300 gram is, nadien was 93% hiervan op de hoogte! De algemene kennis over groenten was ook verbeterd, wat bleek uit enkele waar/onwaar vraagjes die we voor en na de campagne stelden. We vroegen de deelnemers ook om hun portie groenten bij de warme maaltijd in te schatten aan de hand van een aantal foto’s van groenteporties. Voor de campagne at ongeveer 80% van de deelnemers minder dan een half bord groenten. Tijdens de “Boost Je Groentjes” week at meer dan 50% een half bord groenten of meer. De voornemens voor de toekomst bleken zelfs nog iets ambitieuzer. Drie maanden na de campagne stelden we hen opnieuw deze vraag. Hoewel het enthousiasme intussen lichtjes bekoeld was, bleek toch dat er nog steeds een grotere portie groenten gegeten werd dan vóór de campagne. Bovendien bleek dat de interventie als nuttig werd ervaren door de betrokken deelnemers. Kortom: we hebben met onze interventie daadwerkelijk iets teweeg kunnen brengen, dat is een fijne conclusie!”

De studenten bekeken ten slotte wat de mogelijkheden zijn om een dergelijke campagne bij zwangere vrouwen naar een groter publiek te vertalen. “Dat er blijvende inspanningen nodig zijn om de kloof te dichten tussen de aanbevelingen en de daadwerkelijke consumptie is duidelijk”, besluit Jessica. “Mits enkele aanpassingen zou een vergelijkbare campagne een mooie aanvulling kunnen zijn op het werk dat reeds geleverd wordt.”

Bibliografie
  • 5 A DAY portion sizes - Live Well - NHS Choices. (n.d.). Retrieved September 18, 2015, from http://www.nhs.uk/Livewell/5ADAY/Pages/Portionsizes.aspx
  • 5 al día. (n.d.). Retrieved September 18, 2015, from http://www.5aldia.org/apartado-c.php?ro=97
  • All about the Vegetable Group | Choose MyPlate. (n.d.). Retrieved September 18, 2015, from http://www.choosemyplate.gov/vegetables
  • Ayala, G. X., Baquero, B., Pickrel, J. L., Mayer, J., Belch, G., Rock, C. L., … Elder, J. P. (2015). A store-based intervention to increase fruit and vegetable consumption: The El Valor de Nuestra Salud cluster randomized controlled trial. Contemporary Clinical Trials, 42, 228–238. doi:10.1016/j.cct.2015.04.009
  • Ball, K., McNaughton, S., Mhurchu, C. N., Le, H., Andrianopoulos, N., Inglis, V., … Crawford, D. (2013). Effectiveness of price reduction and behaviour change strategies for improving fruit, vegetable and beverage consumption: Results from the Supermarket Healthy Eating for LiFe (SHELf) randomised controlled trial. Obesity Research & Clinical Practice, 7, e17–e18. doi:10.1016/j.orcp.2013.12.534
  • Benton, D. (2004). Role of parents in the determination of the food preferences of children and the development of obesity. International Journal of Obesity and Related Metabolic Disorders, 28(7), 858–869. doi:10.1038/sj.ijo.0802532
  • Bere, E., Brug, J., & Klepp, K. I. (2008). Why do boys eat less fruit and vegetables than girls? Public Health Nutrition, 11(3), 321–325. doi:10.1017/S1368980007000729
  • Campagne 0-5-30, trois chiffres à retenir pour votre santé! (n.d.). Retrieved August 2, 2016, from http://www.apw.be/index.php?page=campagne-0-5-30-trois-chiffres-a-reten…
  • Chen, D. Y., & Gazmararian, J. A. (2014). Impact of personal preference and motivation on fruit and vegetable consumption of WIC-participating mothers and children in Atlanta, GA. Journal of Nutrition Education and Behavior, 46(1), 62–67. doi:10.1016/j.jneb.2013.03.001
  • Cooke, L. J., Wardle, J., Gibson, E. L., Sapochnik, M., Sheiham, A., & Lawson, M. (2004). Demographic, familial and trait predictors of fruit and vegetable consumption by pre-school children. Public Health Nutrition, 7(2), 295–302. doi:10.1079/PHN2003527
  • Cuypers, K., Lebacq, T., & Bel, S. (2015). Inleiding en methode. In T. Lebacq & E. Teppers (Eds.), Voedselconsumptiepeiling' ' 2014-2015. Rapport 1. Brussel: WIV-ISP.
  • Delhaize - Lelijke groenten in primeur in de winkels van Delhaize. (2015, July 29). Retrieved August 11, 2016, from https://nl.delhaize.be/over-delhaize/pers/release/LELIJKE-GROENTEN-IN-P…
  • Devriese, S., Inge, H., Moreau, M., & Van Oyen, H. (2006). De Belgische Voedselconsumptiepeiling 1 - 2004. IPH/EPI REPORTS, 016.
  • Dibsdall, L. A., Lambert, N., Bobbin, R. F., & Frewer, L. J. (2003). Low-income consumers’ attitudes and behaviour towards access, availability and motivation to eat fruit and vegetables. Public Health Nutrition, 6(2), 159–168. doi:10.1079/PHN2002412
  • Drieskens, S. (2014). Voedingsstatus. In L. Gisle & S. Demarest (Eds.), Gezondheidsenquête 2013. Rapport 2: Gezondheidsgedrag en leefstijl. Brussel: WIV-ISP.
  • Elmadfa, I. (2009). European Nutrition and Health Report 2009, 62.
  • Equilibre alimentaire - Les fruits et légumes frais. (n.d.). Retrieved September 18, 2015, from http://www.lesfruitsetlegumesfrais.com/forme-et-bien-etre/alimentation-…
  • Ernährungskreis. (n.d.). Retrieved September 18, 2015, from https://www.dge.de/ernaehrungspraxis/vollwertige-ernaehrung/ernaehrungs…
  • Escaron, A. L., Martinez-Donate, A. P., Riggall, A. J., Meinen, A., Hall, B., Nieto, F. J., & Nitzke, S. (2016). Developing and Implementing “Waupaca Eating Smart”: A Restaurant and Supermarket Intervention to Promote Healthy Eating Through Changes in the Food Environment. Health Promotion Practice, 17(2), 265–277. doi:10.1177/1524839915612742
  • EU pilot projects We love eating and My healthy family present findings to improve lifestyles across Europe | We love eating. (n.d.). Retrieved June 5, 2016, from http://we-love-eating.eu/en/the-cities/cities/activities/eu-pilot-proje…
  • EUFIC. (2012). Fruit and vegetable consumption in Europe – do Europeans get enough? Retrieved May 29, 2016, from http://www.eufic.org/article/en/expid/Fruit-vegetable-consumption-Europ…
  • Evaluation of the Healthy Start Scheme: An Evidence Review. (2016, March). Retrieved June 9, 2016, from http://www.gov.scot/Publications/2016/03/7301/6
  • Farragher, T., Wang, W. C., & Worsley, A. (2016). The associations of vegetable consumption with food mavenism, personal values, food knowledge and demographic factors. Appetite, 97, 29–36. doi:10.1016/j.appet.2015.11.005
  • Friel, S., Newell, J., & Kelleher, C. (2005). Who eats four or more servings of fruit and vegetables per day? Multivariate classification tree analysis of data from the 1998 Survey of Lifestyle, Attitudes and Nutrition in the Republic of Ireland. Public Health Nutrition, 8(2), 159–169.
  • Gardner, B., Croker, H., Barr, S., Briley, A., Poston, L., Wardle, J., & UPBEAT Trial. (2012). Psychological predictors of dietary intentions in pregnancy. Journal of Human Nutrition and Dietetics : The Official Journal of the British Dietetic Association, 25(4), 345–353. doi:10.1111/j.1365-277X.2012.01239.x
  • Glanz, K., & Yaroch, A. L. (2004). Strategies for increasing fruit and vegetable intake in grocery stores and communities: policy, pricing, and environmental change. Preventive Medicine, 39 Suppl 2, S75–80. doi:10.1016/j.ypmed.2004.01.004
  • Glasson, C., Chapman, K., Gander, K., Wilson, T., & James, E. (2012). The efficacy of a brief, peer-led nutrition education intervention in increasing fruit and vegetable consumption: a wait-list, community-based randomised controlled trial. Public Health Nutrition, 15(7), 1318–1326. doi:10.1017/S1368980012000043
  • Glasson, C., Chapman, K., & James, E. (2011). Fruit and vegetables should be targeted separately in health promotion programmes: differences in consumption levels, barriers, knowledge and stages of readiness for change. Public Health Nutrition, 14(4), 694–701. doi:10.1017/S1368980010001643
  • Groente en fruit | Voedingscentrum. (n.d.). Retrieved August 3, 2016, from http://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf/hoe…
  • Grøntsager. (n.d.). Retrieved September 18, 2015, from http://www.voresmad.dk/Tema/Groentsager.aspx
  • Guffens, L. (2013, April 15). Belg koopt meer groenten en fruit - VLAM Pers. Retrieved August 13, 2016, from http://pers.vlam.be/nl/pers/detail/3591/belg-koopt-meer-groenten-en-fru…
  • Halicka, Rejman, E., & Krystyna. (2007). Fruit and vegetable promotion programs in the European Union. Problems of World Agriculture / Problemy Rolnictwa Światowego. Retrieved from http://econpapers.repec.org/article/agspolpwa/198952.htm
  • Johnson, C. M., Sharkey, J. R., Dean, W. R., Alex McIntosh, W., & Kubena, K. S. (2011). It’s who I am and what we eat. Mothers' food-related identities in family food choice. Appetite, 57(1), 220–228. doi:10.1016/j.appet.2011.04.025
  • Kamphuis, C. B., Giskes, K., de Bruijn, G. J., Wendel-Vos, W., Brug, J., & van Lenthe, F. J. (2006). Environmental determinants of fruit and vegetable consumption among adults: a systematic review. The British Journal of Nutrition, 96(4), 620–635.
  • Kamphuis, C. B., van Lenthe, F. J., Giskes, K., Brug, J., & Mackenbach, J. P. (2007). Perceived environmental determinants of physical activity and fruit and vegetable consumption among high and low socioeconomic groups in the Netherlands. Health & Place, 13(2), 493–503. doi:10.1016/j.healthplace.2006.05.008
  • Keller, C., & Siegrist, M. (2015). Does personality influence eating styles and food choices? Direct and indirect effects. Appetite, 84, 128–138. doi:10.1016/j.appet.2014.10.003
  • Lassen, A., Thorsen, A. V., Trolle, E., Elsig, M., & Ovesen, L. (2004). Successful strategies to increase the consumption of fruits and vegetables: results from the Danish “6 a day” Work-site Canteen Model Study. Public Health Nutrition, 7(2), 263–270. doi:10.1079/PHN2003532
  • Liberato, S. C., Bailie, R., & Brimblecombe, J. (2014). Nutrition interventions at point-of-sale to encourage healthier food purchasing: a systematic review. BMC Public Health, 14, 919. doi:10.1186/1471-2458-14-919
  • Lunn, T. E., Nowson, C. A., Worsley, A., & Torres, S. J. (2014). Does personality affect dietary intake? Nutrition, 30(4), 403–409. doi:10.1016/j.nut.2013.08.012
  • Monsivais, P., Aggarwal, A., & Drewnowski, A. (2014). Time spent on home food preparation and indicators of healthy eating. American Journal of Preventive Medicine, 47(6), 796–802. doi:10.1016/j.amepre.2014.07.033
  • Online Conversion - Weight to Volume Cooking Conversion. (n.d.). Retrieved September 18, 2015, from http://www.onlineconversion.com/weight_volume_cooking.htm
  • Orlich, M. J., Jaceldo-Siegl, K., Sabaté, J., Fan, J., Singh, P. N., & Fraser, G. E. (2014). Patterns of food consumption among vegetarians and non-vegetarians. The British Journal of Nutrition, 112(10), 1644–1653. doi:10.1017/S000711451400261X
  • Pem, D., & Jeewon, R. (2015). Fruit and Vegetable Intake: Benefits and Progress of Nutrition Education Interventions- Narrative Review Article. Iranian Journal of Public Health, 44(10), 1309–1321.
  • Pilot projects funded by the European Parliament - European Commission. (n.d.). Retrieved June 3, 2016, from http://ec.europa.eu/health/nutrition_physical_activity/projects/ep_fund…
  • Pollard, J., Greenwood, D., Kirk, S., & Cade, J. (2001). Lifestyle factors affecting fruit and vegetable consumption in the UK Women’s Cohort Study. Appetite, 37(1), 71–79. doi:10.1006/appe.2001.0415
  • Pomerleau, J., Lock, K., Knai, C., & McKee, M. (2005). Effectiveness of interventions and programmes promoting fruit and vegetable intake. Retrieved from http://cdrwww.who.int/entity/dietphysicalactivity/publications/f&v_prom…
  • Powell, L. M., Zhao, Z., & Wang, Y. (2009). Food prices and fruit and vegetable consumption among young American adults. Health & Place, 15(4), 1064–1070. doi:10.1016/j.healthplace.2009.05.002
  • Proper, K. I., Bakker, I., van Overbeek, K., Verheijden, M. W., & van Mechelen, W. (2006). De effectiviteit van interventies ter stimulering van gezonde voeding. TBV – Tijdschrift Voor Bedrijfs- En Verzekeringsgeneeskunde, 14(6), 285–292. doi:10.1007/BF03074399
  • Rekhy, R., & McConchie, R. (2014). Promoting consumption of fruit and vegetables for better health. Have campaigns delivered on the goals? Appetite, 79, 113–123. doi:10.1016/j.appet.2014.04.012
  • Swan, E., Bouwman, L., Hiddink, G. J., Aarts, N., & Koelen, M. (2015). Profiling healthy eaters. Determining factors that predict healthy eating practices among Dutch adults. Appetite, 89, 122–130. doi:10.1016/j.appet.2015.02.006
  • Szwajcer, E., Hiddink, G. J., Maas, L., Koelen, M., & van Woerkum, C. (2012). Nutrition awareness before and throughout different trimesters in pregnancy: a quantitative study among Dutch women. Family Practice, 29 Suppl 1, i82–i88. doi:10.1093/fampra/cmr107
  • The Louis Bonduelle Foundation. (2012, February 3). How can the consumption of vegetables in Europe be increased? Retrieved May 29, 2016, from http://www.fondation-louisbonduelle.org/france/en/health-professionals/…
  • Van der Sluis, A., Stijnen, D., Maaskant, A., Zeinstra, G., & Vingerhoeds, M. (2013). Op weg naar een hogere groente- en fruitconsumptie: barrières en succesfactoren. Wageningen UR Food & Biobased Research. Retrieved from https://www.wageningenur.nl/en/Publication-details.htm?publicationId=pu…
  • Vanhauwaert, E. (2012). De actieve voedingsdriehoek.
  • VLAM. (2015a). Groente- en fruitproductie in Duitsland. Retrieved from http://www.vlam.be/public/uploads/files/feiten_en_cijfers/groenten_en_f…
  • VLAM. (2015b). Groente- en fruitproductie in Frankrijk. Retrieved from http://www.vlam.be/public/uploads/files/feiten_en_cijfers/groenten_en_f…
  • VLAM. (2015c). Groentebarometer 2015.
  • VLAM. (2015d). Het verbruik van agrovoedingsproducten in België in 2014 .
  • VLAM, A. (2015e). Groente- en fruitproductie in Nederland. Retrieved from http://www.vlam.be/public/uploads/files/feiten_en_cijfers/groenten_en_f…
  • VLAM marketingdienst. (2016). Groentebarometer.
  • We Love Eating Evaluation. (2015). Retrieved from http://we-love-eating.eu/en/the-cities/cities/activities/eu-pilot-proje…
  • WHO | Promoting fruit and vegetable consumption around the world. (n.d.). Retrieved September 18, 2015, from http://www.who.int/dietphysicalactivity/fruit/en/
  • Wolfson, J. A., & Bleich, S. N. (2015). Fruit and vegetable consumption and food values: National patterns in the United States by Supplemental Nutrition Assistance Program eligibility and cooking frequency. Preventive Medicine, 76, 1–7. doi:10.1016/j.ypmed.2015.03.019
Universiteit of Hogeschool
Voedings- en dieetkunde
Publicatiejaar
2016
Promotor(en)
Fran Timmermans - Elise Naessens - Hilde De Geeter
Kernwoorden
Share this on: