Geluk: Een explorerend onderzoek naar methodieken over geluk in de basisschool

Lisa Pareyn
Meer en meer leerlingen uiten signalen dat ze ongelukkig zijn. Dit zette ons ertoe aan om methodieken over geluk te verzamelen. Eén onderzoeksvraag staat centraal: “Welke methodieken kunnen een goede basis vormen, voor het ontwikkelen van lessen rond geluk voor kleuters en lagere schoolkinderen?”. Ons finaal doel is het formuleren van adviezen met betrekking tot de implementatie van methodieken rond geluk.

Geschiedenis, Nederlands, sport en … geluk!

Wat wenst u kinderen het meeste toe? De kans is groot dat geluk bovenaan uw verlanglijstje staat. Hoewel dit een prioriteit is voor vele ouders, legt het onderwijs vaak de focus op succes, rekenen en presteren. Het is een ziekte van onze tijd geworden: het kan (en moet) altijd beter, perfecter, sneller. Kinderen worden hierdoor geconfronteerd met een zware last, waarmee ze niet altijd weten om te gaan.

De bachelorproef van Pareyn Lisa focust op het contrast tussen twee stellingen: sinds het bestaan van de mensheid streven we naar geluk, maar we dreigen onszelf te verliezen in deze zoektocht. Deze bachelorproef zoekt een manier om actief te werken aan het geluksgevoel van kleuters en lagereschoolkinderen. Dit kan preventief werken tegen bijvoorbeeld negatieve gevoelens en een passieve houding op latere leeftijd. Zowel peuters, kleuters als lagereschoolkinderen kunnen bouwen aan hun geluk. De vraag is alleen: hoe moet dat?

 

DE MAAKBAARHEID VAN GELUK

We moeten onze kinderen niet alleen geluk toewensen, maar hen ook actief ondersteunen. Toch kan het voor pessimisten nutteloos lijken om aan geluk te werken: vijftig procent van ons geluk potentieel is onveranderlijk. Het ligt vast in onze genen. Naast de pessimisten, heb je ook de optimisten die wel actief aan de slag willen gaan met hun geluksgevoel. Dit gevoel is immers voor veertig procent direct beïnvloedbaar. Om gelukkig te zijn moet je jezelf elke dag opnieuw inzetten: doelen stellen, relaties aangaan, jezelf verzorgen, genieten van de dag, …

De bron van geluk ligt in ons gedrag en onze manier van denken. Leerkrachten kunnen kinderen gidsen doorheen het assortiment aan vaardigheden om een positieve ingesteldheid te ontwikkelen. Je kan het vergelijken met een rugzak die gevuld moet worden met vaardigheden. Leerkrachten begeleiden kinderen doorheen verschillende concepten zoals geluk, gezondheid, veerkracht, … Zo wordt hun rugzak gevuld met vaardigheden, waarnaar men steeds kan teruggrijpen doorheen het leven.

 

POSITIEVE EDUCATIE

Om onze educatie om te vormen in ‘positieve educatie’, is er een belangstelling voor het welbevinden van kinderen noodzakelijk. Dit kunnen we realiseren op verschillende manieren. Leerkrachten kunnen enerzijds één lesuur in de week spenderen aan lessen over geluk. Hierbij kan men gebruik maken van materialen zoals het voorleesboek ‘Geluk voor kinderen’ van Leo Bormans of ‘De Gelukskoffer’ ontwikkeld door Nederlandse onderzoekers. Anderzijds kan de leerkracht ervoor kiezen om dit thema doorheen alle lessen te accentueren. Zo kan men tijdens de lessen Nederlands spreken over begrippen zoals veerkracht, geluk, competenties, … Tijdens de sportlessen kan men leren anderen te steunen, in groep te werken, voor zichzelf op te komen, …

Het maakt niet zoveel uit op welke manier we met dit thema aan de slag gaan, zolang we maar inspelen op tien factoren die veranderbaar zijn. Enkele belangrijke factoren of thema’s zijn bijvoorbeeld het stellen van duidelijke doelen en die stap voor stap waarmaken, het ontwikkelen van veerkracht of de mogelijkheid om met tegenslag om te gaan, een positieve kijk op het leven hebben en hierbij jezelf durven zijn, zorg dragen voor je lichaam, enzovoort.

 

TOCH EEN BEETJE ONGELUKKIG ZIJN

Het invoeren van positieve educatie betekent niet dat er geen plaats meer mag zijn voor emoties zoals boosheid, frustratie, jaloersheid, ongelukkig zijn, … Deze nieuwe manier van educatie moet er net voor zorgen dat kinderen leren omgaan met dit ongeluk, of met andere woorden veerkrachtig zijn.

Het huidige lessenpakket focust vooral op kennis, waardoor leerkrachten vaak niet beschikken over materialen of richtlijnen om te werken aan het welbevinden van hun leerlingen. De vraag naar materiaal wordt steeds groter en het bestaande aanbod wordt onoverzichtelijk. Dit bleek uit een rondvraag waarbij 1001 methodieken gehanteerd werden, die helaas niet allemaal naar hetzelfde doel streven. Dit doel is namelijk het geluksgevoel van kinderen verhogen.

 

AAN DE SLAG

Het gebrek aan duidelijke richtlijnen en materialen zorgt ervoor dat geluk niet expliciet behandeld wordt in de klas. Toch blijk het noodzakelijk te zijn om ons hierop te focussen: één op de tien kinderen voelt zicht ongelukkig.

Het voorleesboek ‘Geluk voor kinderen’ van Leo Bormans speelt sterk in op de tien thema’s die ons geluksgevoel een boost kunnen geven. Het is een aanrader voor ouders, leerkrachten en opvoeders. Uit een rondvraag blijkt dat verscheidene Vlaamse basisscholen het boek gebruiken of kennen. Toch zijn er nog vele basisscholen die geen aandacht besteden aan het geluksgevoel van hun leerlingen. Waarom basisscholen dit thema niet als prioritair aanschouwen, is niet duidelijk.

 

“IK WIL NIET MEER LEVEN, JUFFROUW”

In de bachelorproef worden manieren om aan geluk te werken verkend en vergeleken met elkaar. Dit om op één vraag een antwoord te bieden: welk materiaal is geschikt om te hanteren in het basisonderwijs. Hierbij wordt rekening gehouden met de ontwikkeling van het kind, de huidige vorm en tendensen binnen het basisonderwijs.

“Ik wil niet meer leven, juffrouw”, zijn woorden die we niet uit een kindermond willen (en mogen) horen. Als samenleving moeten we in staat zijn om hier op een adequate manier op te reageren. Via de methodieken die de bachelorproef belicht, kan actief gewerkt worden aan geluk en kan men preventief inspelen op psychologische moeilijkheden die hieruit kunnen voortkomen. 

Het invoeren van ‘gelukslessen’ of ‘positieve educatie’ in het basisonderwijs zorgt er niet alleen voor dat kinderen een hoger welbevinden krijgen. Studies tonen namelijk aan dat kinderen beter presteren bij een hoog geluksgevoel. Dit steeds beter presteren blijft ten slotte nog steeds de ziekte van onze tijd…

Bibliografie

Action for happiness (z.d. a). Think action. Geraadpleegd op 2 mei 2016 op http://www.actionforhappiness.org/take-action
Action for happiness (z.d. b). Great Dream: Ten keys to happier living. [Brochure] Geraadpleegd op 2 mei 2016 op http://www.actionforhappiness.org/10-keys-tohappier-living
Action for happiness (z.d. c). Why happiness. Geraadpleegd op 2 mei 2016 op http://www.actionforhappiness.org/why-happiness
Adelaide Thinkers In Residence (2012). PERMA [filmbestand]. Geraadpleegd op 12 februari 2016, op https://www.youtube.com/watch?v=iK6K_N2qe9Y
Averbode (z.d. a). Een doos vol gevoelens. Geraadpleegd op 2 mei 2016, op http://www.averbode.be/fr/zorgaanbod_vl/zorgaanbod_vl-Sociaal-emotionel…
Averbode (z.d. b). Hopla, voel je goed. Geraadpleegd op 2 mei 2016, op http://www.averbode.be/Pub/catalogus_cego/Opvang-enhulpverlening.html?d…
Averbode (z.d. c). Axen in actie. Geraadpleegd op 4 mei 2016, op http://www.averbode.be/fr/Sit_Root/BE/%286367%29Vlaanderen/Catalogus/NE…
Bergsma, A. (2010). Positieve psychologie kan niet zonder negativiteit. Psychologie & gezondheid, 38(4), 171 – 176.  
Boniwell, I. (2012). Positive psychology in a nutshell. Geraadpleegd via http://books.google.be
Bormans, L. (2010). Geluk: the world book of happiness. Tielt: Lannoo.  
Bormans, L. (2014). Geluk voor kinderen. Tielt: Lannoo.  
Bormans, L. (2015). Het boek. geraadpleegd op 4 mei 2016, op http://www.degeluksvogels.com/
Canvas (2014). Het voordeel van de twijfel: geluk [filmbestand]. Geraadpleegd via www.canvas.be
CM (2011). Pluk je geluk: doe boek. Brussel: CM.
CM (2014 a). Vlieg erin: een educatief pakket over welbevinden voor de derde graad lager onderwijs. Brussel: CM.
CM (2014 b). Werk aan welbevinden leerlingen met educatief pakket 'Vlieg erin!’ [filmbestand]. Geraadpleegd op 4 mei 2016, op https://www.youtube.com/watch?v=P6Q8HJlQcCQ
CM (2015 a). Het CM-geluksplan. Geraadpleegd op 2 mei 2016, op http://www.cm.be/gezond-leven/mentale-fitheid/cm-geluksplan/index.jsp
CM (2015 b). Vlieg erin!. Geraadpleegd op 12 mei 2016, op https://www.cm.be/professioneel/scholen/basisonderwijs/vlieg-erin/index…
Covey, S. (2014). De zeven eigenschappen van happy kids. Amsterdam: Business Contact
Craeynest, P. (2005). Psychologie van de levensloop: inleiding in de ontwikkelingspsychologie. Leuven: Acco.
De Redactie (2016). Fact Check: Wat is Bruto Nationaal Geluk [filmbestand]. Geraadpleegd via www.deredactie.be
De Sleutel (2013). Nog meer over Het gat in de haag. Geraadpleegd op 4 mei 2016, op http://www.desleutel.be/professionals/preventieaanbodvoorleerkrachten/k… nderwijs/didactischmateriaal/item/2261-het-gat-in-de-haag
De Standaard (17 februari 2016). Deze parameters meten ons geluk. De standaard. Geraadpleegd via www.destandaard.be
De Standaard (22 februari 2016). Vlaamse kinderen zijn gelukkig. De standaard. Geraadpleegd op www.standaard.be
De Wachter, D. (2012). Borderline times: Het einde van de normaliteit. Tielt: Lannoo.  
Die Keure (2006). Sociale vaardigheden. geraadpleegd op 4 mei 2016, op http://www.educatief.diekeure.be/gatindehaag/?ID=2056
Die Keure (2015). Het gat in de haag [brochure]. Geraadpleegd op 4 mei 2016, op http://www.educatief.diekeure.be/gatindehaag/?ID=2467
Eijzenbach, M. (2008) Geluksbeleving en geestelijke begeleiding: Een onderzoek naar de mogelijkheden van de positieve psychologie. Geraadpleegd via www.scholar.google.be
Emonds, E. (2013). Betrokkenheidsverhogende factor expressie: de meest actieve vorm van leren. Egoscoop, 18(1), 21 – 25.
Gelukskoffer (2016 a). Ieder kind in zijn kracht [brochure]. Geraadpleegd op 26 april, op http://www.gelukskoffer.nl/voor-scholen
Gelukskoffer (2016 b). Ieder kind zijn kracht. Geraadpleegd op 26 april, op http://www.gelukskoffer.nl/voor-scholen
Gelukskoffer (2016 c). Informatie aanvragen. Geraadpleegd op 12 mei 2016, op http://www.gelukskoffer.nl/inspiratie-workshops
Go Ouders (z.d.). Het M-decreet: wat is het en wat zal er veranderen. Geraadpleegd op 27 april 2016, op http://www.go-ouders.be/nieuws/het-m-decreet-wat-het-en-watzal-er-veran…
Gunster, B. (2010). Omdenken: kijk – denk – creëer. Utrecht: A.W. Bruna Uitgevers
Hagevik, S. (1999). Finding flow. Journal of Environmental Health, 62(2), 43.
Het Katholiek Basisonderwijs (2015). Zin in leren! Zin in leven! Raamwerk voor een leerplan in ontwikkeling. Geraadpleegd op 26 april, op http://www.katholiekonderwijs.vlaanderen/%E2%80%98zin-leren-zinleven%E2…
Het Katholiek Basisonderwijs (z.d.). Zin in leren! Zin in leven!. Geraadpleegd op 25 mei 2016, op http://www.katholiekonderwijs.vlaanderen/%E2%80%98zin-leren-zinleven%E2…
Ja-maar (2016 a). Omdenken – Programma’s. Geraadpleegd op 28 april 2016 op www.omdenken.nl/programma’s
Ja-maar (2016 b). Omdenken – Theorie. Geraadpleegd op 28 april 2016 op www.omdenken.nl/theorie
Kohnstamm, R. (1987). Kleine ontwikkelingspsychologie: Deel II. Derde druk. Deventer: Van Loghum Slaterus.  
Kohnstamm, R. (1992). Kleine ontwikkelingspsychologie: Deel I. Tweede druk. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.  
Kristjànsson, K. (2012). Positive psychology and positive education: old wine in new bottles. Educational psychologist, 47(2), 86-105.  
KRO (2014). Het geheim van geluk [Filmbestand]. Geraadpleegd via www.npo.nl
Lannoo (z.d.). Geluk voor kinderen. Geraadpleegd op 2 mei 2016, op www.lannoo.be/geluk-voor-kinderen
Lazarus, R. (2003). Does the positive psychology movement have legs? Psychological inquiry, 14(2), 93-109.
Lyubomirsky, S. (2007). De maakbaarheid van het geluk: Een wetenschappelijke benadering voor een gelukkig leven. Amsterdam: Archipel.
M-decreet (2015). Wat is het m-decreet. Geraadpleegd op 27 april 2016, op www.mdecreet.be/index.php
Mindfulonderwijs (z.d.). Onderzoek van de mindfulonderwijs training. Geraadpleegd op 22 mei 2016, op http://www.mindfulonderwijs.be/?q=mindfulonderwijsonderzoek
Murray, A. & White, M. (2015). Evidence-based approaches in positive education: implementing a strategic framework for well-being in schools. DOI 10.1007/97894-017-9667-5
Neyrinkc, B. & Vansteenkiste, M. (2010). Optimaal motiveren van gedragsverandering: psychologische behoeftebevrediging als de motor van therapiesucces. Tijdschrift voor psychotherapie, 36(3), 171 -189.
Onderwijs Vlaanderen (z.d. a). 20 veelgestelde vragen van leraren en scholen over het Mdecreet. Geraadpleegd op 27 april 2016, op http://onderwijs.vlaanderen.be/node/3841
Onderwijs Vlaanderen (z.d. b). Vestigingsplaatsen gewoon onderwijs. Geraadpleegd op 16 november 2015 via http://dataonderwijs.vlaanderen.be/onderwijsaanbod/lijst.aspx?hs=bao
Peterson, C. (2006). A primer in positive psychology. Geraadpleegd via http://books.google.be
Plusklas Unique (z.d.). De 7 eigenschappen van Happy Kids. Geraadpleegd op 2 mei 2016, op http://www.plusklas-unique.com/7-eigenschappen-van-happy-kids.html
Prodia (z.d. a). Fase 0 – Brede basiszorg. Geraadpleegd op 27 april 2016, op www.prodiagnostiek.be/?q=node/2
Prodia (z.d. b). Fase 1 – Verhoogde zorg. Geraadpleegd op 27 april 2016, op http://www.prodiagnostiek.be/?q=node/4
Prodia (z.d. c). Fase 2 – Uitbreiding van zorg. Geraadpleegd op 27 april 2016, op http://www.prodiagnostiek.be/?q=node/5
Prodia (z.d. d). Fase 3 – Individueel Aangepast Curriculum. Geraadpleegd op 27 april 2016, op http://www.prodiagnostiek.be/?q=node/6
Prodia (z.d. e). Zorgcontinuüm. Geraadpleegd op 27 april 2016, op www.prodiagnostiek.be
Purperhart, H. & Weel, R. (2014). Klas in balans: het grote relaxboek voor het onderwijs. Katwijk aan zee: Panta Rhei.  
Purperhart, H. (2014). Jip & Jan. Geraadpleegd op 10 mei 2016, op  http://www.helenpurperhart.nl/academie/
Purperhart, H. (2016). Ontdek je superkrachten. Groningen: De Zaak. 
Purperhart, H. (z.d. a). Jip & Jan academie. Geraadpleegd op 10 mei 2016, op www.kinderyoga.nl
Purperhart, H. (z.d. b) Wat is kinderyoga. Geraadpleegd op 10 mei 2016, op http://www.kinderyoga.nl/opleidingen/kinderyoga/wat-is-kinderyoga
Relax Kids (2016). Relax Kids. Geraadpleegd op 29 april 2016, op www.relaxkids.com
Seligman, M. & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: an introduction. The American Psychological Association, 55(1), 5-14. DOI: 10.1037//0003-066X.55.1.5
Seligman, M. (2002). Gelukkig zijn kun je leren. Utrecht: Het Spectrum B.V.
Seligman, M. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. New York: Atria.  
Seligman, M., Ernst, M., Gillham, J., Reivich, K. & Linkins, M. (2009). Positive education: positive psychology and classroom interventions. Oxford review of education, 35(3), 293-311. DOI 10.1080/03054980902934563
Seligman, M., Parks A. & Steen, T. (2004). A balanced psychology and a full life. Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci, 359 (1449). 1379-1381. DOI 10.1098/rstb.2004.1513
Steenhaut, S. (2014). Gedragsverandering vanuit gezondheidspsychologisch perspectief [cursus]. Kortrijk: Katholieke Hogeschool VIVES.  
Style, C. (2013). De kracht van positieve psychologie. Aartselaar: Delta.  
Suissa, J. (2008). Lessons from a new science? On teaching happiness in schools. Journal of philosophy of education, 42(3-4), 575-590.  
Ted (2004). Mihaly Csikszentmihalyi on flow [filmbestand]. Geraadpleegd via www.ted.com
Ted (2014). Our basic purpose; Richard Layard [filmbestand]. Geraadpleegd via www.tedxtalks.ted.com
The Telegraph (14 februari 2015). Happiness lessons from the age of five. The telegraph. Geraadpleegd via www.telegraph.co.uk
The Telegraph (7 december 2015). Maths, English and happiness on the school timetable. The telegraph. Geraadpleegd via www.telegraph.co.uk
Tobay, T., Dophu, U., Torres, C. & Na-Bangchang, K. (2011). Health and Gross National Happiness: review of current status in Bhutan. Journal of multidisciplinary healthcare. 4. 293 – 298.
Van Cauwenbergh, M. (2013). Ontwikkelingspsychologie [cursus]. Kortrijk: VIVES. 
Verhoeven, S. (2015). Geluk als vak op school? Het is er al! Interview met de Gelukskoffer. [filmbestand]. geraadpleegd op 4 mei 2016, op https://www.youtube.com/watch?v=qsNnCxaJACo
Verhulst, F. (2005). De ontwikkeling van het kind. Assen: Koninklijke Van Gorcum.
Verhulst, J. (1987). Ontwikkelingspsychologie voor opvoeding en onderwijs. Groningen: Wolters-Noordhoff.
Verstraeten, K. (2011). Depressie bij kinderen. Caleidoscoop, 23(3), 6 - 14.
Viegas, M. (2005). Relax Kids: sprookjesmeditaties voor kinderen. Deventer: Ankh-Hermes
Viegas, M. (2006). Relax kids: de wens-ster. Deventer: Ankh-Hermes.
Viegas, M. (2014). What is a relax kids class [filmbestand]. Geraadpleegd op 29 april 2016, op www.youtube.be
Vlaams Verbond van het Katholiek Basisonderwijs (z.d.). Leerplannen. Geraadpleegd op 27 april 2016, op http://www.vvkbao.be/content/leerplannen  
Vlaamse overheid (2015 a). Basisonderwijs: Overzicht kleuter- en lager onderwijs. Geraadpleegd op 25 april 2016, op http://www.ond.vlaanderen.be/curriculum/basisonderwijs/
Vlaamse overheid (2015 b). Lager onderwijs - Lichamelijke opvoeding – Eindtermen. Geraadpleegd op 25 april 2016, op http://www.ond.vlaanderen.be/curriculum/basisonderwijs/lageronderwijs/l…
Vlaamse overheid (2015 c). Lager onderwijs – Mens en maatschappij – Algemeen.  Geraadpleegd op 14 mei 2016, op http://www.ond.vlaanderen.be/curriculum/basisonderwijs/lageronderwijs/l…
Vlaamse overheid (2015 d). Lager onderwijs – Mens en maatschappij – Eindtermen. Geraadpleegd op 25 april 2016, op http://www.ond.vlaanderen.be/curriculum/basisonderwijs/lageronderwijs/l…
Vlaamse overheid (2015 e). Lager onderwijs – sociale vaardigheden – Eindtermen. geraadpleegd op 25 april 2016, op http://www.ond.vlaanderen.be/curriculum/basisonderwijs/lageronderwijs/l…
Vlaamse overheid (z.d.). Leerplannen. Geraadpleegd op 25 april 2016, op http://www.vlaanderen.be/nl/onderwijs-enwetenschap/onderwijsbeleid/leer…

Universiteit of Hogeschool
Bachelor in de Toegepaste Psychologie
Publicatiejaar
2016
Promotor(en)
Virginie Casier
Kernwoorden
Share this on: