Knibbel knabbel knuisje, wie gebruikt er in jouw huisje? Onderzoek naar de effectiviteit van de MaPa-box in het OCJ Brugge

Lieselot D'Hoop
Een informatief gesprek voeren met een kind is geen makkelijke opgave, zeker niet als dit kind zich bevindt in een verontrustende opvoedingssituatie (VOS). Binnen de Ondersteuningscentra Jeugdzorg (OCJ’s) moeten diverse methodieken soelaas bieden. Helaas is er geen éénduidige werkwijze die voor elke probleemsituatie geschikt is. Het Medisch Sociaal Opvang Centrum (MSOC) Vlaams-Brabant richt zich met de MaPa-box op kinderen met ouderlijk druggebruik. Het betreft hier vooral kinderen van kleuter- en lagere schoolleeftijd. MaPa verwijst naar het onderwerp van de gesprekken met deze doelgroep, namelijk de druggebruikende ‘ma’ en ‘pa’. Hierbij gaat het zowel over alcohol als drugs. Met deze methodiek tracht men beter in te spelen op de belevingswereld van deze kinderen. Ook moet de communicatie vereenvoudigd worden tussen de hulpverlener en het kind. Bovenal kan de box bijdragen tot een concretisering van het druggebruik van de ouders en de gewaarwording hiervan bij hun kinderen. Maar in welke mate is de MaPa-box bruikbaar voor consulenten van het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg?

Knibbel knabbel knuisje, wie gebruikt er in jouw huisje? Onderzoek naar de effectiviteit van de MaPa-box in het OCJ Brugge

Een informatief gesprek voeren met een kind is geen makkelijke opgave, zeker niet als dit kind zich bevindt in een verontrustende opvoedingssituatie (VOS). Binnen de Ondersteuningscentra Jeugdzorg (OCJ’s) moeten diverse methodieken soelaas bieden. Helaas is er geen éénduidige werkwijze die voor elke probleemsituatie geschikt is. Het Medisch Sociaal Opvang Centrum (MSOC) VlaamsBrabant richt zich met de MaPa-box op kinderen met ouderlijk druggebruik. Het betreft hier vooral kinderen van kleuter- en lagere schoolleeftijd. MaPa verwijst naar het onderwerp van de gesprekken met deze doelgroep, namelijk de druggebruikende ‘ma’ en ‘pa’. Hierbij gaat het zowel over alcohol als drugs. Met deze methodiek tracht men beter in te spelen op de belevingswereld van deze kinderen. Ook moet de communicatie vereenvoudigd worden tussen de hulpverlener en het kind. Bovenal kan de box bijdragen tot een concretisering van het druggebruik van de ouders en de gewaarwording hiervan bij hun kinderen. Doorheen deze bachelorproef deed ik onderzoek naar de effectiviteit van de MaPa-box binnen het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg Brugge. Om een antwoord te vinden op de vraag in welke mate de MaPa-box bruikbaar is voor consulenten van het OCJ Brugge baseerde ik mij op verschillende factoren. Ten eerste legde ik de visie van de werking van het OCJ naast de visie achter de MaPa-box. Het uitgangspunt van het MaPa-project, waar de MaPa-box deel van uitmaakt, is dat een druggebruikende ouder niet per se een slechte ouder hoeft te zijn. Dit sluit aan bij de krachtgerichte en oplossingsgerichte visie van het OCJ, waarbij men op zoek gaat naar de krachten bij de ouders en uitzonderingen op de problemen. Het feit dat de MaPabox ook uitgaat van de krachtgerichte visie komt volgens mij de effectiviteit van de box binnen het OCJ zeker ten goede. De consulenten zijn immers al vertrouwd met deze aanpak en het zorgt voor een uniformiteit binnen de organisatie. Vervolgens ging ik in gesprek met een bevoorrechte getuige. Hieruit kan ik besluiten dat zij, ondanks enkele twijfels, overtuigd is van de werkzaamheid van de box. Daarnaast is uit mijn bevraging bij de consulenten van het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg te Brugge gebleken dat zij wel degelijk vraag hebben naar handvaten en tools om rond het thema ‘druggebruikende ouders’ in gesprek te gaan met kinderen. Ik heb het gevoel dat de verwachtingen die zij hebben ten aanzien van de MaPa-box veelal zijn ingelost, en de knelpunten die zij nu ervaren in gesprekken met kinderen grotendeels kunnen weggewerkt worden door het gebruik van de MaPa-box. De box bevat immers achtergrondinformatie om zowel met de ouders als met de kinderen in gesprek te gaan over de verslaving. Het zakje met attributen zorgt ervoor dat je het druggebruik van de ouders kan concretiseren en een inschatting kan maken van wat het kind weet en herkent. Dit gebeurt op een visuele manier, waardoor je als hulpverlener geen specifieke termen hoeft te hanteren. Ondanks het feit dat ik een onbekend persoon ben voor de kinderen en het om een moeilijk onderwerp gaat, deelden de kinderen behoorlijk vlot én veel informatie mee. Dit overtuigde mij dat de box zeker geschikt is om op een laagdrempelige manier dit onderwerp te bespreken met kinderen. Met deze informatie in mijn achterhoofd testte ik de effectiviteit van de MaPa-box uit door met verschillende kinderen van druggebruikkende ouders in gesprek te gaan met deze box. Ik nam de MaPa-box in originele staat onder de loep, maar doorheen mijn onderzoek deed ik enkele aanpassingen en voegde ik attributen toe. De meerderheid van de minpunten van de MaPa-box kunnen opgevangen worden door de creativiteit van de consulent. De MaPa-box beschikt uiteraard over een basismethodiek, maar het succes van de box hangt voor een groot deel af van de eigen invulling. Dankzij dit dynamische aspect, is de box bruikbaar bij zeer uiteenlopende situaties.   
Bovenstaande aspecten en mijn eigen ervaringen met de MaPa-box brengen mij tot volgend algemeen besluit: mits enkele aanpassing is de MaPa-box een geschikte methodiek om binnen het OCJ in gesprek te gaan met kinderen van druggebruikende ouders. Mijn gesprekken met de MaPabox vonden enkel plaats in het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg Brugge, desondanks ben ik ervan overtuigd dat mijn advies geldt voor alle OCJ’s in Vlaanderen. De consulenten in de verschillende OCJ’s hebben immers dezelfde functieomschrijving en werken met dezelfde doelgroep.  

Bibliografie

Anonieme getuige (cliënt), persoonlijke communicatie, 13 april 2016

Anonieme getuige (cliënt), persoonlijke communicatie, 14 april 2016

(Anonieme getuige, persoonlijke communicatie, 25 april 2016)

Anonieme getuige (cliënt), persoonlijke communicatie, 24 mei 2016

E. Berx (regioverantwoordelijke regio Limburg), persoonlijke communicatie, 3 mei 2016

B. Claessens (regioverantwoordelijke regio Vlaams-Brabant en Brussels Hoofdstedelijk Gewest), persoonlijke communicatie, 3 mei 2016

K. Coppens (consulente OCJ Brugge), persoonlijke communicatie, 2 maart 2016

J. Proot (consulente OCJ Brugge), persoonlijke communicatie, 11 december 2015

I. Van Eetvelt (regioverantwoordelijke regio Antwerpen, persoonlijke communicatie, 3 mei 2016

L. Van Nuland (staflid multidisciplinair team regio Oost-Vlaanderen), persoonlijke communicatie, 3 mei 2016

I. Quintens (regioverantwoordelijke regio Oost-Vlaanderen), persoonlijke communicatie, 2 mei 2016)

6.2 Publicaties

Bayingana, K., Demarest, S., Gisle, L., Hesse, E., Miermans, P.J., Tafforeau, J., & Van Der Heyden, J.

(2006). Gezondheidsenquête België 2004. Boek III Leefstijl. Gebruik van alcohol. IPH/EPI Reports nr.

35. Brussel: Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid.

Decoene, J. (2016). Nota – 27 januari 2016 – verantw. : John Decoene [Onuitgegeven intern document]. Brugge: Jongerenwelzijn West-Vlaanderen.

De Donder, E. de (red.) (2005). Alcohol. Cijfers in perspectief (1994-2004). Antwerpen: Garant.

Delfos, M. (2012). Oline het olifantje. Amsterdam: SWP B.V.

De Sleutel. (2010). Bobbie, een boekje voor kinderen van mensen die kampen met een verslaving [Website]. Geraadpleegd via http://www.desleutel.be/familie-en-vrienden/item/1879-bobbie-een-boekje…

De Sleutel. (z.j.). Over De Sleutel [Website]. Geraadpleegd via http://www.desleutel.be/overdesleutel

De Vlieger, E. (2010). Als alles op zijn kop staat. Tielt: Lannoo.

38

Het Veerhuis, Siddartha v.z.w., MSOC Vlaams-Brabant, & Preventiedienst Stad Leuven. (z.j.). (Ex-) druggebruiker en toch een goede ouder.

Hollander, A.E.M. de, Hoeymans, N., Melse, J.M., e.a. (red.) (2006). Zorg voor gezondheid – Volksgezondheid toekomst verkenning 2006. Den Haag: RIVM, Volksgezondheid Toekomst Verkenning.

Jongerenwelzijn. (2014, april). Het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg (p.6) [Website]. Geraadpleegd via

https://wvg.vlaanderen.be/jongerenwelzijn/professionelen/assets/docs/je… ntrusting/werkingsprocessen_OCJ.pdf

Jongerenwelzijn. (2015). Visie motivatie voor de keuze Signs of Safety [Onuitgegeven intern document]. Geraadpleegd via http://jongerenwelzijn.vonet.be/sites/default/files/docs/visie-motivati…

Jongerenwelzijn. (2016). Jij en het ondersteuningscentrum jeugdzorg [Brochure]. Geraadpleegd via http://wvg.vlaanderen.be/jongerenwelzijn/assets/docs/publicaties/jonger…

Jongerenwelzijn. (z.j.a). Jeugdhulplandschap [Website]. Geraadpleegd via http://wvg.vlaanderen.be/jongerenwelzijn/jeugdhulp/jeugdhulplandschap/

Jongerenwelzijn. (z.j.b). Intersectorale Toegangspoort [Website]. Geraadpleegd via http://wvg.vlaanderen.be/jongerenwelzijn/jeugdhulp/intersectorale-toega…

Jongerenwelzijn. (z.j.c). Jeugdhulp in Vlaanderen: toegang tot de jeugdhulp [Website].

Geraadpleegd via http://wvg.vlaanderen.be/jongerenwelzijn/jeugdhulp/jeugdhulp-in-vlaande…

Jongerenwelzijn. (z.j.d). Vlaamse overheid [Website]. Geraadpleegd via http://wvg.vlaanderen.be/jongerenwelzijn/over-ons/structuur/vlaamse-ove…

Jongerenwelzijn. (z.j.e). Ondersteuningscentrum Jeugdzorg [Website]. Geraadpleegd via http://wvg.vlaanderen.be/jongerenwelzijn/jeugdhulp/ondersteuningscentru…

KOPP-Vlaanderen. (2010). Kop(p)loper in zorg: Werkmodel voor vroegdetectie en preventie bij KOPP.

KOPP-Vlaanderen. (z.j.). Hoe versterk je de veerkracht van je kind? [Folder].

MSOC Vlaams-Brabant. (2014). MaPa-box: een methodiek om druggebruik van ouders bespreekbaar te maken met hun kinderen. Leuven: Lannoo

MSOC Vlaams-Brabant. (2016a). MaPa-box [Website]. Geraadpleegd via http://www.msoc-vlaamsbrabant.be/mapa-box-te-koop/mapa-box-te-koop/

MSOC Vlaams-Brabant. (2016b). Het MaPa-project [Website]. Geraadpleegd via http://www.msoc-vlaamsbrabant.be/het-mapa-project/visie/

MSOC Vlaams-Brabant. (2016c). Wat doet MaPa? [Website]. Geraadpleegd via http://www.msoc-vlaamsbrabant.be/het-mapa-project/wat-doet-mapa/

Timmer, M., & Rozeboom, P. (2012). Leesmap van ‘Signs of Safety’: achtergrondmateriaal bij de lezing van Eric Sulkers op de derde startdag in Leuven, 8 maart 2012 [Onuitgegeven intern document].

39

Vandereycken, W., Hoogduin, C.A.L., & Emmelkamp, P.M.G. (2008). Handboek psychopathologie:

deel 1 Basisbegrippen (pp. 125-153). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.

Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw. (z.j.). Leestips voor kinderen [Website]. Geraadpleegd via http://www.vad.be/doelgroepen/kinderen-van-gebruikers/leestips-voor-kin…

Vertrouwenscentrum Kindermishandeling. (z.j.). Gemandateerde Voorziening [Website]. Geraadpleegd via http://www.kindermishandeling.be/website/9-www/405-www.html

Vlaamse Overheid departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. (2014). Met vereende kracht naar een nieuwe jeugdhulp in Vlaanderen: brochure over het Decreet Integrale Jeugdhulp (p. 6) [Brochure]. Geraadpleegd via https://issuu.com/vlaanderen-be/docs/1c330bee-75b6-4f4f-a8c5-365d17ff9a…

Vlaanderen. (z.j.). Integrale Jeugdhulpverlening [Website]. Geraadpleegd via

http://www.vlaanderen.be/nl/gezin-welzijn-en-gezondheid/kinderen/integr…

Vogel, M., & Wiggerink, J. (2016) Handboek basistraining Signs of Safety.

Universiteit of Hogeschool
Sociaal Werk
Publicatiejaar
2016
Promotor(en)
Eva Heirbaut
Kernwoorden
Share this on: