'Rode Duivel of voetballer zonder land?'

Godfried Roelant Dries Mombert
Tussen 2002 en 2014 veranderde de etnische samenstelling van de Belgische nationale voetbalploeg grondig. In 2002 waren er slechts twee spelers met een migratieachtergrond die geselecteerd werden voor het WK voetbal in Japan en Zuid-Korea. Een minderheid in vergelijking met de elf Rode Duivels van vreemde origine die veertien jaar later deel uitmaakten van de spelerskern voor datzelfde toernooi in Brazilië. In deze masterscriptie vindt de lezer de resultaten terug van een onderzoek over hoe deze spelers werden geframed in de Belgische Nederlandstalige geschreven pers, meer bepaald in De Standaard en Het Laatste Nieuws.

Romelu Lukaku is een Rode Duivel en geen ‘Belg in buitenspel’

De Vlaamse sportpers bestempelt Rode Duivels als Romelu Lukaku, Marouane Fellaini en Divock Origi nauwelijks als voetballers van buitenlandse afkomst. Zo blijkt uit een onderzoek dat de masterstudenten journalistiek Dries Mombert en Godfried Roelant dit jaar voerden aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Bovendien speelt aanvoerder Vincent Kompany een belangrijke rol in de manier waarop kranten als De Standaard en Het Laatste Nieuws Rode Duivels met een migratieachtergrond beschrijven.

Wanneer de Rode Duivels de grasmat betreden, verdwijnen integratieproblemen en communautaire strubbelingen binnen onze samenleving voor even naar de achtergrond. Op zo’n dagen staat de Belgische bevolking als een blok achter de natie. De ontgoocheling was dan ook groot wanneer ‘onze jongens’ deze zomer op het Europees kampioenschap in Frankrijk werden uitgeschakeld in de kwartfinales. Tegenstander Wales maakte brutaal een einde aan de droom van onder anderen De Bruyne, Witsel en Hazard om zich na de finale in Parijs de beste van Europa te mogen noemen.

De gouden (multiculturele) generatie

De pers was hard voor de ‘gouden generatie’ voetballers, die volgens hen een unieke kans had laten liggen. Een term die meermaals gebruikt werd in de aanloop naar het WK in Brazilië in 2014. België had zich toen na twaalf jaar afwezigheid eindelijk nog eens weten te plaatsen voor een groot toernooi.  De Belgen speelden goed, maar strandden in de kwartfinales tegen voetbalgrootheid Argentinië. De Standaard en Het Laatste Nieuws loofden achteraf de kwaliteiten van de spelers en zagen de toekomst rooskleurig in. Over de multiculturele samenstelling van de nationale ploeg werd bijna met geen woord gerept. Toch is het opvallend hoe tussen 2002 en 2014 steeds meer spelers met een migratieachtergrond hun debuut maakten voor de Rode Duivels.

In de selectie voor het WK van 2002 in Japan en Zuid-Korea vinden we slechts twee spelers met buitenlandse roots terug: Branko Strupar en Emile Mpenza. Verder bestond de nationale ploeg hoofdzakelijk uit spelers met ‘Belgisch’ klinkende namen als Nico Van Kerckhoven, Eric Van Meir en Bart Goor. De komst van centrale verdediger en kapitein Vincent Kompany in 2004 betekende een breuk met het verleden. Vanaf dan groeide het aantal Rode Duivels met een migratieachtergrond snel. De kern tijdens de kwalificatiecampagne voor het WK in Zuid-Afrika in 2010 telde gemiddeld zeven à acht spelers van vreemde afkomst. Een getal dat op weg naar Brazilië bijna verdubbelde.

Alle Duivels gelijk voor de pers

De evolutie naar een multiculturele nationale voetbalploeg is overduidelijk. Maar heeft die trend ook een impact gehad op de geschreven Nederlandstalige sportverslaggeving in Vlaanderen? Om op die vraag een passend antwoord te kunnen geven, analyseerden Mombert en Roelant 726 artikels uit Het Laatste Nieuws en De Standaard. Ze gingen daarbij op zoek naar overheersende beelden of ‘frames’ in de berichtgeving. Het stelde hen in staat na te gaan hoe de Vlaamse pers Rode Duivels van buitenlandse afkomst beschreef tussen 2002 en 2014. Uit de resultaten blijkt dat zowel kwaliteitskrant De Standaard als populaire krant Het Laatste Nieuws dit haast op identieke wijze doen.

Zo is de afkomst van de Rode Duivels met een migratieachtergrond van weinig belang. In 23,5% van de artikels zijn de voetbalkwaliteiten van de spelers doorslaggevend. Over de afkomst van de voetballers wordt bijna niet geschreven. In de meeste sportverslagen (58,8%) is van framing zelfs geen sprake. Toch zijn er voor beide kranten sporadische verwijzingen terug te vinden naar de vreemde roots van bepaalde Rode Duivels. Moussa Dembélé werd in De Standaard vergeleken met ‘een sierlijke panter’ en Axel Witsel werd in Het Laatste Nieuws geprezen omwille van zijn ‘Afrikaanse souplesse’. Heel uitzonderlijk werd er ook een negatieve link gelegd tussen een speler en zijn buitenlandse afkomst. Zo was Branko Strupar begin jaren 2000 wel vaker het kind van de rekening bij slechte prestaties van de nationale ploeg. Zijn Kroatische oorsprong werd dan net iets meer benadrukt in de verslaggeving.

Fenomeen Kompany

Het ontbreken van (negatieve) dominante frames over Rode Duivels met een migratieachtergrond zou wel eens te wijten kunnen zijn aan de acties van het fenomeen Kompany. Binnen de Belgische (sport-)pers staat de perfect tweetalige kapitein symbool voor een multicultureel België dat werkt. Niet alleen de pers, maar ook de bevolking ziet hem als een held. Een voorbeeld hiervan is de WK-kwalificatiewedstrijd tegen Servië in juni 2013, waarin hij met een gebroken oogkas bleef voetballen tot het bittere eind.

De cultstatus van Kompany heeft zonder twijfel een positief effect gehad op de manier waarop er in ons land gekeken wordt naar Rode Duivels van vreemde origine. Heel wat spelers werden hierdoor veel sneller beschouwd als een volwaardig deel van het team, in plaats van weggekeken te worden als Belgen in buitenspel.

Bibliografie

Literatuurlijst

Bronnen

De Standaard, 2000-2014.

Het Laatste Nieuws, 2000-2014. 

Wetenschappelijke literatuur

BLOMMAERT, J. & VERSCHUEREN, J., Debating Diversity, London, 1998.

CAESTECKER, F.  & REA, A., ‘De Belgische nationaliteitswetgeving gedurende de 20ste eeuw. Een terugkeer naar de zelfbewuste natie of het koesteren van het wantrouwen?’, FOBLETS, M. C., FOCQUET, R. & VERWILGHEN, M., (Red.) Naar de Belgische nationaliteit/Devenir Belge. Brussel, 2002, 59-118.

DURHAM, F.D., ‘Breaching Powerful Boundaries: A Postmodern Critique of Framing’, REESE, S.D., GANDY, O.H. & GRANT A. E., (Red.), Framing Public Life. Perspectives on Media and Our Understanding of the Social World, Lawrence Erlbaum Associates, London, 2001.

EGGERINCKX, T., KESTELOOT, C., et al., ‘De allochtone bevolking in België’, Algemene volks- en woningtelling in België, Leuven, 1991.  

ENSINK, T., ‘Transformational frames: interpretative consequences of frame shifts and frame embeddings’, Framing and Perspectivising in Discourse, 2003, 63-91.

ENSINK, T. & SAUER, C., ‘Social-functional and cognitive approaches to discourse interpretation: the role of frame and perspective’, Framing and Perspectivising in Discourse, 2003, 1-23.

ENTMAN, R., ‘Framing US coverage of international news: Contrasts in the narratives of the KAL and Iran air incidents’, Journal of Communication, 41 (1991), 6-12.

ENTMAN, R., ‘Framing: Toward Clarification of a Fractured Paradigm’, Journal of Communication, 43 (1993), 47-65.

HANSEEUW, L., Belgie, immigratienatie: statistieken en evoluties, Brussel, 2012, 1.

JUKES, S., ‘A perfect storm’, FOWLER-WATT, K. & ALLEN, S., (Red.), Journalism: New Challenges, Bournemouth, 2013, 1-19.

KRUMA, K, EU Citizenship, Nationality and Migrant Status: An ongoing Challenge, Leiden, 2014.

LESSER, J., Immigration, ehtnicity and national identity in Brazil, 1808 to the present, Cambridge, 2013,  190-194.

MATTHEWS, L. & ANWAR, D., ‘Social Media and Sports Journalism’, FOWLER-WATT K. & ALLAN, S., (Red.), Journalism: New Challenges, Bournemouth, 2013, 303-323.

MANSSENS, J. & Walgrave, S., Populair en/of Kwaliteit? De Vlaamse pers over de zaak Dutroux. Antwerpen, 1998, 3-27.

MCCOMBS, M. & GHANEM, S.I., ‘The Convergence of Agenda Setting and Framing’, Framing Public Life, 2001, 67-83.

MICHIELS, K., Wereldbekerdromen, Houtekiet, Antwerpen, 2014.

REESE, S.D., GANDY, O.H. & GRANT A. E., (Red.), Framing Public Life. Perspectives on Media and Our Understanding of the Social World, Lawrence Erlbaum Associates, London, 2001.

REINEMANN, C., ‘Hard and soft news: a review of concepts, operationalization and key concepts’, Journalism Studies, 13 (2002), 221-239.

SCHAAP, G. & PLEIJTER, A., ‘Het sensatiegehalte van voorpagina foto’s: een inhoudsanalyse van populaire en kwaliteitskranten in Nederland’, Tijdschrift voor Communicatiewetenschap, 40 (2009), 71-86.

SEMETKO, H. & VALKENBURG, P., ‘Framing European Politics: A Content Analysis of Press and Television News,’ Journal of Communication 50 (2000) 93-109.

STERK, G., Media en allochtonen. Journalistiek in de multiculturele samenleving, Den Haag, 2000.

STEENVELD, L. en STRELITZ, L., ‘The 1995 Rugby World Cup and the politics of nation building in South Africa’, Media, Culture & Society, 20 (1998), 609-612.

STIBBE, A., Ecolinguistics. Language, ecology and the stories we live by, Routledge, Gloucestershire, 2015.

TANKARD, J.W., ‘The Empirical Approach to the Study of Media Framing’, Framing Public Life, 2001, 95-107.

VAN GORP, B., Framing Asiel. Indringers en slachtoffers in de pers,  Van Gorp, B. Leuven, 2006.

VAN GORP, B., Framing en het interpreteren van nieuws – een experimenteel onderzoek naar de effecten van frames, Anwerpen, 2004.

VAN GORP, B., ‘Van Frankenstein tot de goede moeder: de inzet van frames in de strategische communicatie over duurzaamheid’, Tijdschrift voor communicatiewetenschap, 39 (2009), 303-316.

VAN HOOF, A. M. J., Kranten met karakter: identiteit van kranten vanuit kwaliteitsperspectief, Amsterdam, 2000.

VAN LEEUWEN, T., ‘A multimodal perspective on composition’, in ENSINK, T. & SAUER, C. (red), Framing and Perspectivising in discourse, Amsterdam, 2003, 23-63.

VAN REYBROUCK, D., Congo: een geschiedenis, Amsterdam, 2010.

VERHAEGHE, P., De discursieve kracht van het begrip allochtoon, s.l., 2010.

Onuitgegeven licentiaatsverhandelingen

DEBUSSCHE, S., Voetbalverslaggeving: een onderzoek naar taalgebruik in functie van het type verslag of medium, onuitgegeven licentiaatsverhandeling KU Leuven, promotor An Van Linden, 2014.

MIKKI, N., De Morgen stops using the word ‘allochtoon’: a study of the opinions of ‘allochtone’ youngsters, onuitgegeven licentiaatsverhandeling HO Gent, promotor Ellen Van Praet, 2013. 

LAMONTAGNE, R., Framing de Rode Duivels: Hoe wordt de nationale voetbalploeg in de Belgische media gepercipieerd?, onuitgegeven licentiaatsverhandeling KU Leuven, promotor Sara Verbrugge, 2014.

PERTZ, E., Framing van de berichtgeving over de Minister van Cultuur, onuitgegeven licentiaatsverhandeling Erasmushogeschool Brussel, promotor Martina Temmerman, 2011.

ROELANT, G., Belg in buitenspel. De opkomst van genaturaliseerde voetbalspelers in de Belgische nationale voetbalploeg en de beeldvorming daaromtrent in de media (1994-2002), onuitgegeven licentiaatsverhandeling Universiteit Gent, promotor Torsten Feys, 2015.

Websites

‘Centrum voor Informatie over de Media (CIM)’, www.cim.be/nl/pers/bereik-resultaten

‘De Persgroep’, www.werkenbijdepersgroep.be  

‘De Standaard’, www.destandaard.be/over

‘FOD justitie’, www.justitie.belgium.be

‘Fifa’, www.fifa.com

‘GoPress’, www.GoPress.be

Universiteit of Hogeschool
Master of Arts in de Journalistiek
Publicatiejaar
2016
Promotor(en)
dr. Jan Jagers
Kernwoorden
Share this on: