Seksuele ontwikkeling bij jongeren in Vlaanderen: Het verband tussen puberale timing en seksuele timing longitudinaal verklaard

Lisa Devoogdt
Persbericht

Vlaams onderzoek linkt vroege puberteit met start zelfseks

Vlaamse jongeren die vroeg puberen gaan sneller beginnen met masturberen. De angst van de maatschappij in verband met de vervroeging van de puberteit blijkt buitensporig te zijn. Uit ons onderzoek blijkt namelijk dat jongeren vroeger beginnen met autonome aspecten van seksualiteit.

Lisa Devoogdt en nog enkele andere studenten aan de Universiteit van Gent onderzochten onder begeleiding van prof. Wim Beyers de seksuele carrière bij 295 Vlaamse jongeren, die de afgelopen drie jaar twee tot vier keer bevraagd werden. In ons onderzoek bestond de seksuele carrière uit een grote waaier van seksuele gedragingen, namelijk seksuele opwinding, masturberen, kus op de mond, tongkussen, voelen en strelen onder en boven de kleren, betasten van elkaars geslachtsdelen, aftrekken, vingeren, geslachtsgemeenschap, pijpen, beffen en anale seks. We splitsten al deze seksuele gedragingen op in zelfseks, niet-genitale seks en genitale seks.   

In het algemeen blijkt dat jongeren die een vroege puberteitsontwikkeling doormaken ook meer bezig zijn met de ontwikkeling van hun seksualiteit. Ze zijn niet enkel bezig met de relationele seksualiteitsontwikkeling maar ook de meer autonome ontwikkeling die op zichzelf gericht is, namelijk de ervaring met zelfseks. We merkten op dat we geen rechtstreeks verband vonden tussen een vroege puberteitsontwikkeling en geslachtsgemeenschap, waar de maatschappij zo angstig om is. Daarnaast vonden we een klein verband tussen een vroege puberteitsontwikkeling en een algemene vroege start van de seksuele carrière. Uit vorig onderzoek blijkt dat er een grote fluctuatie bestaat in tijdsspanne tussen de eerste tongzoen van de jongeren en de laatste stap van de seksuele carrière. Bij een klein deel van de jongeren wordt de seksuele carrière doorlopen binnen één jaar terwijl vorig onderzoek vond dat bij het grootste deel van de jongeren dit gemiddeld in twee en een half jaar doorlopen werd. Er moet dus meer aandacht besteed worden aan het begin en vooral de evolutie van de seksuele carrière en niet blind gestaard worden op het einde hiervan, namelijk de geslachtsgemeenschap.

Jongeren die een vroege puberteitsontwikkeling doormaken hebben ook vaker het gevoel dat ze sneller puberaal ontwikkelen dan hun leeftijdsgenoten. In ons onderzoek bleek dat deze vergelijking met leeftijdsgenoten belangrijker was dan de vergelijking met de volledige populatie van Vlaamse jongeren. Veel onderzoeksvragen rond de seksualiteitsontwikkeling van jongeren beginnen namelijk met de vraag of jongeren in de algemene populatie vroeg of laat puberen. Maar toekomstig onderzoek zou zich meer moeten richten op deze perceptie van de jongeren en niet op de norm.

Verder vonden we dat jongeren die denken dat anderen hen aantrekkelijk vinden vroeger beginnen met zelfseks. Ook jongeren met meer permissieve seksuele attitudes, zoals “Ik wil graag seks hebben met veel verschillende mensen”, starten vroeger met zelfseks. Vooral bij jongens vonden we dat deze attitudes belangrijk waren, terwijl het bij meisjes vooral de puberteit zelf is die invloed heeft op de seksuele gedragingen. Naast deze verschillen vonden we nog enkele andere verschillen tussen jongens en meisjes. Zo bleek dat meisjes over het algemeen een vroegere seksuele carrière hebben dan jongens. Ook beleven jongens met een hoog seksueel zelfvertrouwen een vroegere eerste niet-genitale ervaring en een vroeger begin van de algemene seksuele carrière, maar dit geldt niet voor meisjes. Hieruit concluderen we dat eventuele interventiemethoden met deze verschillen tussen jongens en meisjes rekening moet houden.

In toekomstig onderzoek moet de nadruk worden gelegd op het feit dat jongeren zich vooral vergelijken met leeftijdsgenoten waarbij de normatieve meting minder belangrijk bleek. Verder is het belangrijk om de volledige seksuele carrière te bekijken en niet enkel de status van geslachtsgemeenschap. Ook zijn de attitudes en de verschillen tussen jongens en meisjes belangrijke variabelen. Dus ondanks de bezorgdheid vanuit de maatschappij zijn er mogelijkheden vanuit de psychologie om de effecten van de vervroegde puberteitsontwikkeling te bufferen.

Bibliografie

Aalsma, M. C., Woodrome, S. E., Downs, S. M., Hensel, D. J., Zimet, G. D., Orr, D. P., & Fortenberry, J. D. (2013). Developmental trajectories of religiosity, sexual conservatism and sexual behavior among female adolescents. Journal of Adolescence, 36, 1193-1204. doi: 10.1016/j.adolescence.2013.08.005

Alsaker, F. D. (1992). Pubertal timing, overweight, and psychological adjustment. Journal of Early Adolescence, 12, 396‐419. doi: 10.1177/0272431692012004004

Amaro, H., Raj, A., & Reed, E. (2001). Women’s sexual health: The need for feminist analyses in public health in the decade of behavior. Psychology of Women Quarterly, 25, 324-334. doi: 10.1111/1471-6402.00032

Baams, L., Dubas, J. S., Overbeek, G., & van Aken, M. A. G. (2015). Transitions in body and behavior: A meta-analytic study on the relationship between pubertal development and adolescent sexual behavior. Journal of Adolescent Health, 56, 586-598. doi: 10.1016/j.jadohealth.2014.11.019

Baron, R. M., & Kenny, D. A. (1986). The moderator-mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51, 1173-1182. doi: 10.1037/0022-3514.51.6.1173

Beltz, A. M., Corley, P. R., Bricker, J. B., Wadsworth, S. J., & Berenbaum, S. A. (2014). Modeling pubertal timing and tempo and examining links to behavior problems. Developmental Psychology, 50, 2715-2726. doi: 10.1037/a0038096

Beyers, W. (2014). Rapport seksueel gedrag jongeren. Niet-gepubliceerd onderzoeksrapport, Universiteit Gent, België.

Billy, J. O. G., Brewster, K. L., & Grady, W. R. (1994). Contextual effects on the sexual behavior of adolescent women. Journal of Marriage and the Family, 56, 387-404. doi: 10.2307/353107

Brechan, I., & Kvalem, I. L. (2015). Relationship between body dissatsifaction and disordered eating: Mediating rol of self-esteem and depression. Eating Behaviors, 17, 49-58. doi: 10.1016/j.eatbeh.2014.12.008

Brooks-Gunn, J., Warren, M. P., Rosso, J., & Gargiulo, J. (1987). Validity of self-report measures of girls' pubertal status. Child Development, 58, 829-841. doi: 10.2307/1130220

Campbell, J. D., Trapnell, P. D., Heine, S. J., Katz, I. M., Lavallee, L. F., & Lehman, D. R. (1996). Self-concept clarity: Measurement, personality correlates, and cultural boundaries. Journal of Personality and Social Psychology, 70, 141-156. doi: 10.1037/0022-3514.70.6.1114

Cavanagh, S. E. (2004). The sexual debut of girls in early adolescence: The intersection of race, pubertal timing, and friendship group characteristics. Journal of Research on Adolescence, 14, 285-312. doi: 10.1111/j.1532-7795.2004.00076.x

Chan, N. P. T., Sung, R. Y. T., Nelson, E. A. S. N., So, H. K., Tse, Y. K., & Kong, A. P. S. (2010). Measurement of pubertal status with a chinese self-report pubertal development scale. Maternal and Child Health Journal, 14, 466-473. doi: 10.1007/s10995-009-0481-2

Chin, H. B., Sipe, T. A., Elder, R., Mercer, S. L., Chattopadhyay, S. K., Jacob, V., … Santelli, J. (2012). The effectiveness of group-based comprehensive risk-reduction and abstinence education interventions to prevent or reduce the risk of adolescent pregnancy, human immunodeficiency virus, and sexually transmitted infections two systematic reviews for the guide to community preventive services. American Journal of Preventive Medecine, 42, 272-294. doi: 10.1016/j.amepre.2011.11.006

Coleman, L., & Coleman, J. (2002). The measurement of puberty: A review. Journal of Adolescence, 25, 535-550. doi: 10.1006/jado.2002.0494

Cooper, B., Toskin, I., Kulier, R., Allen, T., & Hawkes, S. (2014). Brief sexuality communication – A behavioural intervention to advance sexually transmitted infection/HIV prevention: A systematic review. BJOG - An International Journal of Obstetrics and Gynaecology, 121, 92-103. doi: 10.1111/1471-0528.12877

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11, 227–268. doi: 10.1207/S15327965PLI1104_01

De Genna, N. M., Larkby, C., & Cornelius, M. D. (2011). Pubertal timing and early sexual intercourse in the offspring of teenage mothers. Journal of Youth Adolescence, 40, 1315-1328. doi: 10.1007/s10964-010-9609-3

De Graaf (2010). Psychoseksuele ontwikkeling. In W. Slot & M. van Aken (red.), Psychologie van de adolescentie: Basisboek (pp. 146-160). Baarn: ThiemeMeulenhoff.

De Graaf, H., Beyers, W., & van Acker, J. (2012). De seksuele carrière van Nederlandse en Vlaamse jongeren. Kind en Adolescent, 33, 179-187. doi: 10.1007/s12453-012-0024-2

De Graaf, H., Meijer, S., Poelman, J., & Vanwesenbeeck, I. (2005). Seks onder je 25e (Sex before age 25). Opgehaald op http://www.soaaids.nl/documenten/seksonderje25efs.pdf

De Meyer, S. (2008). Intimiteit, seksuele subjectiviteit en seksueel gedrag in de adolescentie: Mediërende en modererende verbanden (Masterproef, Universiteit Gent, België). Opgehaald op http://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001289344

De Muinck Keizer-Schrama, S. M. P. F., & Mul, D. (2001). Trends in pubertal development in Europe. Acta Pathologica, Microbiologica et Immunologica Scandinavica, 109, 164-170. doi: 10.1111/j.1600-0463.2001.tb05762.x

Dillman, D. A., Smyth, J. D., & Christian, L. M. (2009). Mail and internet surveys: The tailored design method, third edition. New York: John Wiley and Sons.

Doreleijers, T., Crone, E., & Jansen, L. (2010). Biologische ontwikkeling. In W. Slot & M. van Aken (Red.), Psychologie van de adolescentie: Basisboek (pp. 39-49). Baarn: ThiemeMeulenhoff.

Dorn, L. D. (2015). Moving research on puberty forward: Measures are the key component. Journal of Adolescent Health, 56, 580-581. doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.jadohealth. 2015.03.011

Dubas, J. S., Graber, J. A., & Petersen, A. C. (1991). A longitudinal investigation of adolescents’ changing perceptions of pubertal timing. Developmental Psychology, 27, 580–586. doi: 10.1037/0012-1649.27.4.580

Dubas, J., & van Aken, M. (2013). Lichamelijke ontwikkeling en rijping. In W. Slot & M. van Aken (Red.), Psychologie van de adolescentie: Basisboek (pp. 49-73). Baarn: ThiemeMeulenhoff.

Duke, P. M., Litt, I. F., & Gross, R. T. (1980). Adolescents self-assessment of sexual-maturation. Pediatrics, 66, 918-920. Opgehaald op http://pediatrics.aappublications.org/content/ pediatrics/66/6/918.full.pdf

Ellis, B. J., & Garber, J. (2000). Psychosocial antecedents of variation in girls’ pubertal timing: Maternal depression, stepfather presence, and marital and family stress. Child Development, 71, 485-501. doi: 10.1111/1467-8624.00159

Ellis, B. J., Mcfadyen-Ketchum, S., Dodge, K. A., Pettit, G. S., & Bates, J. E. (1999). Quality of early family relationships and individual differences in the timing of pubertal maturation in girls: A longitudinal test of an evolutionary model. Journal of Personality and Social Psychology, 77, 387-401. doi: 10.1037/0022-3514.77.2.387

Ethier, K. A., Kershaw, T. S., Lewis, J. B., Milan, S., Niccolai, L. M., & Ickovics, J. R. (2006). Self-esteem, emotional distress and sexual behavior among adolescent females: Inter-relationships and temporal effects. Journal of Adolescent Health, 38, 268-274. doi: 10.1016/j.jadohealth.2004.12.010

Evers, A., van Vliet-Mulder, J. C., & Groot, C. J. (2007). Documentatie van tests en testresearch in Nederland, aanvulling 2007/01 (COTAN). Amsterdam: Boom test uitgevers.

Franck, E., De Raedt, R., Barbez, C., & Rosseel, Y. (2008). Psychometric properties of the Dutch rosenberg self-esteem scale. Psychologica Belgica, 48, 25-35. doi: 10.5334/pb-48-1-25

Gaine, G. S., & La Guardia, J. G. (2009). The unique contributions of motivations to maintain a relationship and motivations toward relational activities to relationship well-being. Motivation and Emotion, 33, 184-202. doi: 10.1007/s11031-009-9120-x

Gaudineau, A., Ehlinger, V., Vayssiere, C., Jouret, B., Arnaud, C., & Godeau, E. (2010). Factors associated with early menarche: Results from the French Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) study. BioMed Central Public Health, 10, 175-181. doi: 10.1186/1471-2458-10-175

Gribbe, T. (2014). “Mama mag ik porno kijken?” Onderzoek naar de invloed van seksueel getinte media op de attitudes en het seksueel gedrag van Vlaamse jongeren. Kan opvoeding deze invloed beperken? (Masterproef, Universiteit Gent, België). Opgehaald op http://www.cyberpesten.be/info/sites/default/files/porno.pdf

Hagestad, G. (1996). On-time, off-time, out of time? Reflections on continuity and discontinuity from an illness process. In V. Bengtson (Ed.), Adulthood and aging: Research on continuities and discontinuities (pp. 204-222). New York: Springer.

Harter, S. (1988). Manual for the self-perception profile for adolescents. Denver: University of Denver.

Hendrick, S. S., & Hendrick, C. (1987). Multidimensionality of sexual attitudes. The Journal of Sex Research, 23, 502-526. doi: 10.1080/00224498709551387

Hensel, J. D., Fortenberry, J. D., O’Sullivan, L. F., & Orr, D. P. (2011). The developmental association of sexual self-concept with sexual behavior among adolescent women. Journal of Adolescence, 34, 675-684. doi: 10.1016/j.adolescence.2010.09.005

Hoddinott, S. N., & Bass, M. J. (1986). The dillman total design survey method: A sure-fire way to get high survey return rates. Canadian Family Physician, 32, 2366-2368. Opgehaald op http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2328022/

Holmbeck, G. N. (1997). Toward terminological, conceptual, and statistical clarity in the study of mediators and moderators: Examples from the child-clinical and pediatric psychology literatures. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 65, 599-610. doi: 10.1037/0022-006X.65.4.599

Horne, S., & Zimmer-Gembeck, M. J. (2005). Female sexual subjectivity and well-being: Comparing late adolescents with different sexual experiences. Journal of the National Sexuality Resource Center, 2, 25-40. doi: 10.1525/srsp.2005.2.3.25

Horne, S., & Zimmer-Gembeck, M. J. (2006). The Female Sexual Subjectivity Inventory: Development and validation of a multidimensional inventory for late adolescents and emerging adults. Psychology of Women Quarterly, 30, 125-138. doi: 10.1111/j.1471-6402.2006.00276.x

Houlihan, A. E., Gibbons, F. X., Gerrard, M., Yeh, H.-C., Reimer R. A., & Murry, V. M. (2008). Sex and the self: The impact of early sexual onset on the self-concept and subsequent risky behavior of African American adolescents. Journal of Early Adolescence, 28, 70-91. doi: 10.1177/0272431607308670

Janda, L. H., & O’Grady, K. E. (1980). Development of a sex anxiety inventory. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 48, 169-175. doi: 10.1037//0022-006X.48.2.169

Kågesten, A., & Blum, R. W. (2015). Characteristics of youth who report early sexual experiences in Sweden. Archives of Sexual Behavior, 44, 679-694. doi: 10.1007/s10508-015-0499-z

Ketting, E., & Winkelmann, C. (2013). New approaches to sexuality education and underlying paradigms. Bundesgesundheitsblatt, 56, 250-255. doi: 10.1007/s00103-012-1599-8

Lam, T. H., Shi, H. J., Ho, L. M., Stewart, S. M., & Fan, S. (2002). Timing of pubertal maturation and heterosexual behavior among Hong Kong Chinese adolescents. Archives of Sexual Behavior, 31, 359-366. doi: 10.1023/A:1016228427210

Lapierre, K. (2013). Wordt de seksuele ontwikkeling van Vlaamse jongeren beïnvloed door het internet? Mediërende en modererende processen (Masterproef, Universiteit Gent, België). Opgehaald op http://scriptiebank.be/sites/default/files/webform/scriptie/ masterproef_en_bijlage_Karlien_Lapierre.pdf

Lindgren, K. P., Schacht, R. L., Mullins, P. M., & Blayney, J. A. (2011). Cognitive representations of sexual self differ as a function of gender and sexual debut. Archives of Sexual Behavior, 40, 111-120. doi: 10.1007/s10508-009-9545-z

Marino, J. L., Doherty, D. A., Rosenthal, S. L., Robbins, S. C. C., Cannon, J., & Hickey, M. (2013). Age at menarche and age at first sexual intercourse: A prospective cohort study. Pediatrics, 132, 1028-1036. doi: 10.1542/peds.2012-3634

Marshall, W. A., & Tanner, J. M. (1969). Variations in pattern of pubertal changes in girls. Archives of Disease in Childhood, 44, 291-303. doi: 10.1136/adc.44.235.291

Marshall, W. A., & Tanner, J. M. (1970). Variations in the pattern of pubertal changes in boys. Archives of Disease in Childhood, 45, 13-23. doi: 10.1136/adc.45.239.13

Meschke, L. L., & Silbereisen, R. K. (1997). The influence of puberty, family processes, and leisure activities on the timing of first sexual experience. Journal of Adolescence, 20, 403-418. doi: 10.1006/jado.1997.0096

Michaud, P.-A., Suris, J.-C., & Deppen, A. (2006). Gender-related psychological and behavioural correlates of pubertal timing in a national sample of Swiss adolescents. Molecular and Cellular Endocrinology, 254-255, 172-178. doi: 10.1016/j.mce.2006.04.037

Mirande, A. M. (1968). Reference group theory and adolescent sexual behavior. Journal of Marriage and Family, 30, 572-577. Opgehaald op www.jstor.org/stable/349497?seq= 1#page_scan_tab_contents

Monroe, M. C. & Adams, D. C. (2012). Increasing response rates to web-based surveys. Journal of Extension, 50. Opgehaald op http://www.joe.org/joe/2012december/tt7.php

Moore, S. R., Harden, K. P., & Mendle, J. (2014). Pubertal timing and adolescent sexual behavior in girls. Developmental Psychology, 50, 1734-1745. doi: 10.1037/a0036027

Mosher, D. L. (1966). The development and multitrait-multimethod matrix analysis of three measures of three aspects of guilt. Journal of Consulting Psychology, 30, 25-29. doi: 10.1037/h0022905

Murry, V. M. (1994). Black adolescent females: A comparison of early versus late coital initiators. Family Relations, 43, 342-348. doi: 10.2307/585427

Nederlands Jeugd Instituut (NJI). (2015). Instrument: Competentie belevingsschaal voor adolescenten (CBSA). Opgehaald op 14 december 2015 van www.nji.nl/pdf/Databanken/Databank-Instrumenten/Competentie-Belevingssc…--(CBSA)

Negriff, S., Susman, E. J., & Trickett, P. K. (2011). The developmental pathway from pubertal timing to delinquency and sexual activity from early to late adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 40, 1343-1356. doi: 10.1007/s10964-010-9621-7

Oldehinkel, A. J., Verhulst, F. C., & Ormel, J. (2011). Mental health problems during puberty: Tanner stage-related differences in specific symptoms. The TRAILS study. Journal of Adolescence, 34, 73-85 doi: 10.1016/j.adolescence.2010.01.010

Oliver, M. B., & Hyde, J. S. (1993). Gender differences in sexuality: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 114, 29-51. doi: 10.1037/0033-2909.114.1.29

Ostovich, J. M., & Sabini, J. (2005). Timing of puberty and sexuality in men and women. Archives of Sexual Behavior, 34, 197-206. doi: 10.1007/s10508-005-1797-7

O’Sullivan, L. F., & Brooks-Gunn, J. (2005). The timing of changes in girls’ sexual cognitions and behaviors in early adolescence: A prospective, cohort study. Journal of Adolescent Health, 37, 211-219. doi: 10.1016/j.jadohealth.2004.08.019

O’Sullivan, L. F., Meyer-Bahlburg, H. F. L., & McKeague, I. W. (2006). The development of the sexual self-concept inventory for early adolescent girls. Psychology of Women Quarterly, 30, 139-149. doi: 10.1111/j.1471-6402.2006.00277.x

Pai, H., Lee, S., & Chang, T. (2010). Sexual self-concept and intended sexual behavior of young adolescent Taiwanese girls. Nursing Research, 59, 433-440. doi: 10.1097/NNR. 0b013e3181fa4d48

Peter, J. & Valkenburg, P. M. (2008). Adolescents’ identity experiments on the internet: Consequences for social competence and self-concept unity. Communication Research, 35, 208-231. doi: 10.1177/0093650207313164

Petersen, A. C., Crockett, L., Richards, M., & Boxer, A. (1988). A self-report measure of pubertal status: Reliability, validity and initial norms. Journal of Youth and Adolescence, 17, 117-133. doi: 10.1007/BF01537962

Phinney, V. G., Jensen, L. C., Olsen, J. A., & Cundick, B. (1990). The relationship between early development and psychosexual behaviors in adolescent females. Adolescence, 25, 321-332. Opgehaald op www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2375259

Preacher, K. J., & Leonardelli, G. J. (2001). Calculation for the Sobel test: An interactive calculation tool for mediation tests. Online beschikbaar op http://quantpsy.org/ sobel/sobel.htm.

Price, M. N., & Hyde, J. S. (2009). When two isn’t better than one: Predictors of early sexual activity in adolescence using a cumulative risk model. Journal of Youth and Adolescence, 38, 1059-1071. doi: 10.1007/s10964-008-9351-2

Rasmussen, A. R., Wohlfahrt-Veje, C., Tefre de Renzy-Martin, K., Hagen, C. P., Tinggaard, J., Mouritsen, A., … Main, K. M. (2015). Validity of self-assessment of pubertal maturation. Pediatrics, 135, 86-93. doi: 10.1542/peds.2014-0793

Renaud, C. A., & Byers, E. S. (1999). Exploring the frequency, diversity, and content of university students' positive and negative sexual cognitions. Canadian Journal of Human Sexuality, 8, 17-30. Opgehaald op www.thefreelibrary.com/EXPLORING+THE+ FREQUENCY, +DIVERSITY, +AND+CONTENT+OF+UNIVERSITY...-a055198467

Reynolds, B. M., & Juvonen, J. (2011). The role of early maturation, perceived popularity, and rumors in the emergence of internalizing symptoms among adolescent girls. Journal of Youth and Adolescence, 40, 1407-1422. doi: 10.1007/s10964-010-9619-1

Reynolds, B. M., & Juvonen, J. (2012). Pubertal timing fluctuations across middle school: Implications for girls’ psychological health. Journal of Youth and Adolescence, 41, 677-690. doi: 10.1007/s10964-011-9687-x

Roelants, M., & Hauspie, R. (2004). Groeicurven Vlaanderen. Opgehaald op www.vub.ac.be/ groeicurven/groeicurven.html

Rosenthal, D. A., & Smith, A. M. A. (1997). Adolescent sexual timetables. Journal of Youth and Adolescence, 26, 619‐636. doi: 10.1023/A:1024538123804

Schafer, J. L., & Graham, J.W. (2002). Missing data: Our view of the state of the art. Psychological Methods, 7, 147-177. doi: 10.1037//1082-989X.7.2.147      

Scott-Sheldon, L. A. J., Heudo-Medina, T. B., Warren, M. R., Johnson, B. T., & Carey, M. P. (2011). Efficacy of behavioral interventions to increase condom use and reduce sexually transmitted infections: A meta-analysis, 1991 to 2010. JAIDS-Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes, 58, 489-498. doi: 10.1097/QAI.0b013e3 1823554d7

Silbereisen, R. K., & Kracke, B. (1997). Self-reported maturational timing and adaptation in adolescence. In Health Risks and Developmental Transitions During Adolescence, Schulenberg, J., Maggs, J. and Hurrelman, K. (Eds). Berlin: de Gruyter.

Silbereisen, R. K., Petersen, A. C., Albrecht, H. T. & Kracke, B. (1989). Maturational timing and the development of problem behavior: Longitudinal studies in adolescence. Journal of Early Adolescence, 9, 247–268. doi: 10.1177/0272431689093005

Slawińska, T., Ignasiak, Z., Little, B. B., & Malina, R. M. (2012). Short-term secular variation in menarche and blood lead concentration in school girls in the Copper Basin of southwestern Poland: 1995 and 2007. American Journal of Human Biology, 24, 587-594. doi: 10.1002/ajhb.22272

Smith, C. V. (2007). In pursuit of ‘good’ sex: Self-determination and the sexual experience. Journal of Social and Personal Relationships, 24, 69-85. doi: 10.1177/02654075 07072589

Snell, W. E., Fisher, T. D., & Schuh, T. (1992). Reliability and validity of the sexuality scale: A measure of sexual-esteem, sexual-depression, and sexual-preoccupation. The Journal of Sex Research, 29, 261-273. doi: 10.1080/00224499209551646

Sobel, M. E. (1982). Asymptotic intervals for indirect effects in structural equations models. In S. Leinhart (Ed.), Sociological methodology 1982 (pp. 290-312). San Francisco: Jossey-Bass.

Steurbaut, J. (2015). De link tussen seksuele attitudes, seksuele subjectiviteit en seksueel gedrag bij jongeren: Mediërende en modererende verbanden bekeken vanuit longitudinaal perspectief (Masterproef, Universiteit Gent, België). Opgehaald op lib.ugent.be/nl/catalog/rug01:002216555?access=online&faculty=PP-RE&i=267&sticky =type-access-faculty&type=master

Symons, K., Van Houtte, M., & Vermeersch, H. (2013). Factsheet: De beleving van een vroege eerste geslachtsgemeenschap. Opgehaald op http://www.sexpert-vlaanderen.ugent.be /sexpert-resultaten/fact-sheets/

Treffers, D. A., Goedhart, A. W., Veerman, J. W., Van den Bergh, B. R. H., Ackaert, L. & de Rycke, L. (2002). Competentie belevingsschaal voor adolescenten handleiding. Lisse: Swets & Zeitlinger.

Treffers, A. W., Goedhart, A. W., Veerman, J. W., Van den Bergh, B. R. H., Ackaert, L., & de Rycke, L. (2004). Competentie belevingsschaal voor adolescenten. Tijdschrift voor Psychiatrie, 46, 468-469. Opgehaald op www.tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/issues/20/ articles/5248

Tresch, C., & Ohl, J. (2015). Âge de la puberté et sexualité des jeunes femmes occidentales. Gynécologie Obstétrique & Fertilité, 43, 158-162. doi: 10.1016/j.gyobfe.2014.12.010

Udell, W., Sandfort, T., Reitz, E., Bos, H., & Deković, M. (2010). The relationship between early sexual debut and psychosocial outcomes: A longitudinal study of Dutch adolescents. Archives of Sexual Behavior, 39, 1133-1145. doi: 10.1007/s10508-009-9590-7

VWVJ. (2005). Theoretische achtergrond bij de standaard ‘Groei en pubertaire ontwikkeling’. Opgehaald op http://www.vwvj.be/index.php?page=114

Walvoord, E. C. (2010). The timing of puberty: Is it changing? Does it matter? Journal of Adolescent Health, 47, 433-439. doi: 10.1016/j.jadohealth.2010.05.018

Wichstrøm, L. (1995). Harter’s self-perception profile for adolescents: Reliability, validity, and evaluation of the question format. Journal of Personality Assessment, 65, 100-116. doi: 10.1207/s15327752jpa6501_8

Wichstrøm, L. (2001). The impact of pubertal timing on adolescents’ alcohol use. Journal of Research on Adolescence, 11, 131-150. doi: 10.1111/1532-7795.00007

Wiesner, M., & Ittel, A. (2002). Relations of pubertal timing and depressive symptoms to substance use in early adolescence. Journal of Early Adolescence, 22, 5-23. doi: 10.1177/0272431602022001001

Whitbeck, L. B., Yoder, K. A., Hoyt, D. R., & Conger, P. D. (1999). Early adolescent sexual activity: A developmental study. Journal of Marriage and the Family, 61, 934-946. doi: 10.2307/354014

Yang, J. H., Han, S. W., Yeom, C. W., Park, Y. J., Choi, W. S., Seo, J. Y., & Koo, Y. J. (2013). Depression and self-concept in girls with perception of pubertal onset. Annals of Pediatric Endocrinology & Metabolism, 18, 135-140. doi: 10.6065/apem.2013.18.3.135

Zabin, L. S., Smith, E. A., Hirsch, M. B., & Hardy, J. B. (1986). Ages of physical maturation and first intercourse in black teenage males and females. Demography, 23, 595-605. doi: 10.2307/2061353

Universiteit of Hogeschool
Master in de psychologie - afstudeerrichting klinische psychologie
Publicatiejaar
2016
Promotor(en)
prof. Wim Beyers
Kernwoorden
Share this on: