Star Man versus Sterrenman: een epische taalbattle. Een onderzoek naar de perceptie en attitude van het Engels op de basisschool

Nane Mertens
Onderzoek naar de attitude tegenover en het gebruik van het Engels bij kinderen in de lagere school, dit omwille van de opkomst en populariteit van het Engels in het dagelijkse leven. Met de resultaten van dit onderzoek kunnen we uitspraken doen over de contactsituatie van het Engels en het Nederlands, en of het Engels eventueel een bedreiging vormt voor onze taal.

Bedreigt het Engels het Nederlands? Onderzoek naar de contactsituatie bij jonge kinderen

Met een steeds toenemende populariteit in onze regionen lijkt het Engels tegenwoordig niet meer uit het dagelijkse leven weg te denken. Niet alleen bij volwassenen en jongvolwassenen kunnen we deze toename in Engelse kennis bemerken, ook kinderen gebruiken steeds meer Engelse woordenschat. Omwille van deze reden, kan de opkomst van het Engels gezien worden als een bedreiging voor onze taal, het Nederlands. Het blijkt daarom interessant om te onderzoeken of dit een terechte bevinding is. Aangezien we willen weten wat de invloed van het Engels op lange termijn is, is het belangrijk om aandacht te besteden aan de jonge garde van onze maatschappij. Omwille van deze reden werd er gekozen om, in het kader van een masterproef, onderzoek uit te voeren naar de kennis en het gebruik van het Engels bij kinderen in de basisschool.

Theoretisch gezien kunnen we dit onderwerp vanuit twee verschillende taalkundige perspectieven belichten, namelijk contactlinguïstiek enerzijds en sociolinguïstiek anderzijds. Dat er de afgelopen jaren al onderzoek gedaan werd naar de contactsituatie van het Engels en het Nederlands, is niet onlogisch. Dit onderzoeksveld is echter niet erg uitgebreid: er zijn nog enkele hiaten te bespeuren waar het onderzoek duidelijk te kort schiet. Het hiaat dat wij willen opvullen heeft te maken met het prestige van de brontaal. Deze factor wordt telkens wel vermeld als een van de redenen voor ontlening, maar er is een duidelijk gebrek aan empirisch bewijs voor hoe belangrijk dit nu juist is. Naast contactlinguïstiek, moeten we het onderwerp van deze masterproef dus ook bekijken tegen de achtergrond van sociolinguïstiek. Hier zijn we vooral geïnteresseerd in het opkomende onderzoek rond de verwerving van sociolinguïstische variatie bij jonge kinderen. Ook hier schiet het huidige onderzoek echter te kort door voornamelijk de focus te leggen op eentalige contexten, bijvoorbeeld hoe en wanneer Vlaamse kinderen dialecten leren onderscheiden. Onze wens is om dit onderzoek uit te breiden naar tweetalige contexten en te onderzoeken hoe het verwerven van prestige van een brontaal verloopt bij kinderen.

Om dit aan te pakken, zijn we naar een basisschool in hartje Vlaanderen getrokken. Een groep van 90 kinderen uit het Sancta Maria Instituut in Aarschot, Vlaams-Brabant, werd aan een matched-guise experiment onderworpen. Dit experiment houdt in dat de respondenten twee audiofragmenten te horen krijgen die door dezelfde persoon werden ingesproken maar wel in een andere taalvariëteit. We opteerden ervoor om met drie verschillende leeftijdsgroepen te werken (6-7 jarigen, 8-9 jarigen, 10-11 jarigen) om zo eventuele evoluties te kunnen bemerken in zowel de attitude als de perceptie van het Engels bij kinderen. Het experiment zelf bestond uit twee verschillende testen. Voor de afname, werden de proefpersonen twee filmpjes van eenzelfde superheld getoond. De twee superhelden waren qua uiterlijk, persoonlijkheid en omgeving identiek. Het enige verschil was namelijk de taal: de ene, Sterrenman, praat uitsluitend in het Nederlands, terwijl de andere, Star Man, Engelse woorden in zijn taalgebruik hanteert. Dat dit het enige verschil was tussen Sterrenman en Star Man is noodzakelijk voor de essentiële vraag die gesteld wordt in dit onderzoek, namelijk wat is de houding van kinderen tegenover het Engels? Immers, indien er meerdere verschillen waren geweest, zouden de resultaten niet waarheidsgetrouw zijn. De kinderen zouden in dit geval een superheld kunnen verkiezen op basis van uiterlijke kenmerken.

In een eerste deel, werd de attitude van de kinderen tegenover het Engels bevraagd aan de hand van de typische attitude-dimensies, solidariteit, status en dynamiek. Elke dimensie bestond uit enkele vragen, zoals bijvoorbeeld “Welke superheld vertrouw je het meest?” of “Welke superheld vind je het grappigst?” Naast de attitude van kinderen tegenover het Engels, stelden we ons ook de vraag hoe het met de kennis van het Engels gesteld is in de lagere school. De proefpersonen verkiezen misschien wel de Engelstalige superheld Star Man, maar impliceert dit ook dat de kinderen hem verstaan? Om dit te onderzoeken, hebben we een tweede test gecreëerd door de woorden die Star Man gebruikt in een Picture Action Naming Task te gieten. De kinderen kregen vier afbeeldingen te zien waarvan ze de correcte, in overeenkomst met het woord dat erboven stond, moesten aanduiden.

Met de verkregen resultaten uit deze twee onderzoeken, konden we enkele voorzichtige conclusies trekken. Ten eerste observeerden we dat, in het algemeen, de mixed guise (Nederlands-Engels) verkozen werd over de Nederlandse. Als we kijken naar de typische attitude-dimensies, bemerken we bovendien dat deze enkel een rol beginnen spelen in de oudste leeftijdsgroep (i.e. 10-11 jarigen). Bij de andere leeftijdsgroepen bemerkten we een minder gestructureerde beoordeling van de superhelden. Ten tweede merkten we op dat de kennis van de proefpersonen reeds erg hoog lag. Geen enkel kind behaalde een score lager dan 6 (op 14), en zelfs dit was een niet vaak voorkomend resultaat.

Tot slot werden deze beide resultaten aan elkaar gekoppeld om een eventuele correlatie tussen de attitude en de perceptie te onderzoeken. Is kennis van het Engels noodzakelijk om de Engelstalige superheld te verkiezen? Kozen zij die hoog scoorden op de Picture Action Naming Task sneller voor Star Man dan zij die een lagere score behaalden? Met de resultaten van het onderzoek, konden we uiteindelijk concluderen dat kennis van het Engels geen vereiste blijkt te zijn voor een positieve evaluatie van deze taal. De kinderen verbonden steeds prestige aan Engelse woorden, ongeacht of ze deze begrepen of niet. 

Bibliografie

Booij, Geert, ‘English as the lingua franca of Europe: a Dutch perspective’, Lingua e Stile, 36, 2 (2001): 347-357.

De Houwer, Annick, ‘Language variation and local elements in family discourse’, Language Variation and Change, 15 (2003): 329-349.

De Vogelaer, Gunther, Acquiring attitudes towards varieties of Dutch: a quantitative perspective, Ms. Universität Münster (te verschijnen).

d’Ydewalle, Géry, ‘Foreign-language acquisition by watching subtitled television programs’, Journal of Foreign Language Education and Research, 12 (2002): 59-77.

Furiassi, Cristiano, Virginia Pulcini en Félix Rodriguez González, The Anglicization of European Lexis, Amsterdam - Philadelphia, 2012.

Galinsky, Hans, ‘Stylistic aspects of linguistic borrowing. A stylistic view of American elements in modern German’, Amerikanismen der deutschen Gegenwaltsprache: Entlehnungsvorgänge und ihre stilistischen Aspekte, uitg. door Boder Carstensen en Hans Galinsky, Heidelberg, 1967: 35–72.

Garrett, Peter, Attitudes to language, Key Topics in Sociolinguistics, Cambridge University Press, Cambridge, 2010.

Grondelaers, Stefan en Roeland Van Hout, ‘Is Standard Dutch with a regional accent standard or not? Evidence from native speakers’ attitudes’, Language Variation and Change, 22 (2010): 221-239.

Grondelaers, Stefan, Roeland Van Hout en Mieke Steegs, ‘Evaluating Regional Accent Variation in Standard Dutch’, Journal of Language and Social Psychology, 29 (2010): 101- 116.

Grondelaers, Stefan en Dirk Speelman, ‘Can speaker evaluation return private attitudes towards stigmatised varieties? Evidence from emergent standardisation in Belgian Dutch’, Language (de)standardisation in Late Modern Europe: Experimental Studies, uitg. door Torre Kristiansen en Stefan Grondelaers, Oslo, 2013: 171-191.

Grondelaers, Stefan, Dirk Speelman en Dirk Geeraerts, ‘Lexical Variation and Change’, The Oxford handbook of Cognitive Linguistics, uitg. door Dirk Geeraerts en Hubert Cuyckens, Oxford, 2007: 988– 1011.

Johnson, Dale en P. David Pearson, Teaching reading vocabulary, New York, 1984.

Koolstra, Cees M., en Johannes W.J. Beentjes, ‘Children’s Vocabulary Acquisition in a Foreign Language through Watching Subtitled Television Programs at Home’, Educational Technology Research and Development, 47, 1 (1999): 51-60.

Kristiansen, Gitte, ‘Towards a usage-based cognitive phonology’, International Journal of English Studies, 6, 2 (2006): 107-140.

Kristiansen, Gitte, ‘Lectal acquisition and linguistic stereotype formation: an empirical study’, Advances in Cognitive Sociolinguistics, uitg. door Dirk Geeraerts, Gitte Kristiansen en Yves Peirsman, Göttingen, 2010: 225-263.

63

Lambert, Wallace E., R C. Hodgson, Robert C. Gardner, e.a., ‘Evaluative reactions to spoken languages’, Journal of Abnormal and Social Psychology, 66 (1960): 44-51.

Latour, Britt, Roeland Van Hout en Stefan Grondelaers, ‘De schoonheid van taal: hoe wezenlijk is het oordeel mooi in taalattitudes?’, Taal & Tongval, 64, 2 (2012): 243-261.

Matras, Yaron, Language Contact, Cambridge University Press, Cambridge, 2009.

Mertens, Nane, Best Bachelorpaper Ever, KU Leuven, Leuven, 2015.

Neuman, Susan B. en Patricia Koskinen, ‘Captioned television as comprehensible input: effects of incidental word learning from context for language minority students’, Reading Research Quarterly, 27 (1992): 95-106.

Preston, Dennis, ‘The influence of regard on language variation and change’, Journal of Pragmatics, 52 (2013): 93-104.

Smith, Jennifer, Mercedes Durham en Hazel Richards, ‘The social and linguistic in the acquisition of sociolinguistic norms: Caregivers, children, and variation’, Linguistics, 51.2 (2013): 285 – 324.

Stefanowitsch, Anatol, ‘Nice to miet you: Bilingual puns and the status of English in Germany’, Intercultural Communication Studies, 11.4 (2002): 67-84.

Van De Mieroop, Dorien, Eline Zenner en Stefania Marzo, ‘Standard and Colloquial Belgian Dutch pronouns of address: A variationist-interactional study of child-directed speech in dinner table interactions’, Folia Linguistica: Acta Societatis Linguisticae Europaeae, 50.1 (2016): 31-64

Van Hout Roeland en Uus Knops, Language attitudes in the Dutch language area, Dordrecht, 1988.

Zenner, Eline, Cognitive Contact Linguistics: the macro, meso and micro influence of English on Dutch, KU Leuven, Leuven, 2013.

Zenner, Eline, en Seza Doğ ruöz, ‘Borrowability constraints and Construction Grammar: Fixedness and conventionality in contact situations’, Taal & Tongval (2015).

Zenner, Eline, en Gitte Kristiansen (eds.), New perspectives on lexical borrowing: onomasiological, methodological and phraseological innovations, Boston – Berlin, 2014.

Zenner, Eline, Dirk Speelman en Dirk Geeraerts, ‘Cognitive Sociolinguistics meets loanword research: measuring variation in the success of Anglicisms in Dutch’, Cognitive Linguistics, 23, 4 (2012): 749-792.

http://vandale.be/opzoeken?pattern=snufje&lang=nn#.V0HwEldcDq0, Van Dale, [22 mei 2016].

https://web.archive.org/web/20150403025556/http://www.stichtingnederlan… /h.htm, Bert-Jaap Koops, Guus Kroonen, Jenö Sebök, e.a., (3 april 2015), [20 mei 2016]. 

Universiteit of Hogeschool
Master of Arts in de Taal- en Letterkunde
Publicatiejaar
2016
Promotor(en)
Dr. Eline Zenner
Share this on: