De Artiesten van de Straat: De Kracht van Muziek in het Werken met Jongeren die op Straat Leven in La Paz (Bolivia)

Anke Snauwaert
Deze masterproef bestudeert in welke mate muziek kan worden gebruikt om jongeren die op straat leven aan te zetten een leven uit te bouwen weg van de straat.

De bijdrage van muziek in het loslaten van de straat voor jongeren in La Paz, Bolivia

De bijdrage van muziek in het loslaten van de straat voor jongeren in La Paz, Bolivia

Jij groeide niet op zoals mij, jij voelde je niet zoals mij, jij hebt niet afgezien zoals mij… Wij zijn van de Prado!” Op de hoofdstraat van La Paz in Bolivia zingt een groepje straatjongeren een publiek van omstaanders toe. Ze noemen zichzelf ‘Esencia de Lleca’, ofwel ‘Essentie van de Straat’. Het is misschien wel de eerste keer dat ze door voorbijgangers worden gehoord. Ze zingen over belangrijke thema’s in hun leven zoals discriminatie, armoede en geweld. Kan muziek hen helpen om een alternatief leven uit te bouwen, weg van de straat?

 

Originele songtekst: “No creciste como yo, no sentiste como yo, no sufriste como yo, somos del Prado!”

 

 

 

 

 

Hulpverlening op Straat

 

Wereldwijd leven heel wat kinderen en jongeren op straat. Ze komen er terecht omwille van problemen binnen hun familie zoals armoede, misbruik en ouderlijke sterfte. Verschillende organisaties zetten zich vandaag de dag in om deze groep te beschermen. Desondanks zijn hun inspanningen vaak weinig succesvol. Specifiek voor Bolivia blijft slechts 1 tot 3% van de kinderen en jongeren binnen de bestaande programma’s en velen komen opnieuw op straat terecht.

 

Hoe gaan we binnen de hulpverlening te werk? We gaan er vanuit dat kinderen de hulp van volwassenen nodig hebben. We willen alle kinderen van de straat weghalen omwille van de risico’s zoals druggebruik, ondervoeding, seksueel misbruik en geweld. We bieden hen onderdak en voorzien in hun basisbehoeften tot ze ouder zijn. Wat blijkt is echter dat ze vaak zelf voor de straat hebben gekozen omwille van de voordelen die het hen biedt. Het idee dat kinderen hulpbehoevend zijn en niet in staat zijn om verantwoordelijkheid op te nemen, is een westers idee dat in deze context moet worden bijgeschaafd.  

 

Eigen keuze voor de Straat

 

Onderzoek toont aan dat kinderen en jongeren die op straat leven, de straat vaak zien als hun thuis. Het is voor hen het beste alternatief onder de slechte opties. Ze vinden er wat ze bij hun families niet vinden. Ze hebben er vrienden, verdienen er geld, vormen er hun identiteit en zijn er hun eigen baas. Ze zien de instellingen en opvangtehuizen als tijdverlies en bieden er weerstand tegen, waardoor hulpverleners met frustraties kampen. Ze voelen zich afhankelijk van de eigen wil van de kinderen en jongeren, terwijl deze het gevoel hebben dat ze niet genoeg ondersteund worden. De straat loslaten lukt enkel als ze er zelf voor kiezen. Hoe kan de hulpverlening hun wilskracht om de straat los te laten, stimuleren?

 

Muziek als Alternatief

Vanuit een nieuwe visie op hulpverlening is de hulpverlener iemand die de jongeren activiteiten aanbiedt waarbij ze hun vaardigheden en interesses leren kennen. Door het creëren van ruimte op de straat zelf, wordt de straat aanvaard als een belangrijk deel van hun identiteit, maar wordt er ook gewezen op de alternatieven. In La Paz werd in dit kader een muziekproject uitgebouwd. Muziek is in het sociale werkveld immers een manier om vertrouwensrelaties op te bouwen en emoties uit te drukken. De jongeren maakten kennis met hiphop als genre en werkten acht maanden lang intensief samen aan hun muziekteksten. Hiphop is een genre dat wereldwijd gebruikt wordt door jongeren die willen strijden voor sociale rechtvaardigheid. Het resultaat van dit project is een cd die door pers en media werd opgepikt, waardoor de jongeren in een ander daglicht kwamen te staan dan de discriminatie waaraan ze gewoon zijn. Binnen het project werd een onderzoek uitgevoerd naar de betekenis van muziek in het sociale werkveld, meer specifiek voor straatjongeren in La Paz.

 

Betekenis van Muziek voor Jongeren op Straat

 

Uit het onderzoek blijkt dat de jongeren allemaal dromen over een ander leven. Toch slagen ze er niet altijd in om de straat los te laten. Muziek kan hen hierbij helpen. Wanneer de straatjongeren zingen, nemen ze het recht op een stem op en worden ze artiest, wat hen een nieuwe identiteit geeft. Als rappers krijgen ze het gevoel dat ze iets verwezenlijken en worden ze gehoord. Ze leren trots te zijn op zichzelf. Via de muziek krijgen ze de kans om zich te verzetten tegen de discriminatie die ze dagelijks ervaren, zoals uit hun songteksten blijkt: “A la discriminacion, le vamos a dar una leccion!” – “Aan de discriminatie gaan we eens een lesje leren!”

 

Verder zingen de jongeren over hun verlangen naar verandering. Dit verlangen voedt hun hoop en verwachtingen voor de toekomst. Als rapper worden nieuwe perspectieven geopend voor de straatjongeren: ze kunnen iets anders met hun leven doen. Ze willen een voorbeeld zijn voor de andere straatjongeren en hen tonen dat alles mogelijk is, ook al ben je een jongen of meisje van de straat. Ze ‘schitteren’ als het ware op de podia van de Prado. Ze aanvaarden hun lot niet meer en in de muziek zien ze een alternatief. Ze nemen verantwoordelijkheid op over hun leven: “Si poco a poco pongo de mi parte, puedo salir adelante!” – “Als ik beetje bij beetje mijn best doe, kan ik hogerop geraken!”

 

Salir Adelante
 

Muziek geeft ons als hulpverleners een manier om aansluiting te vinden bij de leefwereld van de jongeren. Een centrale bevinding van deze studie is de kracht van muziek in het voeden van de wilskracht van jongeren om de straat los te laten. De wilskracht om vooruit te gaan, door hen gezegd als ‘salir adelante’, krijgt een duwtje in de rug dankzij de muziek. De jongeren zelf vertalen deze vooruitgang als het verlaten van de straat. Dit is een opmerkelijke bevinding waaruit blijkt dat projecten die zich focussen op hun interesses en passies een meerwaarde kunnen zijn voor de gangbare zorg- en hulpverlening.

 

“Tal vez de más grande un mejor artista, o tal vez un mejor rapero, lo que quiero, lo que me mantengo, lo que soy, lo que vengo!” - “Misschien wanneer ik groter ben een betere artiest, of misschien een betere rapper, wat ik wil, wat ik zal blijven doen, wat ik ben, waar ik vandaan kom!”

 

 

Bibliografie

Referentielijst

Abramovay J., Boeskov, K., Frierson-Campbell, C., Middleton, I. & Puerta, N., (2017, July). Experiences from the global south: impact of context and culture (South-America and Palestine). In G. Baker (Chair), SIMM-POSIUM 2. Symposium conducted at the meeting of the International Centre for Social Impact of Making Music, Guildhall School of Music and Drama, London, UK.

Aderinto, A. A. (2000). Social correlates and coping measures of street-children: a comparative study of street and non-street children in south-western Nigeria. Child abuse & neglect24(9), 1199-1213.

Andrews, M., Squire, C., & Tamboukou, M. (Eds.). (2013). Doing narrative research. Sage.

Bailey, B. A., & Davidson, J. W. (2002). Adaptive Characteristics of Group Singing: Perceptions from Members of a Choir for Homeless Men. Musicae Scientiae6(2), 221-256.

Bailey, B. A., & Davidson, J. W. (2005). Effects of group singing and performance for marginalized and middle-class singers. Psychology of music33(3), 269-303. doi: 10.1177/0305735605053734

Baker, G. (2014). El sistema: Orchestrating Venezuela's youth. Oxford University Press.

Ballivían, R. R. (2007). Hip Hop: The Response from the Streets? Youth Cultures and Politics in Bolivia. Unpublished M.A. Thesis of the International Institute of Social Studies (ISS), specialization in Population, Poverty and Social Development.

Ballivían, R. R., & Herrera, L. (2012). Schools of the street: Hip hop as youth pedagogy in Bolivia. International Journal of Critical Pedagogy, 4(1), 172-184. Retrieved from libjournal.uncg.edu/ijcp/article/download/224/261

Bandura, A. (2006). Toward a psychology of human agency. Perspectives on psychological science1(2), 164-180. doi: 10.1111/j.1745-6916.2006.00011.x

Bartleet, B. L. (2011). Stories of reconciliation: Building cross-cultural collaborations between Indigenous musicians and undergraduate music students in Tennant Creek. Australian Journal of Music Education, (2), 11-21.

Bartleet, B. L. (2017, July). What can the experience of working with First Peoples bring to our understandings of the social impact of music making? Paper presented at the meeting of the International Centre for Social Impact of Making Music, Guildhall School of Music and Drama, London, UK.

Bartleet, B. L., Howell, G., Nakamura, M. & Nicholson, C., (2017, July). Experiences from the global south: impact of context and culture (Australasia and Africa). In L. Pairon (Chair), SIMM-POSIUM 2. Symposium conducted at the meeting of the International Centre for Social Impact of Making Music, Guildhall School of Music and Drama, London, UK.

de Benítez, S. T. (2011). State of the World's Street Children. London: Consortium for Street Children.

Berckmans, I. (2014). Sharing stories, reflecting and creating ideas about leaving the streets: Encounters with young persons in street situations, their family members and street educators through participatory action research projects in El Alto, Bolivia. Brussel: VUB (Unpublished Doctoral Dissertation).

Berckmans, I., Velasco, M. L., Tapia, B. P., & Loots, G. (2012). A systematic review: A quest for effective interventions for children and adolescents in street situation. Children and youth services review34(7), 1259-1272.

Coyne, S. (2017, July). Developing social health through community singing with participants who have experienced homelessness. Paper presented at the meeting of the International Centre for Social Impact of Making Music, Guildhall School of Music and Drama, London, UK.

Crawford, M. R., Grant, N. S., & Crews, D. A. (2014). Relationships and rap: Using ecomaps to explore the stories of youth who rap. The British Journal of Social Work46(1), 239-256. doi: 10.1093/bjsw/bcu096

Dangl, B. (2007). The price of fire: resource wars and social movements in Bolivia. Edinburgh, Oakland, West Virginia: AK Press.

Deleuze, G. & Guattari, F. (1976). Rhizôme: Introduction. Paris: Minuit.

Doucet, A., & Mauthner, N. S. (2008). What can be known and how? Narrated subjects and the Listening Guide. Qualitative Research8(3), 399-409. doi: 10.1177/146879410693636

Elligan, D. (2004) Rap Therapy: A Practical Guide for Communicating with Youth and Young Adults through Rap Music, New York, Kensington.

Fischoff, S. P. (1999). Gangsta’ rap and murder in Bakersfield. Journal of Applied Social Psychology, 29(4), 795-805.

Gilligan, C., Spencer, R. & Weinberg, M. K. & Bertsch, T. (2003). On the listening guide: a voice-centered relational method. In P.M. Camic, J.E. Rodes & L. Yardley (eds.), Qualitative research in psychology: Expanding perspectives in methodology and design (pp. 157-172). Washington, DC: American Psychological Association.

Hallam, S. (2010). The power of music: Its impact on the intellectual, social and personal development of children and young people. International Journal of Music Education28(3), 269-289. doi: 10.1177/0255761410370658

Hermans, H. J. M. (2004). The innovation of self-narratives: A dialogical approach. In L. Angus & J. McLeod (Eds), The Handbook of Narrative and Psychotherapy: Practice, Theory and Research (pp. 175-191). Thousand Oaks, CA: SAGE.

Huang, C. C., & Huang, K. (2008). Caring for abandoned street children in La Paz, Bolivia. Archives of disease in childhood, 93(7), 626-627. doi:10.1136/adc.2007.1222663

Juliano, A., (2017, July). Artistic research in multicultural environments: a case study from Programa Vocacional (Sao Paulo, Brazil). Paper presented at the meeting of the International Centre for Social Impact of Making Music, Guildhall School of Music and Drama, London, UK.

Loots, G., Coppens, K., & Sermijn, J. (2013). Practising a rhizomatic perspective in narrative research. In M. Andrews, C. Squire & Tamboukou, M. (Eds.), Squire Doing Narrative Research (pp. 108-125). Sage.

López Morales, D. (2011). La población meta. Módulo I – De los niños, niñas y adolescentes en situación de calle. Cochabamba: Tola Impresiones.

Mangaoang, A. , Nussbaum, S., Speyer, J. (2017, July). Music in prisons and detention. In Jennie Henley (Chair), SIMMPOSIUM 2. Symposium conducted at the meeting of the International Centre for Social Impact of Making Music, Guildhall School of Music and Drama, London, UK.

Moreno, A. (2006). Violencia a niñas y adolescentes en las calles de El Alto. La Paz: Fundación PIEB.

Nicholson, C. (2017, July). Participatory umuziki-making in Rwanda: emergence of meaning. Paper presented at the meeting of the International Centre for Social Impact of Making Music, Guildhall School of Music and Drama, London, UK.

Pavlicevic, M. & Ansdell, G. (2009). Between communicative musicality and collaborative musicing: A perspective from community music therapy. In S. Malloch & C. Trevarthen (Eds.), Communicative musicality: Exploring the basis of human companionship (pp. 357-376). New York: Oxford University Press.

Peterson, C., & Seligman, M. E. (1983). Learned helplessness and victimization. Journal of Social Issues39(2), 103-116. doi: 10.1111/j.1540-4560.1983.tb00143.x

Pinillos, E. (2007). Niños en situación de calle. Realidades. Buenos Aires: Paidós. 

Rapley, T. (2004) Interviews, in C. Seale et al., Qualitative research practice. London: Sage.

Rose, T. (1994). Black noise: Rap music and black culture in contemporary America. Hanover: Wesleyan University Press.

Sermijn, J., Devlieger, P., & Loots, G. (2008). The narrative construction of the self. Selfhood as a rhizomatic story. Qualitative Inquiry, 14, 4, 632-650. doi:10.1177/1077800408314356

Sloboda, J. A., & O'Neill, S. A. (2001). Emotions in everyday listening to music.

Tarifa, A. (2012). Hip hop as empowerment: voices in El Alto, Bolivia. International Journal of Qualitative Studies in Education, 25(4), 397-415. doi:10.1080/09518398.2012.673030

Tiwari, P. (2007). Life on streets. Indian journal of pediatrics74(3), 283-286.

Tyson, E. H. (2004). Rap music in social work practice with African-American and Latino youth: A conceptual model with practical applications. Journal of human behavior in the social environment8(4), 1-21. doi: 10.1300/J137v08n04_01

United Nations Centre for Human Settlements [UNCHS] (2000). Strategies to combat homelessness. Nairobi: UNCHS.

United Nations Children’s Fund [UNICEF] (2006). Excluded and invisible. In The state of the world’s children. New York: UNICEF.

Van Blerk, L. (2005). Negotiating Spatial Identities: Mobile Perspectives on Street Life in Uganda, Children’s Geographies, Vol. 3, No. 1, 5-21. doi: 10.1080/14733280500037091

Van Blerk, L. (2012). Berg-en-See street boys: merging street and family relations in Cape Town, South Africa. Children’s Geographies, 10, 321-336. 10.1080/14733285.2012.693381

Van Goethem, A., & Sloboda, J. (2011). The functions of music for affect regulation. Musicae scientiae15(2), 208-228. doi: 10.1177/1029864911401174

Velasco M. L., Berckmans, I., O'Driscoll, J. V., & Loots, G. (2014). A visual narrative research on photographs taken by children living on the street in the city of La Paz–Bolivia. Children and Youth Services Review42, 136-146. doi: 10.1016/j.childyouth.2014.04.006

Villanueva O’Driscoll, J., & Loots, G. (2014). Tracing Subjective Drives: A Narrative Approach to Study Youth’s Engagement with and Disengagement from Armed Groups in Colombia. Qualitative Research in Psychology11(4), 365-383. doi: 10.1080/14780887.2014.925527

Willig, C. (2013). Introducing qualitative research in psychology. McGraw-Hill Education (UK).

Zillmann, D., Aust, C. Hoffman, K., Love, C., Ordman, V., Pope, J. T., Seigler, P. D.,& Gibson, R. (1995). Radical rap: Does it further ethnic division? Basic and Applied Social Psychology, 16(1&2), 1-25.

Universiteit of Hogeschool
Klinische Psychologie
Publicatiejaar
2017
Promotor(en)
Prof. Dr. G. Loots
Kernwoorden
Share this on: