Optimalisatie van bewaring van medicatie bij patiënten thuis door middel van huisbezoeken door de apotheker

Lore Janssen
De bewaring van medicatie thuis vormt voor vele patiënten een probleem. Deze scriptie geeft de belangrijkste problemen weer en vooral hoe een apotheker hierop in kan spelen.

Aanvulling op ‘de huisapotheker’ naar het model van minister De Block

In maart 2017 stond de apothekerswereld even op zijn kop toen het meerjarenkader voor apothekers werd ondertekend met minister van Volksgezondheid Maggie De Block. Dit reeds eeuwenoude beroep is altijd in evolutie, maar door het meerjarenkader kwam het plots in een stroomversnelling. De apotheker zou een huisapotheker worden. Hiermee krijgen ze de kans om hun rol binnen de gezondheidszorg te versterken.

Iedereen is wel eens ziek of heeft bepaalde gezondheidsklachten. U gaat naar de dokter of apotheker voor een geneesmiddel of gezondheidsproduct en wanneer enkele dagen of weken later de klachten voorbij zijn, ligt het product daar. Wat moet er dan mee gebeuren en hoe moet het bewaard worden? Dit probleem stelt zich niet alleen bij patiënten met acute klachten, maar ook bij patiënten met een chronische aandoening die thuis vaak veel geneesmiddelen bewaren. De bewaring van medicatie bij patiënten thuis is een van de vele puzzelstukjes in een therapie. Die kan alleen optimaal verlopen als elk puzzelstukje op zijn plaats ligt. De bewaring van medicatie is iets waar in het verleden nog maar heel weinig onderzoek naar gevoerd is, maar waar heel veel fouten tegen gebeuren.

Bewaring van medicatie

Een goede bewaring van medicatie zorgt ervoor dat de producten in optimale conditie toegediend kunnen worden, waardoor ook de werking optimaal zal zijn. Een optimale conditie is gegarandeerd wanneer het geneesmiddel niet vervallen is en altijd binnen de correcte temperatuursintervallen is bewaard. In dat geval kunnen er zich geen structuurveranderingen hebben voorgedaan. Om medicatie op een goede manier te bewaren, dient er ook nog aan een aantal andere voorwaarden te worden voldaan. Niet enkel de temperatuur en de locatie zijn van belang, maar ook enkele meer praktische zaken zorgen mee voor een goede bewaring. Een voorbeeld hiervan is het aanbrengen van de indicatie en gebruiksinformatie op de verpakking.

Resultaten 'kennis over de medicatie'
Er werd een onderzoek uitgevoerd waarbij een student-apotheker langs ging bij patiënten thuis om de huisapotheek te controleren en, indien nodig, aan te passen en te optimaliseren. Uit het onderzoek is gebleken dat de locatie niet altijd in orde is, maar wat het meest opviel, is dat bijna de helft van de patiënten niet meer weet welke geneesmiddelen hij in huis heeft of waarvoor ze dienen. Hierdoor wordt correct gebruik van geneesmiddelen zeer moeilijk. Een ander opvallend fenomeen van het onderzoek is zelfmedicatie. Hierbij gebruikt de patiënt geneesmiddelen zonder het medeweten van de vaste arts en apotheker. Problemen zoals dubbelmedicatie en geneesmiddeleninteracties kunnen zich dan sneller voordoen. Bij deze producten is er ook zo goed als nooit gebruiksinformatie terug te vinden op de verpakking. In tegenstelling tot producten gehaald in een apotheek, waar de apotheker alle nodige informatie over een correcte inname aanbrengt op de verpakking. Positief was dat alle patiënten heel blij waren met dit bezoek en er ook optimaal gebruik van maakten door bijvoorbeeld vragen te stellen die ze tijdens een bezoek aan de apotheek vergeten of die ze daar niet durven te stellen.

Het algemene besluit van dit onderzoek is dat meestal slechts een klein aantal aspecten van een correcte bewaring in orde zijn en dat het merendeel nog een probleem vormt. Er is dus nog veel ruimte voor verbetering. Vaak ligt een slechte communicatie of een gebrek eraan aan de basis van het probleem omdat veel patiënten niet op de hoogte zijn van wat een goede bewaring is en wat de eventuele gevaren van zelfmedicatie zijn. Een mogelijke oplossing is dus de communicatie tussen apotheker en patiënt verbeteren.

Meerjarenkader

 

Bron: www. kava.beHet meerjarenkader dat apothekers hebben ondertekend gaat over het invoeren van een huisapotheker. Dit houdt in dat patiënten met chronisch medicatiegebruik een vaste apotheker kiezen die instaat voor de volledige opvolging van de therapie met onder andere de medicatiebewaking, het opstellen van medicatieschema’s etc. Deze overeenkomst pleit voor een intensievere samenwerking tussen apotheker en patiënt en dus ook voor een betere communicatie. Ondanks dat het onderzoek reeds werd opgestart voor de overeenkomst plaatsvond, kunnen ze elkaar aanvullen omdat ze vertrekken van hetzelfde basisidee. Beide willen de rol van de apotheker binnen de gezondheidszorg versterken en zo de farmaceutische zorg voor patiënten verbeteren. Door het project ‘huisapotheker’ in de toekomst te combineren met het controleren van huisapotheken wordt het positieve van beide gecombineerd. Ondanks dat hier slechts een beperkt onderzoek werd uitgevoerd, kwamen er toch zeer opvallende resultaten naar voor. Daarom zou het interessant en nuttig zijn voor de patiënt om in de toekomst de apotheker tot bij de patiënten thuis te laten komen. Bij een bezoek aan een patiënt kan de apotheker eerst de algemene aspecten van de bewaring controleren. Daarna kan hij de inhoud van de huisapotheek bekijken om interacties en dubbelmedicatie op te sporen, om tot slot een geïndividualiseerd medicatieschema op te stellen. De verdere opvolging van de patiënt kan dan weer wel in de apotheek plaatsvinden, maar dankzij het huisbezoek is er een optimale start geweest.

 

Huisbezoek + huisapotheker = besparingen

Besparingen zijn de laatste maanden een hot topic in de actualiteit. Ook de gezondheidszorg krijgt het hierbij vaak hard te verduren. Door huisbezoeken in te voeren en te combineren met de individuele opvolging door een huisapotheker zal de farmaceutische zorg voor de patiënt optimaliseren. Daardoor kan er bespaard worden: onnodige, dure zaken zoals dubbelmedicatie en geneesmiddeleninteracties met een invloed op de gezondheid, kunnen onder andere hiermee vermeden worden. Bijgevolg zal de kost per patiënt afnemen en neemt de kwaliteit van de gezondheidszorg toe.

 

Bibliografie

LITERATUURLIJST

1.        Van Obbergen J. KELA Pharma. Afbeelding 'weg van het geneesmiddel'. Antwoord op bericht via website KELA Pharma. 9 februari 2017.

2.        International Conference on Harmonisation of technical requirements for registration of pharmaceuticals for human use. Stability Testing of New Drug Substances and Products Q1A(R2). ICH Harmonised Tripartite Guideline. 6 februari 2003.

3.        International Conference on Harmonisation of technical requirements for registration of pharmaceuticals for human use. Specifications: Test Procedures and Acceptance criteria for new drug substances and new drug products: chemical substances Q6A. ICH Harmonised Tripartite Guideline. 6 oktober 1999.

4.        Van Obbergen J. KELA Pharma. Informatie in verband met stabiliteitsstudies. Antwoord op bericht via website KELA Pharma. 9 februari 2017.

5.        Europese Commissie. Richtsnoeren van 5 november 2013 inzake goede distributiepraktijken voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik. Mededelingen van de instellingen, organen en instanties van de Europese Unie. Publicatieblad van de Europese Unie. 23 november 2013; C; 343/01.

6.        Kockelkoren V. Febelco. Rondleiding groothandelaar in verband met het kwaliteitssyteem. Wijnegem. 17 februari 2017.

7.        Koninklijk Besluit van 21 januari 2009 houdende onderrichtingen voor de apothekers. Gids voor de goede officinale farmaceutische praktijken. Belgisch Staatsblad. 30 januari 2009.

8.        Kiekens F, Everaert A, Van Hees S, Capistrano R. Galenische Farmacie en Biofarmacie I nota’s practicum [cursus]. Departement Farmaceutische Wetenschappen, Universiteit Antwerpen. 2015: Powerpoint-presentatie 'Het voorschrift'.

9.        Aernouts I. Stage in de farmaceutische zorg van studente Janssen Lore. Vlimmeren. Augustus 2016 - januari 2017..

10.      Brabants Apothekers Forum [Internet]. Beroepsontwikkeling. Belangrijke prioriteiten apotheek. (Geraadpleegd op 31 maart 2017). Beschikbaar via: http://www.baf.be/documents/beroepsontwikkeling.xml?lang=nl.

11.      Brabants Apothekers Forum [Internet]. Documentatie. (Geraadpleegd op 31 maart 2017). Beschikbaar via: http://www.baf.be/documents/documentatie.xml?lang=nl.

12.      Federaal agentschap voor geneesmiddelen en gezondheidsproducten [Internet]. Geneesmiddelen bewaren. (Bijgewerkt op 3 januari 2009, geraadpleegd op 27 februari 2017). Beschikbaar via: https://www.fagg-afmps.be/nl/info_patienten/geneesmiddelen_bewaren.

13.      Tommelein E. De huisapotheek. Antwerps Farmaceutisch Tijdschrift. 2017; 01/17: 6–9.

14.      Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie. Bewaren van medicijnen [Publieksfolder]. Augustus 2014.

15.      Vos D. in naam van het platform OVG. Niet-gebruikte en vervallen geneesmiddelen? Breng ze naar uw apotheker! [Publieksfolder: sorteerwijzer]. Beschikbaar via: www.apotheek.be, www.goedgebruik.be.

16.      Apotheek.be [Internet]. Vervallen geneesmiddelen: meest gestelde vragen. (Bijgewerkt in 2012, geraadpleegd op 2 maart 2017). Beschikbaar via: http://www.apotheek.be/geneesmiddelen/vervallen-geneesmiddelen-meest-ge….

17.      Abramowicz M, Zuccoti G, Pflomm J.M. Drugs Past Their Expiration Date. JAMA, from The Medical Letter on Drugs and Therapeutics. 2 februari 2016; 315(5): 510-511.

18.      Cantrell F. Lee, Cantrell P, Wen A, Gerona R. Epinephrine Concentrations in EpiPens After the Expiration Date  [Internet]. Annals of Internal Medicine. 9 mei 2017 (geraadpleegd op 21 mei); 1–2. Beschikbaar via: http://annals.org/article.aspx?doi=10.7326/L16-0612

19.      De Loof H. Farmacotherapie en farmaceutische zorg III [cursus]. Departement Farmaceutische Wetenschappen, Universiteit Antwerpen. 2017. Hoofdstuk Farmacotherapie en Farmaceutische Zorg bij Kinderen: 71.  

20.      Niesten F. Christelijke Mutualiteit [Internet]. Geneesmiddelen juist bewaren. (Bijgewerkt in 2016, geraadpleegd op 27 februari 2017). Beschikbaar via: https://www.cm.be/ziekte-en-behandeling/geneesmiddelen/huisapotheek/jui….

21.      Gezondheid NV [Internet]. Hoe en hoe lang geneesmiddelen bewaren?. (Bijgewerkt op 17 januari 2011, geraadpleegd op 7 maart 2017). Beschikbaar via: http://www.gezondheid.be/index.cfm?art_id=5992&fuseaction=art

22.      Surpluspartners [Internet]. Wat moet er in de huisapotheek? Juist bewaren. (Bijgewerkt op 17 oktober 2014, geraadpleegd op 7 maart 2017). Beschikbaar via: http://www.surplusgezondheid.be/gezondheidstips/wat-moet-er-de-huisapot… bewaren.

23.      Apotheek Vanmeer NV [Internet]. Huisapotheek. (Bijgewerkt in 2017, geraadpleegd op 7 maart 2017). Beschikbaar via: https://www.viata.be/huisapotheek-inhoudt-inwendig-uitwendig-gebruik-be….

24.      Gezondheid NV [Internet ]. Wat hoort er in de huisapotheek?. (Bijgewerkt  in oktober 2015, geraadpleegd op 12 mei 2017). Beschikbaar via: http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=6584

25.      Carpriau N. De huisapotheek online. Antwerps Farmaceutisch Tijdschrift. 2017; 01/17: 10–11.

26.      Rose O, Jaehde U, Köberlein-Neu J. Discrepancies between home medication and patient documentation in primary care. Research in Social & Administrative Pharmacy. (2017), doi:10.1016/j.sapharm.2017.04.003

 

Universiteit of Hogeschool
Master in de Farmaceutische Zorg: apotheker
Publicatiejaar
2017
Promotor(en)
Prof. Dr. L. Pieters
Kernwoorden
Share this on: