Vaders in beeld binnen de preventieve gezinsondersteuning

Arne Van Schoors
Op zoek gaan naar werkvormen om mogelijke hindernissen die vaders ervaren in de preventieve gezinsondersteuning weg te werken.
Welke mogelijke hindernissen ondervinden vaders om toegang te vinden binnen de preventieve gezinsondersteuning en welke werkvormen kunnen hier een antwoord op bieden?

De onzichtbare vader

De Onzichtbare Vader

VANUIT DE HULPVERLENING EN HET ONDERWIJS HOREN WE STEEVAST DEZELFDE KLAAGZANG: “WAAR ZIJN DE VADERS”? IN VERGELIJKING MET MOEDERS, ZIEN WE MINDER VADERS AAN DE SCHOOLPOORT, MINDER VADERS IN DE CONSULTATIEBUREAUS VAN KIND & GEZIN EN VADERS DOEN MINDER EEN BEROEP OP DE HULPVERLENING WANNEER ER VRAGEN OF PROBLEMEN ZIJN ROND DE OPVOEDING VAN DE KINDEREN. HEBBEN VADERS DAN GEEN NOOD AAN ONDERSTEUNING EN/OF ZIJN ZE NIET GEÏNTERESSEERD WANNEER WE HET OVER OPVOEDING HEBBEN?
OF SLAAN WE DE BAL HELEMAAL MIS…

Historisch gezien was de vader een betrokken opvoedingsfiguur zolang vaders in en rond het huis werkten. Dit veranderde door de industrialisatie en de centralisatie van het werk, vooral in grote steden. Vaders waren meer weg van huis en de moeders kregen de taak om zich te bekommeren over de kinderen. Vaders werden minder en minder deel van de leefwereld van de kinderen. De liefdevolle vader werd aangeraden om zijn warme gevoelens jegens zijn kinderen te onderdrukken en te kiezen voor een strengere en meer afstandelijke stijl. Vanaf de 20ste eeuw was er een kentering, vaders werden meer en meer betrokken, maar kregen vooral een bijrol in het gezin. Het concept van de onzichtbare vader bleef echter bestaan, mede door de twee grote oorlogen, maar ook omdat de betrokken vader in de publieke ruimte weinig rolmodellen aantrof om zich aan te spiegelen, dit in tegenstelling tot moeders.  In Europa zien we sinds het einde van de 20ste eeuw meer en meer affectieve en betrokken vaders in beeld, maar deze vaders botsen naast deze archaïsche kijk op vaderbetrokkenheid en maatschappelijke verwachtingen nog steeds op talloze andere blokkades.

We herkennen blokkades voor positieve vaderbetrokkenheid op verscheidene gebieden.  Het begint al in de echtelijke woning waar de vader niet steeds een volwaardige rol kan spelen.  Redouan Ben Driss (oprichter van vaderwerking Link=Brussel vzw) stelt dat de aanwezigheid van de moeder in betrekking tot alles wat met de kinderen te maken heeft te sterk voelbaar is. Volgens hem trekt de ontredderde vader zijn rol in het gezin in vraag. Dit is wat we maternal gatekeeping noemen. Deze term laat zich het best omschrijven als moeders die de regie over de kinderen en opvoeding sterk bepalen en daarmee ook bepalen in welke mate de vader een rol mag spelen als vader en opvoeder. Ook buiten het huis herkennen we systemen die vaders blokkeren om ten volle de vaderrol op te nemen, namelijk de werkvloer. Waar het voor moeders bon ton is om deeltijds te werken om bij de kinderen te zijn, bestaat er voor vaders nog een groot taboe om dit te doen. Vandaag zien we nog steeds minder vaders deeltijds aan de slag gaan in vergelijking met moeders. Dit maakt dat vaders natuurlijk ook minder zichtbaar zijn aan de schoolpoort of bij de hulpverlening aankloppen bij vragen of problemen. Daar knelt het schoentje dus: het aanbod van scholen en de hulpverlening is vaak een aanbod die zich binnen de kantooruren afspeelt en laat dat voor vele vaders ook de uren zijn dat ze aan het werk zijn. Als vaders dan toch eens aan de schoolpoort staan of bij zo een dienst aanklopt, voelt hij zich al vlug de vreemde eend in de bijt. Ze merken dat er weinig tot geen andere vaders zijn en dat zorgt voor een eerder vrouwelijke beeldvorming waar vaders zich niet steeds welkom bij voelen. En dan hebben we het nog niet over het personeelsbestand van vele van deze organisaties. Ook daar zijn de vrouwen aan de macht! Ten slotte zien we dat gescheiden vaders nog steeds minder bedeeld worden in het hoederecht, vooral wanneer de kinderen zich in hun eerste levensjaren bevinden. Hechting en stabiliteit worden dan vaak als belangrijke voorwaarden gezien voor het welbevinden van het kind in de eerste levensjaren, maar zelden zien we de rol van de vader vergroten naargelang de kinderen groter worden.

Pretenderen dat vaderbetrokkenheid van belang kan zijn voor kinderen, de partner, de vader zelf en de partnerrelatie, zonder een woordje uitleg zou spijtig zijn. Een afwezigheid van de vader als ‘active caretaker’ zou erop kunnen wijzen dat vaders noch de partners een nood ervaren dat de vader zich betrokken opstelt. Creëren we dan niet een probleem, waar er geen is? De onderzoeksliteratuur wijst er echter op dat vaders een belangrijke partner zijn in de cognitieve, emotionele en sociale ontwikkeling van de kinderen en op positieve gevolgen van vaderbetrokkenheid op de vaders zelf.

Vaders bereiken en betrekken lijkt meer dan ooit een uitdaging om gezinnen en kinderen die het even moeilijk hebben, beter te kunnen begeleiden. Wat zijn we aan een opvoedingsadvies aan een moeder als de vader bij thuiskomst na het werk dat opvoedingsadvies in de wind slaat?

De preventieve gezinsondersteuning en ruimere hulpverlening is toe aan herbronning. Vaders bereiken doen we niet van nine to five en we zullen ze ook niet snel ontmoeten op plaatsen die al teveel in de beeldvorming als vrouwelijk worden bestempeld. De platgelopen paden die ons zo bekend zijn - en zo comfortabel aanvoelen als we moeders willen bereiken - moeten we durven verlaten en andere manieren van toeleiding van vaders onderzoeken. Het belang van investeren in de vertrouwensrelatie met vaders, vaders thuis bezoeken, zichtbaar zijn in de wijken waar vaders leven en actief bezoeken van hun ontmoetingsplaatsen, zijn efficiënte manieren om vaders toegang te verlenen tot de hulpverlening en onderwijs.

Investeren in vaders en de wil om vaders te willen begrijpen zijn twee schitterende manieren om de vinger aan de pols te houden bij vaders en de gemeenschappen waar ze deel van uitmaken. Zo maak je contact en hou je vooral contact met vaders. Gemakkelijk zal het niet zijn, op weg gaan met vaders zal steeds een route over hobbelige wegen zijn, maar het belang van vaderbetrokkenheid op kinderen en de hulpverlening kan enkel positieve effecten hebben op het kind, de vader, de partner, de partnerrelatie en de samenleving.  Reden genoeg tot actie.

Bibliografie

Adriaenssens, P. (2013). Vaderweek 2013. Kom papa, laten we samen ons levenspad bewandelen. Brussel: Link=Brussel vzw.

Aerden, V. (2017, juli 12). (A. Van Schoors, Interviewer)

Ait Aadi, H. (2010, juli 19). Persoonlijke communicatie.

Allen, S., & Daly, K. (2007). The Effects of Father Involvement: An Updated Research Summary of the Evidence. Fira (University of Guelph).

Belgium.be. www.belgium.be. Geraadpleegd op 27 juli 2017 van https://www.belgium.be/nl/familie/koppel/scheiding/ouderlijk_gezag

Ben Driss, R. (2013). Vaderweek 2013. Kom papa, laten we samen ons levenspad bewandelen. Brussel: Link=Brussel vzw.

Ben Driss, R. (2017, juni 16). (A. Van Schoors, Interviewer)

Ben Driss, R., & Ooms, T. (2014). De kwestie van migratie en identiteit wordt steeds complexer. 27 december 2014 van http://www.mo.be/interview/de-kwestie-van-migratie-en-identiteit-wordt-…

Blankenhorn, D. (1995). Fatherless America. New York City: HarperCollins Publishers.

Burgess, A. (1997). Het Vaderinstinct. Leuven: Van Halewyck.

CGG Brussel. (2010). Steunpunt Cultuursensitieve Zorg . Brussel: CGG Brussel.

De Vos-Van Der Hoeven, T. (2012). Werk en gezin combineren. Geraadpleegd op 7 augustus 2017, van http://www.opvoedadvies.nl/werkgezin.html.

Declercq, P., & Desender, D. (2017). Vaderklap. Geraadpleegd op 2 augustus 2017, van www.vaderklap.be

Eco, H. (1989). Foucault's Pendulum. London: Secker & Warburg.

Eeckhout, B. (2017, mei 13). Neen jongen, voor papa is er alweer geen bijlage. De Morgen, pp. 16-17.

El Boujddani, J. (2017, juni 20). (A. Van Schoors, Interviewer)

EXPOO. (2013). Themabundel Vaders, opvoeding en opvoedingsondersteuning. Geraadpleegd op 2 juni 2017, van https://www.expoo.be/sites/default/files/atoms/files/themabundel_4web.p…

EXPOO. Wat is opvoedingsondersteuning?. Geraadpleegd op 8 juli 2017 van http://www.expoo.be/wat-is-opvoedingsondersteuning

Geutjens, H., & Simillion, L. (2010, juli 20). Persoonlijke communicatie.

Glorieux, I. (2016, juni 8). Echte mannen blijven thuis voor de kinderen. (S. Van Den Broeck, Interviewer)

Gravesteijn, C. (2015). Ouderschap in ontwikkeling. Duivendrecht: SWP.

Heirwegh, T. (2004). Vertekening door sociale wenselijkheid in onderzoek naar onetisch consumentengedrag: vergelijking van verschillende onderzoeksstimuli (Masterproef). Gent, België: Universiteit Gent.

Link=Brussel vzw. (2013). Vaderweek 2013: Kom papa, laten we samen ons levenspad bewandelen. Brussel: Link=Brussel vzw.

Myria, Federaal Migratiecentrum. (2015, december). Myria. Geraadpleegd op 14 juli 2017 van http://www.myria.be/files/Myriatics2__layout-NL-bis.pdf

Palstra, S. (2010, augustus 5). Persoonlijke communicatie.

Papa-Pro-Groep. Papa Pro. Geraadpleegd op 2 augustus 2017 van http://users.skynet.be/papapro/

Pennsylvania State University Blog (2015). Similar-To-Me Effect in the Workplace. Geraadpleegd op 27 juli 2017 van https://sites.psu.edu/aspsy/2015/04/17/similar-to-me-effect-in-the-work…

Perquy, K. (2014). Multiprobleemgezinnen. In K. Perquy, Orthopedagogiek 2. 1stejaar professionele Bachelor in de orthopedagogie. Cursus/Syllabus. (pp. 5-26). Gent: Hogeschool Gent.

POD Maatschappelijke Integratie. (2016, maart 18). POD Maatschappelijke Integratie. Opgehaald van https://www.mi-is.be/nl/pers-multimedia/armoede-blijft-vrouwelijk

Provinciaal Steunpunt Opvoedingsondersteuning Limburg. (2011). Vaders, maak er werk van. Hasselt: Provincie Limburg.

Raeburn, P. (2008, juni 13). Psychology Today. Geraadpleegd op 28 juli 2017 van https://www.psychologytoday.com/blog/about-fathers/200806/maternal-gate…

Remmerswaal, J. (2005). Groepswerk als uitdaging. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.

Simpson, B. (2003, augustus). What is a father. The British Journal of General Practice, 660-661.

Sommen, L. (2015, mei 8). Veel mannen willen thuis meer voor de kinderen zorgen, maar worden daar scheef voor bekeken. Knack.

Staes, B. (2012, oktober 10). Rabot is de armste Gentse wijk, Drongen de rijkste. Het Nieuwsblad.

Stavenuiter, M., Duyvendak, J. W., Brugman, M., & Nieborg, S. (2006). Leren van verschillen: zorgende vaders in uitzonderlijke praktijken. Universiteit van Amsterdam, 34-35.

Theuwen, C. (2010, augustus 23). Persoonlijke communicatie.

Thienpondt, J. Papa Pro. Geraadpleegd op 27 juli 2017 van http://users.skynet.be/papapro/DE%20ONMISBARE%20ROL%20VAN%20DE%20VADER%…

Thys, T. (2016, oktober 27). www.sociaal.net. Opgehaald van http://sociaal.net/opinie/vaders-evenwaardige-opvoedingsfiguren/

Thys, T. (2017, juli 7). (A. Van Schoors, Interviewer)

Thys, T., & Hoogewys, A. (2016). A Hermeneutic Review on Father Involvement in Pregnancy, Childbirth and Infancy. Gent: Arteveldehogeschool

Travers, N. (2017, juni 28). (A. Van Schoors, Interviewer)

Tysmans, W. (2017, juni 23). (A. V. Schoors, Interviewer)

Van Den Broeck, S. (2016, juni 8). Echte mannen blijven thuis voor de kinderen. Opgehaald van www.vub.ac.be: http://www.vub.ac.be/TOR/wp-content/uploads/2016/06/08-06-2016-Echte-ma…

Van Den Broucke, M. (2014). De kracht van aanwezige vaders…niet langer lost voices: Beleving en perspectief van vaders van een kind met een beperking (Masterproef). Universiteit Gent, België.

Van Der Wal, M. (2009). Outreachend werken, vinden en binden van jongeren: een specialistische taak (Masterproef). Enschede: Universiteit Twente.

Van Robaeys, B., & Kanmaz, M. (2015, juni 10). www.sociaal.net. Geraadpleegd op 15 juni 2017 van http://sociaal.net/analyse-xl/armoede-bij-mensen-met-migratieachtergron…

Van Wanzeele, I. (2010, juni). VDAB MagEzine. Geraadpleegd op 15 juni 2017 van https://www.vdab.be/magezine/juni10/vader.shtml

Vanhecke, N., & Eckert, M. (2016, april 27). Vaderschapsverlof, da’s het einde van mijn carrière. De Standaard.

Vercuyce, G. (2017, juni 29). (A. Van Schoors, Interviewer)

Veronesi, S. (2015, april 21). Tussen vaderland en moedertaal: Sandro Veronesi­ over 'Zeldzame aarden'. Humo.

Volker, B. (2015, december 26). Je zoekt vrienden die op jezelf lijken. Geraadpleegd op 15 juni 2017 van https://newscientist.nl/blogs/interview-beate-volker-je-zoekt-vrienden-…

vzw De SLOEP. (2015). Jaarverslag. Gent: vzw De SLOEP.

vzw De SLOEP. (2015). vzw De SLOEP. Geraadpleegd op 15 juli 2017 van https://www.desloep.be/onthaal

vzw De SLOEP. (2017, juli 5). Registratiesysteem. Gent, Oost-Vlaanderen, België.

Zusak, Markus (2005). The Book Thief. New York: Alfred A. Knopf

Universiteit of Hogeschool
Orthopedagogie
Publicatiejaar
2017
Promotor(en)
Poei Proost
Kernwoorden
Share this on: