De invloed van tweetaligheid op Alzheimer dementie

Marianne Looten
Uit onderzoek blijkt dat het spreken van meer dan één taal een beschermende invloed op de hersenen zou kunnen hebben bij het ontwikkelen en het verloop van Alzheimer dementie. De huidige studies zijn echter onvoldoende kwaliteitsvol en niet eenduidig.

Alzheimer dementie passé? Tell me more!

Alzheimer dementie is de meest voorkomende oorzaak van dementie. Het is een hersenaandoening waarbij het cognitief functioneren achteruitgaat, wat betekent dat de demente persoon stoornissen vertoont van het geheugen en bij het uitvoeren van alledaagse handelingen. De patiënt wordt afhankelijk van naasten en zorgverleners, wat een hoge sociale en maatschappelijke kost met zich meebrengt. In 2015 leden 122.161 Belgen aan deze aandoening. Nu steeds meer mensen een steeds hogere leeftijd bereiken, groeit dat cijfer alleen maar. Daarom zijn wetenschappers op zoek naar middelen die Alzheimer dementie kunnen voorkomen of vertragen. Het gaat dan vooral om medicatie die inwerkt op de hersenen, maar men is ook op zoek naar niet-medicamenteuze middelen omdat geneesmiddelen vaak lastige bijwerkingen hebben die men wilt vermijden.

Welke mogelijkheden zijn er?

Een mogelijke niet-medicamenteuze vorm van preventie is het opbouwen van cognitieve reserve. Cognitieve reserve is een term die zegt hoe weerstandig de hersenen zijn aan neurodegeneratieve schade. Het reflecteert hoe goed de hersenen in staat zijn om te functioneren ondanks aftakeling van de hersencellen. Als men twee personen met vergelijkbare hersenpathologie en andere kenmerken zoals geslacht en leeftijd zou vergelijken, zou diegene met een hogere cognitieve reserve beter presteren op cognitieve testen. Onder andere taalvaardigheid zou bijdragen aan cognitieve reserve.

De invloed van meertaligheid

Wat blijkt nu? In 2007 voerde Ellen Bialystok, een Canadese wetenschapster, een onderzoek uit bij 182 patiënten van een Canadese geheugenkliniek. Daaruit bleek dat meer dan één taal spreken een beschermend effect heeft op de hersenen. In vergelijking met ééntalige personen, ontwikkelden tweetalige personen 4,1 jaar later symptomen van dementie en de ziekte vorderde bovendien ook minder snel. Als er inderdaad een verband is tussen het leren van een extra taal en het uitstellen van Alzheimer dementie, zou dat heel goed nieuws zijn. Het zou immers een goedkope behandelingsmethode zijn die geen negatieve bijwerkingen heeft, die heel toegankelijk is, die je één keer ‘toedient’ en waar je daarna levenslang iets aan hebt. Zeker voor Belgen zou dit mooi meegenomen zijn, want de meeste Belgen spreken wel twee of drie talen!

Maar er zijn enkele bedenkingen...

Omdat één onderzoek nooit voldoende is om ergens een eenduidige conclusie over te trekken, werd het onderzoek van Bialystok door haarzelf en door andere wetenschappers herhaald. Niet al die andere studies toonden dezelfde resultaten als de eerste studie van Bialystok. Retrospectieve studies, dus studies die mensen bevroegen over iets uit het verleden, toonden wel een verband. Prospectieve studies, studies die mensen in het heden opvolgden om iets te onderzoeken, toonden dat verband niet. Dit verschil kan deels te wijten zijn aan de manier waarop het onderzoek werd uitgevoerd. Er zijn onder andere verschillen wat betreft cultuur en sociaaleconomische achtergrond, de definitie van twee- en meertaligheid, de definitie van dementie en of de diagnose gesteld werd door een arts of familieleden. Vooraleer we kunnen besluiten of twee- en meertaligheid al dan niet nuttig is voor het uitstellen en vertragen van Alzheimer dementie, moet er dus méér en meer kwaliteitsvol onderzoek gedaan worden. Maar één ding is zeker: een tweede taal leren kan sowieso nooit kwaad! Allez, off you go!

Bibliografie

[1]      Belgian Federal Government, “Bevolkingsvooruitzichten Statistics Belgium,” 2017.

[2]      J. Steyaert, “Prevalentie : hoeveel personen in Vlaanderen hebben dementie ?,” Handboek dementie, 2016.

[3]      APA, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders(5th ed.). Washington, D.C.: American Psychiatric Publishing, 2013.

[4]      P. Verhaest, “Basisinformatie Dementie,” Expertisecentrum dementie Vlaanderen: Basisinformatie dementie. 2008.

[5]      K. Maslow, “2010 Alzheimer’s disease facts and figures,” Alzheimer’s and Dementia, vol. 6, no. 2, pp. 158–194, 2010.

[6]      World Health Organisation, “Dementia,” WHO factsheets, 2015. [Online]. Available: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs362/en. [Accessed: 16-May-2017].

[7]      E. Guzmán-Vélez and D. Tranel, “Does bilingualism contribute to cognitive reserve? Cognitive and neural perspectives.,” Neuropsychology, vol. 29, no. 1, pp. 139–150, 2015.

[8]      Y. Stern, “Cognitive reserve,” Neuropsychologia, vol. 47, no. 10, pp. 2015–2028, 2009.

[9]      E. Bialystok, F. I. M. Craik, and M. Freedman, “Bilingualism as a protection against the onset of symptoms of dementia,” Neuropsychologia, vol. 45, no. 2, pp. 459–464, 2007.

[10]    T. H. Bak, “The impact of bilingualism on cognitive aging and dementia: Finding a path through a forest of confounding variables,” Linguistic Approaches to Bilingualism, vol. 6, no. 1/2, pp. 205–226, 2016.

[11]    A. P. Verhagen et al., “The Delphi list: A criteria list for quality assessment of randomized clinical trials for conducting systematic reviews developed by Delphi consensus,” Journal of Clinical Epidemiology, vol. 51, no. 12, pp. 1235–1241, 1998.

[12]    D. M. Lawton, P. G. Gasquoine, and A. A. Weimer, “Age of dementia diagnosis in community dwelling bilingual and monolingual Hispanic Americans,” Cortex, vol. 66, pp. 141–145, 2015.

[13]    C. M. Yeung et al., “Is bilingualism associated with a lower risk of dementia in community-living older adults? Cross-sectional and prospective analyses.,” Alzheimer Disease & Associated Disorders, vol. 28, no. 4, pp. 326–332, 2014.

[14]    J. K. Ljungberg, P. Hansson, R. Adolfsson, and L. Nilsson, “The effect of language skills on dementia in a Swedish longitudinal cohort,” Linguistic Approaches to Bilingualism, vol. 6, no. 1/2, pp. 190–204, 2016.

[15]    A. Sanders, C. Hall, M. Katz, and R. Lipton, “Non-Native Language Use and Risk of Incident Dementia in the Elderly,” vol. 29, no. 1, pp. 99–108, 2012.

[16]    L. B. Zahodne, P. W. Schofield, M. T. Farrell, Y. Stern, and J. J. Manly, “Bilingualism does not alter cognitive decline or dementia risk among Spanish-speaking immigrants.,” Neuropsychology, vol. 28, no. 2, pp. 238–46, 2014.

[17]    S. Alladi and E. Al., “Bilingualism delays age at onset of dementia, independent of education and immigration status,” Neurology, vol. 81, no. 22, pp. 1938–1944, 2013.

[18]    F. Craik, E. Bialystok, and M. Freedman, “Delaying the onset of Alzheimer disease Bilingualism as a form of cognitive reserve,” Neurology, vol. 75, no. 19, pp. 1726–1729, 2010.

[19]    H. Chertkow, V. Whitehead, N. Phillips, C. Wolfson, J. Atherton, and H. Bergman, “Multilingualism (But Not Always Bilingualism) Delays the Onset of Alzheimer Disease: Evidence From a Bilingual Community,” Alzheimer Disease & Associated Disorders, vol. 24, no. 2, pp. 118–125, 2010.

[20]    E. Woumans, S. Patrick, A. Sieben, J. Versijp, M. Stevens, and W. Duyck, “Bilingualism delays clinical manifestation of Alzheimer’s disease,” Bilingualism: Language and Cognition, vol. 18, no. 3, pp. 568–574, 2015.

[21]    T. H. Gollan, D. P. Salmon, R. I. Montoya, and D. R. Galasko, “Degree of bilingualism predicts age of diagnosis of Alzheimer’s disease in low-education but not in highly educated Hispanics,” Neuropsychologia, vol. 49, no. 14, pp. 3826–3830, 2011.

[22]    E. Fuller-Thomson and D. Kuh, “The healthy migrant effect may confound the link between bilingualism and delayed onset of Alzheimer’s disease,” Cortex, vol. 52, pp. 128–130, 2014.

[23]    C. W. Watson, J. J. Manly, and L. B. Zahodne, “Does bilingualism protect against cognitive aging ? Methodological issues in research on bilingualism, cognitive reserve, and dementia incidence,” Linguistic Approaches to Bilingualism, vol. 6, no. 5, pp. 590–604, 2016.

[24]    E. Bialystok, F. I. M. Craik, and G. Luk, “Bilingualism: Consequences for mind and brain,” Trends in Cognitive Sciences, vol. 16, no. 4, pp. 240–249, 2012.

[25]    UNESCO, “Literacy rate, adult total (% of people ages 15 and above),” United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization (UNESCO) Institute for Statistics, 2016. [Online]. Available: https://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?year_high_desc=true. [Accessed: 10-Dec-2017].

[26]    J. Labadie, “Anticholinerge bijwerkingen van geneesmiddelen bij ouderen,” Pharmaceutisch Weekblad, no. 31, pp. 988–990, 2006.

Universiteit of Hogeschool
Master in de geneeskunde
Publicatiejaar
2018
Promotor(en)
Brigitte Schoenmakers
Kernwoorden
Share this on: