Making the cut: De moeizame strijd tegen genitale aanpassing

Eva Houtave
in deze thesis wordt nagegaan waarom de verschillende genitale aanpassingen juridisch verschillend behandeld worden. Dit wordt onderzocht vertrekkende vanuit het medische oogpunt. Hierbij worden ook operaties ( geslachtstoewijzing bij interseksualiteit en genitale plastische chirurgie) die in het westen worden uitgevoerd bij betrokken.

Making the cut

Genitale aanpassingen, al van gehoord?

Iedereen lijkt een mening te hebben wanneer het gaat over genitale aanpassingen, maar we opteren  in deze discussies bijna altijd voor de termen ‘besnijdenis’ en ‘genitale verminking’.  We denken dat deze praktijk bij de vrouw steeds gelijk staat aan het wegsnijden van de schaamlippen en bij de man slechts een minimale ingreep omvat. Ook opvallend  is  dat we denken dat deze praktijken alleen in niet-westerse landen voorkomen.

Klopt dit eigenlijk wel?

Om een negatieve/positieve ondertoon (of gevoelswaarde) te  vermijden, heb ik in mijn scriptie gekozen voor neutrale termen, namelijk ‘vrouwelijke genitale aanpassing (VGA)’ en ‘mannelijke genitale aanpassing (MGA)’.

Ook in het Westen kennen we  genitale aanpassingen:  in mijn onderzoek heb ik het specifiek over genitale plastische chirurgie, operaties waarbij het vrouwelijke geslachtsorgaan wordt ‘bijgewerkt’, geperfectionaliseerd als het ware en interseksuele genitale aanpassingen (IGA) . Interseksualiteit is een medische aandoening waarbij een patiënt zowel mannelijke als vrouwelijke genitale geslachtskenmerken heeft.  

In mijn scriptie kwam ik tot de conclusie dat er grote gelijkenissen zijn tussen deze praktijken:

Als we VGA en MGA medisch met elkaar vergelijken, komen we tot de vaststelling dat zowel VGA als MGA paraplutermen zijn die verschillende types van aanpassingen omvatten, gaande van ‘licht ingrijpende’ tot ‘zwaar beschadigende’ fysieke ingrepen met zware mentale gevolgen.

Bij IGA krijgt de patiënt, weliswaar na het uitvoeren van uitgebreide medische onderzoeken, een geslacht toegewezen. Deze operatie is vaak niet dringend of noodzakelijk om te functioneren, en  brengt op latere leeftijd vaak mentale gevolgen met zich mee.

Zowel bij VGA, MGA, IGA als bij genitale plastische chirurgie  wordt gesneden in een normaal functionerend orgaan. Bovendien zijn ze alle ingegeven door culturele of religieuze redenen met als inzet het behoren tot een gemeenschap. Bij VGA, MGA en IGA is er geen toestemming van het kind in kwestie.

Natuurlijk bestaan er ook verschillen tussen de praktijken. Zo wordt IGA steeds in een steriele omgeving en onder verdoving uitgevoerd, in tegenstelling tot VGA en MGA. 

Worden er enkel bij VGA mensenrechten geschonden ?

Ondanks de medische gelijkenissen worden deze praktijken juridisch op een verschillende wijze aangepakt. Zo veroordeelt de Wereldgezondheidsorganisatie, een toonaangevende internationale instelling, enkel VGA.  Zij verbiedt "ingrepen die leiden tot een gedeeltelijke of volledige verwijdering van de externe geslachtsdelen van de vrouw en/of andere verwondingen van de vrouwelijke geslachtsdelen voor niet-medische doeleinden”.

Wanneer deze definitie letterlijk gelezen wordt, valt ook westerse genitale plastische chirurgie hieronder. Toch is genitale plastische chirurgie in de praktijk niet verboden. Het grote verschil met VGA is dan ook de leeftijd waarop deze praktijk wordt uitgevoerd: bij  genitale plastische chirurgie gaat het altijd om een volwassen vrouw. Bij VGA,  MGA en IGA beslissen de ouders voor het kind. Waar het recht op zelfbeschikking (het recht dat je toestaat je eigen keuzes te maken) bij genitale plastische chirurgie dus voorop staat, wordt dit recht bij de andere praktijken zwaar geschonden.

Gelukkig lijken zowel nationale overheden als internationale organisaties steeds meer te luisteren naar slachtoffers van MGA en IGA. Het idee dat ouders niet zomaar mogen beslissen over de fysieke integriteit van hun kind, wint dan ook aan belang. Kinderen zouden niet geschaad mogen worden door de culturele of religieuze overtuiging van hun ouders maar zelf drager moeten zijn van hun eigen rechten.

Hoe dit zich in de praktijk dient te vertalen is echter niet eenvoudig. Een grove schending van mensenrechten betekent niet dat zware straffen helpen. Zo wordt VGA in België hard aangepakt, maar lijkt dit het aantal gevallen niet te verminderen. Vaak kan het verbod ook gemakkelijk omzeild worden door VGA toe te passen op de jonge meisjes wanneer deze op vakantie in hun thuisland zijn.  Bij eerdere pogingen tot strafbaarstellingen van MGA in Duitsland brak hevig protest uit bij  joodse en moslimgemeenschappen.

Toelaten of verbieden?

Ouders willen steeds het beste voor hun kinderen. VGA, maar ook MGA of IGA is een noodzakelijke ingreep in hun gemeenschap. Vaak is het kiezen tussen het ondergaan van de ingreep of volledige uitsluiting uit de gemeenschap.

Zeker is dat  het debat best wordt verbreed tot alle genitale aanpassingen. We kunnen niet de ene praktijk veroordelen en de andere, gelijkaardige, gedogen. Dan verliezen we alle geloofwaardigheid. Een erkenning van de vergelijkbaarheid van VGA/MGA/IGA door de Wereldgezondheidsorganisatie lijkt noodzakelijk. Deze erkenning kan versneld worden wanneer niet alleen internationale organisaties maar ook internationale en Europese gerechtshoven zich over deze kwestie durven uit te spreken.

De beste oplossing ligt er in om het kind zelf op latere leeftijd te laten beslissen of het de ingreep wil ondergaan of niet. Om dit mogelijk te maken is het belangrijk om respect te tonen, informatie en onderwijs aan te bieden en alternatieve rituelen op jonge leeftijd voor te stellen.  

Eind goed, al goed?

Keuze op latere leeftijd is een win-win situatie. De jongvolwassene kiest bewust voor de ingreep en laat zich daarbij volledig opnemen in de gemeenschap. Natuurlijk zal het kind ook op latere leeftijd onder druk staan van de gemeenschap waarin het opgroeit. Daarom zijn onderwijs, goed beleid en verder onderzoek zo belangrijk. Alleen als op al deze aspecten wordt ingezet, kan op lange termijn zowel de jongere, maar ook de gemeenschap écht winnen. Geen enkele gemeenschap zou het mogen goedkeuren dat een genitale aanpassing ondoordacht wordt toegepast, ongeacht of dit nu door een arts of een andere persoon wordt uitgevoerd.

 

Bibliografie

BIBLIOGRAFIE

WETGEVING

Statuut van de Wereldgezondheidsorganisatie van 7 april 1948, zoals geratificeerd bij Wet 3 juni 1948, BS 15 december 1948.

Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, 10 december 1948, BS 31 maart 1949.

Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, wet 15 mei 1981, BS 6 juli 1983.

Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten, Wet 15 mei 1981, BS 6 juli 1983.

Verdrag inzake de uitbanning van alle discriminatie tegenover vrouwen, BS 17 mei 1983 Verdrag inzake de rechten van het kind, BS 9 augustus 1991.

Res. 2008/2071(INI) van het Europees Parlement over de strijd tegen genitale verminking van vrouwen in de EU.

Res. 2012/2684(RSP) van het Europees Parlement over het uitbannen van genitale verminking van vrouwen.

Declaration on the Elimination of all Forms of Intolerance and of Discrimination on Based on Religion or Belief, http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/ReligionOrBelief.aspx.

Memorie van Toelichting bij wetsontwerp betreffende strafrechtelijke bescherming van minderjarigen, Parl.St. Kamer 1998-99, nr. 1907/1, 15.

Wet van 28 november 2000 betreffende de strafrechtelijke bescherming van minderjarigen, BS 17 maart 2001.

Law on the Registration of the Civil Status Acts (Civilstāvokļa aktu reģistrācijas likums), 29 November 2012 (Letse wetgeving).Parliamentary Assembly Res 1952 (2013), Council of Europe, “Children’s right to physical integrity”, 1 October 2013, http://assembly.coe.int/nw/xml/xref/xref-xml2html-en.asp?fileid=20174&l….

Act for the recognition and registration of the gender of a person and to regulate the effects of such a change, as well as the recognition and protection of the sex characteristics of a person (Att għar-rikonoxximent u reġistrazzjoni tal-ġeneru ta’ persuna u sabiex jirregola l-effetti ta’ dik il-bidla, kif ukoll għarrikonoxximent u l-protezzjoni tal-karatteristiċi tas-sess ta’ persuna), 2 April 2015 (Malteese wetgeving)

Proposition de résolution, amendements 8262, doc 54, 1406/002, CHAMBRE 5e SESSION DE LA 54e LÉGISLATURE 2017-2018, visant à lutter contre les mutilations génitales féminines, 27 maart 2018, http://www.lachambre.be/FLWB/PDF/54/1406/54K1406002.pdf.

RECHTSPRAAK

EHRM 7 december 1976, Handyside t. Verenigd Koninkrijk.

EHRM 7 december 1976, nr. 5095/71, 5920/72 en 5926/72, Kjeldsen, Busk Madsenen edersen t. Denemarken.

EHRM 12 oktober 1978, nr. 7050/75, Arrowsmith t. Verenigd Koninkrijk.

EHRM 26 april 1979, Serie A, nr. 30, Sunday Times t. Groot-Brittannië.

EHRM 13 juni 1979, nr. 6833/74, Serie A, nr. 31; Marckx t. België.

EHRM 25 februari 1982, nr. 7511/76,  7743/76, Campbell en Cosans t. Groot-Brittannië.

EHRM 25 mei 1993, nr.  14307/88, Kokkinakis v. Griekenland.

EHRM 2 augustus 1984, Serie A, nr. 62, Malone t. Groot-Brittannië.

EHRM 26 maart 1985, Serie A, nr. 91, 22, X en Y t. Nederland.

EHRM17 oktober 1986, nr. 9532/81, Rees t. Groot-Brittannië.

EHRM 22 oktober 1981, nr. 7525/76 Dudgeon t. Groot-Brittannië.

EHRM 25 maart 1993, nr. 13343/87, B t. Frankrijk.

EHRM 22 februari 1994, nr.16213/90 Burghartz t. Zwitserland.

EHRM 18 december 1996, nr. 24095/94, Efstratiou t. Griekenland.

EHRM 20 februari 1997, nr. 21826/93, 21627/93, 21974/93, Laskey, Jaggard and Brown t. Groot-Brittannië.

EHRM 18 februari 1999, nr. 24645/94, Buscarini en anderen t. San Marino.

EHRM 25 mei 2000, nr. 51188/99, Jimenez Alonso en Jimenez Merino t. Spanje.

EHRM 27 juni 2000, nr. 27417/95 Cha’are Shalom Ve Tsedek t. Frankrijk.

EHRM 5 april 2001, nr. 45599/99 Cserjés t. Hongarije.

EHRM 29 april 2002, nr. 2346/02, Pretty t. Groot-Brittannië.

EHRM13 februari 2003, nr. 42326/98, Odièvre t. Frankrijk.

EHRM 17 juni 2004, nr. 71860/01, Ciftci t. Turkije

EHRM 8 juli 2004 , nr. 53924/00, Vo t. Frankrijk.

EHRM 10 november 2005, nr. 4477/98, Leyla Sahin t. Turkije, §109;

EHRM 11 september 2006, nr. 35504/03, Konrad and others t. Duitsland

EHRM 8 maart 2007, nr. 23944/05, Collins en Akaziebie t. Zweden.

EHRM 20 maart 2007, nr. 5410/03, Tysiac t. Polen.

EHRM 10 april 2007, nr. 6339/05 Evans t. Verenigd Koninkrijk.

EHRM 7 oktober 2008, nr. 35228/03 Bogumil t. Portugal.

EHRM 2 december 2008, 2872/02, K.U. t. Finland.

EHRM 10 juni 2010, nr. 302/02, Getuigen van Jehovah t. Rusland.

EHRM 18 maart 2011, nr. 30814/06, Lautsi t. Italië.

EHRM 17 mei 2011, nr. 43408/08,  Izevbekhai t. Ierland, 

EHRM 20 september 2011, nr. 8969/10, Omeredo t. Oostenrijk.

EHRM 3 november 2011, 57813/00, S.H. t.Oostenrijk.

EHRM 23 februari 2012, nr.  61603/00, Storck t. Duitsland.

EHRM 5 juni 2012, nr. 55822/10, Shakurov t. Rusland.

EHRM  26 oktober 2012, nr. 30985/96, Hasan en Chaush t. Bulgarije.

EHRM 16 December 2014, nr. 52265/10, Chbihi Loudoudi en anderen t. België.

EHRM 16 juli 2015, nr. 39438/13, Nazarenko t. Rusland.

EHRM 27 augustus 2015, nr. 46470/11 Parrillo t. Italië.

EHRM 19 januari 2016, nr. 27081/13, Sow t. België. 

EHRM 11 oktober 2016, nr. 15633/15, T.S. en J.J. t. Noorwegen.

EHRM 27 juni 2017, nr. 39793/17, Gard en anderen t. Verenigd Koninkrijk.

EHRM 15 februari 2018, nr. 62299/09, S.A. t. Turkije.

Cass., 6 januari 1998, C950467N .

Cass. 3 december 2014, R.D.P.C. 2015, 684.

Oberlandesgericht Frankfurt am Main — Beschl. v. 21 augustus 2007, http://www.lareda.hessenrecht.hessen.de/lexsoft/default/hessenrecht_lar….

Cologne district court [Landgericht Köln]. 2012. Judgment from 7 May 2012, reference number 151 Ns 169/11, http://www.ja-aktuell.de/root/img/pool/urteile_im_volltext/8-012/151_ns….

Brussel 7 april 1992, Pas 1992, II, 43.

Amstgericht Köln, 528 Ds 30/11, 21 September 2011.

 

 

 

 

RECHTSLEER

A. Boeken

 

ALDEEB ABU SALIEH, S.A., Circoncision masculine – circoncision féminine: débat religieux, médical, social et juridique, Paris, L’harmattan, 2001,  538 p.

BANTEKAS, I., OETTE,L., International human rights law and practice, Cambridge, Cambridge University Press, 2016, 840 p.

DE FEYTER, K.  PARMENTIER, S., TIMMERMAN, C. ULRICH, G, The local relevance of human rights, Cambridge, Cambridge University Press, 2011, 381 p.

DENNISTON, G.C., HODGES, F.M., MILOS, M.F., Circumcision and human rights, Netherlands, Springer, 2009,  273 p.

DE PAGE, H., MASSON, J.P. , Traité élémentaire de droit civil belge, II:1, Les Personnes, Brussel, Bruylant, 1990, 1481 p.

DIERICKX, A., Toestemming van het strafrecht, een strafrechtdogmatische analyse van de

toestemming en de strafrechtelijke bescherming van lijf en leven, Antwerpen/Oxford, Intersentia, 2006, 561 p.

R. DIERKENS R. en R. DEKKERS, R., Lichaam en lijk: raakpunten van recht en geneeskunde, Brugge, die Keure, 1962, 286 p.

ERGEC, R. P,  Protection européenne et internationale des droits de l’homme,, Brussel, Bruylant, 2006, 325 p.

FORSYTHE, D.P.,  Encyclopedia of Human Rights, volume 2, Oxford, Oxford University Press, 2009, 505 p.

GREENBERG, J.A., Intersexuality and the Law: Why Sex Matters, New York,  New York University Press, 2012, 293 p.

HARRIS, C.  M. O’BOYLE, M., BATES, E.  en BUCKLEY, C., Law of the European Convention on Human Rights, Oxford, Oxford University Press, 2014, 1080 p.

JANSSENS, C., MIRGAUX, S., SMIS,S., VAN LAETHEM, K., Handboek mensenrechten,

Antwerpen , Intersentia,  2011, 624 p.

LEYE, E.  en  SABBE, A.  (ed.), Responding to female genital mutilation in Europe. Striking the balance between prosecution and prevention. A review of legislation, Gent, International Centre for Reproductive Health, 2009, 80 p.

MAES, G., De afdwingbaarheid van sociale grondrechten, Antwerpen, Intersentia, 2003,  523 p. 

MIDDELBURG, A., Empty promises?, Nederland, Prismaprint, 2016, 462 p.

RAHMAN, A., and TOUBIA, N., Female Genital Mutilation: A Guide to laws and policies

Worldwide, Chicago, University of Chicago Press,  2000, 272 p.

SEPULCHRE, V., La protection juridictionelle des droits de l’homme en Belgique, Waterloo, Wolters Kluwer, 2007, 166 p.

SEPÚLVEDA, M.,  The Nature of the Obligations under the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, Antwerpen, Intersentia, 2003, 477 p.

SSENYONJO, M.,  Economic, Social and Cultural Rights in International Law, Oxford, Hart Publishing, 2009, 800 p.

STEINER, H., &, ALSTON, P., GOODMAN, R., International Human Rights in context, Oxford,

Oxford University Press, 2013,  1492p.

TOEBES, B.C.A., The right to health as a human right in International Law, 1999, Groningen, Intersentia,   417 p.

VERMEULEN, G., (ed.), Strafrechtelijke bescherming van minderjarigen, Antwerpen-Appeldoorn, Maklu, 2001, 692 p.

 

B. Bijdragen in boeken

BOEREFIJN, I. “Mensenrechten van vrouwen en schadelijke praktijken” in WOUTERS, J. en RYNGAERT, C. (eds.), Mensenrechten: Actuele brandpunten, Leuven, Acco, 2008, 63-78.

BREIG,B., “Law and Religion in Germany: The Case of Circumcision of Boys”, in GERLACH, J. en TOPFER, J., The role of religion in Eastern Europe today ,  Berlin, Springer, 2015, 83-94.

GUNNING, I. “Women and Traditional Practices: Female Genital Surgery.” In ASKIN, K.D.  en KOENIG, D.M., Women and international human rights law, Volume I,  New York, Transnational Publishers Inc. Ardsley, 1999, Volume I, 651–682.

KOOL, R.,  “Female genital mutilation: a matter for criminal justice?” in WESTENDORP, I. en WOLLESWINKEL, K.  (eds.), Violence in the domestic sphere, Antwerpen, Intersentia, 2005, 99-114.

SMITH, J.,  “Male Circumcision and the Rights of the Child” in BULTERMAN, M, HENDRIKS, A.  en SMITH, J. (Eds.), To Baehr in Our Minds: Essays in Human Rights from the Heart of the Netherlands, Netherlands Institute of Human Rights (SIM), Utrecht, University of Utrecht, 1998, pp. 465-498.

 

C. Artikels

ALLAN,J., KAVITA SHAH,A.,  “Ritual Male Infant Circumcision and Human Rights”, The American Journal of Bioethics, 2015, Vol.15(2), 30-39.

ARAI-TAKAHASHI,  Y. “The Defensibility of the Margin of Appreciation Doctrine in the ECHR: Value-Pluralism in the European Integration”, Revue Européenne de Droit Public, 2001,1162.

BRENNAN, K. ; BRODY, R; WEISSBRODT, D. “The 40th Session of the UN Sub-Commission in Prevention of Discrimination and Protection of Minorities”, Hum. Rts. Q., 1989, (11), p. 295.

BRIFFA, T., “Intersex surgery disregards children's human rights”, Nature, 2004, Vol. 428, 390-392.

DAVIS, C. “Male and female genital alteration: A collision course with the law?”, Health Matrix, 2001, Vol. 11(2), 487-570.

DAVIS, D.S., “Ancient rites and new laws: how should we regulate religious circumcision of minors?”, Journal of Medical Ethics, 2013, Vol.39, 456-458.

DE HERDT, J.,  “Fysiek interpersoonlijk geweld. Een onderzoek naar de accuraatheid en coherentie van de strafrechtelijke kwalificaties en instrumenten aangewend als reactie op fysiek interpersoonlijk geweld”, RW, 2015, Vol. 79(8), 283-297.

DELAET, D.,  “Framing Male Circumcision as a Human Rights Issue? Contributions to the Debate Over the Universality of Human Rights”, Journal Human Rights, 2009, Vol. 8(4), p. 405-425.

DYER, K. “Lessons from Germany: Should UK Legislation Circumnavigate or Circumvent the Issue of Male Circumcision”, Denning L.J., 2013, Vol. 25, 225-239.

EHRENREICH, N. en BARR,M., “Intersex Surgery, Female Genital Cutting, and the Selective Condemnation of ‘Cultural Practices.’” Harvard Civil Liberties – Civil Rights Law Review, 2005, Vol. 40(1), 71-140.

FATEH-MOGHADAM, B., “Criminalizing  male  circumcision? Case  Note, Landgericht  Cologne, Judgment of 7 May 2012–No. 151 Ns 169/11”, German Law Journal, 2012, Vol. 13(9), 1131–1145.

FORD, K.K. “"First, do no harm"--the fiction of legal parental consent to genital-normalizing surgery on intersexed infants”, Yale Law Policy Rev., 2001, Vol.19(2), 469-488.

FREEMAN, M.D.A., “A child’s right to circumcision”,  BJU international, 1999, Vol. 1, 74-78.

FRIEDENTHAL, N.J., “It’s not all mutilation: distinguishing between female genital mutilation and female circumcision”, New York International Law Review, 2006, Vol.19(1), p. 111-154.

GORDON, J-S.,  “Reconciling female genital circumcision with universal human rights”, Dev world bioeth., 18 september 2017, 1-11

KELLY, C., FOSTER, C. “Should female genital cosmetic surgery and genital piercing be regarded ethically and legally as female genital mutilation?”, BJOG,  2012, Vol. 119(4), 389-392.

KOOL, R.S.B., “The Dutch approach to female genital mutilation: the time for change has come”, Utrecht Law Review 2010, Vol. 6(1), 51-71.

KRAPPMANN, L., “The weight of the child’s view (Article 12 of the Convention on the Rights of the Child)”, International Journal of Children Rights, 2010, Vol. 18, 506  501-516.

KRIVENKO, E.Y., “Rethinking Human Rights and culture through female genital surgeries”, Human Rights Q,  2015, Vol. 37(1), 107-136.

LEE, K.,  “Female Genital Mutilation – medical aspects and the rights of children”, International journal of Children’s Rights, 1994, Vol. 2(1), 35-44.

LEYE, E., DEBLONDE, J. en TEMMERMAN, M., “Vrouwenbesnijdenis in Europa. Enkele knelpunten in de aanpak van de gezondheidszorg, wetgeving en preventie”, Ethiek & Maatschappij, 2004, Vol. 4, 40-53.

LEYE, E., DEBLONDE, J.,  GARCÍA-AÑÓN, J, JOHNSDOTTER, S., KWATENG-KLUVITSE, A., WELLCURIEL, L.  en TEMMERMAN, M.  “An analysis of the implementation of laws with regard to female genital mutilation in Europe”, Crime, Law & Soc. Ch.,  2007, Vol. 47, 1-31.

MERKEL, R.,  PUTZKE, H.  “After Cologne: male circumcision and the law. Parental right, religious liberty or criminal assault?”,  Law, Ethics and Medicine,  2013, 444-449.

MILLER, G.P.,  “Circumcision: Cultural-Legal Analysis” , Virginia journal of social policy and the law, 2002, Vol. 9, p. 497-585.

MOLLER, K., “Ritual male circumcision and parental authority”, Jurisprudence, 2017, 8(3), p. 461-479.

MSWELA, M., “Female Genital Mutilation: Medico-Legal Issues”, Med. & L., 2010, Vol. 29, 523-536.

NEWELL, P., “The child’s right to physical integrity”, International Journal of Children’s Rights, Vol.1, 1993, 101-104.

NIEUWENHUIS, A., “De grondrechtelijke positie van de jongensbesnijdenis”, Tijdschrift voor

Religie, Recht en Beleid, 2014, 18-33.

ODEKU, K., REMBE,S. ANWO, J.,  “Female Genital Mutilation: A Human Rights Perspective”, Journal of Psychology in Africa, 2009, Vol. 19(1), 55-61.

SHELL-DUNCAN, B., “From Health to Human Rights: Female Genital cutting and the Politics of Intervention”, American Anthropologist 2008, Vol. 110 (2),  225-236.

SIBIAN, C., “Female genital mutilation/circumcision: reconciling the ongoing universalist/cultural relativist debate to promote a cross-cultural dialogue”, Windsor Rev. Legal & Social Issues, 2013, vol. 33, 72-95.

SOLOMON,L.M., NOLL, R.C., “Male versus female genital alteration: differences in legal, medical, and socioethical responses”, Gend Med, 2007, vol. 4, 89-96.

SVOBODA, J.S., ADLER,P.W., VAN HOWE, R.S., “Circumcision Is Unethical and Unlawful”, The Journal of Law, Medicine & Ethics, 2016, Vol. 44, p. 263-282.

SWATEK- EVENSTEIN, M., “Limits of Enlightenment and the Law - On the Legality of Ritual Male Circumcision in Europe today”, Utrecht journal of international and European law, 2013, Vol 29(77), p. 42-50.

VAN DEN BRINK, M., TIGCHELAAR, J. “Shaping genitals, shaping perceptions, A frame analysis to male and female circumcision” , Neth. Q. Hum. Rts. 2012, vol. 30, 431-459.

VAN HOWE, R.S., SVOBODA, J.S., DWYER J.G. en PRICE, C.P. “Involuntary circumcision: the legal issues”, BJU International, 1999, vol. 83, 63-73.

VAN QUICKENBORNE, M.,  “De instemming van de patiënt in de therapeutische relatie” RW,  1987, Vol. 50(36), 1987, 2402- 2434.

VEERMAN, P.E.,  The Rights of the Child and the Changing Image of Childhood, Martinus Nijhoff, Dordrecht, 1992, 184-185.

VERSCHELDEN, G., DHONDT, K., “Juridische aspecten van transgenderzorg voor minderjarigen”, Tijdschrift voor jeugd en kinderrechten, 2016, 231-254.

WAHEDI, S.,  “De wederrechtelijkheid van jongensbesnijdenis: een ethische uitdaging voor het strafrecht?”, NJB 2012, Vol. 44/45, 3097-3105.

YUSUF, C., FESSHA, Y., “Female genital mutilation as a human rights issue: Examining the effectiveness of the law against female genital mutilation in Tanzania”, African Human Rights Law Journal, 2013, vol. 13, 356-382.

 

D. Andere publicaties

Avis n°70 du 8 mai 2017 relatif aux aspects éthiques de la circoncision non médicale, https://www.health.belgium.be/sites/default/files/uploads/fields/fpshea….

Beknopt verslag Commissie voor de Justitie, Parl. St. Kamer,03.03.2015, nr. 54 COM 103, 18-19.

Belgische kamer van volksvertegenwoordigers, vragen en antwoorden, 13 april 2015 https://www.dekamer.be/QRVA/pdf/54/54K0020.pdf.

Belgische Senaat, “Resolution towards eliminating FGM”, nr. 3-523/2-2003/2004, ingediend door Sabine De Bethune, 2004.

Belgische Senaat, Genitale verminking in België, 27 maart 2014, https://www.senate.be/www/webdriver?MItabObj=pdf&MIcolObj=pdf&MInamObj=….

Belgische Senaat, Schriftelijke vraag nr. 6-1147, 29 november 2016, https://www.senate.be/www/?MIval=/Vragen/SchriftelijkeVraag&LEG=6&NR=11….

Committee on the Rights of the Child , “General Comment 13 on the Right of the Child to Freedom from all Forms of Violence”, UN Doc. CRC/C/GC/13,  18 april 2011.

Committee on the Rights of the Child, Views adopted by the Committee on the Rights of the Child under the Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on a communications procedure in respect of communication No. 3/2016, CRC/C/77/D/3/2016, 25 januari 2018.

Council of Europe, “European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, as amended by Protocols Nos. 11 and 14”, 4, http://www.refworld.org/docid/3ae6b3b04.html.

Council of Europe, Preliminary Draft on the Guide to good practices aimed at combating and preventing female genital mutilation and forced marriage, CDDH-MF, Strasbourg, 16 September 2016.

Doc. 13297, “Children’s right to physical integrity”, 2013, 18, http://semantic-pace.net/tools/pdf.aspx?doc=aHR0cDovL2Fzc2VtYmx5LmNvZS5….

European Parliament, Resolution on combating female genital mutilation in the EU, 24 March 2009, (2008/2071(INI)).

European Union Agency For Fundamental Rights, “The fundamental rights situation of intersex people”, april 2015, 12 p.

European Union Agency for Fundamental Rights and Council of Europe , “Handbook on European law relating to the rights of the child”, 2015, 260 p.

FOD Volksgezondheid, veiligheid van de voedselketen en leefmilieu en GAMS België “Excision : Guide à l’usage des professions concernées”, 2011, 160 p.

Guide on Article 8 of the Convention – Right to respect for private and family life, 30 april 2017, 104 p.

Guiding Principles on Business and Human Rights: Implementing the United Nations “Protect, Respect and Remedy” Framework, A/HRC/17/31.

HEIMBACH-STEINS, H., “Religious Freedom and the German Circumcision debate”, EUI Working Paper , RSCAS 2013/18, 1-25.

Joint general recommendation/general comment No. 31 of the Committee on the Elimination of Discrimination against Women and No. 18 of the Committee on the Rights of the Child on harmful practices, 14 november 2014.

LEYE, E., DEBLONDE, J.,  A comparative analysis of the different legal approaches towards female genital mutilation in the 15 EU member States, and the respective judicial outcomes in Belgium, France, Spain, Sweden and the United Kingdom, International Centre for reproductive health (ICRH), Publications No 8, Ghent, April 2004, 116 p.

NAP 2015-2019 on combating all forms of gender-based violence, 10, http://igvm-iefh.belgium.be/sites/default/files/88_-_stop_violence._nap….

Report of the UN Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, Manfred Nowak, “Promotion and protection of all human rights, civil, political, economic, social and cultural rights, including the right to development.”, A/HRC/7/3 of 15 January 2008.

UNDP, UNECA, UNESCO, UNFPA, UNHCR, UNICEF, UNIFEM, WHO)”, Genève, WHO Press

2008, http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2… fgm.pdf.

UNFPA, “Global consultation on female genital mutilation,/cutting”, UNFPA 2009, 1-122, https://www.unfpa.org/sites/default/files/pubpdf/Joint%20Programme%20on%20FGMC%20Summary%20Report.pdf https://www.unicef.org/publications/index_69875.html.

UN GENERAL ASSEMBLY, Intensifying global efforts for the elimination of female genital mutilations, Report of the Secretary General., A/71/209.

United to end Female Genital Mutilation, Country Focus Belgium, 2016, https://uefgm.org/wp-content/uploads/2016/11/COUNTRY-INFO-PAGES_BELGIUM….

Verslag namens de Commissie voor Justitie, Parl.St. Senaat, 1999-2000, nr. 2-280/5, 100-101; Les personnes trans et Intersexuées, La discrimination fondée sur le sexe, l’identité de genre et l’expression de genre envers, http://www.migpolgroup.com/public/docs/Trans%20and%20intersex%20people_….  

Wetsontwerp betreffende de strafrechtelijke bescherming van minderjarigen, Parl.St. Kamer 1998-99, nr. 1907/1.

wetsontwerp betreffende de strafrechtelijke bescherming van minderjarigen, Parl.St. Kamer 1998-99, nr. 1907/7.

Wetsontwerp betreffende de strafrechtelijke bescherming van minderjarigen, Parl.St. Senaat 1999-2000, nr. 2-280/5.

World Health Organization, “Female Genital Mutilation: An overview”,  Geneva: World Health Organization; 1998, 69 p.

World Health Organization, “An Interagency Statement, Eliminating Female Genital Mutilation, OHCHR.

UNAIDS, UNDP, UNEFCA, UNESCO, UNFPA, UNHCR, UNICEF, UNIFEM, WHO”, 2008, 13

http://www.un.org/womenwatch/daw/csw/csw52/statements_missions/Interage….

World Health Organization, “Female genital mutilation: a handbook for frontline workers”, Genève, WHO Press 2000, p. 104.

World Health Organization, “Male Circumcision Information Package: Insert 3 Health Benefits and Associated Risks; Insert 4 Male Circumcision as an HIV Prevention Method”, 2007, www.who.int/hiv/pub/malecircucision/infopack/en/index.html.

 

MEDISCHE LITERATUUR

 

  1. Boeken

BIEBER, E., SANFILIPPO, J., HOROWITZ, I., and SHAFI, M., Clinical Gynaecology, Cambridge, Cambridge University Press, 2015, 1102 p.

BOLNIK, D.A., KOYLE, M., YOSHA, A., Surgical Guide to Circumcision, Berlin, Springer, 2012, 298 p.

HOSKEN, F., The Hosken report: genital and sexual mutilation of females, 4th edition, Lexington, Woman’s international network, 1979, 439 p.

LEYE, E., AND TEMMERMAN, M., Vrouwen onder druk. Schendingen van de seksuele gezondheid bij kwetsbare vrouwen, Tielt, Lannoo Campus, 2010, 168 p.

LOEBERGHS, E., KNIPSHEER, J., VAN DER KWAAM, A., MALEIE, Z., VAN DEN MIJSENBERGH, M., Versluierende pijn. Een onderzoek in Nederland naar de psychische, sociale en relationele gevolgen van meisjesbesnijdenis, Utrecht, Stichting Pharos, 2010, 120 p.

KARKAZIS, K., Fixing Sex: Intersex, Medical Authority, and Lived Experience,  Durham, Duke University Press, 2008, 384 p.

SCHOTT, J., Culture, Religion and Patient Care in a Multi- ethnic Society, Engeland, Age Concern Books, 1999, 621 p.

ZAKHOUR, K.A., Forensic Gynaecology, Cambridge,  Cambridge University Press, 2014, 181 p.

 

  1. Bijdragen in boeken

ROEN, K.,   “Clinical Intervention and Embodied Subjectivity: Atypically Sexed Children and Their Parents” In M. HOLMES,  Critical Intersex, London: Ashgate, 2009, 15-40.

C. Artikels

American Academy of Pediatrics, “Circumcision Policy Statement”, Pediatrics, 2012, Vol. 130(3), 585-586.

ANNAS, C.L., “Irreversible error: the power and prejudice of female genital mutilation”, J. Contemp Health Law Policy, 1996,  Vol. 12 (2), 325-353.

ARORA, K.S. en JACOBS, A.J.,  “Female genital alteration: a compromise solution”, J. Med Ethics 2016, vol. 42(3), 148–154.

ASKEW, I.  et al, “A repeat call for complete abandonment of FGM”, J. Med Ethics, 2016, Vol. 42(9), 619-620.

AUVERT, B, TALJAARD, D., LAGARDE, E., SOBNGWI-TAMBEKOU, J., SITAA, R. et al.,

“Randomized, controlled intervention trial of male circumcision for reduction of HIV infection risk”, PLoS Med, 2005, Vol. 3(5), 1112-1122.

BAAIJ, M. , KAGIE, M., “Vrouwenbesnijdenis, het verhaal van 3 patiënten”, NTGV, 1999, 1721-1724.

BARON, E.M., en DENMARK, F., “An exploration of Female Genital Mutilation”, Ann N Y Acad Sci., 2006, Vol. 1087, 339-355.

BATES, M.J. ZIEGLER, J.B., KENNEDY,S.E., MINDEL, A., WODAKS, A.D., ZOLOTH,L.S., TOBIAN, A.R., MORRIS, B.J., “Recommendation by a law body to ban infant male circumcision has serious worldwide implications for pediatric practice and human rights”, BMC Pediatrics 2013, Vol. 13, 136, 1-9.

BELL, K., “Genital Cutting and Western Discourses on Sexuality”, Medical Anthropology Quarterly, 2005, Vol. 19, 125–148.

BERENBAUM, S.A., DUCK, S.C., BRYK, K., “Behavioral effects of prenatal versus postnatal androgen excess in children with 21-hydroxylase-deficient congenital adrenal hyperplasia”, J Clin Endocrinol Metab, 2000, Vol. 85, 727-733.

BEWLEY, S., CREIGHTON,S. en MOMOH, C., “Female Genital Mutilation”, BMJ, 2010, Vol. 340, 1317-1318.

BRADY, M.T., “Newborn Male Circumcision with Parental Consent, as Stated in the AAP Circumcision Policy Statement, is Both Legal and Ethical”, Ethical and legal issues in paediatrics, summer 2016, 256-262.

BRAUN, V., TIEFER, L., “The ‘Designer Vagina’ and the Pathologisation of Female Genital Diversity: Interventions for Change”, Radical Psychology, 2009, Vol. 8(1), 1-6.

CONNELL LAREAU, A.,  “Who Decides - Genital-Normalizing Surgery on Intersexed Infants”, Geo. L.J., 2003, Vol. 93(1), 92-129.

CREIGHTON, S.,  “Surgery for intersex”, J R Soc Med, 2001, Vol. 94(5), 218–220.

CROUCH, N. DEANS, R. MICHALA, L., LIAO, M., CREIGHTON, S., “Clinical Characteristics of Well Women Seeking Labial Reduction Surgery: A Prospective Study” International Journal of Obstetrics and Gynaecology, 2011, Vol. 118, 1507-1510.

DARBY, R. en SVOBODA, J.S., “A Rose by Any Other Name ? Rethinking the similarities and differences between male and female genital cutting”, Medical Anthropology Quaterly 2007, Vol. 21(3), 301-323.

DAREER, C., “Epidemiology of female circumcision in the Sudan”, Trop Doct, 1983, Vol. 13, 41-45.

DE BOE, V.,  AMY, J.J., “Interseksualiteit”, TVG, 2004, Vol. 60, 14-15.

DE CUYPERE, G., HEYLENS, G.,  “Ben ik een meisje of een jongen? Geslachtstoewijzing en aandoeningen van de seksuele Ontwikkeling”, TVG, 2009, Vol. 65(16), 723-727.

DE SUTTER, P., HOEBEKE, P., “Van Von Neugebauer tot Chase: 100 jaar interseksualiteit”, TVG, 2004, Vol. 60(14-15), 1022-1027.

DIAMOND, M., SIGMUNDSON, H.K., “Management of Intersexuality: Guidelines for Dealing with Persons with Ambiguous Genitalia.” Archives of Pediatric and Adolescent Medicine, 1997; Vol. 151: 1046–1050.

DIAMOND, M.,  “Pediatric Management of Ambiguous and Traumatized Genitalia.” Journal of Urology , 1999, Vol.162, 1021–1028.

DONAHOE, P.K., CRAWFORD, J.D., HENDREN, W.H., “Management of Neonates and Children with Male Pseudohermaphroditism.” Journal of Pediatric Surgery, 1977, Vol. 12, 1045–1057.

DOYLE, D., “Ritual male circumcision: a brief history”, Journal of the Royal College of Physicians of Edinburgh, 2005, Vol. 35, 279–285.

EARP, B.D., DARBY, R., “Does science support infant circumcision?”,  The Skeptic, 2015, Vol. 25(3), 23–30.

ESHO, T., “An exploration of the psycho-sexual experiences of Women Who have undergone Female Genital Cutting: A case of the Massai in Kenya”, Facts Views Vis Obgyn., 2012, Vol 4(2), 121-132.

FAUSTO-STERLING, A. et al, “How Sexually Dimorphic Are We? Review and Synthesis”, American Journal of Human Biology, 2000, Vol. 12, 112-116.

FRISH, M.  et al., “Cultural Bias in the AAP’s 2012 Technical Report and Policy Statement on Male Circumcision”, Pediatrics, 2013, Vol. 131(4), 796-800.

GRUENBAUM, E., “Sexuality issues in the movement to abolish female genital cutting in Sudan”, Med Antropol Q., 2006, 20(1), 125.

HOWARD, J.A.,  GIBSON, M.A., “Frequency- dependent Female Genital Cutting behaviour confers evolutionary fitness benefits”, Nature Ecology &Evolution, 2017, Vol. 1, 1-6.

JOHNSDOTTER, S., “Cultural change after migration: Circumcision of girls in Western migrant communities”, Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology, 2016, Vol. 32, 15-25

KAPLAN, G.W., “Complications of Circumcision”, Urologic Clinics of North America, 1983, Vol. 10 (3), 543-549.

KAPIGA, S., “Hiv-1 Epidemic among femle bar and hotel workers in Northern Tanzania: Risk factors and opportunities for prevention”, J AIDS, 2002, Vol. 29(4), 409-417.

KRILL, A.J., PALMER, L.S., PALMER, J.S., “Complications of Circumcision”, The Scientific World, 2011, Vol. 11, 2458-2468.

LAWAL, T.A., en OLAPADE-OLAOPA, E.O., “Circumcision and its effects in Africa”. Transl Androl  Urol, 2017, Vol. 6(2), 149-157.

LEYE, E., POWELL, R.,  NIENHUIS, G., CLAEYS, P. , TEMMERMAN, M., “Healthcare in Europe for women with genital mutilation”, Health Care Women Int, 2006, 27, 362- 378.

LOBE, T.E., WOODALL, D.L., RICHARDS, G.E., CAVALLO, A. en  MEYER, W.E.,  “The Complications of Surgery for Intersex: Changing Patterns Over Two Decades”,  Journal of Pediatric Surgery, 1987, Vol. 22, 651–652.

London School of Hygiene and Tropical Medicine, World Health Organization (WHO), Joint United Nations Program on HIV/AIDS (UNAIDS), “Male circumcision : Global trends and determinants of prevalence, safety and acceptability”, UNAIDS/07.29E/JC1320E,  2007.

LYONS,  B., “Male infant circumcision as a ‘HIV vaccine’”, Public Health Ethics, 2013, Vol. 6(1), 90–103.

MORRIS, B.J., KRIEGER, N.,  KLAUSNER, J.D., “Critical Evaluation of Unscientific Arguments Disparaging Affirmative Infant Male Circumcision Policy”, World Journal of Clinical Pediatrics, 2016, Vol. 5(3), 256. 251–261.

NNAMUCHI, O., “Circumcision” or “mutilation”? Voluntary or forced excision? Extricating the ethical and legal issues in female genital ritual”, J.L. & health, 2012, 86-121.

NOUR, NM., MICHELS, K.B. en BRYANT, A.E.,  “Defibulation to Treat Female Genital Cutting: effects on symptoms and sexual function”, Obstetrics & Gynecology 2006, Vol. 108(1), 55-60.

PRICE, M.A.,  “Male Circumcision: An Ethical and Legal Affront”, Bulletin of Medical Ethics, 1997, Vol. 28, 13-19.

OKEKE, C., ANYAEHIE, USB., EZENEAKU, CCK, “An Overview of Female Genital Mutilation in Nigeria”, PMC, 2012, jan-jun 2 (1) , 70-73. 

RADMAN, S., “Hypertrophy of the Labia Minora.” Obstetrics and Gynecology, 1976, Vol.  48 (1), 78–80.

REISEL, D. en CREIGHTON, S.M., “Long term health consequences of Female Genital Mutilation (FGM)”, Maturitas, 2015, Vol. 80(1), 48-50.

RODRIGUEZ, S., “From vaginal exception to exceptional vagina: The biopolitics of female genital cosmetic surgery”, Sexualities, 2012, Vol. 15(7), 778-794.

SINGH-GREWAL, C. et al, “Circumcision for the prevention of urinary tract infection in boys: a systematic review of randomised trials and observational studies”, Dis Child 2005, Vol.90, 853-858.

STREULI, J.C., VAYENA, E., CAVICCHIA-BALMER, Y., HUBER, J.,  “Shaping parents: impact of contrasting professional counseling on parents' decision making for children with disorders of sex development”, J Sex Med., 2013, Vol. 10(8),1953-1960.

TAYLOR, J.R., LOCKWOOD, A.P., TAYLOR, A.J., “The prepuce: specialized mucosa of the penis and its loss to circumcision”, British Journal of Urology, 1996, Vol. 77, 291-295.

TOUBIA, N.F. en SHARIEF, E.H., “Female Genital Mutilation: have we made progress?”,  Int. J. Gynecol Obstet., 2003, Vol. 82(3), 251-261.

VAN HOECKE, E., “Psychosociale aspecten bij kinderen en jongeren met aandoeningen van de seksuele ontwikkeling (DSD) en hun ouders/wettelijke voogden: je ziet het niet, maar je voelt het wel!”, 2009, TVG, Vol. 65(16), 744-749.

VAN QUICKENBORNE, M.,  “De instemming van de patiënt in de therapeutische relatie” RW,  1987, Vol. 50(36), 1987, 2402- 2434.

VERCOUTERE, A., TEMMERMAN, M., LEYE, E.,  “Vrouwelijke genitale verminking, een ver-van-mijn-bedshow? Medische en ethicolegale aspecten van verminkte vrouwen in westerse landen”, TGK, 2011, vol 5, 237-241.

VLOEBERGHS, E., VAN DER KWAAK, A., KNIPSCHEER, J.  en VAN DEN MUIJSENBERGH, M., “Coping and chronic psychosocial consequences of female genital mutilation in the Netherlands”, Ethnicity & Health, 2012, vol. 17, 677-695.

WEISS, H.A.  et al., "Complications of circumcision in male neonates, infants and children: a systematic review", BMC urology, 2010, Vol. 10(2), 1-13.

 

ANDERE LITERATUUR

A. Boeken

ALDEEB ABU SALIEH, S.A., Male & female circumcision among Jews, Christians and muslims,  New York, Shangri LA Publications, 2001, 400 p.

BYER, C.O. et al., Dimensions of human sexuality, United Kingdom, McGraw-Hill Education – Europe, 2001, 548 p.

GRUENBAUM, E., The female circumcision controversy, an anthropological perspective, Philadelphia, University of Pennsylvania press, 2001, 256 p.

IZETT, S.  en TOUBIA,N.,  A research and evaluation Guidebook Using Female Circumcision as a case study: Learning about social changes, New York, Rainbo, 1999, 110 p.

MANSOURI, F., Cultural, religious and political contestations: the multicultural challenge, Berlijn, Springer, 2015, 222 p.

NIEQUIST, S., Bittersweet: Thoughts on Change, Grace, and Learning the Hard Way, Nederland, Zondervan, 2010, 252 p.

NYANGWESO, M., Female Genital Cutting in industrialized countries: mutilation or cultural tradition?, Carolina, Praeger, 2014, 251 p.

ROSS, J.I., Religion and violence: an encyclopedia of faith and conflict from antiquity to the present, New York, Armonk, 2011, 290 p.

SCHOTT, J. and HENLEY, A., Culture, Religion and childbearing in a Multiracial Society,

Oxford, Butterworth Heinemann, 1996, 361 p.

 

B. Bijdragen in boeken

BODDY, J., “Gender crusades: the female circumcision controversy in cultural perspective” in: Y.HERNLUND, B. SHELL-DUNCAN eds., Transcultural Bodies. Female Genital Cutting in Global Context, New Brunswick, Rutgers University Press, 2007, 46-66.

CHASE, C., “Cultural Practice’ or ‘Reconstructive Surgery’? US Genital Cutting, the Intersex Movement and Medical Double Standards’ in JAMES, S., ROBERTSON, C. (eds.) Genital Cutting and Transnational Sisterhood. Disrupting US Polemics, Chicago, University of Illinois, 2002, 126- 151.

Genesis, 17, 1-14.

 

  1. Artikels

AMMATURO, F.R., “Intersexuality and the ‘Right to Bodily Integrity’: Critical Reflections on Female Genital Cutting, Circumcision, and Intersex ‘Normalizing Surgeries’ in Europe”, Social & Legal Studies, 2016, Vol. 25(5), 591–610.

ANDRO, A., LESCLINAND, M., “Les mutilations génitales féminines. État des lieux et des connaissance”, Population, Edition Français, 2012, Vol.71(2), 224-311.

AURENQUE, D., WIESING, U., “German law on circumcision and its debate: how an ethical and legal issue turned political”,  Bioethics, 2015, Volume 29(3), 203–210.

BARTELS, E., “Female Circumcision among Immigrant Muslim Communities: Public Debate in the Netherlands”, Journal of Muslim Minority Affairs, 2004, Vol. 24(2), 395.

BAILEY, R.C. MOSES, S., PARKER, C.B., AGTOT, K., MACLEAN, I., KRIEGER, J.N., “Male Circumcision for HIV prevention in young men in Kisumu, Kenya: a randomized controlled trial”, The Lancet, 2007, Vol. 369, 643-656.

BENATAR, D., BENATAR, M.,  “Between Prophylaxis and Child Abuse: The Ethics of Neonatal Male Circumcision”,  American Journal of Bioethics, Vol.35(3), 42-43.

BOYLE, G.J. , GOLDMAN,R., SVOBODA, J.S., FERNANDEZ, E., “Male circumcision: pain, trauma and psychosexual sequelae”, Journal of Health Psychology, 2002, Vol. 7(3), 329-343.

BOYLE,G.J., SVOBODA, J.S., PRICE, C.P., TURNER, J.N., “Circumcision of Healthy Boys: Criminal Assault?”, Journal of Law and Medicine, 2000, Vol.7, 301-310.

CONNOLLY, C. et al., “Male circumcision and its relationship to HIV infection in South Africa: Results of a national survey in 2002”, S Afr Med J, 2008, Vol. 98, 789–794.

COSTELLO, S., “Female genital mutilation/cutting: risk management and strategies for social

workers and health care professionals”, Risk management and Healthcare Policy, 2015, Vol. 2015, 225-233.

DREGER, A.E., “Ambiguous sex or ambivalent medicine? Ethical issues in the treatment of intersexuality”, Hastings Centre Report, 1998, 24-35.

EARP, B.D., “Female genital mutilation and male circumcision: towards an autonomy-based ethical framework”, Medicolegal and Bioethics, 2015, vol. 5, 89-104.

EARP, B.D., “In defence of genital autonomy for children”, Journal of Medical Ethics, 2016, Vol. 41(3), 158-163.

EARP, B.D., “Between moral relativism and moral hypocrisy: reframing the debate on ‘FGM’”, Kennedy institute of Ethics, 2016, Vol. 26(2), 105-144.

GARENNE, G., Long-term population effect of male circumcision in generalised HIV epidemics in sub-Saharan Africa”, African Journal of AIDS Research, 2008, Vol. 7(1), 1–8.

GREENBERG, J.A., “Defining Male and Female: Intersexuality and the Collision between Law and Biology”, Ariz. L. Rev., 1999, Vol. 41, 265-328.

HAVERKATE, M., ANCONA, F.D., GIAMBI, C., JOHANSEN, K., LOPALCO, P.L., COZZA, V., APPELGREN, E., “Mandatory and recommended vaccination in the EU, Iceland and Norway: results of the VENICE 2010 survey on the ways of implementing national vaccination programmes”, Eurosurveillance, 2012, Vol. 22(31), 1-6.

HELLSTEN, S.K., “Rationalising circumcision: from tradition to fashion, from public health to individual freedom – critical notes on cultural persistence of the practice of genital mutilation.”, J Med Ethics, 2004,Vol. 30, 248-256.

JOHNSDOTTER, S., ESSEN, B., “Genitals and ethnicity: the politics of genital Modifications”, Reproductive health Matters, vol. 18(35), 29-37.

JOHNSON, M., “Male genital mutilation: beyond the tolerable?”, Ethnicities, 2010, Vol. 10(2), 181–207.

KNMG-standpunt, “Niet-therapeutische circumcisie bij minderjarige jongens”, 27 mei 2010, 14 p.

LEVEY, G.B., “Thinking about infant male circumcision after the Cologne court decision”, Global Discourse, 2013, vol 3(2), 326-331.

MEYERS, D.T., “Feminism and women’s autonomy: the challenge of female genital cutting”, Metaphilosophy, 2003, vol 31(5), 469-491.

MICHIELS, A., DE GRAAF, L., “Examining Citizen Participation : Local Participatory Policy Making and Democracy”, Local Government Studies, 2010, Vol. 36, 477-491.

REICHERZER, S.  “Evolving language and understanding in the historical development of the gender identity disorder diagnosis”,  J LGBT Issues Couns, 2008, Vol. 2(4), 326-347.

RIZVI, S.A., NAQVI, S., HUSSAIN,M., HASSAN, A. “Religious circumcision: a Muslim view”, BJU International, 1999, Vol.83(1), 13–16.

SEVINOR, J.S.,  “The Psychology of Beauty: What Are the Right Reasons for Plastic Surgery?”, USA Today, 1994, Vol. 123 (2529), 58-62.

SCHULTZ, J-H., LIEN, I-L., “Meaning-making of female genital cutting: children’s perception and acquired knowledge of the ritual”, International Journal of Women’s Health, 2013,  Vol. 5, 165–175.

SCHWENDER, R., “‘What About Female Genital Mutilation?’ and Why Understanding Culture Matters in the First Place”, Daedalus, 2000, Vol. 129(4), 219.

SVOBODA, J.S., “Promoting genital autonomy by exploring commonalities between male, female, intersex, and cosmetic female genital cutting”, Global Discourse,  2013, vol. 3(2), 237-255.

VON DER OSTEN-SACKEN, T.,UWER, T.,  “Is female genital mutilation an Islamic problem?”, The Middle East Quartely, Winter 2007, 29-36.

YURDAKUL,G., “Jews, Muslims and the Ritual Male Circumcision Debate: Religious Diversity and Social Inclusion in Germany”,  Social Inclusion, 2016, Vol. 4 (2), 77-86.

World Health Organisation, Female genital mutilation, Fact sheet nr. 241, februari 2014.

 

ONLINE BRONNEN

ALIE, M.,  Article 409 du Code Penal: de l’incriminalistion aux poursuites- Etat des lieux en Belgique, vzw INTACAT, Brussel, 2014, http://www.intactassociation. org/images/documents/colloques/2014/maryse.pdf

AMNESTY INTERNATIONAL, “Vrouwelijke Genitale Verminking, Factsheet”, 2004,

https://www.aivl.be/sites/default/files/bijlagen/Vrouwelijke_Genitale_V….

Answering Islam, http://www.answering-islam.org/Sharia/fem_circumcision.html.

Artseneed van de Nationale Raad van de Orde der artsen van België, versie juli 2011, https://www.ordomedic.be/nl/orde/artseneed/.

CDDH comments concerning Recommendation 2023 (2013)-“Children’s right to physical integrity”, https://rm.coe.int/children-s-right-to-physical-integrity/1680760fe6.

CE ma vie, https://www.stpierre-bru.be/nl/diensten/gynaecologie-verloskunde/320-ho….

CHAINE, M. JANIER, “Diagnostic et traitement des balanites/Balanitis: diagnosis and treatment”, https://doi.org/10.1016/j.anuro.2006.01.003.

Committee on Social Affairs, Health and Sustainable Development, “Minutes of the hearing of experts on the circumcision of young boys (following the adoption of Resolution 1952 (2013) and Recommendation 2023 (2013) on Children’s Right to Physical Integrity in October 2013)”, AS/Soc (2014), http://assembly.coe.int/CommitteeDocs/2014/Asocpv01add2-2014.pdf.

Council of the European Union (2013), Guidelines to promote and protect the enjoyment of all human rights by lesbian, gay, bisexual, transgender and intersex (LGBT) persons, Foreign Affairs Council Meeting, Luxembourg, 24 June 2013, 4, https://ec.europa.eu/europeaid/sites/devco/files/137584.pdf.

Council of Europe, Commissioner for Human Rights, A boy or a girl or a person – intersex people lack recognition in Europe Human Rights Comment, Strasbourg, 2014, https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/a-boy-or-a-girl-or-a-person-i….

DE BRUYN, P., “Promoting the human rights of and eliminating discrimination against intersex people”, Parliamentary assembly, council of Europe,  25 september 2009,  http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-DocDetails-en.asp?FileID=24027….

DORKENOO, D. en ELWORTHY, S., Female genital mutilation; proposals for change, an MRG international report, London: Minority Rights Group 1992, 28, http://minorityrights.org/wp-content/uploads/old-site-downloads/downloa…, 43p.

DUBOURG, D. AND RICHARD F., ‘Etude de prévalence des femmes excisées et des filles à   risque d’excision en Belgique’, SPF Santé Publique, Sécurité de la Chaîne alimentaire et   Environnement, Bruxelles, 2014, http://www.ps.be/getattachment/d1994d44-4d75-476e-87b3-3e0faa3df48b/MGF….

DUBOURG, D. en RICHARD, F. “Schatting van de prevalentie van in België wonende vrouwen en meisjes die vrouwelijke genitale verminking ondergingen of het risico lopen om verminkt te worden, 2018. Geactualiseerd op de cijfers van 31 december 2016”, Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, 2016, 1-12, http://igvm-iefh.belgium.be/sites/default/files/downloads/20180302_fgm_….

EARP, B.D., “Female Genital Mutilation (FGM) and male circumcision: should there be a separate ethical discourse?” Practical Ethics 18 februari 2014, http://blog.practicalethics.ox.ac.uk/2014/02/female-genital-mutilation-….

ECHR, Fact sheet “violence against women”, https://www.echr.coe.int/Documents/FS_Violence_Woman_ENG.pdf.

EDWARDS, A. “Circumcision the primal cut”, http://www.organiclifestylemagazine.com/circumcision-the-primal-cut-a-h….

Elimination of female genital mutilation (2014/2511), “Towards the Elimination of Female genital mutilation”, European Parliament, 2014, 1-4 http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+TA+….

End FGM European campaign, ending female genital mutilation, a strategy for the European union institutions, 12, http://www.endfgm.eu/editor/files/2016/04/END_FGM_Strategy_EN.pdf.

EUROPEAN INSTITUTE FOR GENDER EQUALITY, “Female genital mutilation in the European Union and Croatia”, 2013, 21, http://eige.europa.eu/sites/default/files/documents/eige-report-fgm-in-….

EUROPEAN INSTITUTE FOR GENDER EQUALITY, “Current situation of female genital mutilation in Belgium”, 2013, https://publications.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/6201….

Federatie Wallonië-Brussel, Proposition de résolution visant à lutter contre les mutilations génitales féminines, 2014-2015,  137, https://www.pfwb.be/le-travail-du-parlement/doc-et-pub/documents-parlem….

FOD Volksgezondheid, veiligheid van de voedselketen en leefmilieu en D. DUBOURG en F. RICHARD, Studie over de prevalentie van vrouwelijke genitale verminking en van het risico op vrouwelijke genitale verminking in België, 2014, https://www.health.belgium.be/sites/default/files/uploads/fields/fpshea….

GAMS, http://gams.be/nl/wie-zijn-we/missie-en-waarden/.

German Bundestag, German Bundestag. 2012. Printed matter of the German Bundestag 17/11295 from 5.11.2012: Draft law on the scope of the child’s care at the circumcision of a male child, 16, http://dipbt.bundestag.de/dip21/btd/17/112/1711295.pdf.

Gender Identity, Gender Expression and Sex Characteristics Act, https://tgeu.org/gender-identity-gender-expression-sex-characteristics-….

Genres Pluriels, http://www.genrespluriels.be/?lang=fr.

“Global survey of circumcision harm”, 2012, www;circumcisionharm.org.

Guide de bonnes pratiques améliorant la prévention et la protection des filles et des femmes victimes ou à risque d’excision, http://www.intact-association.org/images/outils/guide-bonne-pratique.pdf.

Health related issues in the case-law of the European Court of Human Rights, 34p. http://www.echr.coe.int/Documents/Research_report_health.pdf.

INTACT, http://www.intact-association.org/fr/.

INTACT, GAMS, CL-MFG, “Toolkit for preventing Female genital mutilation”,  http://www.strategiesconcerteesmgf.be/nl/kit-preventie/.

Institut pour l’egalité des femmes et des hommes, “Être transgenre en Belgique, Un aperçu de la situation sociale et juridique des personnes transgenres” , http://igvm-iefh.belgium.be/sites/default/files/downloads/34%20-20Trans….

"Israeli parliament slams German circumcision ban". CBS News, 9 juli 2012, www.cbsnews.com/8301-202_162-57468680/israeli-parliament-slams-german-c….

LIGHTFOOT-KLEIN, H. "Erroneous Belief Systems Underlying Female Genital Mutilation in Sub-Saharan Africa and Male Neonatal Circumcision in the United States; A Brief Report Updated," Presented at The Third International Symposium on Circumcision, University of Maryland, College Park, Maryland, May 22-25, 1994, http://www.nocirc.org/symposia/third/hanny3.html.

LUNACEK, U., “On the EU Roadmap against homophobia and discrimination on grounds of sexual orientation and gender identity” (2013/2183(INI)) , 8 januari 2014, http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=REPORT&reference=A7-….

LUNDY, L. et al, ‘The UN Convention on the Rights of The Child: a study of implementation in 12 countries”, 2012, 136 p., http://www.ipjj.org/fileadmin/data/documents/reports_monitoring_evaluat….

Malta Adopts Ground-­breaking Trans and Intersex Law, 1 april 2015, https://tgeu.org/wp-content/uploads/2015/04/TGEU_PR_Malta_Trans_Interse….

Men do complain, stop male circumcision, www.mendocomplain.com.

Meldcode risico op vrouwelijke genitale verminking, http://www.strategiesconcertees-mgf.be/nl/kit-preventie/.

Men speak out, http://menspeakout.eu/?lang=nl.

Ministry of health, guidelines on FGM for medical professionals, https://www.health.belgium.be/sites/default/files/uploads/fields/fpshea….

Mumsnet, Female genital mutilation, https://www.mumsnet.com/campaigns/female-genital-mutilation.

PAZ, R.Y., “The Cologne Circumcision Judgment: A Blow Against Liberal Legal Pluralism”, 24 juli 2012, https://verfassungsblog.de/cologne-circumcision-judgment-blow-liberal-l….

Plan d’action national de lutte contre toutes les formes de violence basée sur le genre 2015-2019, http://igvm-iefh.belgium.be/sites/default/files/pan_leaflet_fr_1_0.pdf.

Press Release EU Launch event, UEFGM 30 januari 2017, https://uefgm.org/wp-content/uploads/2016/07/Press-Release-EU-Launch-ev….

Preventie VGV, “Feiten en cijfers”, http://vgv.ggd.nl/algemeen/feiten_en_cijfers/.

PUTZKE, H., Criminal Relevance of Circumcising Boys. A Contribution to the Limitation of Consent in Cases of Care for the Person of the Child”, 2012, 25, https://commons.wikimannia.org/images/Holm_Putzke_-_Criminal_Relevance_… vertaald door McLARREN, K.

RASSBACH, E.  “Coming soon to a court near you: religious male circumcision”, U. Ill. L. Rev, 2016, vol. 1347, 3, https://s3.amazonaws.com/becketpdf/Rassbach_IllinoisLawReview.pdf.

Ratification table ACHPR, http://www.achpr.org/instruments/achpr/ratification/.

RICHARDSON,G.,   “Rights, medicalization, and the state of ongoing struggles to eliminate the

FGM in Kenya”,2005,  http://www.dominionpaper.ca/accounts/2005/02/11/ending_fem.html. Landeninformatie België https://uefgm.org/wp-content/uploads/2016/11/COUNTRY-INFO-PAGES_BELGIUM….

The world Medical Association, “Declaration of Helsinki, Ethical Principles for Medical Research Involving Human Subjects”, https://www.wma.net/wp-content/uploads/2016/11/DoH-Oct2008.pdf.

Transgenderinfo, https://transgenderinfo.be/m/identiteit/variaties/interseksualiteit/.

UNAIDS, “Male Circumcision: global trends and determinants of prevalence, safety and acceptability”, IWHO 2007, 1-41, http://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/jc1360_male_circu….

UNICEF, “Female Genital Mutilation/cutting, A statistical exploration”, 2005, 13-14, https://www.unicef.org/publications/files/FGMC_final_10_October.pdf.

UNICEF, “Female genital mutilation/cutting, a statistical exploration of the dynamics of

Change”, 2013, https://www.unicef.org/media/files/UNICEF_FGM_report_July_2013_Hi_res.p….

UNICEF, “five things you didn’t know about FGM”, 11 februari 2014, https://blogs.unicef.org/blog/five-things-you-didnt-know-about-female-g….

UNICEF, report on Female genital mutilation: A Global concern, 2016, https://www.unicef.org/media/files/FGMC_2016_brochure_final_UNICEF_SPRE….

UNITED TO END FGM, country focus Belgium, 2016, https://uefgm.org/index.php/belgium/.

VAN DER KWAAK, A. BARTELS, E.,  DE VRIES, F., MEUWESE, S.,  Strategieën ter voorkoming van besnijdenis bij meisjes, Inventarisatie en aanbevelingen, 2003, 179 p.,  http://docplayer.nl/11281967-Strategieen-ter-voorkoming-van-besnijdenis….

VAN DIJK, D., WIGERSMA, L. en DE JONG, T., “Royal Dutch Medical Association Launches Anti-Circumcision  campaign.”, 2011, Intact News, http://intactnews.org/node/128/1316026077/royal-dutch-medical-associati….

VAN GEERTRUYEN, G., “Vrouwelijke genitale verminking: de sociale-culturele context”,  Studiedag vrouwelijke sexuele verminking: enkel een Afrikaans probleem?, 2001, http://cas1.elis.ugent.be/avrug/vrouwel1.htm.

VERBROUCK, C.  en INTACT, ,De internationale bescherming en de vrouwelijke genitale verminking actualisatie 2014, Brussel, 8, http://igvm-iefh.belgium.be/sites/default/files/downloads/beroepsgeheim….

Vertaling van Amtsgericht  Köln  21 september 2011,  Ds30/11, 528 op Durham University Islam, Law and modernity, “Judgment of 7 May 2012 on Male Circumcision for Religious Reasons”, www.dur.ac.uk/ilm/newsar-chive/?itemno=14984.

Vrouwenkliniek, https://www.uzgent.be/nl/zorgaanbod/mdspecialismen/Vrouwenkliniek/Pagin….

WHO/UNAIDS, “Operational guidance for scaling-up male circumcision services for HIV prevention”, Geneva, 2008, http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44021/9789241597463_eng…

World Health Organisation, “Male circumcision situation analysis toolkit”,  Geneva, 2009, http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44039/9789241597500_eng….

World Health Organisation, ‘Female genital mutilation and obstetric outcome: World   Health Organization, Global Strategy to stop Health-care providers from providing Female Genital

Mutilation, 2010, http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/70264/1/WHO_RHR_10.9_eng.pdf .

World Health Organisation, , “Female Genital Mutilation, Fact Sheet no.241”, 2014, http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs241/en/.

ZILLEN, K., GARLAND, J., SLOKENBERGA, S.“The Rights of Children in Biomedicine: Challenges posed by scientific advances and uncertainties”, 2017, 40; https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/54658/Leiden%20U….

WHO, Male circumcision, “prevalence”, 2014, www.Who.int/hiv/pub/malecircumcicion.com.

WHO progress brief, “Voluntary medical male circumcision for Hiv Prevention in 14 priority countries in Eastern and Southern Africa”, juli 2017, http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/258691/WHO-HIV-2017.36-….