Een taal zonder woorden


Nederlandstalig journalistiek artikel


Abudarham, S., & Hurd, A. (2002). Management of communication needs in people with learning disability. London: Whurr Publishers.

American Psychiatric Association (APA) (2013) DSM-V Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 5th Edition, American Psychiatric Association, Washington, DC.

Black, I. (2006)."The presentation of interpretivist research". Qualitative Market Research: An International Journal, 9(4), 319 – 324.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.

Buntinx, W.H.E. (2002). De ‘International Classification of Functioning Disability and Health’ (ICF) en de nieuwe definitie van verstandelijke handicap van de American Association on Mental Retardation. In G.H.M.M. ten Horn, W.H.E. Buntinx, R. Habekothé, E.Th. Klapwijk, W.A.L. van Leeuwen & B. van Zijderveld (red.). Handboek Mogelijkheden. Vraaggerichte zorg voor mensen met een verstandelijke handicap (I.10.2.2: 1-26). Maarssen: Elsevier.

Carnaby, S. (2004). People with profound and multiple learning disabilities: A review of research about their lives. Beschikbaar op

Caulfield, J. (2022, 28 oktober). Wat is een thematische analyse (thematic analysis)? Scribbr.

Clegg, J. & Lansdall-Welfare, R. (1995). Attachment and learning disability: a theoretical review informing three clinical interventions. Journal of Intellectual Disability Research 39, 295– 305.

Clegg, J. & Sheard, C. (2002). Challenging behaviour and insecure attachment. Journal of Intellectual Disability Research, 46(6), 503-6.

Coertjens, N., Cops, K., Deblonde, N., Gheysen, T., Gysen, E., Lebeer, J., Maes, B., Schittekatte, M. &

Verlinde, L. (2022). Classificerend Diagnostisch Protocol Verstandelijke Beperking. Geraadpleegd op

23 oktober 2022, van

content/uploads/2021/02/CDP-Verstandelijke Beperking_Update2021.pdf

De Belie, E. (2007). Gehechtheid en gehechtheidsproblemen bij mensen met een verstandelijke beperking (No. 1). Garant.

de Jong, W., van der Putten, A. A. J., Poppes, P. & Jansen, S. L. G. (2017). Een analyse van de ervaren

problemen in de  ondersteuning van mensen met (zeer) ernstige  verstandelijke en meervoudige beperkingen. Ntzonline, 62–70.

De Schipper, J.C., Stolk, J., & Schuengel, C. (2006). Professional caretakers as attachment figures in day care centers for children with intellectual disability and behavior problems. Research in Developmental Disabilities, 27(2), 203-16.

Dozier M., Cue K. L. & Barnett L. (1994) Clinicians as caregivers: role of attachment organization in treatment. Journal of Consulting and Clinical Psychology 62, 793– 800.

Embregts, P. J. C. M. (2011). Zien, bewogen worden, in beweging komen. Tilburg University.

Embregts, P. J. C. M. (2014). Mensen met een verstandelijke beperking. In Orthopedagogiek: State of the art (pp. 121-132). Garant Uitgevers.

English, B., Tickle, A. & dasNair, R. Views and Experiences of People with Intellectual Disabilities Regarding Intimate Relationships: A Qualitative Metasynthesis. Sex Disabil 36, 149–173 (2018).

Friedman, C. (2018). Direct support professionals and quality of life of people with intellectual and developmental disabilities. Intellectual and developmental disabilities, 56(4), 234-250.

George, T. (2022, 17 oktober). Mixed-methods onderzoek | Uitleg met voorbeelden. Scribbr.

Graauw, C. de. (2022, 16 september). Vragenlijst als onderzoeksmethode: Voor- en nadelen. Claudia

de Graauw.…

Handicap | VAPH. (z.d.). Geraadpleegd op 11 oktober 2022, van

Heijkoop, J. (2020). Ontdekkend kijken: Basisboek Methode Heijkoop (2de editie). Eburon.

Heijkoop, J. (1995). Vastgelopen: anders kijken naar begeleiding van mensen met een verstandelijke handicap met ernstige gedragsproblemen. Nelissen.

Hermsen, M., Frielink, N., Hendriks, A. H. C. & Embregts, P. J. C. M. (2011). De menselijke maat van

de zorg. Menslievende zorg aan mensen met een licht verstandelijke beperking. Geraadpleegd op 11 oktober 2022, van

Hermsen, M., Simons, R., van Veen, H., Prudon, A., Rooijackers, L., Otten, R., & Koordeman, R. (2022).

Building high-quality interpersonal staff-client relationships with people with severe to profound intellectual disabilities and challenging behavior: Insights of professionals and relatives. Journal of

Intellectual Disabilities, 0(0).

Holden, B., & Gitlesen, J.P. (2006). A total population study of challenging behaviour in the county of Hedmark, Norway: Prevalence, and risk markers.

Hostyn, I., Daelman, M., Janssen, M.J., & Maes, B. (2010). Describing dialogue between persons with profound intellectual and multiple disabilities and direct support staff using the scale for dialogical meaning making. Journal of Intellectual Disability Research, 54, 679-690.

Hostyn, I., & Maes, B. (2009). Interaction between persons with profound intellectual and multiple disabilities and their parents: A literature review. Journal of Intellectual and Developmental Disability, 34 (4), 296-312.

Johnson, H., Douglas, J., Bigby, C., & Iacono, T. (2009). Maximizing community inclusion through mainstream communication services for adults with severe disabilities. International Journal of Speech and Language Pathology, 11, 180-190.

Kittay, E.F. (2005b). Equality, dignity and disability. In M.A. Lyons & F. Wedron (Eds.), Perspectives on equality: The second Seamus Heaney Lectures (pp. 95-122). Dublin: The liffey Press.

Lancioni, G.E., Singh, N. N., O’Reilly, M. F., Sigafoos, J., Oliva, D., & Baccani, S. (2007). Enabling students with multiple disabilities to request and choose among environmental stimuli through microswitch and computer technology. Research in Developmental Disabilities, 28, 50-58.

Lichtman, M. (2006). Qualitative Research in Education: A User's Guide. Thousand Oaks: SAGE Publications.

Luckasson, R., Borthwick-Duffy, S., Buntix, W. H. E., Coulter, D. L., Craig, E. M., Reeve, A., et al. (2002). Mental retardation: Definition, classification, and systems of supports (10th ed.). Washington, DC: American Association on Mental Retardation.

Machielse, J. E. M. (2021). Betekenisvolle relaties als essentiële zingevingsbron bij het ouder worden. Gerõn. Tijdschrift over Ouder Worden & Maatschappij, 23(1).

Maes, B. (2019). Kinderen en jongeren met een verstandelijke beperking. In J. Vanderfaeillie, B. Maes, & H. Grietens (Red.), Handboek jeugdhulpverlening. Deel 1. Een orthopedagogisch perspectief op kinderen en jongeren met problemen (pp. 85-116). Acco.

Maes, B., Vlaskamp, C. & Penne, A. (2011). Ondersteuning van mensen met ernstige meervoudige

beperking: Handvatten voor een kwaliteitsvol leven (1ste editie). Acco.

McVilly, K., Stancliffe, R., Parmenter, T., Burton-Smith, R. (2006). “I get by with a little help from my

friends”: Adults with intellectual disability discuss loneliness. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 19, 191-203.

Methode Heijkoop. (2021, 16 november). Kennisplein gehandicaptensector. observeren-methode-oiv-eiv

Nowell, L.S., Norris, J.M., White, D.E. and Moules, N.J. (2017) Thematic Analysis: Striving to Meet the

Trustworthiness Criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16, 1-13.

Nussbaum, M..C. (2006). Frontiers of justice. Disability, nationality, species membership. Cambridge,MA: The Belknap Press of Harvard University Press.

Overmars-Marx, T., Thomése, F., Verdonschot, M., & Meininger, H. (2014). Advancing social inclusion in the neighbourhood for people with an intellectual disability: an exploration of the literature. Disability & Society, 29(2), 255–274.

Petry, K., & Maes, B. (2006). Identifying expressions of pleasure and displeasure by persons with profound and multiple disabilities. Journal of Intellectual & Developmental Disability, 31 (1), 28-38.

Reinders, H. (2010). Geen leven zonder vriendschap. Over mensen met een ernstige verstandelijke beperking. Meinema.

Reinders, H. (2010). The importance of tacit knowledge in practices of care. Journal of Intellectuel Disability Research, 54, 28-37.

Rijdt, C. de, Heremans, M., Houtteman, Y., Schoonjans, K., Storme, I., Thibau, E., Erum, I. van, Hove,

V. van, Walleghem, P., De Rijdt, C., Van Erum, I. & Van Hove, V. (2017). Verbondenheid in de hulpverlening. Garant.

Schalock, R.L. (2009). The Measurement and Use of Quality-Related Personal Outcomes. In R. Kober (Ed.), Enhancing the quality of life of people with intellectual disabilities: From theory to practice. New York: Springer.

Schalock, R.L. (2004). Quality of life: What we know and do not know. Journal of Intellectual Disability Research, 48, 203-216.

Schalock, R. L., Luckasson, R., and Tassé, M. J. (2021, March). Twenty questions and answers regarding the 12th edition of the AAIDD manual: Intellectual disability: definition, diagnosis, classification, and systems of supports. American Association on Intellectual and Developmental Disabilities

Schalock, R. L., & Verdugo, M.A. (2002). Handbook on quality of life for human service practitioners. Washington, DC: American Association on Mental Retardation.

Schepis, M. M., Reid, D. H., & Behrmann, M. M. (1996). Acquisition and functional use of voice output communication by persons with profound multiple disabilities. Behavior Modification, 20, 451-468.

Schuengel, C., Kef, S., Damen, S., & Worm, M. (2010). ‘People who need people’: attachment and professional caregiving. Journal of Intellectual Disability Research, 54, 38-47.

Schuengel C., Sterkenburg P. S., Jeczynski P., Janssen C. G. C. & Jongbloed G. (2009) Supporting affect regulation in children with multiple disabilities during psychotherapy: a multiple case design study of therapeutic attachment. Journal of Consulting and Clinical Psychology 77, 291– 301.

Sheridan Forster & Teresa Iacono (2008) Ondersteuning van werknemers met een handicap ervaring van interactie met een persoon met een ernstige verstandelijke beperking, Journal of Intellectual &Developmental Disability, 33:2,137-147,DOI:10.1080/13668250802094216

Sijnke, J. (2005, juli). Hoe je kijkt bepaalt wat je ziet: dagbesteding voor mensen met een (zeer) ernstige verstandelijke beperking (1ste editie). Bohn Stafleu van Loghum.

Simons, M. A. G., Hermsen, M., van Veen, H., Prudon, A., Rooijackers, L. M., Koordeman, R. & Otten,

R. (2021, 11 september). Het opbouwen van betekenisvolle relaties tussen mensen met een (zeer) ernstige verstandelijke beperking en moeilijk verstaanbaar gedrag en hun begeleiders. Ntzonline.

Geraadpleegd op 12 oktober 2022, van

Thompson, J. R., Bradley, V. J., Buntinx, W. H., Schalock, R. L., Shogren, K. A., Snell, M. E., ... & Gomez, S. C. (2009). Conceptualizing supports and the support needs of people with intellectual disability. Intellectual and developmental disabilities, 47(2), 135-146.

Thompson, J. R., Hughes, C., Schalock, R. L., Silverman, W., Tasse´, M. J., Bryant, B., et al. (2002). Integrating supports in assessment and planning. Mental Retardation, 40, 390–405.

User, S. (z.d.). Het belang van contact. Geraadpleegd op 27 oktober 2022, van

Van Beeck, E. (2018). Amor Mundi. Hoe komen we tot een betekenisvolle relatie met de ander?. De Uil van Minerva, 30(3).

Van der Scheer, W. & Stoopendaal, A. (2018). Kleurrijke zorg. Sectorbeeld Gehandicaptenzorg 2017. Rotterdam: Erasmus Centrum voor Zorgbestuur.

Van de Putte, I., & De Schauwer, E. (2016). Van participatief naar participerend onderzoek. In G. Van

Hove, A. Schippers, M. Cardol & E. De Schauwer (Reds.), Disability Studies in de Lage Landen (pp. 277-295). Antwerpen: Garant.

van der Meer, J., Embregts, P. J. C. M., Hendriks, A. H. C., & Sohier, J. (2011). Er is iemand in het midden die een leefbaar leven moet hebben. Wat vinden ouders van mensen met een ernstige verstandelijke beperking en ernstige gedragsproblemen belangrijk in een begeleider? In P. J. C. M. Embregts, & A. H. C. Hendriks (Eds.), Menslievende professionalisering in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Aansluiten bij cliënten en hun ouders (pp. 61-79). HAN University Press.

Vandoorne, L. (2010). Communiceren met mensen met een ernstige verstandelijke beperking.

Van Loon, J. (2006). Arduin - Van zorg naar ondersteuning. Antwerpen/Apeldoorn: Garant

Van Schelven, F., Verkaik, R., & Boeije, H. (2020). Kwaliteit van leven van naasten van mensen met een verstandelijke beperking tijdens de coronacrisis.

Verstandelijke handicap | VAPH. (z.d.). Geraadpleegd op 11 oktober 2022, van

Vignero, G. (2018). De draad tussen cliënt en begeleider. De emotionele ontwikkeling als inspiratiebron in de begeleiding van personen met een verstandelijke beperking. (4de editie). Appeldoorn.

Wieland, J. (2022). Mensen met een verstandelijke beperking. In: Cahn, W., Deenik, J., Vermeulen, J. (eds) Leefstijlpsychiatrie. Bohn Stafleu van Loghum, Houten.

Wile, D. (1996). Why doers do. Performance & Instruction, 35(1), 30–35.

Zegers M. A. M., Schuengel C., Van IJzendoorn M. H. & Janssens J. M. A. M. (2006) Attachment representations of institutionalized adolescents and their professional caregivers: predicting the development of therapeutic relationships. American Journal of Orthopsychiatry 76, 325– 34.








Download scriptie (2.42 MB)
Universiteit of Hogeschool
Universiteit Gent
Thesis jaar
Prof. dr. Claudia Claes