Crackgebruik in Brussel: geen epidemie, wel een alarmsignaal voor bredere maatschappelijke problemen
Paniek of probleem? Terwijl krantenkoppen en politieke uitspraken waarschuwen voor een "crackepidemie" in Brussel, vertellen de mensen op het terrein een ander verhaal. Uit een nieuw onderzoek blijkt dat de term ‘epidemie’ niet alleen overdreven is, maar ook afleidt van waar het écht om draait: een groeiende sociale crisis in het hart van de hoofdstad.
Het zichtbare toegenomen crackgebruik in openbare ruimtes fungeert in deze context slechts als het topje van de ijsberg. Onderzoekers leggen een verband bloot tussen dit fenomeen en een web van structurele uitdagingen, waaronder armoede, dakloosheid, sociale uitsluiting en psychische kwetsbaarheid. Daarnaast versterken dalende cocaïneprijzen en de nasleep van de COVID-19-pandemie, met haar isolement en verlies van sociale steun, de reeds bestaande maatschappelijke breuklijnen. De term “epidemie” oversimplificeert en verhult de kernoorzaken van een probleem dat veel verder reikt dan louter drugsgebruik.
Het profiel van veelgebruikers komt overeen met een beeld van multiproblematiek: dak- en thuisloosheid, psychische problemen en sociaal isolement vormen de harde realiteit van velen. Deze complexe situatie vraagt om een frisse blik op de bestrijding van de problematiek. Respondenten benadrukken dat de huidige aanpak, die te veel leunt op repressie bij gebruikers en fragmentarische initiatieven, niet langer voldoet om de crackproblematiek aan te pakken. Wat wél werkt? Een integrale, humane benadering die inzet op harm reduction, zoals veilige consumptieruimtes, en structurele hervormingen op het gebied van huisvesting, zorg en arbeidsintegratie is cruciaal. Geen quick fixes, want zolang mensen op straat leven zonder ondersteuning, zal het probleem blijven bestaan, ongeacht de gekozen terminologie.
De uitdaging blijft aanzienlijk: onderling botsende beleidsniveaus, beperkte budgetten en de voortdurende druk voor snelle, zichtbare resultaten maken een langetermijnvisie moeilijk. Dit rapport is een beroep op het doorbreken van kortetermijnoplossingen en een uitnodiging om samen, van politie en justitie tot hulpverlening en lokale besturen , de diepe oorzaken van de problematiek structureel aan te pakken.
De resultaten van dit onderzoek maken duidelijk dat we de problematiek rondom crackgebruik in Brussel niet kunnen beperken tot het gebruik van drugs zelf. We moeten de onderliggende sociale crisis erkennen en aanpakken. Het is tijd voor een breder beleid, dat niet alleen kijkt naar de symptomen van het probleem, maar ook de structurele oorzaken aanpakt. Dit vereist een gezamenlijke inspanning van alle betrokkenen en een duidelijke, langdurige visie op hoe we de kwetsbare groepen in Brussel kunnen ondersteunen.
Bibliografie
Bagage, A., & Van Den Panhuyzen, K. (2022). Crack aan het zuidstation, Lyrica in de Brabantwijk: drugs zijn steeds zichtbaarder. BRUZZ. https://www.bruzz.be/samenleving/crack-aan-het-zuidstation-lyrica-de-br…- drugs-zijn-steeds-zichtbaarder-2022-09
Bawin, F., Decorte, T., & Lacour, J.-L. (2025). Crackgebruik in de openbare ruimte in het Brussels hoofdstedelijk gewest. In Universiteit Gent & Observatory Safe.brussels.
Brussels platform armoede (2024). Dak- en thuisloosheid. Raadpleegbaar op https://www.brusselsplatformarmoede.be/nl/thema-s/dak-en thuisloosheid
Colman, C., Blomme, E., Nicaise, P., Vander Laenen, F., Decorte, T., Godderis, L., … Lambrechts, M.-C. (2021). EVADRUG: an evaluation of the Belgian Drug Policy: final report. Brussels: Belgian Science Policy Office (BELSPO).
De Ruyver, B., Vander Laenen, F., & Eelen, S. (2012). The long road to an integral and integrated policy in Belgium. In R. Muscat & B. Pike (Eds.), Reflections on the concept of coherency for a policy on psychoactive substances and beyond (Vol. 33). Council of Europe Publishing. https://www.drugsandalcohol.ie/17453/1/2012_CoherentPolicy_Psychoactive…
Decorte, T., & Janssen, K. (z.d.) Antwerpse Drug-en Alcoholmonitor (ADAM). Antwerpse Drug- en Alcoholmonitor (ADAM) een locale drugscène in beeld resultaten 2010. https://www.ugent.be/re/cssr/nl/onderzoeksgroepen/isd/publicaties/adami…
Decorte, T., & Zaitch, D. (2016). Kwalitatieve methoden en technieken in de criminologie (3de editie). Acco.
Dienst voor het strafrechtelijk beleid. (Z.d.). Drugs. Dienst Voor het Strafrechtelijk Beleid. http://www.dsb- spc.be/web/index.php?option=com_content&task=view&id=64
EUDA. (2001). 2001 Annual Report on the state of the drugs problem in the European Union. in EUDA.
EUDA. (2019). European Drug Report 2019: Trends and Developments. In EUDA. https://www.euda.europa.eu/publications/edr/trends-developments/2019_en
EUDA. (2021). European Drug Report 2021: Trends and Developments. https://www.euda.europa.eu/publications/edr/trends-developments/2021_en
EUDA. (2024). Cocaine – The current situation in Europe (European Drug Report 2024). https://www.euda.europa.eu/publications/european-drug- report/2024/cocaine_en#level-7
Eurotox (2023). Aanvragen voor behandeling van problematisch alcohol- en druggebruit in het brussels hoofdstedelijk gewest. Stand van zaken en evolutie tijdens de periode 2015-2022. Brussels: Eurotox asbl. https://eurotox.org/wp/wp- content/uploads/Eurotox_TDI-2015-2022-Brussel_NL.pdf
Fijnaut, C., & De Ruyver, B. (2014). De derde weg: een pleidooi voor een evenwichtig cannabisbeleid. Intersentia
Fundamentum. (Z.d.). Crack Wat is dat?https://www.fundamentum.nl/kennis/crack/
Interministeriële Conferentie Drugs. (2010). Een globaal en geïntegreerd drugsbeleid voor. België. https://overlegorganen.gezondheid.belgie.be/sites/default/files/documen…
Jellinek. (2022). Hoe wordt van snuifcocaïne basecoke gemaakt? - Jellinek. https://www.jellinek.nl/vraag-antwoord/hoe-kun-je-van-snuif-cocaine-bas…- maken/
King, N., & Horrocks, C. (2010). Interviews in qualitative research. Interviews in Qualitative Research- Universiteitsbibliotheek Gent.https://lib.ugent.be/nl/catalog/rug01:0014246 00?i=1&q=interviews+in+qualitative+research
KWR. (2023). EUSEME: Rioolwateranalyse in heel Europa om nieuwe drugsproblemen te detecteren. https://www.kwrwater.nl/projecten/euseme-rioolwateranalyse-in-heel- europa-om-nieuwe-drugsproblemen-te-detecteren
Marcucci, A. (2024, August 19). Crack (basecoke): De gevaren, risico's en behandeling. Afkickkliniekwijzer.nl.
News.belgium. (2023, februari). Persbericht van de thematische Vergadering Drugs van de Interministeriële Conferentie Volksgezondheid.News.Belgium. https://news.belgium.be/nl/persbericht-van-de- thematische-vergadering-drugs-van-de-interministeriele-conferentie-0
Peeters, T. & Medtzorg. (2021). Volledige richtlijn: cocaïne, stimulantia en de zorg voor bollenslikkers. Medtzorg. https://medtzorg.nl/richtlijn/richtlijn-verslaving/#general-guideline-i…
Permanente Coördinatie Algemene Cel Drugsbeleid. (2010). Een globaal en geïntegreerd drugsbeleid voor België: Gemeenschappelijke Verklaring van de Interministeriële Conferentie Drugs - 25 januari 2010. https://www.belspo.be/belspo/organisation/Call/forms/drug2011/IMC%20dru…- algemene%20verklaring%2025%20januari%202010.pdf
Perrenoud, L. O., Oikawa, K. F., Williams, A. V., Laranjeira, R., Fischer, B., Strang, J., & Ribeiro, M. (2021). Factors associated with crack-cocaine early initiation: a Brazilian multicenter study. BMC public health, 21(1), 781. https://doi.org/10.1186/s12889- 021-10769-x
Ramos, L. (2025). EUDA-onderzoek vindt minder cannabis en meer stimulerende middelen in afvalwater van 128 Europese steden. Cannareporter. https://cannareporter.eu/nl/2025/03/20/EUDA-onderzoek-vindt-minder-cann…- meer-stimulerende-middelen-in-afvalwater-van-128-Europese-steden
Resnik, D. B. (2018). The Ethics of Research with Human Subjects. International library of ethics, law, and the new medicine. https://doi.org/10.1007/978-3-319-68756-8
Romans, S. (2023, August 11). De opmars van crack in Brussel legt groeiende armoede bloot. De Tijd. https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/brussel/de-opmars-van-crac…
Safe.brussels. (2024). Criminaliteit en veiligheid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In Safe.brussels. https://safe.brussels/sites/default/files/2024 12/SAFE_24_002_RA2023_NL_ALL_04a_2.pdf Sciensano. (2023). De TDI-registratie in België. In Sciensano.
Steenbeek, R., Emke, E., Vughs, D., Matias, J., Boogaerts, T., Castiglioni, S., Campos- Mañas, M., Covaci, A., de Voogt, P., Ter Laak, T., Hernández, F., Salgueiro- González, N., Meijer, W. G., Dias, M. J., Simões, S., van Nuijs, A. L. N., Bijlsma, L., & Béen, F. (2022). Spatial and temporal assessment of crack cocaine use in 13
European cities through wastewater-based epidemiology. The Science of the total environment, 847, 157222. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.157222
Transit. (2024). GATE – Risicobeperkende gebruiksruimte activiteitenverslag 2022 – 2023. In Gate. http://nl.transitasbl.be/wp content/uploads/2024/09/nl-gate-ra-2023-3.pdf
Transit. (2024). Transit jaarverslag 2023. In Transit. http://nl.transitasbl.be/wp-content/uploads/2024/06/nl-ra-2023-transit-…
Trubendorffer, S. (z.d.). Wat is Crack? Trubendorffer. https://www.trubendorffer.nl/kennis/crack/
VAD. (2014). drugs abc cocaïne. In VAD. https://www.vad.be/assets/drugs abc-cocaine
VAD. (z.d.). Stimulantia en Empathogenen. https://vormingen.vad.be/vormingen/productinfo- stimulantia-en-empathogenen/
Van Den Panhuyzen, K. (2023). Aantal meldingen van druggebruikers in Brusselse metrostations met 70 procent gestegen: “Dit vergt een globale aanpak”. VRTnws.
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/01/11/aantal-meldingen-van-drugsgebru…- metrostations-met-70-pro
Verbruggen, V. (n.d.). Cocaïne effecten, risico’s, veilig gebruiken. Cannabishulp. https://www.drughulp.be/product-cocaine48Vivalis (2024). Armoede en ongelijkheid in Brussel: de seinen meer dan ooit op rood.
Persbericht (11/03/2024). Raadpleegbaar op: https://vivalis.brussels/nl/armoede-ongelijkheid-brussel
