Liefde in transitie: een ontdekkingsreis.
Leuven, mei 2025
Wat gebeurt er met een relatie wanneer een van beide partners een genderbevestigende (genitale) ingreep ondergaat?
Deze vraag blijft in onze hedendaagse samenleving vaak nog onbeantwoord, maar vormde de centrale vraag van een nieuwe masterproef aan de KU Leuven, geschreven door seksuologiestudent Maximo Meerschaut. In zijn onderzoek werden zeven partners van transgender personen geïnterviewd om hun ervaringen rond relatie, intimiteit en seksualiteit na de ingreep in kaart te brengen. Met dit onderzoek wenst hij een stem te geven aan een vergeten groep in de wetenschap en samenleving.
Volgens het kwalitatief onderzoek blijkt dat deze ingrijpende gebeurtenis een grote – veelal positieve - impact heeft op diverse levensdomeinen. De relaties tussen de partners werden vaak al als versterkt ervaren, al blijven thema’s als fertiliteit en de herontdekking van seksualiteit een uitdaging. De partners omschrijven deze periode als een emotionele rollercoaster waarin open communicatie en wederzijdse steunt cruciaal bleken.
“De partner blijft vaak achter in de schaduw, terwijl het licht enkel schijnt voor hun transgender partner, echter wordt ook hun leven evenzeer geraakt – op het relationele, intieme, seksuele en emotionele welzijnsgebied” vertelt Meerschaut.
Partners mee in transitie – een onderbelichte stem
In deze masterproef wordt een stem gegeven aan deze vaak vergeten groep, aan de partners van transgender personen, die bovendien ook mee in transitie gaan bij de impactvolle genderbevestigende ingreep. De voorbije decennia steeg de aandacht voor transgender personen fors, echter blijft de rol van hun partner vaak onderbelicht in wetenschap én binnen de zorg.
In dit kleinschalig kwalitatieve onderzoek werden zeven cisgender partners geïnterviewd - vijf cisgender en 2 mannen, variërende van 20-55+ jaar oud. Hun seksuele oriëntaties van de participanten waren divers, gaande van heteroseksueel tot homoseksueel, panseksueel en biseksueel. Ook de relatieduur varieerden van zes maanden tot negen jaar. Met een genderbevestigende ingreep werden de volgende operatieve ingrepen geconcludeerd: metadoioplastie met al dan niet inbegrip van balprotheses, maar ook de phalloplastie met balprotheses en met al dan niet de eikelomranding (coronaplastie), als ook de vaginoplastie. Wat alle participanten gemeen hadden is de omschrijving van de periode na de operatie als een “ontdekkingsreis”, een zoektocht naar intimiteit en verbondenheid in het licht van nieuwe genitalia bij hun partner.
Door de partners een stem te geven, wordt duidelijk dat liefde in transitie draait om meer dan de medische ingrepen alleen. De transitie raakt bijgevolg niet alleen het lichaam en het leven van de transgender persoon, maar ook dat van diens partner. Het gaat over een zoektocht, een herontdekking en het vinden van een sterkere connectie dan ooit tevoren.
Praten om samen te blijven
Alle participanten gaven aan dat open communicatie zeer essentieel is tijdens deze transitieperiode, waarin men vele momenten als een emotionele rollercoaster ervoer. Enkele partners namen een zorgende rol op zich, wat hen zwaar viel, maar tegelijk ook zorgde voor voldoening en verbondenheid. Angst, machteloosheid en verdriet gingen vaak gepaard met dankbaarheid en een gevoel van verbinding. Partners maken deel uit van een gemarginaliseerde minderheidsgroep en worden tot op heden nog geconfronteerd met stigma of onbegrip. Dit kan leiden tot een extra belasting op de relatie en weerspiegelt het noodzakelijke bewustzijn rond de minderheidsstress die men als partner kan ervaren.
Een partner getuigde: “Ik wilde er altijd zijn voor mijn partner, maar ik wist soms niet hoe. Alleen door alles uit te spreken konden we elkaar blijven vinden en hierin groeien.”
Kiezen en verliezen
De ingreep kent diverse onvermijdelijke gevolgen voor de relatie, omgeving en verschillende levensdomeinen. Partners spelen af en toe ook een rol in de keuze omtrent de ingreep, maar dit thema zet vaak ook gevoelige onderwerpen op de voorgrond, zoals fertiliteit. Een natuurlijke zwangerschap is na de genderbevestigende ingreep vaak niet meer mogelijk, wat een rouwproces kan teweegbrengen. Bovendien beïnvloedt de transitie soms ook de familie en vriendendynamiek. Sommige partners en transgender personen vinden hierbij hun steun, anderen ervaren onbegrip of zelfs contactverbreking.
Ontdekkingstocht naar intimiteit en seksualiteit
De omschrijvingen van intimiteit, door de participanten hield in dat men “er voor elkaar is en vertrouwen en nabijheid” centraal staan. Opvallend is dat de emotionele intimiteit vaak stabiel bleef, en bij sommigen deze gebeurtenis zelfs zorgden voor een hechtere band.
Seksualiteit daarentegen vroeg voor een herontdekking waarbij de partners beschreven dat ze met een zekere voorzichtigheid het nieuwe lichaam van hun transgender partner opnieuw leerden kennen, met openheid en respect. Soms met een verrassend positieve impact ontstonden er nieuwe seksuele scripts binnen de koppels. Daarnaast ontstonden er ook uitdagingen zoals veranderende seksuele voorkeuren, tijdelijke seksuele inactiviteit omwille van de operaties en/of complicaties en het zoeken naar een nieuw evenwicht in de (seksuele) rolpatronen.
De vergeten noden van partners
Uit het onderzoek is gebleken dat partners duidelijke noden hebben, in de eerste plaats is dit voornamelijk steun en betrokkenheid, zowel van diens partner als vanuit de medische, wetenschappelijke wereld. Daarnaast werd een grote informatiebehoefte onmiddellijk na de ingreep aangegeven. De participanten suggereerden een informatieve brochure voor partners te voorzien binnen ziekenhuizen, genderteams, en breder: ruimtes waar transgender personen en hun partner langskomen. Ook het gebrek, of de onvoldoende zichtbaarheid van “lotgenotencontact” werd benoemd. Deze ondersteunende groepen kunnen partner helpen om ervaringen te delen en de mogelijke eenzaamheid te verminderen.
Meer licht in de schaduw van de partner
Uit de getuigenissen van alle participanten blijkt dat een genderbevestigende ingreep grote, diverse gevolgen heeft voor beide partners. Er heerst een herontdekking en nieuwe invulling van de relatie, intimiteit en seksualiteit. Echter blijkt ook de grote veerkrachtigheid waarmee men de uitdagingen aangaat, vooral wanneer er sprake is van open communicatie, steun en erkenning.
Voor de zorgsector is er nog werk en verandering is noodzakelijk. Het betrekken van partners bij de psychologische begeleiding en medische zorg kan een belangrijke meerwaarde betekenen.
Partners willen niet aan de zijlijn staan, maar willen mee groeien in de verandering, de transitie van hun partner, dus laten we hen niet in de schaduw achterlaten. Samen zorgen we voor een nieuw licht die ook op de partner schijnt.
Bibliografie
Bethea M. S., McCollum E. E. (2013). The disclosure experiences of male-to-female
transgender individuals: A systems theory perspective. Journal of Couple & Relationship Therapy, 12, 89–112. doi:10.1080/15332691.2013.779094
Blanchard, R. (1985). Typology of male-to-female transsexualism. Archives of Sexual Behavior, 14, 247-261.
Blanchard, R. (1988). Nonhomosexual gender dysphoria. Journal of Sex Research, 24, 188-193.
Blanchard, R. (1989). The concept of autogynephilia and the typology of male gender dysphoria. Journal of Nervous and Mental Disease, 177, 616-623.
Blanchard, R. (1991). Clinical observations and systematic studies of autogynephilia. Journal of Sex and Marital Therapy, 17, 235-251.
Bockting, W., Benner, A., & Coleman, E. (2009). Gay and bisexual identity development among female-to-male transsexuals in North America: Emergence of a transgender sexuality. Archives of Sexual Behavior, 38, 688-
701.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative
Research in Psychology, 3(2), 77-101. doi:10.1191/1478088706qp063oa
Brown N. R. (2009). ‘I’m in transition too’: Sexual identity renegotiation in sexual-
minority women’s relationships with transsexual men. International Journal of Sexual Health, 21, 61–77. doi:10.1080/19317610902720766
Chen, D., Hildago, M.A., Leibowitz, S., Leining, J., Simons, L., Finlayson, C., & Garofalo, R. (2016). Multidisciplinary care for gender-diverse youth: a narrative review and unique model of gender-affirming care. Transgender Health 1: 117- 123. doi: 10.1089/trgh.2016.0009
Coleman, E., Radix, A., Bouman, W. P., Brown, G. R., De Vries, A. L., Deutsch, M. B., Ettner, R., Fraser, L., Goodman, M., Green, J., Hancock, A. B., Johnson, T. W., Karasic, D. H., Knudson, G., Leibowitz, S., Meyer-Bahlburg, H. F. L., Monstrey, S., Motmans, J., Nahata, L., ... Arcelus, J. (2022). Standards of Care for the Health of Transgender and Gender Diverse People, Version 8. International Journal Of Transgender Health, 23(sup1), S1–S259. https://doi.org/10.1080/26895269.2022.2100644
Coppola, J., Gangamma, R., & Hartwell, E. (2021). “We’re just two people in a relationship”: A qualitative exploration of emotional bond and fairness experiences between transgender women and their cisgender partners. Journal of Marital and Family Therapy, 47(3), 648–663. https://doi.org/10.1111/jmft.12467
Crosby, R. A., Salazar, L. F., & Hill, B. J. (2016). Gender affirmation and resiliency among – black transgender women with and without HIV infection. Transgender Health, 1(1), 86–93. https://doi.org/10.1089/trgh.2016.0005
Decaro, S. P., Van Gils, S., Van Hoorde, B., Baetens, K., Heylens, G., & Elaut, E. (2021). It might take time: A study on the evolution of quality of life in individuals with gender incongruence during gender-affirming care. The Journal Of Sexual Medicine, 18(12),2045–2055. https://doi.org/10.1016/j.jsxm.2021.09.008
De Cuypere, G., T’Sjoen, G., Beerten, R., Selvaggi, G., De Sutter, P., Hoebeke,
P., Monstrey, S., Vansteenwegen, A., & Rubens, R. (2005). Sexual and physical health after sex reassignment surgery. Archives of Sexual Behavior, 34 (6), 679-
690.
De Cuypere, G., Van Hemelrijck, M., Michel, A., Carael, B., Heylens, G., Rubens, R., ... Monstrey, S. (2007). Prevalence and demography of transsexualism in Belgium. European Psychiatry, 22(3), 137–141.
Defreyne, J., Van Schuylenbergh, J., Motmans, J., Tilleman, K., & T’Sjoen, G. (2020a). Parental desire and fertility preservation in assigned male at birth transgender people living in Belgium. International Journal of Transgender Health, 21(1), 45–57. https://doi.org/10.1080/15532739.2019.1692750
Defreyne, J., Van Schuylenbergh, J., Motmans, J., Tilleman, K., T’sjoen, G., (2020b). Parental desire and fertility preservation in assigned female at birth transgender people living in Belgium. Fertility and Sterility, 113, 149-157. https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2019.09.002
Dierckx, M., Motmans, J., Mortelmans, D., & T’sjoen, G. (2015). Families in transition: A literature review. International Review of Psychiatry, 28(1), 36–43. https://doi- org.kuleuven.e-bronnen.be/10.3109/09540261.2015.1102716
Dierckx, M., Mortelmans, D., Motmans, J., & T’Sjoen, G. (2017). Resilience in Families in Transition: What Happens When a Parent Is Transgender? Family Relations, 66(3), 399–411. https://doi.org/10.1111/fare.12282
Doorduin, T. & van Berlo, W. (2012). Een dubbel gevoel: Een pilotonderzoek naar seksualiteitsbeleving en informatiebehoefte over seksualiteit van transgenders. Utrecht. Geraadpleegd op 23 maart, 2024, van www.rutgerswpf.nl
Ellis, K. M., & Erikson, K. (2002). Transsexual and transgenderist experiences and treatment options. Family Journal—Counseling and Therapy for Couples & Families, 10(3), 289–299.
Frost, D.M.; Meyer, I.H. Minority stress theory: Application, critique, and continued relevance [journal pre-proof]. Current Opinion in Psychology. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2023.101579
Goodman, M., Adams, N., Corneil, T., Kreukels, B. P., Motmans, J., & Coleman, E. (2019). Size and Distribution of Transgender and Gender Nonconforming Populations. Endocrinology And Metabolism Clinics Of North America, 48(2), 303–321. https://doi.org/10.1016/j.ecl.2019.01.001
Hines, S. (2006). Intimate Transitions: Transgender Practices of Partnering and Parenting. Sociology, 40(2), 353-371. https://doi.org/10.1177/0038038506062037
Howitt, D. (2019). Introduction to Qualitative Research in Methods in Psychology. Putting theory into practice (4de ed.). Pearson.
Intimiteit en seksualiteit. (2024a, juli 22). Zorg Voor Beter. Geraadpleegd op 7 oktober 2024, van https://www.zorgvoorbeter.nl/thema-s/intimiteit-en-seksualiteit#:~:text… r%20alleen%20voelt.
Joslin-Roher, E. & Wheeler, P. D. (2009) Partners in Transition: The Transition experience of lesbian, bisexual, and queer identified partners of transgender men. Journal of Gay & Lesbian Social Services, 21(1), 30-48. https://doi.org/10.1080/10538720802494743
Klein, C. & Gorzalka, B.B. (2009). Sexual functioning in transsexuals following hormone therapy and genital surgery: A review. Journal of Sexual Medicine, 6(11), 2922-2939. https://doi.org/10.1111/j.1743-6109.2009.01370.x
Knudson, G. (2020). Language and Terminology in Transgender Health. In: Schechter, L. (Ed.) Gender Confirmation Surgery (pp. 33-41). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-29093-1_4
Kosenko, K.A. (2010). Meanings and dilemmas of sexual safety and communication for transgender individuals. Health Communication, 25(2), 131-141. https://doi- org.kuleuven.e-bronnen.be/10.1080/10410230903544928
Kuiper, A.J. (1991). Transseksualiteit: Evaluatie van de geslachtsaanpassende behandeling. Utrecht: Elinkwijk.
Lobato, M.I., Koff, W.J., Manenti, C., Da Fonseca Seger, D., Salvador, J., Da Graca Borges Fortes, M., ... Henriques, A.A. (2006). Follow-up of sex reassignment surgery in transsexuals: A Brazilian cohort. Archives of Sexual Behavior, 35, 711-715. https://doi-org.kuleuven.e-bronnen.be/10.1007/s10508-006-9074-y
Meyer, I.H. (2003) Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: Conceptual issues and research evidence. Psychological Bulletin, 129(5), 674-607. https://doi.org/10.1037/0033-2909.129.5.674
Nuttbrock, L., Bockting, W., Mason, M., Hwahng, S., Rosenblum, A., Macri, M. & Becker, J. (2011). A further assessment of Blanchard’s typology of homosexual versus non-homosexual or autogynephilic gender dysphoria. Archives of Sexual Behavior, 40(2), 247-257. https://doi-org.kuleuven.e- bronnen.be/10.1007/s10508-009-9579-2
Platt, L. F., & Bolland, K. S. (2018). Relationship partners of transgender individuals:
A qualitative exploration. Journal of Social and Personal Relationships, 35(9), 1251- 1272. https://doi.org/10.1177/0265407517709360
Rehman, J., Lazer, S., Benet, A.E., Schaefer, L.C., & Melman, A. (1999). The reported sex and surgery satisfaction of 28 postoperative male-to-female transsexual patients. Archives of Sexual Behavior, 28(1), 71-89. https://doi- org.kuleuven.e-bronnen.be/10.1023/A:1018745706354
Seiger, K. W., McNamara, B., & Berrahou, I. K. (2023). Gynecologic Care for Sexual and Gender Minority Patients. Obstetrics And Gynecology Clinics Of North America, 51(1), 17–41. https://doi.org/10.1016/j.ogc.2023.10.001
Sevelius, J. (2009). “There’s no pamphlet for the kind of sex I have”: HIV-related risk factors and protective behaviors among transgender men who have sex with nontransgender men. Journal of the association of nurses in aids care, 20 (5), 398-410. https://doi.org/10.1016/j.jana.2009.06.001
Schröder, M. & Carroll, R.A. (1999). New women: Sexological outcomes of male-to- female gender reassignment surgery. Journal of Sex Education Therapy, 24(2), 137-146. https://doi-org.kuleuven.e-bronnen.be/10.1080/01614576.1999.11074293
Smith, Y.L.S., van Goozen, S.H.M., Kuiper, A.J., & Cohen-Kettenis, P.T. (2005). Transsexual subtypes: Clinical and theoretical significance. Psychiatry Research, 137(3), 151-160. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2005.01.008
Stroebe, M., & Schüt, H. (2010). The Dual Process Model of Coping with Bereavement: A Decade on. Omega, 61(4), 273–289. https://doi.org/10.2190/om.61.4.b
Theron L., Collier K. L. (2013). Experiences of female partners of masculine- identifying trans persons. Culture, Health & Sexuality, 15, S62–S75. https://doi.org/10.1080/13691058.2013.788214
Transgender Infopunt (2023) Woordenlijst. Geraadpleegd op 23 maart, 2024, van https://www.transgenderinfo.be/nl/identiteit/concepten/woordenlijst
Van Acker, I., Dewaele, A., Elaut, E., & Baetens, K. (2022). “What about my part of the story?”: exploring perspectives of people who partner with transgender and gender diverse individuals. The Journal of Sexual Medicine, 19(11), S122. https://doi.org/10.1016/j.jsxm.2022.10.104
Van Acker, I., Dewaele, A., Elaut, E., & Baetens, K. (2023). Exploring Care Needs of Partners of Transgender and Gender Diverse Individuals in Co-Transition: A Qualitative Interview Study. Healthcare, 11(11), 1535. https://doi.org/10.3390/healthcare11111535
Van Caenegem, E., Wierckx, K., Elaut, E., Buysse, A., Dewaele, A., Van Nieuwerburgh, F., De Cuypere, G., & T’Sjoen, G. (2015). Prevalence of Gender Nonconformity in Flanders, Belgium. Archives Of Sexual Behavior, 44(5), 1281–1287. https://doi.org/10.1007/s10508-014-0452-6
Veale, J.F., Clarke, D.E., & Lomax, T.C. (2008). Sexuality of male-to-female transsexuals. Archives of Sexual Behavior, 37(4), 586-597. https://doi- org.kuleuven.e-bronnen.be/10.1007/s10508-007-9306-9
Veldorale-Griffin, A. (2014). Transgender Parents and Their Adult Children’s Experiences of Disclosure and Transition. Journal Of GLBT Family Studies, 10(5), 475–501. https://doi.org/10.1080/1550428x.2013.866063
Whitley, C.T. (2013). Trans-kin undoing and redoing gender: Negotiating relational identity among friends and family of transgender persons. Sociological Perspectives, 56, 597–621. https://doi.org/10.1525/sop.2013.56.4.597
World Health Organization. (2006). Defining sexual health: Report of a technical consultation on sexual health. In World Health Organization. Geraadpleegd op 5 oktober 2024, van https://www3.paho.org/hq/dmdocuments/2009/defining_sexual_health.pdf
Zamboni, B. D. 2006. Therapeutic Considerations in Working with the Family, Friends, and Partners of Transgendered Individuals. The Family Journal: Counseling and Therapy for Couples and Families 14(2): 174-179. https://doi.org/10.1177/1066480705285251
