"Mag ik mijzelf nog feminist noemen als ik verlang naar onderdanigheid?" – Scriptie doorbreekt taboe rond vrouwelijke seksuele fantasieën
Veel vrouwen worstelen met een ongemakkelijke vraag: kan ik mij feminist noemen als ik geniet van seksuele fantasieën waarin ik me onderwerp aan een man? Die twijfel komt niet uit het niets. Binnen het feminisme worden dit soort verlangens te pas en te onpas met argwaan bekeken. Zo zou het verlangen naar seksuele onderdanigheid een symptoom zijn van vrouwen die zich niet bewust zijn van hun eigen onderdrukking en die zelfs erotisch beleven.
Een nieuwe masterproef van Anisha de Vries, masterstudent Gender en Diversiteit, stelt deze kwestie opnieuw ter discussie. In “Desire, Discipline and Punish: A Post-Structuralist Analysis of Female Desire for Sexual Submission” onderzoekt zij hoe feministische theorie ruimte kan maken voor vrouwelijke verlangens naar onderwerping zonder te vervallen in moreel wantrouwen. Zo kan de vrije beleving van seksualiteit een bron van kracht en verzet worden in plaats van een bron van morele verwerping.
Waarom dit onderwerp zoveel spanning oproept
Het idee dat vrouwen plezier beleven aan onderwerping past slecht in de klassieke feministische strijd tegen ongelijkheid. Radicale feministen als Catharine MacKinnon en Andrea Dworkin zagen heteroseksuele seks zelfs als een domein waar mannelijke overheersing onvermijdelijk was. Volgens hen kon een vrouw die zich vrijwillig en met plezier onderwerpt aan een man geen echte keuzevrijheid toegeschreven worden. Haar verlangens zijn immers gevormd door patriarchale structuren, en haar beoordelingsvermogen is daardoor niet betrouwbaar.
Die visie heeft echter een keerzijde: vrouwen die zulke verlangens ervaren, voelen zich vaak schuldig of schamen zich. Zij vragen zich af: is mijn plezier echt van mij, of ben ik simpelweg gehersenspoeld door een seksistische cultuur?
Post-structuralistische inzichten
De masterproef van de Vries kiest voor nieuw vertrekpunt om deze spanning te analyseren. In plaats van de vraag of vrouwelijke onderwerping “goed” of “fout” is, staat centraal wat verlangen eigenlijk betekent en hoe we via onze verlangens een beter begrip kunnen hebben van de wereld om ons heen. Verlangen als bron van informatie dus, zonder onmiddellijke morele veroordeling.
Om dit te onderzoeken, worden inzichten gebruikt van denkers als Michel Foucault, Judith Butler en Lauren Berlant. Zij beschouwen verlangen als iets dat altijd ontstaat in relatie tot macht, cultuur en taal. Zij concluderen dan ook dat verlangen nooit volledig autonoom is, maar dat maakt het gevoel niet minder echt of waardevol.
Daarnaast speelt de visie van de dichter en denker Audre Lorde een belangrijke rol. Lorde ziet het erotische als een bron van creatieve en politieke kracht. Volgens haar kan diep gevoeld verlangen juist energie geven om in opstand te komen en om solidariteit op te bouwen.
Belangrijkste bevindingen
Het onderzoek laat zien dat feministische theorie vaak in een morele reflex schiet. Sommige verlangens, zoals dus ook fantasieën over seksuele onderwerping, worden sneller gewantrouwd dan andere. Daardoor ontstaat een soort “seksuele meetlat” binnen het feminisme: bepaalde verlangens gelden als bevrijdend, andere als verdacht.
De scriptie pleit ervoor die meetlat los te laten. Verlangen is complex, vaak tegenstrijdig, en laat zich niet eenvoudig in hokjes dwingen. Het kan tegelijk sporen vertonen van sociale normen én heel persoonlijk en authentiek aanvoelen. Juist die dubbelzinnigheid maakt verlangen interessant.
Daarnaast wordt benadrukt dat feministische politiek zich niet moet verliezen in het controleren van individuele verlangens. De kern van de strijd ligt eerder bij structurele ongelijkheid: arbeid, gezondheidszorg, reproductieve rechten en economische rechtvaardigheid. Seksuele voorkeuren zijn geen toetssteen voor feministische zuiverheid, maar kunnen wél inspiratie bieden voor verzet en verbondenheid.
Waarom dit ertoe doet
Voor veel vrouwen zijn hun seksuele fantasieën een bron van spanning en twijfel. Ze voelen zich soms verplicht hun verlangens te verantwoorden, alsof hun feministische idealen bepalen welke “correcte” vormen van seksualiteit zijn toegestaan. Die druk kan leiden tot schaamte of een schuldgevoel, zowel tegenover anderen als tegenover zichzelf.
Het onderzoek biedt een ander perspectief: vrouwelijke verlangens naar onderwerping hoeven niet gezien te worden als verraad van het feminisme. Integendeel, ze kunnen feministen juist uitnodigen om verlangen opnieuw te begrijpen – niet als moreel probleem, maar als menselijk fenomeen dat politieke inzichten kan opleveren.
Een feminisme zonder morele politie
De conclusie van de masterproef is duidelijk: feminisme moet stoppen met het disciplineren van verlangen. In plaats van de vraag “mag dit?” zou de vraag moeten zijn: “wat vertelt dit verlangen over macht, intimiteit en de samenleving waarin we leven?”
Door de focus te verschuiven van morele goed- of afkeuring naar nieuwsgierigheid en kritisch begrip, ontstaat ruimte voor een feminisme dat zowel recht doet aan de weerbarstigheid van verlangen als aan de politieke strijd voor gelijkheid.
Een nieuw perspectief
De masterproef van de Vries levert daarmee een nieuw kader op om naar verlangen te kijken: als iets relationeels, gevormd door macht, maar ook als een bron van plezier, betekenis en soms zelfs verzet. Het onderzoek herinnert eraan dat feminisme sterk genoeg moet zijn om ambiguïteit en tegenstrijdigheid te dragen.
Of, zoals Audre Lorde het formuleerde: “Het erotische is een bron van kracht.” Die kracht zit niet in het schoonwassen van verlangens, maar in het eerlijk onder ogen zien ervan.
Bibliografie
Ackelsberg, Martha. Free Women of Spain: Anarchism and the Struggle for the Emancipation of Women. AK Press, 1991.
Ahmed, Sara. The Cultural Politics of Emotion. Edinburgh University Press, 2014.
Allen, Amy. The Politics of Our Selves: Power, Autonomy, and Gender in Contemporary Critical Theory. Columbia University Press, 2008.
Anderson, Gillian. Want. Bloomsbury Publishing, 2024.
Angel, Katherine. Tomorrow Sex Will be Good Again: Women and Desire in the Age of Consent. Verso, 2021.
Bartky, Sandra Lee. Femininity and Domination: Studies in the Phenomenology of Oppression. Routledge, 1990.
Benet-Weiser, Sarah. Empowered: Popular Feminism and Popular Misogyny. Duke University Press, 2018.
Berlant, Lauren. Cruel Optimism. Duke University Press, 2011.
Berlant, Lauren. Desire/Love. Punctum Press, 2012.
Berlant, Lauren and Lee Edelman. Sex, or the Unbearable. Duke University Press, 2014.
Butler, Judith. The Psychic Life of Power: Theories in Subjection. Stanford University Press, 1997.
Combahee River Collective, “A Black Feminist Statement” Women’s Studies Quarterly 42, no. 3/4 (2014): 271-280. http://www.jstor.org/stable/24365010.
Comella, Lynn. “Revisiting the Feminist Sex Wars.” Feminist Studies 41, no 2 (2015): 437-462.
Crenshaw, Kimberlé, “Demarginalizing the Intersection of Race and Sex,” University of Chicago Legal Forum 1989, no. 1 (1989): 139–167.
Davis, Angela Y. Women, Race & Class. Penguin Classics: 2019.
Dean, Carolyn J. The Self and Its Pleasures: Bataille, Lacan, and the History of the Decentered Subject. Cornell University Press: 1992.
Dolly_Mama. “Am I a bad feminist for being submissive in the bedroom?” Reddit, 2019. https://www.reddit.com/r/AskFeminists/comments/bqgu1j/am_i_a_bad_femini… being_submissive_in_the/.
Dworkin, Andrea. “Women-Hating Right and Left.” In Sexual Liberals and the Attack on Feminism, edited by Dorchen Leidholdt and Janice G. Raymond, 28–40. Teachers College Press, 1990.
Dworkin, Andrea. Intercourse. Basic Books, 2006.
English, Deirdre, Amber Hollibaugh, and Gayle Rubin. “Talking Sex: A Conversation on Sexuality and Feminism.” Feminist Review, no. 11 (1982): 40–52. https://doi.org/10.2307/1394826.
Federici, Silvia. Revolution at Point Zero: Housework, Reproduction, and Feminist Struggle. PM Press: 2012.
Federici, Silvia. Beyond the Periphery of the Skin: Rethinking, Remaking, and Reclaiming the Body in Contemporary Capitalism. PM Press, 2020.
Federici, Silvia. Caliban and the Witch: Women, the Body and Primitive Accumulation. Penguin Books: 2021.
Firestone, Shulamith. The Dialectic of Sex: The Case for Feminist Revolution. Farrar, Straus and Giroux, 2003.
Foucault, Michel. The History of Sexuality: The Will to Knowledge. Penguin Classics, 2020.
Fraser, Nancy. Fortunes of Feminism: From State-Managed Capitalism to Neoliberal Crisis. Verso: 2013.
Ghodsee, Kristen. Why Women Have Better Sex Under Socialism And Other Arguments for Economic Independence. Vintage, 2019.
Haslanger, Sally. “Why I Don’t Believe in Patriarchy: Comments on Kate Manne’s Down Girl,” Philosophy and Phenomenological Research 101, no. 1 (2020): 220–229. https://doi.org/10.1111/phpr.12697.
hooks, bell. Feminist Theory: From Margin to Center. South End Press: 1984.
Kamra, Lipika. “Self-Making Through Self-Writing: Non-Sovereign Agency in Women’s Memoirs From the Naxalite Movement.” South Asia Multidisciplinary Academic Journal, no. 7 (October 14, 2013). https://doi.org/10.4000/samaj.3608.
Khader, Serene. “Should Feminists Be Individualists? A Puzzle from Gender and Development Practice” Signs: Journal of Women in Culture and Society 48, no. 2 (2023): 291–320. https://doi.org/10.1086/722508.
Khader, Serene. Faux Feminism: Why We Fall for White Feminism and How We Can Stop. Beacon Press, 2024.
Lorde, Audre. “Uses of the Erotic: The Erotic as Power.” In Sister Outsider. Crossing Press: 1984.
MacKinnon, Catherine. Towards a Feminist Theory of the State. Harvard University Press, 1989. 47
MacKinnon, Catherine. “Liberalism and the Death of Feminism.” In Sexual Liberals and the Attack on Feminism, edited by Dorchen Leidholdt and Janice G. Raymond, 3–13. Teachers College Press, 1990.
MacKinnon, Catherine. “Pornography, Civil Rights, and Speech.” In Radical Feminism, edited by Anne Koedt, Ellen Levine, and Anita Rapone, 295–308. Quadrangle Books City, 2022.
Morgenroth, Thekla, Teri A. Kirby, Miriam K. Zehnter, and Michelle K. Ryan. “Sex Wars and TERF Wars: The Divisiveness of Who Is Included in Feminism.” Sex Roles 90, no. 6 (May 27, 2024): 676–705. https://doi.org/10.1007/s11199-024-01473-2.
Mottier, Véronique. “The invention of sexuality.” Chic, cheque, choc: Transactions autour des corps et strategies amoureuses contemporaines (2012): 23–38. https://doi.org/ 10.4000/books.iheid.6336.
Munro, Ealasaid. “Feminism: A Fourth Wave?” Political Insight 4, no. 2 (2013): 22–25. https://doi-org.kuleuven.e-bronnen.be/10.1111/2041-9066.12021.
Nelson, Maggie. On Freedom. Vintage, 2021.
Rowland, Robyn and Renate D. Klein. “Radical Feminism: Critique and Construct.” In Feminist Knowledge, edited by Sneja Gunew. Routledge, 2013.
Rubin, Gayle. “The Traffic in Women: Notes on the ‘Political Economy’ of Sex. “ In Toward an Anthropology of Women, edited by Rayna R. Reiter. Monthly Review Press, 1975.
Rubin, Gayle. “Thinking Sex: Notes for a Radical Theory of the Politics of Sexuality.” In The Lesbian and Gay Studies Reader, edited by Henry Abelove, Michèle Aina Barale, and David M. Halperin. Routledge, 1993.
Sedgwick, Eve Kosofsky. Touching Feeling: Affect, Pedagogy, Performativity. Duke University Press, 2003.
Snyder, R. Claire. “What Is Third-Wave Feminism? A New Directions Essay.” Signs 34, no. 1 (2008): 175–196. https://doi.org/10.1086/588436.
Snyder-Hall, R. Claire. “Third-Wave Feminism and the Defense of ‘Choice.’” Perspectives on Politics 8, no. 1 (2010): 255–61. https://doi.org/10.1017/S1537592709992842.
Walker, Rebecca. “Becoming the Third Wave.” Ms. Magazine 11 no. 2 (1992): 39-41.
Willis, Ellen. “Radical Feminism and Feminist Radicalism.” Social Text, no. 9/10 (1984): 91-118. https://doi.org/10.2307/466537.
Willis, Ellen. “Lust Horizons: Is the Women’s Movement Pro-Sex?” In No More Nice Girls: Countercultural Essays, 3-14. University of Minnesota Press, 2012.
