EU's Groene Ambitie Botst met Industriële Realiteit: Onzekerheid Grijpt Concurrentiekracht bij de Keel
De Europese Unie mag dan wel de wereldwijde koploper zijn in duurzaamheid, maar de manier waarop die groene agenda wordt uitgerold, dreigt de eigen industrie de das om te doen. Niet de duurzaamheidsdoelen zelf, maar een kluwen van complexe regels, trage vergunningen en vooral een gebrek aan een duidelijk, stabiel beleid creëert een verlammende onzekerheid. Dat blijkt uit een nieuwe masterthesis van de Universiteit Gent, die de heikele balans tussen ecologie, economie en geopolitiek onder de loep neemt.
De Europese Unie wil met ambitieuze regels bedrijven transparanter en verantwoordelijker maken. Maar deze agenda, vol nieuwe wetten en complexe vergunningen, botst met de realiteit op de werkvloer. Het drijft de kosten op en brengt de concurrentiepositie van cruciale sectoren in gevaar. De thesis "Duurzaamheidsrapportering en de Uitholling van het EU-Concurrentievermogen: Een Weg Naar Industriële Vernieuwing" van Laurenz-Maximus Bourgonjon legt bloot waar de goedbedoelde ambities een last worden en schetst een pad om de Europese industrie weer op de rails te krijgen.
Dit vraagstuk is urgenter dan ooit nu de wereldorde verandert. Terwijl de EU haar blik steeds meer op defensie en strategische onafhankelijkheid richt, rijst de vraag of duurzaamheid wel topprioriteit kan blijven. Spanningen met de VS en China dwingen Europa tot moeilijke keuzes die bepalend zijn voor de toekomst.
Het Stalen Dilemma: Groen Produceren in een Oneerlijke Markt
De staalindustrie is een perfect voorbeeld van dit dilemma. Staal is essentieel voor zowel de groene transitie als voor de opbouw van een potentieel Europees leger. Maar kan de sector overleven onder de druk van hoge energiekosten en strenge CO2-regels? De thesis toont aan dat het aandeel van geïmporteerd staal op de Europese markt de laatste vijf jaar bijna is verdubbeld tot bijna 30%, terwijl de eigen productie en vraag krimpt.
Om dit te ontrafelen, werden diepte-interviews gevoerd met de top van staalreus ArcelorMittal. Hun boodschap is helder: het probleem is niet de rapportage over duurzaamheid, maar de onvoorspelbaarheid van het beleid. Deze onzekerheid remt cruciale groene investeringen, zoals de bouw van nieuwe, schonere elektrische hoogovens "Je merkt dat het beslissingsproces zeker niet versnelt, in tegendeel," aldus Christophe Vandekerckhove, Hoofd ESG bij ArcelorMittal Belgium.
Een project als ‘Steelanol’ – een innovatieve fabriek die CO2-rijke gassen omzet in bio-ethanol – illustreert de frustratie. Het project kampte met tien jaar vertraging, mede omdat de regelgeving en de haalbaarheid ervan verschilden tussen lidstaten als België en Frankrijk, afhankelijk van de nationale energiemix.
De Geopolitieke Arena: Grondstoffen en Strategie
Naast de interne Europese worsteling, wordt de strijd om grondstoffen steeds heviger. Terwijl China zijn grip op kritieke mineralen in Afrika verstevigt, staat Europa aan de zijlijn, deels gehinderd door zijn eigen koloniale verleden. Professor Jeremey Alan Garlick, een expert op het gebied van EU-China relaties die voor de thesis werd geïnterviewd, stelt dat de EU een gefragmenteerde aanpak heeft en vaak reactief is in plaats van proactief.
Zijn analyse is scherp: Europa dreigt de boot te missen. Gevraagd naar de Europese strategie, merkt hij op dat er in Brussel een groot gevaar schuilt: "Ze verwarren bureaucratie met actie. Het verdrinkt allemaal in bureaucratie".
Een Pad Naar Herstel: Concrete Aanbevelingen
De thesis eindigt niet bij de problemen, maar gebruikt het Porter's Diamond Model als analytisch kader om concrete oplossingen voor te stellen die de Europese concurrentiekracht kunnen herstellen. De belangrijkste aanbevelingen zijn:
- Versnel de Energie-Unie: Creëer een échte eengemaakte energiemarkt met gestandaardiseerde netwerken om de hoge en volatiele energiekosten aan te pakken die alle industrieën treffen.
- Creëer een Gelijk Speelveld: Zorg voor een consistente toepassing van regels binnen de EU en versterk externe instrumenten zoals de Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) om oneerlijke concurrentie van buitenaf tegen te gaan.
- Denk Strategisch over Grondstoffen: Herijk de relatie met China en verken creatieve samenwerkingen, bijvoorbeeld via driehoeksverbanden met Afrikaanse landen, om de toegang tot kritieke materialen veilig te stellen.
- Voer een Proactief Industriebeleid: Werk nauw samen met de industrie om ervoor te zorgen dat beleid praktisch en effectief is, in plaats van onbedoelde barrières op te werpen.
De conclusie is duidelijk: om de Europese industrie te laten floreren, is niet minder ambitie op duurzaamheid nodig, maar meer duidelijkheid, stabiliteit en een eerlijk speelveld. Alleen dan kan de groene agenda een motor worden voor innovatie en industriële heropleving, in plaats van een bron van onzekerheid.
Bibliografie
Adams & McNicholas. Making sense of sustainability: a systematic literature review of sustainability reporting. Sustainability (Switzerland), 16(23):10750, 2024.
Anwarul. China’s Belt And Road Initiative: A critical analysis. Eura- sia Review, aug 2024. URL (https://www.eurasiareview.com/ 24082024-chinas-belt-and-road-initiative-a-critical-analysis/).
ArcelorMittal Belgium. EU Steel Industry – Challenges Ahead [PowerPoint presentation], 2025. Pre- sented in May 2025. Accessed: 2025-05-20.
Arduino& Gong. Introduction. In Arduino, A. & Gong,, editor, Securing the Belt and Road Initiative, pages 3–14. Palgrave Macmillan, Singapore, 2018. Accessed: 2025-06-02.
Ashraf, Junaid. String of Pearls and China’s emerging strategic culture. Strategic Studies, 37(4):166–181, 2017. ISSN 10290990, 18119557. URL (https://www.jstor.org/stable/48537578).
Austin. African economic development and colonial legacies. International Development Policy — Revue internationale de politique de d ́eveloppement, 1:11–32, 2010. doi: 10.4000/poldev.78. URL (https://journals.openedition.org/poldev/78).
Bruegel. Germany’s fiscal rules dilemma, 2025. URL (https://www.bruegel.org/analysis/ germanys-fiscal-rules-dilemma).
BusinessEurope. Reducing regulatory burden to restore the EU’s compet- itive edge, 2025. URL (https://www.businesseurope.eu/publications/ reducing-regulatory-burden-restore-eus-competitive-edge). PDF document.
Callahan. China’s ”Asia Dream”: The Belt Road Initiative and the new regional order. Asian Journal of Comparative Politics, 1(3):1–18, 2016.
Draghi for European Commission. The Future of European Competitiveness: In-depth Analysis and Recommendations, 2024. Accessed: 2025-02-28.
EFRAG. Initial Observed Practices: Implementation of ESRS, 2024. URL [https://www.efrag.org] (https://www.efrag.org). PDF document.
European Commission. The European Green Deal, 2019a. URL (https://eur-lex.europa.eu/ legal-content/EN/TXT/?uri=COM%3A2019%3A640%3AFIN&print=true).
European Commission. The European Commission presents a strategic long-term vision for a climate neutral economy [Press release], 2019b. URL (https://ec.europa.eu/commission/presscorner/ detail/en/ip_19_821).
European Commission. Final Report on Minimum Safeguards. Technical report, EU Platform on Sustainable Finance, 2022. URL (https://finance.ec.europa.eu/system/files/2022-10/ 221011-sustainable-finance-platform-finance-report-minimum-safeguards_en.pdf).
European Commission. The Future of European Competitiveness: In-depth Analysis and Recommen- dations – Part B. Study, European Parliament, 2024. URL (https://www.europarl.europa.eu/ RegData/etudes/STUD/2024/751598/IPOL_STU(2024)751598_EN.pdf).
64
European Commission. Action Plan for Affordable Energy Unlocking the true value of our Energy Union to secure affordable, efficient and clean energy for all Europeans, 2025a. URL (https://ec.europa. eu/commission/presscorner/detail/en/ip_23_1692?utm_source=chatgpt.com).
European Commission. The Clean Industrial Deal: A joint roadmap for competitiveness and decarbon- isation, 2025b. Accessed: 2025-02-28.
European Commission. Commission simplifies rules on sustainability and EU investments, delivering over €6 billion in administrative relief, 2025c. URL (https://ec.europa.eu/commission/presscorner/ detail/en/qanda_25_615).
European Commission. Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), 2025d. URL (https: //taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en).
European Commission. The Future of European Defence, 2025e. URL (https://commission.europa. eu/topics/defence/future-european-defence_en).
European Commission. EU Emissions Trading System (EU ETS) – About the EU ETS, 2025f. URL (https://climate.ec.europa.eu/eu-action/eu-emissions-trading-system-eu-e… about-eu-ets_en).
European Commission. EU Emissions Trading System (EU ETS) – Free Allocation, 2025g. URL (https://climate.ec.europa.eu/eu-action/eu-emissions-trading-system-eu-e… free-allocation_en).
European Commission. Development of the EU ETS 2005–2020, 2025h. URL
(https://climate.ec.europa.eu/eu-action/eu-emissions-trading-system-eu-e… development-eu-ets-2005-2020_en).
European Commission. Access2Markets – Market Access Barriers: Safeguard measures on steel prod- ucts in the EU, 2025i. URL (https://trade.ec.europa.eu/access-to-markets/nl/barriers/ details?barrier_id=14162).
European Parliament. EU to ban greenwashing and improve consumer information on product dura- bility, 2023. URL (https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20230918IPR05412/ eu-to-ban-greenwashing-and-improve-consumer-information-on-product-durability).
European Parliament and Council. Directive (EU) 2022/2464 of the European Parliament and of the Council of 14 December 2022, amending Regulation (EU) No 537/2014, Directive 2004/109/EC, Direc- tive 2006/43/EC and Directive 2013/34/EU, as regards corporate sustainability reporting, 2022. URL (https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2022/2464/oj). Official Journal of the European Union, L 322, 16.12.2022.
European Parliament and Council. Directive (EU) 2024/1760 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 on corporate sustainability due diligence and amending Directive (EU) 2019/1937 and Regulation (EU) 2023/2859 (Text with EEA relevance), 2024. URL (http: //data.europa.eu/eli/dir/2024/1760/oj). Official Journal of the European Union.
GaDS of Jimma University. The effects of neocolonialism on Africa’s development. PanAfrican Journal of Governance and Development, 4(2), 2023.
Global Reporting Initiative. GRI and the European Sustainability Reporting Standards (ESRS), 2023. URL (https://www.globalreporting.org/media/q10htdar/q-and-a-gri-and-the-esrs. pdf). PDF document.
65
Harris. Is China an imperialist power? Race & Class, 66(2):63–87, 2024. doi: 10.1177/ 03063968241238600.
Health & Safety International. New deepwater port development in Congo will create 85,000 jobs, 2024. URL (https://www.healthandsafetyinternational.com/article/1886035/ new-deepwater-port-development-congo-will-create-85000-jobs).
Huang & Yiping. Understanding China’s Belt & Road Initiative: Motivation, Framework and Assess- ment. China Economic Review, 40:314–321, 2016.
Institute of Developing Economies. Chapter 3: Trade Strategy in the 21st Century. Technical report, Institute of Developing Economies (IDE-JETRO), 2018. URL (https://www.ide.go.jp/library/ Japanese/Publish/Reports/Seisaku/pdf/2018_1_10_001_ch03.pdf).
Lozano & Huisingh. Sustainability reporting in a global context: What are the characteristics of corpo- rations that provide high quality sustainability reports? An empirical analysis, 2015.
Mathews. China’s takeover of the Port of Piraeus in Greece: Blowback for Europe? Asia-Pacific Journal, 2022. URL (https://www.cambridge.org/core/journals/asia-pacific-journal/ article/chinas-takeover-of-the-port-of-piraeus-in-greece-blowback-for-europe/ FA42D4C237A28E2096A55BEE1790B22B).
Miaojie. Processing trade, FDI, and the exports of China: Firm-Level Evidence. China & World Economy, 2019. doi: 10.1111/cwe.12217. URL (https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10. 1111/cwe.12217).
NATO. Funding NATO, 2025. URL (https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_49198.htm).
Nye. Soft Power. Foreign Policy, (80):153–171, 1990. Accessed: 2025-06-02.
Porter. The Competitive Advantage of Nations. [Harvard Business Review], [Unknown Loca- tion], 1990. URL (https://economie.ens.psl.eu/IMG/pdf/porter_1990_-_the_competitive_ advantage_of_nations.pdf).
Razgo. Sustainability reporting is the problem, not the solution: The case against CSRD, 2025. URL (https://razgo.medium.com/ sustainability-reporting-is-the-problem-not-the-solution-or\protect\penalty\z@ -the-case-against-csrd-db9cec5e9b6d). Online blog post.
Reed. Resource extraction industries in developing countries. Journal of Business Ethics, 39:199–226, 2002. Accessed: 2025-06-02.
Soyombo et al. Sustainability reporting in corporations: A comparative review of practices in the USA and Europe, 2024. URL (https://gsconlinepress.com/journals/gscarr/sites/default/files/ GSCARR-2024-0061.pdf). Published: Feb 28, 2024. Accessed: 2025-03-26.
Tanchum. China’s new military base in Africa: What it means for Europe and Amer- ica. European Council on Foreign Relations, 2025. URL (https://ecfr.eu/article/ chinas-new-military-base-in-africa-what-it-means-for-europe-and-america/).
The Strategist. How China wrested control of the Congo’s critical minerals, 2023. URL (https://www. aspistrategist.org.au/how-china-wrested-control-of-the-congos-critical-minerals/).
66
Van Poelvoorde. Geert Van Poelvoorde, topman bij staalreus ArcelorMittal: “We hebben nog ́e ́en jaar om de staalindustrie in Europa te redden”, 2024. URL (https://www.tijd.be/ondernemen/ zware-industrie/geert-van-poelvoorde-topman-bij-staalreus\protect\penalty\z@ -arcelormittal-we-hebben-nog-een-jaar-om-de-staalindustrie-in-europa-te-redden/ 10596858.html).
Wall Street Journal. Germany set for trillion-euro defense and in- frastructure splurge, 2025. URL (https://www.wsj.com/world/europe/ germany-set-for-trillion-euro-defense-and-infrastructure-splurge-3cce7723).
Zheng et al. China’s “Belt and Road” Initiative: Motivations, Scope and Challenges. The Chinese Journal of International Politics, 9(3):349–370, 2016. URL (https://academic.oup.com/cjip/ article-abstract/9/3/349/2352052?redirectedFrom=fulltext).
Zhu Gang. A comparison of the EU and China’s aid policies in Africa. Journal of Social Science Humanities and Literature, 6(5), oct 2023. doi: 10.53469/jsshl.2023.06(05).12. Accessed: 2025-06-02.
