Een halve eeuw verpleegkunde in de schijnwerpers
In september 2024 vierden 2.727 verpleegkundigen het vijftigjarige jubileum van de Week van de Verpleegkunde in het Kursaal van Oostende. Wat aan het begin van de twintigste eeuw begon als een kleinschalig congres voor enkele honderden deelnemers, groeide in 1975 uit tot een jaarlijkse vormingsweek die sindsdien duizenden verpleegkundigen samenbrengt. Het grootste verpleegkundig congres van België biedt vanuit historisch onderzoek niet enkel een venster op de professionele ontwikkeling van de Belgische verpleegkunde sinds 1975, maar heeft die ontwikkeling ook zelf mee vormgegeven door verpleegkundigen samen te brengen, erkenning te geven aan hun werk en gespecialiseerde kennisoverdracht mogelijk te maken.
Van statuut tot stormloop (1975-1980)
Met de wet op de verpleegkunde van december 1974 werd de kiem voor de congresweek gelegd. Na een lange en moeizame strijd kregen verpleegkundigen toen een officieel statuut en juridische erkenning, maar dat betekende nog niet dat hun maatschappelijk imago ook verbeterde. Daarom besloot het Nationaal Verbond voor Katholieke Vlaamse Verpleegkundigen (NVKVV), opgericht in 1936 als beroepsvereniging voor katholieke verpleegkundigen in Vlaanderen, in 1975 de eerste Week van de Verpleegkunde te organiseren.
De eerste editie lokte meteen meer dan 6.000 deelnemers. “Het was alsof men op bedevaart ging naar Oostende”, herinnerde een congresganger zich. Vanuit heel Vlaanderen reden bussen vol verpleegkundig personeel, studenten en religieuze zusters richting de zeedijk. Voor velen was het de eerste keer dat ze zich onderdeel voelden van een groot en krachtig professioneel geheel. De media spraken van een “bestorming van Oostende”, een beeld dat sindsdien voortleeft in de herinnering van de congresgangers.
Een studiedag tijdens de zevende Week van de Verpleegkunde (1981)
(Bron: KADOC, N.V.K.V.V., nr. 410, omslag 410.9)
Toch klonk de stem van verpleegkundigen op het pasverworven podium van de Week nog niet het luidst. Artsen waren lichtjes oververtegenwoordigd onder de sprekers, en opvallend genoeg kreeg de studiedag voor vroedvrouwen tussen 1975 en 1985 slechts één vroedvrouw aan het woord. Dat stuitte op misnoegdheid bij verschillende congresgangers, die zich uitspraken voor meer inspraak van verpleegkundigen. Voor de organisatie was dat een delicate evenwichtsoefening, omdat in de jaren 1970 nog maar weinig Belgische verpleegkundigen een wetenschappelijke opleiding hadden. Pas na de promotie van Mieke Grypdonck in 1980 kreeg de verpleegkunde als academische discipline in België langzaam meer ingang, ook tijdens de congresweek.
Witte Woede op de zeedijk (1981-1999)
In de jaren 1980 en 1990 stond de Week in de schaduw van de Witte Woede, een golf van protesten door verpleegkundigen voor betere lonen en werkomstandigheden. Hoewel het NVKVV geen syndicale organisatie was, liet het tijdens de Week steeds vaker een activistisch gezicht zien, in de hoop beleidsmakers te wijzen op de problemen en tekorten in de zorg. Zo kregen studenten tijdens het congres van 1991 de kans om via graffiti de knelpunten van hun stageperiode bloot te leggen.
Het N.V.K.V.V. op de nationale betoging van 20 juni 1991 met Michel Foulon en
An Verlinde in het midden (Bron: KADOC, N.V.K.V.V. Informatieblad nr. 5 (1991): 2.)
In deze turbulente periode wilde het NVKVV de stem van verpleegkundigen nadrukkelijk centraal stellen: “Wij kiezen er heel bewust voor dat verpleegkundigen zelf aan het woord komen, omdat […] wij heel uitdrukkelijk de waarde van het beroep van verpleegkunde willen bevestigen. Wij gaan er dan ook vanuit dat verpleegkundigen en vroedvrouwen de eerste deskundigen zijn wat hun beroep betreft.” De congresweek bood zo een uitgelezen kans om verpleegkundigen te profileren als experts en hen te bevrijden van het stereotype beeld van ‘hulpjes’ van de arts.
Het gedeelde gevoel van strijd tijdens de Witte Woede bracht verpleegkundigen bovendien dichter bij elkaar en gaf de congresweek nieuwe betekenis als moment van erkenning en onderlinge steun. Dit solidariteitsgevoel ontstond niet alleen spontaan, maar was ook het resultaat van de inspanningen van het NVKVV. Met muziek, tekenwedstrijden en een kunstgalerij wilde de beroepsvereniging van de Week een plek maken “om de batterijen weer op te laden” en het wij-gevoel te versterken.
Eén beroep, vele gezichten (2000-2020)
Aan het begin van de eenentwintigste eeuw moest de Week zich heruitvinden in een wereld waarin informatie steeds sneller digitaal circuleerde. Tegelijkertijd organiseerden steeds meer andere verenigingen voor verpleegkundigen hun eigen, gespecialiseerde studiedagen. Dat leidde tot een forse daling van het aantal deelnemers aan de congresweek: van het recordjaar 1987 met maar liefst 11.460 congresgangers naar gemiddeld 3.000 à 4.000 sinds de eeuwwisseling.
Toch bleef de Week een belangrijk moment voor de beroepsgroep. “Ik ervaar het nu nog als een ontmoetingsmoment. Eigenlijk zie je op de Week mensen die je ieder jaar terugziet”, getuigde een deelneemster. In de loop der jaren werd de groep deelnemers aan het congres steeds breder en inclusiever. Gemeenschappelijke lunches sinds 2016 verbeterden de onderlinge verhoudingen tussen deelnemers, sprekers en organisatoren. Bovendien nam het NVKVV vanaf 2015 afstand van haar katholieke identiteit, waardoor de Week toegankelijker werd voor verpleegkundigen van diverse religieuze en culturele achtergronden. Tijdens de studiedag voor vroedvrouwen in gaf Karima Soussi, toen hoofdvroedvrouw van AZ Monica, bijvoorbeeld een lezing over leidinggeven aan een zorgteam vanuit een niet-Belgische achtergrond.
Een buffet als middagmaal voor de sprekers, deelnemers en organisatoren
tijdens de Week in 2018 (Bron: https://www.netwerkverpleegkunde.be/).
Ook op het gebied van kennisoverdracht werd de Week steeds inclusiever. Sinds de eeuwwisseling kregen de studiedagen een steeds interactiever karakter, met meer ruimte voor uitwisseling en discussie. Door de nadruk te leggen op kennis die ontstaat in de dialoog tussen deelnemer en spreker, erkende het NVKVV de professionaliteit en deskundigheid van iedere verpleegkundige, ongeacht niveau of discipline.
Helden van de zorg (2020-2024)
Tijdens de coronacrisis van 2020 stonden verpleegkundigen in België massaal in de spotlights en werden ze als helden gevierd, ook tijdens de Week. Virologen Erika Vlieghe en Marc Van Ranst spraken in het congresmagazine hun bewondering voor de beroepsgroep uit. Historisch gezien was die heldenrol het resultaat van een langzame en moeizame strijd om erkenning, waaraan de Week van de Verpleegkunde haar steentje heeft bijgedragen door het beroep al vijftig jaar lang in de schijnwerpers te plaatsen.
Bibliografie
-
Bronnen
-
Uitgegeven bronnen
-
Bureau N.V.K.V.V. “Houding N.V.K.V.V. met betrekking tot het voorakkoord tussen regering, werkgevers en syndicaten (dd. 3/7/91)”. N.V.K.V.V. Informatieblad, nr. 5 (1991): 3.
Déchanoz, Geneviève. “De verpleegkunde zorgen in de tachtiger jaren”. Verpleegkundigen en Gemeenschapszorg 40, nr. 4 (1984): 204-205.
“De stille kracht van Oostende?”. Nieuwseditie, nr. 3 (3 april 1991): 2.
“De wet betreffende de uitoefening van de verpleegkunde 20 december 1974 (Belgisch Staatsblad 29 april 1975)”. Verpleegkundigen en Gemeenschapszorg 31, nr. 4 (speciaal nummer) (oktober 1975): 1-71.
“Een historische gebeurtenis in de Verpleegkunde”. N.V.K.V.V. Informatieblad, nr. 1 (1975): 1.
“Gezondheid voor allen in het jaar 2000”. Verpleegkundigen en Gemeenschapszorg 43, nr. 5 (1987): 241.
R.D.B. “Aktie Parlementairen N.V.K.V.V. en Syndicale Berichten”. N.V.K.V.V. Informatieblad, nr. 7 (1990): 1.
Rutten, Georgius en Albertus, Maria Joannes. Eerste Vlaamsche Sociale Week. Volledig verslag. Gent: Het Volk, 1909.
Stoffelen, Hilde. “25 jaar vzw – een overzicht”. Verpleegkundigen en Gemeenschapszorg, nr. 5 (1984): 219-224.
Vanhoecke, Didier. “Sfeerbeeld 15de Week voor Verpleegkundigen en Vroedvrouwen”. Nieuwseditie nr. 3 (april 1989): 2-3.
Verlinde, An. “Dagboek van een beroepsorganisatie: van lijdend tot leidend voorwerp”. N.V.K.V.V. Informatieblad, nr. 5 (1991): 2.
“Waarom een Week van de Verpleegkunde?”. N.V.K.V.V. Informatieblad, nr. 3 (1975): 1.
“Week van de Verpleegkunde 1990”. Nieuwseditie, nr. 3 (1990): 3.
-
Archivalische bronnen
-
Leuven: KADOC
-
Alle dozen die betrekking hebben op de Week van de Verpleegkunde in het archief van het N.V.K.V.V. te KADOC, Leuven: 50-72, 99, 246-250, 276-282 300-304 en 404.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 1-2 : jaarverslagen, 1959-1971 en 1972-1985.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 3: Beheerraad, Verslag van de vergadering van 23 juni 1976: evaluatie, 23 juni 1976.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 3: Beheerraad, Verslag van de vergadering 20 mei 1981: evaluatie, 20 mei 1981.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 3: Beheerraad, Verslag van de vergadering, zaterdag 13 september 1975.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 50: Evaluatiefiches eerste Week, 1975.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 50: N. Monserez, Verkenning van de behoeften van de psychiatrische patiënt ten behoeve van bepaling van verpleegkundige zorg, 1977.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 51: Ghislaine Van Massenhove, brief aan professor Yvo Nuyens van Kessel-Lo, 1975.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 51: Ghislaine Van Massenhove, brief aan verschillende kranten, 1975.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 51: Ghislaine Van Massenhove, brief aan zuster Benedice, 2 april 1975.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 51: G.M., Week van de Verpleegkunde. Niet langer “meid voor alle werk”, Volksmacht, 4 april 1975.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 51: Zuster Benedice, Evaluatieformulier eerste Week, 25 maart 1975.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 52: Tilly Stuckens, Verpleegkunde-week besloten: “Geef ons ’n opleiding met gouden draad doorweven”, De Standaard, 19 maart 1977.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 52: Bedenkingen bij de 4de Week van de Verpleegkunde, 1978.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 53: Tilly Stuckens, Stress mag geen boeman zijn, De Standaard, 21 maart 1979.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 53: Tilly Stuckens, Taboe weegt ten onrechte op seksualiteit bejaarden, De Standaard, 29 maart 1979.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 53: Dertienduizend naar de Week van de Verpleegkunde. Verplegenden bijscholen en uit de schaduw halen, De Standaard, 17 maart 1980.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr.55 : Agnes de Baets, Nota Week van de Verpleegkunde, 1981.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 56: Filip Van Brabander, Verpleegsters en verplegers moeten gezond blijven, Spectator, 20 augustus 1982.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 57: Negende Week van de Verpleegkunde: bijscholing voor toekomstige doppers, 1983.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr.58: Hilde Stoffelen, toespraak op de Week, 1984.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 58-59: Werkgroep Week van de Verpleegkunde, Verslag vergadering, 8 september 1983.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 58-59, Hilde Stoffelen, Nota Week van de Verpleegkunde, 1986.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 59: Hilde Stoffelen, Openingstoespraak 10de week van de Verpleegkunde, 1984.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 62: Brief van een verpleegkundige uit Borgerhout aan het N.V.K.V.V.,14 april 1986.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 63: C.V.H. Stress weegt op verpleging, Het Volk, 1986.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 63: Fons Jordens (nationaal coördinator NVKHO), brief aan het secretariaat van het N.V.K.V.V. met een evaluatie van de twaalfde Week, 24 maart 1986.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 63: Hugo De Ridder, Een dag in het leven van een verpleegkundig team, De Standaard, 2 april 1986.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 68: Daniël Coens: Gezondheidszorg – verpleegkunde en het onderwijsbeleid in Vlaanderen, 14 maart 1989.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 70: Hilde Stoffelen, Konkreet eisenprogramma: voorjaar 1990, 1990.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 70: An Verlinde, brief aan de congressisten met het verzoek om de CICIAMS-stand te bezoeken, 1991.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 70: Hilde Stoffelen, Inleiding 17e Week voor Verpleegkundigen en Vroedvrouwen, 1991.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 70: Inleiding 17e Week voor Verpleegkundigen en Vroedvrouwen, 1991.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 99: Persbericht, 1989.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 247: Bent u reeds lid van N.V.K.V.V.?, 1995.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 247: Stef Dehantschutter, Navorming, ontmoeting en belangenverdediging, Straal, augustus 1995.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 247: Miet Smet, Hoe als vrouwelijke politica zich handhaven in een mannenwereld? Welke kansen en welke tegenkantingen? Het opkomen voor verstotenen, 22 maart 1995.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 301: An Verlinde, toespraak 19de Week, 26 maart 1993.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 303: An Verlinde, De 20ste Week, u kan er niet omheen!!, 1994.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 404: Week van de Verpleegkundigen en Vroedvrouwen. Algemene Reflecties, 1997.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 404: Concept Congresweek (verslag vergadering), 29 juni 1999.
Leuven. KADOC. N.V.K.V.V. Nr. 404: Voorstel concept congresweek 2000, 1999.
-
Brussel: Secretariaat Netwerk Verpleegkunde
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Programmablad N.V.K.V.V. en Netwerk Verpleegkunde, 2000-2024.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Congreskrant en Congresmagazine N.V.K.V.V. en Netwerk Verpleegkunde, 2000-2024.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Postcongresmagazine Netwerk Verpleegkunde, 2014-2024.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Parelduiken in je beroepsgroep, Congreskrant, februari 2005, p. 8.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Voorpagina Congreskrant, maart 2010, p.1.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Magda Vermeulen en Michel Foulon, Een Parel van een verpleegkundige, Congreskrant, maart 2010, p. 19.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Magda Vermeulen, Inleiding, Congreskrant, januari 2011, p. 1.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Op de bres voor patiënten participatie, Congresmagazine, juni 2015, p.9.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Survey Monkey Analyse – Week van de Verpleegkunde 2016, 20 april 2016.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Ellen de Wandeler, Woord vooraf, Congresmagazine, juni 2017, p.3.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Diversiteit in de zorgsector, zijn we er klaar voor?, Congresmagazine, juni 2018.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: “Ook mijn collega’s verdienen een parel”, Congresmagazine juni 2019, p. 8.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: “Vier enthousiaste vrijwilligers”, Congresmagazine, juni 2019, p. 20-21.
Brussel. Secretariaat Netwerk Verpleegkunde. Archief Week van de Verpleegkunde: Erika Vlieghe en Marc Van Ranst, Verpleegkundigen zijn kostbaar goed, Congresmagazine, juni 2020, p.5.
-
Interviews
De Wandeler, Ellen. Persoonlijk interview. 16 december 2024.
Foulon, Michel. Persoonlijk interview. 26 november 2024.
Grypdonck, Mieke. Persoonlijk interview. 28 november 2024.
Lambrecht, Eddy. Persoonlijk interview. 19 december 2024.
Logist, Rudi. Persoonlijk interview. 22 januari 2025.
Simoens-DeSmet, Anita. Persoonlijk interview. 21 december 2024.
Slenders, Marijke. Ogiers, Carine. Hilven, Liliane. Van Eyken, Chris. Jacobs, Greta. Gorissen. Ilse en Christiaens. Sandra. Groepsinterview, 27 januari 2025.
Tytgat, René. Persoonlijk interview. 29 november 2024.
Verlinde, An. Persoonlijk interview. 16 december 2024.
-
Werken
Abrams, Lynn. Oral History Theory. New York: Routledge, 2010.
Bender, David. Leone, Bruno. Science and religion. Saint Paul: Greenhaven Press, 1985.
Berger, Stefan. History and Identity. How Historical Theory Shapes Historical Practice. Cambridge: Cambridge University Press, 2022.
Beyen, Marnix. De taal van de geschiedenis: hoe historici lezen en schrijven. Leuven. Universitaire Pers Leuven. 2019.
Bleyen, Jan. Van Molle, Leen. Wat is mondelinge geschiedenis?. Leuven: Acco, 2012.
Bisschop, Chantal. Leren luisteren: een handleiding voor mondelinge geschiedenis van landbouw, voeding en landelijk leven. Leuven: Centrum Agrarische Geschiedenis, 2017.
Bigg, Charlotte. “Communicating Science, Mediating Presence: Reflections on the Present, Past and Future of Conferencing”. The British Journal for the History of Science 56, nr. 4 (2023): 567-577.
Bigg, Charlotte. “No amount of technology can replicate in-person conferences: online has its advantages but it doesn’t match the complex social experience of fact-to-face meetings, say four historians of science”, The Times Higher Education (2022): 1-4.
Bigg, Charlotte e.a. “The art of gathering: histories of international scientific conferences”. The British journal for the history of science 56, nr. 4: 423-433.
Bosch, Mineke. “Scholarly Personae and Twentieth-Century Historians. Exploration of a Concept”. Low Countries Historical Review 131, nr. 4 (2016): 33-54.
Boschma, Geertje. Yonge, Olive. “Gender and professional identity in psychiatric nursing practice in Alberta, Canada, 1930-75”. Nursing Inquiry 12, nr. 4 (2005): 243-255.
Bostridge, Mark. Florence Nightingale: The Making of an Icon. New York: Farrar, Strauss and Giroux, 2008.
Briskin, Linda. “Resistance, Mobilization and Militancy: Nurses on Strike”. Nursing Inquiry 19, nr. 4 (2012): 285-296.
Burke, Peter. What is the History of Knowledge?. Cambridge: Polity Press, 2016.
Bynens, Liesje. “Onderzoek naar de ontwikkeling en implementatie van de functie van verpleegkundig specialist in de geestelijke gezondheidszorg: een systematisch literatuuronderzoek”. Onuitgegeven masterproef, KU Leuven, 2024.
Carlyle, Thomas. “The hero as divinity. Odin. Paganism: Scandinavian Mythology”. In the Works of Thomas Carlyle: 1-41. Cambridge: Cambridge University Press, 2010.
Carter, Michael. “The Evolution of Doctoral Education in Nursing”. In Advanced practice nursing: evolving roles for the transformation of the profession, onder redactie van Susan DeNisco en Anne Barker: 28-35. Burlington: Jones & Barlett Learning, 2013.
Cassesse, Erin. Friesen, Amanda. “A Look Back At 20 Years of Research on Gender and Voting in Politics & Gender”. Politics & Gender 21, nr. 1 (2025): 51-65.
Cherrier, Beatrice. Saïdi, Aurélien. “Back to Front: The Role of Seminars, Conferences and Workshops in the History of Economics”. Revué d’économie politique 131, nr. 4 (2021): 723-727.
Collins, Harry. Willow, Leonard-Clarke. Will, Mason-Wilkes, “Scientific conferences, socialization, and the Covid-19 pandemic: a conceptual and empirical enquiry”, Social studies of science 53, nr. 3 (2023): 379-401.
Cousserier, Annelies. In goede handen: 75 jaar onderwijs verpleeg- en vroedkunde te Leuven. Leuven. KADOC, 2004.
D’Antonio, Patricia. American Nursing. A History of Knowledge, Authority, and the Meaning of Work. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2010.
D’Antonio, Patricia. “Revisiting and Rethinking the Rewriting of Nursing History”. Bulletin of the History of Medicine 73, nr. 2 (1999): 268-290.
Daston, Lorraine. Sibum, Otto. “Introduction: Scientific Personae and Their Histories”. Science in Context 16, nr. 1-2 (2003): 1-8.
Davis, Natalie Zemon. “The Rites of Violence: Religious Riot in Sixteenth Century France”. Past and Present 59 (1973) : 51-91.
Demarest, Stefaan e.a. Les conditions de travail, l’organisation de travail et le contenu des fonctions du personnel infirmier et soignant dans les unites de soins des établissements hospitaliers et des cliniques = Ze vragen zoveel, mijnheer: de kwalitatieve kant van de witte woede. Bruxelles: Université Libre de Bruxelles, 1993.
De Munck, Luc. Altijd de eerste: zuster Jules-Marie Heymans (1897-1986), pionier van de verpleegkunde in België. Lubbeek: De Boekenmaker, 2024.
De Munck, Luc. Altijd troosten: Belgische verpleegsters tijdens de Eerste Wereldoorlog. Amsterdam: University Press, 2018.
De Munck, Luc. “Ghislaine Van Massenhove, een leven ten dienste van de verpleegkunde”. In Jaarboek 2021 Erfgoedkring 8460 Oudenburg, onder redactie van Jean Luc Meulemeester. Oudenburg: Erfgoedkring 8460 Oudenbrug, 2021: 70-83.
De Munck, Luc. “Massenhove, Ghislaine Van”. In Nationaal Biografisch Woordenboek 25. Brussel: Koninklijke Academiën van België, 2023: 828-844.
De Graeve, Sofie. “Gefnuikte zelfstandigheid: vroedvrouwen en verpleegsters in de marge van de vrije beroepen (1908-1974)”. In Vrouwenzaken-zakenvrouwen: facetten van vrouwelijk ondernemerschap in Vlaanderen 1800-2000, onder redactie van Peter Heyrman en Leen van Molle: 139-156. Gent: Provinciebestuur Oost-Vlaanderen, 2001.
De Maeyer, Jan e.a. “Inleiding”. In Er is leven voor de dood: tweehonderd jaar gezondheidszorg in vlaanderen, onder redactie van Jan de Maeyer: 9-12. Kapellen: Pelckmans, 1998.
Desan, Suzanne. “Crowds, Community, and Ritual in the Work of E.P. Thompson and Natalie Davis”. In The New Cultural History, onder redactie van Lynn Hunt: 47-72. Berkeley: University of California Press, 1989.
De Rijcke, Lucien. Geschiedenis van de verpleeg- en geneeskunde. Brussel: Aurelia, 1975.
Doms, Annemie. Hertecant, Gilbert. “Het gezondheidsbeleid”. In Er is leven voor de dood: tweehonderd jaar gezondheidszorg in Vlaanderen, onder redactie van Jan de Maeyer: 271-284. Kapellen: Pelckmans, 1998.
Douglas, Mary. “Deciphering a Meal”. Daedalus 101, nr. 1 (1972): 61-81.
Fairman, Julie. Making Room in the Clinic: Nurse Practitioners and the Evolution of Modern Health Care. New Brunswick: Rutgers University Press, 2008.
Fairman, Julie. “Setting the stage”. Nursing history review 22, nr. 1 (2014): 95-101.
Favre, Pierre. La Manifestation. Paris : Presses de la fondation nationales des sciences politiques, 1990.
Fisher, Kate. “Oral testimony and the History of Medicine”. In The Oxford Handbook of the History of Medicine, onder redactie van Mark Jackson: (Oxford: Oxford University Press, 2011).
Freidson, Eliot. Professionalism: the third logic. Cambridge: Polity Press, 2001.
Freidson, Eliot. Profession of medicine. A study of the sociology of applied knowledge. New York: Dodd, Mead & Company, 1970.
Gijbels, Jolien. Wils, Kaat. “Medicine, health and gender”. In Medical histories of Belgium. New narratives on health, care and citizenship in the nineteenth and twentieth centuries, onder redactie van Joris Vandendriessche en Benoït Majerus: 29-64. Manchester: Manchester University Press, 2021.
Gleick, James. The information: a history, a theory, a flood. London: Fourth Estate, 2012.
Goelabdien, Raymond. Van roeping tot beroep. Utrecht: De Tijdstroom, 1997.
Hauberer, Julia. Jerabek, Hynek. Social capital theory: towards a methodological foundation. Wiesbaden: VS Research, 2011.
Haynes, Barry. “The impact of generational differences on the workplace”. Journal of corporate real estate 13, nr. 2 (2011): 98-108.
Hayward, Sarah. Fee, Elizabeth. “More in sorrow than in anger: the British nurses’ strike of 1988”. International Journal of Health Services 3, nr. 22 (1992): 397-415.
Huistra, Pieter. Wils, Kaat. “Fit to Travel. The Exchange Programme of the Belgian American Educational Foundation: An Institutional Perspective on Scientific Persona Formation (1920-1940)”. Bijdragen en mededelingen betreffende de geschiedenis der Nederlanden 131, nr. 4 (2013): 112-134.
Hunt, Lynn. The New Cultural History. Berkely: University of California press, 1989.
Jacques, Catherine. Van Molle, Leen. “De verpleegkundigen: grenzeloos vrouwelijk”. In Er is leven voor de dood: tweehonderd jaar gezondheidszorg in Vlaanderen, onder redactie van Jan de Maeyer e.a.: 203-13. Kapellen : Pelckmans, 1998.
Joiris, Arlette. De la vocation à la reconnaissance, les infirmières hospitalières en Belgique: 1789-1970 : genèse, émergence et construction d’une identité professionnelle. Charleroi (Belgique): Socrate Éditions Promarex, 2009.
James, Janet Wilson. “Writing and Rewriting Nursing History: A Review Essay”. Bulletin of the History of Medicine 58, nr. 4 (1984): 568-584.
Katsuragi, Seishi. “Better working conditions won by “nurse wave” action: Japanese nurses’ experience of getting a new law by their militant campaign”, Nursing Ethics 4, nr. 4 (1997): 313-322.
Ketter, Joni. “Nurses and strikes: a perspective from the United States”. Nursing Ethics 4, nr. 4 (1997): 323-334.
Legg, Stephen e.a. “Introduction”. In Placing Internationalism. International Conferences and the Making of the Modern World, onder redactie van Stephen Legg, Mike Heffernan, Jake Hodder en Benjamin Thorpe: 1-11. London: Bloomsburry, 2022.
Lupton, Deborah. Food, the body, and the self. London: Sage Publications, 1996.
Luyten, Dirk. Guilardian, David. “Medicine, money and mutual aid”. In Medical histories of Belgium. New narratives on health, care and citizenship in the nineteenth and twentieth centuries, onder redactie van Joris Vandendriessche en Benoït Majerus: 206-243. Cambridge: Cambridge University Press, 2021.
Mauss, Marcel. “Une catégorie de l’esprit humain: la notion de personne. Celle de “moi”. Un plan de travail”. Journal of the Royal Anthropological Institute CH (1938): 236-281.
Mead, Margaret. Byers, Paul. The small conference: an innovation in communication. Paris: Mouton, 1968.
Miskell, Louise. Meeting places: scientific congresses and urban identity in Victorian Britain. London: Routledge, 2016.
Melosh, Barbara. The Physician’s Hand. Work Culture and Conflict in American Nursing. Philadelphia: Temple University Press, 1982.
Niskanen, Kirsti. Barany J., Michael. “Introduction: The Scholar Incarnate”. In Gender, Embodiment and the History of Scholarly Persona, onder redactie van Kirstie Niskanen en Michael J. Barany: 1-17. Cham: Springer International Publishing, 2021.
Niskanen, Kirsti. Bosch, Mineke. Wils, Kaat. “Scientific personas in theory and practice – ways of creating scientific, scholarly, and artistic identities”. Persona Studies 4, nr. 1 (2018): 1-5.
Östling, Johan. Heidenblad, David Larsson. The History of Knowledge. 1ste dr. Cambridge. Cambridge: University Press, 2023.
Paul, Herman. “What is scholarly persona? Ten theses on virtues, skills and desires”. History and Theory 53, nr. 3 (2014): 348-371.
Peers, Jan. “Professionalisering, democratisering en rationalisatie van de ziekenhuissector”. In Er is leven voor de dood: tweehonderd jaar gezondheidszorg in Vlaanderen, onder redactie van Jan De Maeyer e.a.: 285-293. Kapellen: Pelckmans, 1998.
Rasmussen, Anne. “Jalons pour une histoire des congrès internationaux aux XIXe siècle: Régulation scientifique et propaganda intellectuelle”. Relations internationales 62, nr.2 (1990) : 115-133.
Rasmussen, Anne. “Sciences et sociabilités: Un “tout petit monde” au tournant du siècle”. Bulletin de la Société d’histoire modern et contemporaine 44, nr. 3-4 (1997): 49-57.
Robinson, Sam e.a. “Innovation in a Crisis: Rethinking Conferences and Scholarship in a Pandemic and Climate Emergency”. The British Journal for the History of Science 53, nr. 4 (2020): 575-590.
Schrijvers, Klaartje. “De artsenstaking van 1964: of hoe artsen een machtig eenheidsfront wisten te vormen in hun strijd tegen de overheid”. Bijdragen tot de eigentijdse geschiedenis, nr. 16 (2005): 57-89.
Shapin, Steven. A social history of truth: civility and science in seventeenth-century England. Chicago: The University of Chicago Press, 1994.
Shimazu, Naoko. “Diplomacy As Theatre: Staging the Bandung Conference of 1955”. Modern Asian Studies 48, nr. 1 (2014): 225-252.
Steunpunt WAV. De Witte Woede voorbij? De gezondheidszorg onder de scanner. Leuven: Steunpunt werkgelegenheid, arbeid en vorming, 1993.
Tabak, Nili. Wagner, Nurit. “Professional solidarity versus responsibility for the health of the public: is a nurses’ strike morally defensible?”. Nursing Ethics 4, nr. 4 (1997): 283-293.
Tartakowsky, Danielle. Le pouvoir est dans la rue. Crises politiques et manifestations en France. Paris: Aubier, 1998.
Taylor, Edward Woodbury. Cranton, Patricia. The Handbook of Transformative Learning: Theory, Research and Practice. San Francisco: Jossey-Bass, 2012.
Thue, Fredrik. “Knowledge Actors: Revisiting Agency in the History of Knowledge”. Historik tidsskrift 103, nr. 3 (2024): 296-300.
Tomes, Nancy. Boschma, Geertje. “Above All Other Things – Unity”. In Nurses of All Nations. A history of the International Council of Nurses 1899-1999, onder redactie van Barbara Brush e.a. Philadelphia: Lippincott, 1999.
Vandendriessche, Joris. Van Osselaer, Tine. “Medicine and religion”. In Medical histories of Belgium. New narratives on health, care and citizenship in the nineteenth and twentieth centuries, onder redactie van Joris Vandendriessche en Benoït Majerus: 65-98. Cambridge: Cambridge University Press, 2021.
Vandendriessche, Joris. Zorg en Wetenschap: een geschiedenis van de Leuvense Academische Ziekenhuizen in de twintigste eeuw. Leuven: Universitaire Pers Leuven, 2019.
Van Molle, Leen. “De contouren van het “probleem”: vrouwelijke zelfstandigheid”. In Vrouwenzaken-zakenvrouwen: facetten van vrouwelijk ondernemerschap in Vlaanderen, 1800-2000, onder redactie van Peter Heyrman en Leen Van Molle: 17-39. Gent: Provinciebestuur Oost-Vlaanderen, 2001.
Vermandere, Katelijne. Verbond der Katholieke Vlaamsche Verpleegsters: ontstaan en groei van 1919-1969. Brussel: Nationaal Verbond der Katholieke Vlaamse Verpleegkundigen NVKVV, 1987.
Viglione, Guiliana. “A year without conferences? How the coronavirus pandemic could change research”. Nature (London) 579, nr. 7799 (2020): 327-328.
Voyé, Liliane. Dobbelaere, Karel. Euthanasia and the Belgian Catholic World. Leuven: Leuven University Press, 2015.
Woolston, Chris. “Learning to love virtual conferences”. Nature (London) 582, nr. 7810 (2020): 135-136.
Yalçin, Begüm e.a. “Nurses transformation from angels to heroes: society’s perception of nursing image during COVID 19”. International Journal of Healthcare Management 17, nr. 4 (2024): 827-835.
Yavas, Gamze. Ayla Nur Ozerli. “The Public Image of Nursing during the COVID-19 Pandemic: A Cross-sectional Study”. International Nursing Review 72, nr. 1 (2025): e12922-n/a. doi:10.1111/inr.12922.
-
Digitale informatie
“Applaus om 20u: in de Lavendelstraat in Antwerpen is iedereen op post, elke dag”. VRT NWS. Geraadpleegd 1 mei 2025. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/03/31/applaus-om-20u-voor-alle-zorgverleners-elke-dag-een-vast-rituee/.
Bonneure, Kristien. “Duizenden verpleegkundigen verzamelen in Oostende voor bijscholing, en dat al voor de 50e keer”. VRT NWS. Geraadpleegd 1 mei 2025. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/09/28/50e-week-van-de-verpleegkunde-oostende/.
Cauwenberghts, Jef. “‘Corona-effect’ op verpleegkundeopleiding lijkt uitgewerkt ondanks stijgende populariteit van hogescholen”. VRT NWS. Geraadpleegd 1 mei 2025. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/09/16/verpleegkunde-hogescholen-kent-terugval/.
De Munck, Luc. “Hoe de Witte Woede ontstond”. Cultuurgeschiedenis.be, 12 mei 2022. https://cultuurgeschiedenis.be/hoe-de-witte-woede-ontstond/.
“Een nieuwe naam in het teken van verbinding”. Netwerk Verpleegkunde. Geraadpleegd 27 april 2025. https://www.netwerkverpleegkundemagazine.be/een-nieuwe-naam-in-het-teken-van-verbinding/.
Gerard, Emmanuel. “Christelijke arbeidersbeweging”. Encyclopedie van de Vlaamse beweging. Geraadpleegd 10 maart 2025. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/christelijke-arbeidersbeweging.
“Geschiedenis van de opleiding verpleeg- en vroedkunde”. KU Leuven 600. Geraadpleegd 18 april 2025. https://med.kuleuven.be/nl/over-ons/geschiedenis/600-jaar-kuleuven/tijdslijnen/opleidingen/verpleeg-en-vroedkunde.
“Koninklijk Besluit van 18 juni 1990”. FPS Public Health. Geraadpleegd 26 februari 2025. https://www.health.belgium.be/sites/default/files/uploads/fields/fpshealth_theme_file/ar_18_06_1990_-_version_coordonnee_mai_2024_0.pdf.
Micciche Alexandra. “ ‘Ils ont chanté, ils ont scandé, ils ont même crié’ Slogans et mobilisations infirmières en Belgique (1971-1989)”. Colloques fabula. Geraadpleegd 10 april 2025. https://doi.org/10.58282/colloques.9419.
“Organiseren van erkende permanente vorming”. VVIZ. Geraadpleegd 24 maart 2025. https://www.vvizv.be/nl/home.
“Prof dr. M.H.F. Grypdonck (1940-)”. Professoren van de Universiteit Utrecht sinds 1636. https://profs.library.uu.nl/index.php/profrec/getprofdata/749/32/68/0.
“Public Health”. Fact Sheets on the European Union (European Parliament). Geraadpleegd 25 maart 2025. https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/49/public-health.
“Verpleeg- en vroedkunde”. KU Leuven 600. Geraadpleegd 20 maart 2025. https://med.kuleuven.be/nl/over-ons/geschiedenis/600-jaar-kuleuven/tijdslijnen/opleidingen/verpleeg-en-vroedkunde.
Vinken, Nona. Heyrman, Peter. “Nationaal Verbond van Katholieke Vlaamse Verpleegkundigen (1936-heden)”. ODIS. 17 februari 2025. http://www.odis.be/lnk/OR_63942.
Vinken, Nona. “Jeugdraad N.V.K.V.V. (1964-)”. ODIS. Geraadpleegd 4 maart 2025. http://www.odis.be/lnk/OR_63942.
Vinken, Nona. “Marc Dupon”. ODIS. Geraadpleegd 17 april 2025. http://www.odis.be/lnk/OR_63942.
Vinken, Nona. “Technische Commissie voor Verpleegkunde (1975-2024)”. ODIS. Geraadpleegd 9 april 2025. http://www.odis.be/lnk/OR_63994.
Vinken, Nona. “Vervolmakingscentrum voor verpleegkundigen (1962-heden)”. ODIS. Geraadpleegd 27 mei 2025. http://www.odis.be/lnk/OR_14775.
Vinken, Nona. “Week van de Verpleegkunde”. ODIS. Geraadpleegd 22 april 2025. http://www.odis.be/lnk/EV_2568.
“Week van de Verpleegkundigen – Kursaal Oostende”. Netwerk Verpleegkunde. Geraadpleegd 25 mei 2025. https://www.netwerkverpleegkunde.be/nl/congressen-netwerk-verpleegkunde.
