"Mevrouw, ik snap er helemaal niets van. Zou u het in het Nederlands kunnen zeggen?"
Het is een zin die vele taalleerkrachten in hun lessen te horen krijgen. Zeker in de les Frans, waar het niveau zienderogen achteruitgaat. Bij jongeren in het secundair onderwijs neemt de kennis van de Franse woordenschat steeds verder af. Nochtans vormt juist die woordenschat de basis om alle vaardigheden in het Frans te kunnen ontwikkelen. Zonder woorden geen taal. Hoeveel woorden kennen jongeren vandaag eigenlijk nog? En hoe staat het met uw woordenschatkennis Frans?
Vroeg begonnen, maar ook echt aan kennis gewonnen?
Frans in het Vlaamse onderwijs kent een hele historie. Al vanaf het vijfde leerjaar krijgen leerlingen Frans op school. Tegen de tijd dat ze in het secundair onderwijs terechtkomen, hebben ze dus al heel wat lesuren Frans achter de rug. Voor ons was het dan ook interessant om te onderzoeken hoe het gesteld is met de Franse woordenschatkennis van leerlingen aan het einde van hun middelbare schoolcarrière. Daarom richtten we ons op de leerlingen uit de derde graad doorstroomfinaliteit in het secundair onderwijs.
Binnen het secundair onderwijs bestaan er heel wat verschillende studierichtingen, en ook het aantal uren Frans varieert sterk. Van slechts twee uur per week, tot vijf uur per week. Logischerwijs zou je dan verwachten dat leerlingen met meer lesuren Frans ook een bredere woordenschat hebben. Klopt dat vermoeden ook?
Euhm, croissant, baguette, bonjour?
Wanneer je leerlingen vraagt iets in het Frans te zeggen, hoor je vaak woorden zoals deze: croissant, baguette, bonjour. Als leerkracht Frans sta je er dan wat radeloos bij. Je wil je leerlingen wel wat meer woordenschat meegeven dan dat.
De werkboeken op school zijn meestal thematisch ingedeeld: in het restaurant, bij de dokter, in de winkel… Zijn dat de woorden die de leerlingen echt moeten kennen? We vroegen ons af welke woorden de leerlingen effectief kennen, en vooral hoeveel woorden dat zijn.
Geen eenvoudige opgave, want de Franse taal is bijzonder rijk aan woordenschat.
Test de vocabulaire, *zucht*
“Volgende week test de vocabulaire”. Het is niet bepaald de favoriete zin van leerlingen. Woorden uit het hoofd leren voor een toets, en ze daarna weer vergeten. Zo gaat het er wel vaker aan toe.
Voor dit onderzoek kozen we een andere aanpak. De leerlingen kregen een woordenschattest die niet meetelde voor het rapport. Ze moesten gewoon hun uiterste best doen en afgaan op de kennis die ze al hadden.
Die toets werd opgesteld op basis van een lijst met frequent gebruikte Franse woorden, verzameld uit ondertitels van Franse films en series. Uit die lijst werden de 5000 meest gebruikte woorden geselecteerd. Per 1000 woorden kozen we 30 items, goed voor een test van in totaal 150 vragen.
Elke vraag bestond uit een meerkeuzevraag. Hierbij was er één juist antwoord, drie foute antwoorden en een ‘ik weet het niet’-optie. Zo konden leerlingen op een eenvoudige manier antwoorden, en konden wij de resultaten overzichtelijk verzamelen.
Afbeelding 1: Voorbeeld toetsvraag
Taal is tijd
Wat leverde dit onderzoek nu op? Zoals onze hypothese, stelden we vast dat hoe langer leerlingen Frans volgen én hoe meer uren Frans ze per week volgen, hoe groter hun woordenschatkennis.
De gemiddelde score bedroeg 89 op 150, goed voor ongeveer 59%. Geen onvoldoende, maar ook geen schitterend resultaat. Leerlingen uit het vijfde middelbaar scoorden gemiddeld 7% lager dan de leerlingen uit het zesde middelbaar. Ook het aantal lesuren bleek een duidelijke rol te spelen. Hoe meer lesuren Frans per week, hoe hoger de score.
Kortom, hoe meer schooljaren Frans en hoe meer lesuren Frans, hoe meer woordenschatkennis. Voldoende uren Frans per week zijn dus absoluut noodzakelijk.
Afbeelding 2: Resultaten woordenschattest
Waar loopt het mis?
Hoe komt het dat de resultaten van de leerlingen niet schitterend zijn? Ligt het aan de leerlingen die te weinig willen studeren? Aan de leerkrachten die niet genoeg hun best doen? Of aan de schoolboeken die niet de juiste woordenschat meegeven?
Meerdere factoren spelen mee. Leerlingen hebben buiten de school vaak weinig contact met het Frans. Ook de woordenschat die in de handboeken wordt aangereikt, sluit niet altijd aan bij de realiteit van het Franse taalgebruik.
En français!
De woordenschatkennis van Vlaamse jongeren in het secundair onderwijs blijft ondermaats. Hoewel meer lesuren en meer jaren Frans duidelijk een positief effect hebben, blijft de algemene kennis eerder beperkt. Wie de Franse kennis levend wil houden, zal moeten inzetten op voldoende lestijd, relevante woordenschat én contact met het Frans buiten de schoolmuren.
Begin er maar aan (of blijf bezig), en français!
Bibliografie
Referentielijst
Anthony, L. en Nation, I.S.P. (2017). Picture Vocabulary Size Test (Version 1.0.0) [Windows]. Tokyo, Japan: Waseda University. Geraadpleegd via http:// www.laurenceanthony.net/
Batista , R. & Horst, M. (2016). ‘A New Receptive Vocabulary Size Test for French’. The Canadian Modern Language Review/La Revue canadienne des langues vivantes.
Cohen, A. D. (2006). ‘The Coming of Age of Research on Test-Taking Strategies’. Language Assessment Quarterly, 3(4), 307–331.
Depalina, S. (2019). ‘Contextual Guessing Technique in Reading’. English Education English Journal for Teaching and Learning 7(1), 29-44
De Wilde, V., B. Brysbaert & J. Eyckmans (2020). ‘Learning English through out-of-school exposure: which levels of language proficiency are attained and which types of input are important?’. Bilingualism-Language and Cognition 23(1), 171-185
De Wilde, V. (2023). ‘The auditory picture vocabulary test for English L2: A spoken receptive meaning-recognition test intended for Dutch-speaking L2 learners of English’. Language Teaching Research
Gyllstad, H., N. Schmitt & L. Vilkaitė-Lozdienė (2015). ‘Assessing vocabulary size through multiple- choice formats: Issues with guessing and sampling rates.’International Journal of Applied Linguistics 166 (2), 278-306
Joris, E. & Vervondel, M. (2015). Stimuler les attitudes positives envers le français [bachelorproef]. Gent : HOGENT
Kremmel, B (2020). ‘Measuring Vocabulary Learning Progress’. In: Webb, S. (red.), The Routledge Handbook of Vocabulary Studies. Londen & New York: Routlegde, 406-418
Kyle, K. (2019). ‘Measuring lexical richness’. In: Webb, S. (red.), The Routledge Handbook of Vocabulary Studies. Londen & New York: Routlegde, 454 - 476
Lee, J. (2011). Second language reading topic familiarity and test score: test-taking strategies for multiple-choice comprehension questions [masterproef]. Iowa: Graduate College of The University of Iowa
Lee, S. & P. Winke (2018). ‘Young learners’ response processes when taking computerized tasks for speaking assessment’. Language Testing 35(2), 239-269
Nation, P. & Beglar, D. (2007). ‘A vocabulary size test’. The Language Teacher 31(7), 9-12
Nation, P. (2015). Principles guiding vocabulary learning through extensive reading. Reading in a Foreign Language 27, 136–145
Peters, E. (2018). ‘The effect of out-of-class exposure to English language media on learners’ vocabulary knowledge’. International Journal of Applied Linguistics 169 (1),142-168
Peters, E., A. Noreillie & E. Puimège (2020). ‘Frans eerste vreemde taal en Engels tweede vreemde taal? Of toch niet? Een blik op de Engelse en Franse taalvaardigheid van jongeren in Vlaanderen’. In: Coudenys ,W. (red.), Taal en de wereld. Leuven: Universitaire Pers Leuven, 53-70
Peters, E., T. Velghe & T. Van Rompaey (2019). ‘The VocabLab tests: The development of an English and French vocabulary test’. International Journal of Applied Linguistics 170(1), 53-78
Peters et al. (2019). ‘The Impact of Instruction and Out-of-School Exposure to Foreign Language Input on Learners’ Vocabulary Knowledge in Two Languages’. Language Learning 69 (3), 747–782
Pinchbeck et al. (2022). ‘Validating word lists that represent learner knowledge in EFL contexts: The impact of the definition of word and the choice of source corpora’. Elsevier.
Qian, D. & L. Lin (2020). ‘The Relationship Between Vocabulary Knowledge and Language Proficiency’. In: Webb, S. (red.), The Routledge Handbook of Vocabulary Studies. Londen & New York: Routlegde, 66-80
Ruyffelaert, A., & Hadermann, P. (2012). The impact of age and gender on the learners’ motivation and attitudes towards French in secondary education in Flanders. In L. G. Chova, A. L. Martinez, & I. C. Torres (Eds.), INTED2012: INTERNATIONAL TECHNOLOGY, EDUCATION AND DEVELOPMENT CONFERENCE (pp. 159–165). Burjassot: International Association for Technology, Education and Development (IATED).
SPSS Statistics for Windows (versie 29) [computerprogramma] (2008). Chicago: SPSS Inc.
Steunpunt Toetsontwikkeling en Peilingen en AHOVOKS (2019). Werkseminarie na de Peiling Frans [brochure]. Brussel: Ministerie van Onderwijs en Vorming.
UCLA (2024). ‘What does Cronbach’s alpha mean?’. UCLA Advanced Research Computing. Statistical Methods and Data Analytics. Geraadpleegd op 12 mei 2025 via https://stats.oarc.ucla.edu/spss/faq/what-does-cronbachs-alpha-mean/
Van Parys, A. et al. (2024). ‘Vocabulary of reading materials in English and French L2 textbooks: A cross-lingual corpus study’. System 124
Vilkaitė-Lozdienė, L. & N. Schmitt (2020).‘Frequency as a Guide for Vocabulary Usefulness High-, Mid-, and Low-Frequency Words’. In: Webb, S. (red.), The Routledge Handbook of Vocabulary Studies. Londen & New York: Routlegde, 81- 96
Webb, S. (2015). Extensive viewing: language learning through watching television. In D. Nunan & J.C. Richards (Eds.) Language Learning Beyond the Classroom (pp. 159-168). New York: Routledge.
Webb, S., Y. Sasao & O. Balance (2017). ‘The Updated Vocabulary Levels Test: Developing and validating two new forms of the VLT’. International Journal of Applied Linguistics 168(1), 33-69
Webb, S. (2020). ‘Introduction’. In: Webb, S. (red.), The Routledge Handbook of Vocabulary Studies. Londen & New York: Routlegde, 1-12
Winke, P. & H. Lim (2017). ‘The Effects of Test Preparation on Second-Language Listening TestPerformance’. Language Assessment Quarterly 14(4), 380-397
Zhang, X. (2013). ‘The "I don't Know" option in the Vocabulary Size Test’. TESOL Quarterly, 47(4), 790-811
