Stadsvernieuwing in Slotermeer vergroot eenzaamheid onder langwonenden
Stadsvernieuwing in Slotermeer vergroot eenzaamheid onder langwonenden
Slotermeer, 27 Juni 2025 – De stadsvernieuwing en gentrificatie in Slotermeer leiden tot een toename van eenzaamheid onder langwonenden, met name ouderen en mensen zonder migratieachtergrond. Dit blijkt uit een recente studie die de sociale gevolgen van demografische veranderingen in de wijk onderzocht. Terwijl nieuwe bewoners zoals expats, statushouders en ‘nieuwe stedelingen’ zich vestigen, ervaren langwonenden een afname van sociale cohesie en meer isolement.
Verschil tussen perceptie en realiteit
Langwonenden geven aan vooral Turkse en Marokkaans-Nederlandse gezinnen als nieuwe buren te zien, terwijl statistieken laten zien dat Europese migranten en statushouders de grootste groepen nieuwe bewoners vormen. Dit verschil in perceptie is vooral opvallend bij respondenten met een Surinaamse migratieachtergrond en respondenten zonder migratieachtergrond.
Beperkt contact tussen bewoners
Het contact tussen langwonenden en nieuwe bewoners is minimaal. Nieuwe bewoners stellen zich vaak niet voor en reageren niet op begroetingen, wat tot frustraties leidt. Oppervlakkig contact, zoals groeten of af en toe een praatje, komt wel voor, maar diepgaande interacties zoals bezoekjes zijn zeldzaam. Taalbarrières, verschillen in levensfase en spanningen rond gemeenschappelijke ruimtes spelen hierbij een rol.
Sociale cohesie onder druk
De sociale cohesie in Slotermeer staat flink onder druk. Verhuizingen binnen sociale netwerken, gebrek aan wederzijds sociaal gedrag en spanningen over bijvoorbeeld het onderhoud van trappenhuizen dragen hieraan bij. Ook participeren nieuwe bewoners weinig in buurtactiviteiten, wat de kloof verder vergroot.
Eenzaamheid neemt toe
Oudere bewoners zonder migratieachtergrond voelen zich steeds eenzamer. Zij missen "overbruggend sociaal kapitaal" – contact buiten hun eigen groep – en zien hun vertrouwde netwerken slinken door stadsvernieuwing. Hoewel sommigen nog wel contact hebben met andere langwonenden, wordt dit minder naarmate meer buren vertrekken.
Oproep voor beleid en actie
De studie benadrukt dat stadsvernieuwing niet automatisch tot verbinding tussen bewoners leidt. Beleid moet verder gaan dan fysieke vernieuwing en actief inzetten op sociale verbinding. Organisaties zoals VoorUit kunnen een sleutelrol spelen door activiteiten te organiseren die zowel langwonenden als nieuwe bewoners aanspreken. Woningcorporaties en buurtorganisaties moeten zich ervan bewust zijn dat bestaande spanningen en uitdagingen aparte aandacht nodig hebben.
Slotermeer staat voor een belangrijke uitdaging:** hoe kan de wijk niet alleen fysiek, maar ook sociaal sterker worden? De tijd zal leren of de inspanningen van bewoners, organisaties en gemeente hierin slagen.
Bibliografie
Albrow, M. (1997). The Global Age: State and Society Beyond Modernity. Stanford University Press.
Beutel, M. E., Klein, E. M., Brähler, E., Reiner, I., Jünger, C., Michal, M., Wiltink, J., Wild,
P. S., Münzel, T., Lackner, K. J., & Tibubos, A. N. (2017). Loneliness in the general
population: prevalence, determinants and relations to mental health. BMC Psychiatry, 17(1).
https://doi.org/10.1186/s12888-017-1262-x
Blokland, T. (2001). Middenklassers als middel: het Grotestedenbeleid en de betekenis van
midden- en hogere inkomensgroepen voor grootstedelijk sociaal kapitaal. University
of Groningen Press: Beleid en Maatschappij, 28(1), 42--53.
https://ugp.rug.nl/beleidmaatschappij/article/view/27228
Blokland-Potters, T. (1998). Wat stadsbewoners bindt. Kok Agora.
Bolt, G., & van Kempen, R. (2008). De Mantra Van De Mix. Uitgeverij Ger Guijs.
Bos, J., & Dignum, K. (2022). Wonen in Amsterdam 2021: Leefbaarheid. Gemeente Amsterdam.
Geraadpleegd op 12 januari 2025, van https://www.huisvestingkwetsbaregroepen.nl/wp-
content/uploads/2022/02/Factsheet-Leefbaarheid-WiA-2021.pdf
Bos, J., & Dignum, K. (2023). Wijken in de mix: Rapportage 2023. Gemeente Amsterdam. Geraadpleegd
op 12 januari 2025, van https://openresearch.amsterdam/nl/page/103378/20230605-wijken-in-de-
mix---rapportage-2023_def.pdf
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in
Psychology, 3(2), 77--101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
43Bryman, A. (2021). Social Research Methods (5e ed.). Oxford, Groot-Brittannië: Oxford University Press.
Buecker, S., Ebert, T., Götz, F. M., Entringer, T. M., & Luhmann, M. (2020). In a Lonely Place:
Investigating Regional Differences in Loneliness. Social Psychological And Personality Science,
12(2), 147--155. https://doi.org/10.1177/1948550620912881
Butler, T. (2003). Living in the Bubble: Gentrification and its "Others" in North London. Urban Studies,
40(12), 2469--2486. https://doi.org/10.1080/0042098032000136165
Campaign to End Loneliness. (2017). The cost of loneliness. Campaign to End Loneliness. Geraadpleegd
op 12 januari 2025, van https://www.campaigntoendloneliness.org/wp-content/uploads/cost-of-
loneliness-2017.pdf
CBS Statline. (z.d.). https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82166NED/table?ts=173…
CBS Statline. (z.d.-b).
https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83674NED/table?ts=173…
Chen, Y., Zhou, Y., Li, M., Hong, Y., Chen, H., Zhu, S., Zhou, Y., Yang, S., Wu, X., & Wang, D. (2023).
Social capital and loneliness among older adults in community dwellings and nursing homes in
Zhejiang Province of China. Frontiers in Public Health, 11.
https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1150310
Chevalier, J. M., & Buckles, D. J. (2019). Participatory Action Research. Routledge.
https://doi.org/10.4324/9781351033268
De Jong Gierveld, J., & Fokkema, T. (2015). Strategies to prevent loneliness. Royal Netherlands Academy
Of Arts And Sciences, 218--230. https://doi.org/10.4324/9781315774374-22
De Jong Gierveld, J., & Van Tilburg, T. (2006). A 6-Item Scale for Overall, Emotional, and Social
Loneliness. Research On Aging, 28(5), 582--598. https://doi.org/10.1177/0164027506289723
De Witte, J., Heylen, L., Schepers, W., Gryp, D., Haüssermann, F., De Donder, L., & Van Regenmortel, T.
(2024). Eenzaamheid in Vlaanderen. Deel 1. Ruimte maken voor verbondenheid. HIVA KU Leuven.
https://eenzaamheidendebuurt.be/wp-content/uploads/2024/12/Eenzaamheid-…-
1.-Plaats-maken-voor-verbondenheid.pdf
44DPG Media. (n.d.). Woningcorporaties: Verloedering arme wijken neemt toe, politiek moet ingrijpen. Het
Parool. Geraadpleegd op 18 januari 2025, van https://www.parool.nl/nederland/woningcorporaties-
verloedering-arme-wijken-neemt-toe-politiek-moet-ingrijpen~ba66024b8/
Dykstra, P. A., & de Jong Gierveld, J. (2004). Gender and marital-history differences in emotional and
social loneliness among Dutch older adults. Canadian Journal on Aging, 23(2), 141--155.
https://doi.org/10.1353/cja.2004.0018
Eenzaamheid | Oorzaken en gevolgen. (z.d.). Volksgezondheid en Zorg.
https://www.vzinfo.nl/eenzaamheid/oorzaken-gevolg
El Moussaoui, N. (2024, 19 april). Recente migranten in Amsterdam.
https://onderzoek.amsterdam.nl/artikel/recente-migranten-in-amsterdam
Fennell, G. (1997). Local lives - distant ties: Researching community under globalized conditions. In J.
Eade (Red.), Living the global city: Globalization as a local process (pp. 90-109). Routledge.
Fischer, C. S. (1982). To dwell among friends: Personal networks in town and city. University of Chicago
Press.
Fischer, C. S., Jackson, R. M., Steuve, C. A., Gerson, K., Jones, L. M., & Baldassare, M. (1977). Networks
and places. Free Press.
Freeman, L. (2005). Displacement or Succession? Urban Affairs Review, 40(4), 463--491.
https://doi.org/10.1177/1078087404273341
Gemeente Amsterdam. (2023). Armoedemonitor 2023. Geraadpleegd op 1 mei 2025, van
https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/armoedemonitor-2023
Gemeente Amsterdam. (2025). Bevolking: Huishoudens: 3 kinderen [Dataset]. Geraadpleegd op 29 mei
2025, van https://onderzoek.amsterdam.nl/interactief/dashboard-
kerncijfers?tab=indicator&thema=bevolking&indicator=BEVHH3KIND&indeling=stadsdelen&jaa
r=2025&gebied=F&taal=nl
Gemeente Amsterdam. (2025). Bevolking: Huishoudens: 4+ kinderen [Dataset]. Geraadpleegd op 29 mei
2025, van https://onderzoek.amsterdam.nl/interactief/dashboard-
45kerncijfers?tab=indicator&thema=bevolking&indicator=BEVHH4PLUSKIND&indeling=stadsdele
n&jaar=2025&gebied=F&taal=nl
Gemeente Amsterdam. (2024). Factsheet: Armoede in beeld West. Gemeente Amsterdam. Geraadpleegd
op 12 januari 2025, van
https://openresearch.amsterdam/image/2024/4/4/factsheet_armoede_in_beel…
Gemeente Amsterdam. (2023). Gebiedsgerichte uitwerking 2023 Sociale basis Amsterdam. Geraadpleegd
op 20 januari 2025, van
https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/945349/2_vrm23_252_brochure_g…
_tg.pdf
Gemeente Amsterdam. (2022). Gebiedsanalyse 2022: 7. Geuzenveld, Slotermeer [Rapport]. Onderzoek en
Statistiek. Geraadpleegd op 29 mei 2025, van
https://openresearch.amsterdam/image/2022/5/12/07_geuzenveld_slotermeer….
Gemeente Amsterdam. (2025). Bevolking: Nieuwe Stedelingen [Dataset]. Geraadpleegd op 29 mei 2025,
van https://onderzoek.amsterdam.nl/interactief/dashboard-
kerncijfers?tab=indicator&thema=wonen&indicator=WHUUR_GEM&indeling=wijken&jaar=2023
&gebied=FD&taal=nl
Gemeente Amsterdam. (2025). Participatie: Ernstig eenzaam [Dataset]. Geraadpleegd op 29 mei 2025, van
https://onderzoek.amsterdam.nl/interactief/dashboard-
kerncijfers?tab=indicator&thema=participatie&indicator=PEENZ_P&indeling=wijken&jaar=2020
&gebied=AA&taal=nl
Gibbons, J., & Barton, M. S. (2016). The Association of Minority Self-Rated Health with Black versus
White Gentrification. Journal Of Urban Health, 93(6), 909--922. https://doi.org/10.1007/s11524-
016-0087-0
Glas, I., & Jennissen, R. (2018). Etnische diversiteit en onveiligheidsgevoelens in de buurt. Justitiële
Verkenningen, 44(6), 63--82. https://doi.org/10.5553/jv/016758502018044006004
Glass, R. (1964). London: Aspects of change. MacGibbon & Kee.
46Haines, W. S. (1991). Ray Oldenburg, The Great Good Place: Cafés, coffee shops, community centers,
beauty parlors, general stores, bars, hangouts and how they get you through the day. New York:
Paragon House, 1989. The Social History Of Alcohol Review, 23, 19--22.
https://doi.org/10.1086/sharevv23n1p19
Holt, S. L., Del Río-González, A. M., Massie, J. S., & Bowleg, L. (2020). "I Live in This Neighborhood
Too, Though": the Psychosocial Effects of Gentrification on Low-Income Black Men Living in
Washington, D.C. Journal Of Racial And Ethnic Health Disparities, 8(5), 1139--1152.
https://doi.org/10.1007/s40615-020-00870-z
Iyanda, A. E., & Lu, Y. (2021). Perceived Impact of Gentrification on Health and Well-Being: Exploring
Social Capital and Coping Strategies in Gentrifying Neighborhoods. The Professional Geographer,
73(4), 713--724. https://doi.org/10.1080/00330124.2021.1924806
Knapen, J., Scheffer, M., & Boeije, H. (2021). Eindrapport één tegen eenzaamheid: Monitoring
eenzaamheid, participatie en sociale cohesie onder ouderen 2015-2020. Nivel. https://www.nivel.nl
Kleinhans, R. (2005). Sociale implicaties van herstructurering en herhuisvesting. Delft University Press.
http://repository.tudelft.nl/islandora/object/uuid%3Aa3bd5c2c-780a-4417…-
59d7e785a911/datastream/OBJ/download
Kleinhans, R., Veldboer, L., & Duyvendak, J. W. (2000). Integratie door differentiatie? Een onderzoek
naar de sociale effecten van gemengd bouwen [PDF]. J.W. Duyvendak.
https://www.jwduyvendak.nl/wp-content/uploads/2015/07/Kleinhans-et-al.-…
Koster, M. (2011). Gezellig, gewend en de misvatting van de gemengde wijk: jongeren over Overvecht.
Jongeren, wonen en sloop: stedelijke herstructurering gezien door de ogen van jongeren (pp. 13--
18). http://dspace.library.uu.nl/handle/1874/231370
Laméris, J. (2018). Living together in diversity: Whether, why and where ethnic diversity affects social
cohesion. https://repository.ubn.ru.nl/handle/2066/179281
Laumann, E.O. (1973). Bonds of pluralism. Wiley.
47Marsden, P. V., & Friedkin, N. E. (1994). Network studies of social influence. In S. Wasserman, & J.
Galaskiewicz, Advances in social network analysis: research in the social and behavioral sciences
(pp. 3-25). Sage.
Metaal, S., Delnoij, M., & Duyvendak, J.W. (2006). Een Amsterdamse benadering. Vooruitkomen,
samenleven en thuis voelen in Nieuw West. Bureau Parkstad. Geraadpleegd op 5 april 2025, van
https://www.researchgate.net/publication/277556637_Een_Amsterdamse_bena…
en_samenleven_en_thuis_voelen_in_Nieuw_West
Metaal, S., van Huis, I., Duyvendak, J.W. (2019). Grote problemen van kleine groepen en kleine
problemen van grote groepen. Een onderzoek naar sociale projecten bij stedelijke vernieuwing in
Overtoomse Veld. University of Amsterdam. Geraadpleegd op 27 juni 2025, van
https://www.researchgate.net/publication/343152974_Grote_problemen_van_…
eine_problemen_van_grote_groepen_Een_onderzoek_naar_sociale_projecten_bij_stedelijke_vernie
uwing_in_Overtoomse_Veld
Newman, L., & Dale, A. (2005). Network Structure, Diversity, and Proactive Resilience Building: a
Response to Tompkins and Adger. Ecology And Society, 10(1). https://doi.org/10.5751/es-01396-
1001r02
Mitchell, J. C. (1969). The concept and use of social networks. Manchester University Press.
Nicolaisen, M., & Thorsen, K. (2016). What are friends for? Friendships and loneliness over the lifespan---
From 18 to 79 years. The International Journal of Aging and Human Development, 84, 126--158.
https://doi.org/10.1177/0091415016655166
Nyqvist, F., Victor, C. R., Forsman, A. K., & Cattan, M. (2016). The association between social capital and
loneliness in different age groups: a population-based study in Western Finland. BMC Public
Health, 16(1). https://doi.org/10.1186/s12889-016-3248-x
Pacolet, J., Cabrero, G. R., & Sosvilla-Rivero, S. (2023). The economic cost of the loneliness of older
persons. In Universitaire Pers Leuven eBooks (pp. 55--88). https://doi.org/10.2307/j.ctv35r3v37.6
Phillipson, C. (2007). The 'elected' and the 'excluded': sociological perspectives on the experience of place
and community in old age. Ageing And Society, 27(3), 321--342.
https://doi.org/10.1017/s0144686x06005629
48Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: the collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
https://doi.org/10.5860/choice.38-2454
Redactie Brainwash. (2021, 28 juli). Stadsgeograaf Cody Hochstenbach: zelfs als het je niet boeit dat
mensen dakloos zijn, is het slim om ze een huis te geven. Brainwash.
https://www.brainwash.nl/programmas/brainwash-zomerradio/samenleving/20…-
cody-hochstenbach-zelfs-als-het-je-niet-boeit-dat-mensen-dakloos-zijn-is-het-slim-om-ze-een-huis-
te-geven.html
Rekenkamer Amsterdam. (z.d.). De gemengde stad: Onderzoeksrapport. Rekenkamer Amsterdam.
Geraadpleegd op 12 januari 2025, van https://publicaties.rekenkamer.amsterdam.nl/de-gemengde-
stadonderzoeksrapport/de-gemengde-stadonderzoeksrapport.pdf
Rote, S., Hill, T. D., & Ellison, C. G. (2012). Religious Attendance and Loneliness in Later Life. The
Gerontologist, 53(1), 39--50. https://doi.org/10.1093/geront/gns063
Samen Nieuw-West. (2024). Uitvoeringsprogramma Samen Nieuw-West Verdieping. Samen Nieuw-West.
Geraadpleegd op 12 januari 2025, van https://www.samennieuw-west.nl/wp-
content/uploads/2024/06/Uitvoeringsprogramma-samen-nieuw-west-verdieping.pdf
Smale, B., Wilson, J., & Akubueze, N. (2022). Exploring the determinants and mitigating factors of
loneliness among older adults. Wellbeing Space And Society, 3, 100089.
https://doi.org/10.1016/j.wss.2022.100089
Smith, N. (2002). New Globalism, New Urbanism: Gentrification as Global Urban Strategy. Antipode,
34(3), 427--450. https://doi.org/10.1111/1467-8330.00249
Smits, C. H., van den Beld, H. K., Aartsen, M. J., & Schroots, J. J. (2014). Aging in the Netherlands: State
of the art and science. The Gerontologist, 54, 335--343. https://doi.org/10.1093/geront/gnt096
ten Kate, R. (2023). Understanding loneliness among older migrants. [Thesis fully internal (DIV),
University of Groningen]. University of Groningen. https://doi.org/10.33612/diss.630715375
ten Kate, R. L. F., Bilecen, B., & Steverink, N. (2020). A Closer Look at Loneliness: Why Do First-
Generation Migrants Feel More Lonely Than Their Native Dutch Counterparts? The Gerontologist,
60(2), 291--301. https://doi.org/10.1093/geront/gnz192
49Van den Berg, M. (2020). Dat is bij jullie toch ook zo? Uitgeverij Prometheus.
Van der Greft, S. (2025). Ageing in place in deprived urban neighbourhoods: Experiences of multiple
disadvantage and social exclusion among older migrants and native Dutch older adults living in
Amsterdam. [Thesis, fully internal, Universiteit van Amsterdam].
Van der Meer, T., & Tolsma, J. (2014). Ethnic Diversity and Its Effects on Social Cohesion. Annual
Review Of Sociology, 40(1), 459--478. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-071913-043309
Van der Velden, J., & Uterlinde, M. (2025). Analyse en handelingsperspectief gemengde wijken
Amsterdam Nieuw-West [PDF]. https://www.wijkwijzer.org/wp-
content/uploads/2025/01/Analyse_en_handelingsperspectief_gemengde_wijken_Amsterdam_Nieu
w-West_DEF.pdf
Van der Zwet, R., de Vries, S., & van de Maat, J.W. (2024). Wat werkt bij de aanpak van eenzaamheid.
Geraadpleegd op 18 Maart 2025, van https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2024-04/Wat-
werkt-bij-de-aanpak-van-eenzaamheid.pdf
Van Grunsven, P. (2024, 24 juli). Wat is een sociaal netwerk? Informele Zorg.
https://kennisinformelezorg.nl/wat-is-een-sociaal-netwerk/
Van Tilburg, T. (2005). Gesloten uitbreiding: sociaal kapitaal in de derde en vierde levensfase. Vrije
Universiteit Amsterdam. https://research.vu.nl/en/publications/gesloten-uitbreiding-sociaal-kap…-
in-de-derde-en-vierde-leven
Van Tilburg, T. G., & Fokkema, T. (2018). Hogere eenzaamheid onder Marokkaanse en Turkse ouderen in
Nederland: Op zoek naar een verklaring. Tijdschrift Voor Gerontologie en Geriatrie, 49(6), 263--
273. https://doi.org/10.1007/s12439-018-0269-1
Van Tilburg, T. G., Steinmetz, S., Stolte, E., Van der Roest, H., & De Vries, D. H. (2021). Loneliness and
mental health during the COVID-19 pandemic: A study among Dutch older adults. The Journals of
Gerontology: Series B, 76(7), e249-e255. https://doi.org/10.1093/geronb/gbaa111
Veldboer, A. P. M. (2010). Afstand en betrokkenheid in de gemengde wijk: Over afwijzende en loyale
groepen bij stedelijke vernieuwing [Unpublished master's thesis]. Universiteit van Amsterdam.
50Veldboer, L., & van der Land, M. (2011). Inkomensdiversiteit en vertrouwen in buren in de buurt.
Universiteit van Amsterdam. Geraadpleegd op 13 maart 2025, van
https://pure.uva.nl/ws/files/4486033/123437_Eindrapportage_Enschede_MvN…
Verwey-Jonker van Wonderen, R., & Broekhuizen, J. (2012). Samenleven met Verschillen in Nieuw-West.
Geraadpleegd op 28 mei 2025, van https://openresearch.amsterdam/nl/page/39400/samenleven-met-
verschillen-in-nieuw-west-2012
Wang, C., & Burris, M. A. (1997). Photovoice: Concept, Methodology, and Use for Participatory Needs
Assessment. Health Education & Behavior, 24(3), 369--387.
https://doi.org/10.1177/109019819702400309
Weiss, R. S. (1973). Loneliness: The experience of emotional and social isolation. MIT Press.
Wonen in Amsterdam 2023, leefbaarheid. (2024). Openresearch.Amsterdam.
https://openresearch.amsterdam/nl/page/106497/wonen-in-amsterdam-2023-l…
Yang, J., & Moorman, S. M. (2019). Beyond the Individual: Evidence Linking Neighborhood Trust and
Social Isolation Among Community-Dwelling Older Adults. The International Journal Of Aging
And Human Development, 92(1), 22--39. https://doi.org/10.1177/0091415019871201
Yang, K. (2019). [Book or article title]. Sage Journals. https://journals-sagepub-com.vu-
nl.idm.oclc.org/doi/10.1177/0091415019871201
Yu, R., Cheung, O., Leung, J., Tong, C., Lau, K., Cheung, J., & Woo, J. (2019). Is neighbourhood social
cohesion associated with subjective well-being for older Chinese people? The neighbourhood social
cohesion study. BMJ open, 9(5), e023332. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-023332
Yu, R., Leung, G., Chan, J., Yip, B., Wong, S., Kwok, T., & Woo, J. (2020). Neighborhood Social
Cohesion Associates with Loneliness Differently among Older People According to Subjective
Social Status. The Journal Of Nutrition Health & Aging, 25(1), 41--47.
