Gletsjertoerisme: laatste kans in een vicieuze cirkel

Door klimaatverandering smelten de gletsjers steeds sneller. Velen willen deze dan ook eens zien voordat ze verdwijnen. Dit houdt een vicieuze cirkel in stand waarbij we lange reizen afleggen op een manier die niet milieuvriendelijk is, terwijl juist dit zorgt voor de klimaatverandering.

Gletsjersmelten

Ondertussen zijn al veertig procent van alle gletsjers gesmolten. Met het recente nieuws van de Birchgletsjer die in Zwitserland is ingestort, zien we dat het smeltende ijs niet alleen consequenties heeft op vlak van drinkwater, landbouw en de klimaatopwarming zelf, maar ook op de stabiliteit van bergen. Het ijs houdt bergpuin samen en functioneert als een soort lijm. Wanneer dat verdwijnt, komt het puin los en heeft dat impact op heel de omgeving. Het probleem is dat gletsjers vertraagd reageren op klimaatverandering. Als we de opwarming van de aarde stabiliseren zullen we nog altijd gletsjers verliezen. Niet elk deel van de wereld wordt even sterk beïnvloed. Zo zullen in Scandinavië op lange termijn 65% tot 85% van de gletsjers verdwijnen. Bij hooggelegen gebergtes in Midden- en Zuid-Azië verdwijnt er vijf tot twaalf procent.

Fotograaf Jeffrey Fierens, 29, brengt gletsjers in beeld en heeft er al meer dan twintig bezocht: “Gletsjers zijn een zichtbaar effect van de klimaatverandering. Ze zijn al decennialang aan het smelten, maar de laatste jaren is er een duidelijke versnelling.” Door dit afsmelten verandert het natuurlijk landschap, en ontstaan er gletsjergrotten doordat smeltwater de gletsjer binnendringt.

Glacioloog Lander Van Tricht, 30, onderzoekt al negen jaar de gletsjers aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en de Eidgenössische Technische Hochschule Zürich (ETH Zürich): “Door klimaatverandering worden gletsjers dunner, en blijven die grotten open. Dan kunnen we grotten binnengaan, maar het feit dat ze er zijn, is een slecht teken. Dit betekent dat de gletsjer is stilgevallen en die grot uiteindelijk instort.”

Klimaatverandering

Als de aardopwarming stijgt tot 2,7 graden, dan kan 76% van alle gletsjers verdwijnen, waardoor ook de zeespiegel met 23 centimeter stijgt. Als we de klimaatverandering nu stabiliseren en onder de 1,5 graad kunnen houden, dan verdwijnt er nog steeds zeven procent extra van de gletsjers. We houden dan iets meer dan de helft van de 200 000 gletsjers in stand.

Er is nu ook een soort ramptoerisme of ‘last chance’ toerisme ontstaan, waarbij mensen realiseren dat iets verdwijnt en het nog een laatste keer willen zien. Hierbij houden toeristen juist een vicieuze cirkel mee in stand. Ze reizen vaak op een manier die niet duurzaam is. De CO₂-uitstoot van het transport draagt bij aan de klimaatverandering waardoor gletsjers sneller smelten. Hierdoor komt een groter deel van de bodem bloot te liggen, wat de albedo van de omgeving, de mate waarin zonlicht weerkaatst wordt, verlaagt. In combinatie met de vervuiling die het resterende ijs donkerder maakt, zorgt dit ervoor dat de gletsjer meer zonlicht opneemt in plaats van weerkaatst.

Lander Van Tricht vindt gletsjers hier dan ook de beste indicator van: “Gletsjers zijn echt de symbolen van klimaatverandering. Op een jaar tijd kan je zelf zien hoe gletsjers zijn gesmolten. Daardoor zie je wat klimaatverandering veroorzaakt.”

Fenomenen

Door de opwarming van de aarde moeten we ons niet alleen zorgen maken over temperaturen en smeltende gletsjers, maar ook over extra stormen, overstromingen, koraalriffen die verdwijnen en de zeespiegel die stijgt. Het probleem hierbij is dat we het meeste niet met het blote oog zien. Net daarom zijn gletsjers een goede indicator van klimaatverandering. Die krimpen omdat de temperatuur stijgt en de neerslag verandert, wat op historische foto’s goed zichtbaar is. Jeffrey Fierens merkt op: “Bij de Morteratschgletsjer zijn er langs het pad borden geplaatst met jaartallen. Die geven de grens aan tot waar de gletsjer vroeger reikte. Op dezelfde gletsjer kon ik in 2023 nog op het ijs wandelen. Een jaar later was de gletsjer al zo ver weggesmolten dat er een smeltrivier was ontstaan.” Lokaal worden gletsjers aangepast voor toeristen door palen in het ijs te verankeren. IJs wordt weggeschraapt en skipistes aangelegd. 

Impact toeristen

Toeristen hebben een grotere impact op gletsjergebieden dan ze denken volgens Lander Van Tricht: “Omdat gletsjers verdwijnen, zien we ‘last chance’ toerisme toenemen. De gletsjers die nu het meest worden getroffen, zijn degene die laag in het gebergte liggen en waar we met de auto naartoe kunnen. Dat trekt dan ook een ander soort toerisme aan dan bij hoger gelegen gletsjers waar men dagen voor moet wandelen. Gletsjers worden als historisch en uniek beschouwd, maar toerisme vestigt wel de aandacht op de verandering in dat gebied. Het probleem hierbij is dat het landschap tegelijkertijd veranderd wordt voor het toerisme.”

Volgens Lien de Ruyck, 39, al twintig jaar bezig met duurzaamheid en medeoprichter van Storyteller from the Future, zorgt toerisme er wel voor dat lokale gemeenschappen in die gebieden kunnen blijven leven: “De inwoners staan vaak dichter bij de natuur en voelen zich verbonden met dat systeem van een gletsjer. Het doet ook iets met hen om die verschuiving van de gletsjer te zien. Zij voelen zich dan machteloos omdat zij ook de inkomsten van het toerisme nodig hebben om er te kunnen blijven.”

Ook op Antarctica zijn er steeds meer toeristen en daarom zijn er volgens Mike Louagie, 63, die al 35 jaar lang meereist op expeditie cruises, maatregelen om schade te voorkomen: “Er zijn ongeveer twintig wetenschappers aan boord. Zij doen eerst een verkenning waarbij ze kijken naar de kwetsbare gebieden en stellen een perimeter op waarin passagiers mogen wandelen. Op Antarctica zijn er nooit twee schepen op één site, waardoor de plaats niet onder druk staat.”

Acties

Bij sommige gletsjers zijn er lokale acties om een groter besef te kweken en om ze hopelijk te redden. De beste actie om de gletsjers te behouden is om de temperatuur te stabiliseren, maar dat moet grootschalig gebeuren door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Iedereen kan zelf zijn steentje bijdragen door op zijn uitstoot te letten en bepaalde dagelijkse gewoontes aan te passen. Volgens Lien De Ruyck is het dan ook belangrijk dat we nu overstappen naar een regeneratief reizen, ook al is dat niet makkelijk.