Een gezonde mond als sleutel tot vlotter eten na een beroerte?
Wat als elke hap na een beroerte onveilig is?
Voor iemand die een beroerte heeft overleefd, voelt het als een ware nachtmerrie om te horen dat eten en drinken via de mond niet langer zonder risico is. Slikproblemen komen voor bij maar liefst 80% van de patiënten na een beroerte. Wat vroeger vanzelf ging – een hap nemen of een slok doorslikken – wordt plots een moeilijke en gevaarlijke uitdaging.
In zo’n omstandigheden verschuift de aandacht vaak naar de grote medische zorgen en krijgt mondhygiëne weinig prioriteit. Nochtans kan verwaarloosde mondzorg ernstige gevolgen hebben. Bacteriën die zich in de mond ophopen, kunnen bij het slikken in de longen terechtkomen en zo leiden tot zware infecties.
Het omgekeerde geldt gelukkig ook: een gezonde mond kan het herstel van het slikken en daarmee ook het algemene herstelproces juist ondersteunen: het vergemakkelijkt het slikken, maakt eten aangenamer en verkleint de kans op complicaties. Mondzorg is dus veel meer dan een detail. Het kan een cruciale rol spelen in de revalidatie na een beroerte.
Logopedisten vervullen een sleutelrol: ze sporen slikproblemen op en begeleiden patiënten tijdens hun revalidatie. Ook tandartsen kunnen mee het verschil maken door de mondgezondheid te verbeteren. Maar wat als we beide krachten bundelen? Wat als we de expertise van logopedisten en tandartsen combineren voor een beter resultaat? Vanuit deze gedachte vertrok mijn masterthesis.
Een gezonde mond in de kijker: een eerste stap richting een grootschalige studie
Tijdens de revalidatie wordt mondhygiëne vaak over het hoofd gezien, terwijl factoren zoals een droge mond, tandplak of voedselresten het slikproces kunnen verstoren en bemoeilijken. Dit leidde tot de centrale onderzoeksvraag van mijn masterthesis: heeft een mondhygiënische behandeling een aantoonbaar effect op de slikfunctie bij personen die een beroerte hebben doorgemaakt?
Samen met een doctoraatstudent in de tandheelkunde en onder begeleiding van ervaren logopedisten voerden we een pilootstudie uit in het Universitair Ziekenhuis Gent. Aan het onderzoek namen vijf patiënten deel die slikproblemen hadden na een beroerte. Deze studie behoort tot de eerste wereldwijd die deze specifieke onderzoeksvraag behandelt.
Er bestaan verschillende manieren om mondverzorging uit te voeren, maar het is nog onduidelijk welke methode het meest effectief is voor het verbeteren van de slikfunctie. Daarom hebben we drie verschillende methoden getest. Voor en na elke methode werden metingen uitgevoerd om de slikfunctie van de deelnemers zorgvuldig in kaart te brengen.
Poetsen, bevochtigen of beide?
Elke sessie startte met drie metingen: (1) de tongkracht en slikkracht werden geëvalueerd, (2) het aantal kauwbewegingen dat de patiënt nodig had om een cracker zo snel en comfortabel mogelijk te eten werd beoordeeld en (3) er werd nagegaan hoeveel voedselresten er in de mond achterbleven na het eten van een cracker. Daarna volgde één van de drie methoden voor mondverzorging:
- Mondbevochtiging: tandplak en resten werden verwijderd, waarna hydraterende gels op waterbasis werden aangebracht op de mondstructuren.
- Instrumentele mondverzorging: de natuurlijke tanden werden gepoetst volgens de aangepaste BASS-techniek, waarna de tong werd gereinigd.
- Combinatie van beide.
Na afloop van de behandeling werden de vooraf uitgevoerde metingen herhaald en werd de ervaring van de deelnemers met betrekking tot de mondhygiënische behandeling in kaart gebracht.
Een veelbelovend eerste onderzoek
Dit onderzoek diende om na te gaan of deze studie ook op grote schaal kan worden uitgevoerd bij personen die een beroerte hebben gehad. Uit de studie blijkt dat de gehanteerde aanpak geschikt is voor een grotere groep patiënten. Op deze manier kunnen we onderzoeken of drie eenvoudige mondverzorgingsmethoden de slikfunctie van patiënten na een beroerte aanzienlijk kunnen verbeteren. Deze inzichten kunnen in de toekomst helpen om praktische tips en richtlijnen voor de zorg te geven.
Kleine aanpassing, grote impact?
De kracht van dit onderzoek zit in zijn eenvoud. Mondzorg wordt vaak beperkt tot esthetiek of preventie, maar in deze context krijgt het een extra dimensie: een hulpmiddel om revalidatie vlotter te laten verlopen en complicaties te vermijden. Zeker bij kwetsbare patiënten, zoals ouderen of personen die een beroerte doormaakten, kan dit een verschil maken. Dankzij deze pilootstudie kan de onderzoeksvraag nu op grotere schaal worden onderzocht.
Terug naar het begin
Stel je voor: je hebt net een beroerte doorgemaakt en ligt in het ziekenhuis. Je hebt moeite met slikken en je mond voelt droog aan. Een korte mondverzorgingsbehandeling leidt tot een hernieuwd gevoel van comfort. Het eten verloopt vlotter en je krijgt weer een gevoel van controle. Dit laat zien hoe belangrijk het is om voor de mond te zorgen. Het is onze taak om tijdens een ziekenhuisopname aandacht te besteden aan jouw mondverzorging, omdat dit een groot verschil kan maken.
Dit is de kracht van geïntegreerde zorg. Niet alleen de juiste therapie, maar ook aandacht voor de basis: een gezonde mond als opstap naar een vlottere revalidatie.
Bibliografie
Aoyagi, M., Furuya, J., Matsubara, C., Yoshimi, K., Nakane, A., Nakagawa, K., . . . Maehara, T. (2021).
Association between Improvement of Oral Health, Swallowing Function, and Nutritional Intake
Method in Acute Stroke Patients. International journal of environmental research and public health,
18(21). doi:10.3390/ijerph182111379
Borders, J. C., Sevitz, J. S., Malandraki, J. B., Malandraki, G. A., & Troche, M. S. (2021). Objective and
Subjective Clinical Swallowing Outcomes via Telehealth: Reliability in Outpatient Clinical Practice.
Am J Speech Lang Pathol, 30(2), 598-608. doi:10.1044/2020_ajslp-20-00234
Brochier, C. W., Hugo, F. N., Rech, R. S., Baumgarten, A., & Hilgert, J. B. (2018). Influence of dental factors
on oropharyngeal dysphagia among recipients of long-term care. Gerodontology, 35(4), 333-338.
doi:10.1111/ger.12345
Cardoso, A. F., Ribeiro, L. E., Santos, T., Pinto, M., Rocha, C., Magalhães, J., . . . Fernandes, B. L. (2023).
Oral hygiene in patients with stroke: a best practice implementation project protocol. Nursing
Reports, 13(1), 148-156.
Chen, H. J., Chen, J. L., Chen, C. Y., Lee, M., Chang, W. H., & Huang, T. T. (2019). Effect of an Oral Health
Programme on Oral Health, Oral Intake, and Nutrition in Patients with Stroke and Dysphagia in
Taiwan: A Randomised Controlled Trial. International journal of environmental research and public
health, 16(12). doi:10.3390/ijerph16122228
Chipps, E., Gatens, C., Genter, L., Musto, M., Dubis-Bohn, A., Gliemmo, M., . . . Landers, T. (2014). Pilot
study of an oral care protocol on poststroke survivors. Rehabilitation Nursing Journal, 39(6), 294-
304.
Cichero, J. A., & Murdoch, B. E. (2006). Dysphagia: foundation, theory and practice: John Wiley & Sons.
Costa, M. M. B. (2018). Neural control of swallowing. Arquivos de gastroenterologia, 55, 61-75.
De Bodt, M., Guns, C., D'hondt, M., Vanderwegen, J., & Van Nuffelen, G. (2015). Dysfagie. Handboek voor
de klinische praktijk (Vol. 7): Maklu.
Dziewas, R., Michou, E., Trapl-Grundschober, M., Lal, A., Arsava, E. M., Bath, P. M., . . . Verin, E. (2021).
European Stroke Organisation and European Society for Swallowing Disorders guideline for the
diagnosis and treatment of post-stroke dysphagia. Eur Stroke J, 6(3), Lxxxix-cxv.
doi:10.1177/23969873211039721
Franciotti, R., Di Maria, E., D'Attilio, M., Aprile, G., Cosentino, F. G., & Perrotti, V. (2022). Quantitative
Measurement of Swallowing Performance Using Iowa Oral Performance Instrument: A Systematic
Review and Meta-Analysis. Biomedicines, 10(9). doi:10.3390/biomedicines10092319
González-Fernández, M., Ottenstein, L., Atanelov, L., & Christian, A. B. (2013). Dysphagia after stroke: an
overview. Current physical medicine and rehabilitation reports, 1, 187-196.
Huckabee, M. L., McIntosh, T., Fuller, L., Curry, M., Thomas, P., Walshe, M., . . . Sella-Weiss, O. (2018).
The Test of Masticating and Swallowing Solids (TOMASS): reliability, validity and international
normative data. International journal of language & communication disorders, 53(1), 144-156.
doi:10.1111/1460-6984.12332
Jones, C. A., Colletti, C. M., & Ding, M. C. (2020). Post-stroke Dysphagia: Recent Insights and
Unanswered Questions. Current neurology and neuroscience reports, 20(12), 61.
doi:10.1007/s11910-020-01081-z
Kuo, C.-W., Allen, C. T., Huang, C.-C., & Lee, C.-J. (2017). Murray secretion scale and fiberoptic
endoscopic evaluation of swallowing in predicting aspiration in dysphagic patients. European
Archives of Oto-Rhino-Laryngology, 274, 2513-2519.
Lazaridou, A., Elbaridi, N., Edwards, R. R., & Berde, C. B. (2018). Pain assessment. In Essentials of pain
medicine (pp. 39-46. e31): Elsevier.
Lim, C.-Y., & In, J. (2021). Considerations for crossover design in clinical study. Korean journal of
anesthesiology, 74(4), 293-299.
Logemann, J., Curro, F., Pauloski, B., & Gensler, G. (2013). Aging effects on oropharyngeal swallow and
the role of dental care in oropharyngeal dysphagia. Oral diseases, 19(8), 733-737.
Marik, P. E., & Kaplan, D. (2003). Aspiration pneumonia and dysphagia in the elderly. Chest, 124(1), 328-
336. doi:10.1378/chest.124.1.328
Martino, R., Foley, N., Bhogal, S., Diamant, N., Speechley, M., & Teasell, R. (2005). Dysphagia after stroke:
incidence, diagnosis, and pulmonary complications. Stroke, 36(12), 2756-2763.
doi:10.1161/01.STR.0000190056.76543.eb
27Ono, T., Kumakura, I., Arimoto, M., Hori, K., Dong, J., Iwata, H., . . . Akagawa, Y. (2007). Influence of bite
force and tongue pressure on oro-pharyngeal residue in the elderly. Gerodontology, 24(3), 143-
150. doi:10.1111/j.1741-2358.2007.00172.x
Paciaroni, M., Mazzotta, G., Corea, F., Caso, V., Venti, M., Milia, P., . . . Gallai, V. (2004). Dysphagia
following stroke. European neurology, 51(3), 162-167.
Patel, D. A., Krishnaswami, S., Steger, E., Conover, E., Vaezi, M. F., Ciucci, M. R., & Francis, D. O. (2018).
Economic and survival burden of dysphagia among inpatients in the United States. Diseases of the
Esophagus, 31(1). doi:10.1093/dote/dox131
Powers, W. J., Rabinstein, A. A., Ackerson, T., Adeoye, O. M., Bambakidis, N. C., Becker, K., . . . Tirschwell,
D. L. (2019). Guidelines for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke: 2019
Update to the 2018 Guidelines for the Early Management of Acute Ischemic Stroke: A Guideline for
Healthcare Professionals From the American Heart Association/American Stroke Association.
Stroke, 50(12), e344-e418. doi:10.1161/str.0000000000000211
Remijn, L., Sanchez, F., Heijnen, B. J., Windsor, C., & Speyer, R. (2022). Effects of oral health interventions
in people with oropharyngeal dysphagia: a systematic review. Journal of Clinical Medicine, 11(12),
3521.
Scannapieco, F. A. (2021). Poor Oral Health in the Etiology and Prevention of Aspiration Pneumonia.
Dental clinics of North America, 65(2), 307-321. doi:10.1016/j.cden.2020.11.006
Takizawa, C., Gemmell, E., Kenworthy, J., & Speyer, R. (2016). A Systematic Review of the Prevalence of
Oropharyngeal Dysphagia in Stroke, Parkinson's Disease, Alzheimer's Disease, Head Injury, and
Pneumonia. Dysphagia, 31(3), 434-441. doi:10.1007/s00455-016-9695-9
Todaro, F., Pizzorni, N., Scarponi, L., Ronzoni, C., Huckabee, M. L., & Schindler, A. (2021). The Test of
Masticating and Swallowing Solids (TOMASS): Reliability and validity in patients with dysphagia.
International journal of language & communication disorders, 56(3), 558-566. doi:10.1111/1460-
6984.12613
Van Borsel, J. (2006). Wetenschappelijk onderzoek in de logopedie: Acco.
Wagner, C., Marchina, S., Deveau, J. A., Frayne, C., Sulmonte, K., & Kumar, S. (2016). Risk of Stroke-
Associated Pneumonia and Oral Hygiene. Cerebrovasc Dis, 41(1-2), 35-39.
doi:10.1159/000440733
