Verstopt achter de kalkstenen muren: Malta's best bewaarde geheim
Wie ooit voet zette op Malta, weet hoe charmant het eiland is. De zon weerkaatst in de helderblauwe Middellandse Zee, vakantiegangers duiken van goudgele rotsformaties, en muziek en geroezemoes klinken in de smalle straten van Valletta. Alles lijkt er perfect in balans, sereen en volmaakt. Toch schuilt er achter die idyllische postkaart een realiteit die niemand ziet, letterlijk. Vraag het aan een van haar inwoners, en de kans is groot dat je een frons terugkrijgt: "Daklozen? Hier?" En inderdaad, wie door de hoofdstad wandelt zal ook geen spoor zien van degenen die aan de rand van de samenleving leven. In een cultuur waar men zich sterk hecht aan reputatie, worden mensen die dakloosheid ervaren ook nauwelijks erkend. Hun bestaan blijft uit het zicht, en daardoor ook uit het gesprek.
Stempel erop... of niet?
Stigma is een hardnekkig fenomeen. Het is het etiket dat een groep of individu opgeplakt krijgt door de samenleving, een label dat zwaar weegt voor degenen die ze moeten dragen. Maar hoe ziet dat label eruit voor de schimmen die niet bestaan in de ogen van de samenleving? Voor mensen die dakloosheid ervaren in Malta, is die onzichtbaarheid dubbelzinnig. Aan de ene kant vermijden ze zo de openlijke afwijzing die vaak gepaard gaat met dakloosheid in andere landen. Aan de andere kant voelt het alsof ze simpelweg niet bestaan. Alsof de samenleving hen toefluistert: jij hoort er niet bij.
Een maatschappelijk stigma, hoe subtiel dan ook, kan leiden tot zelfstigma: het moment waarop iemand de negatieve overtuigingen van de samenleving overneemt en internaliseert. Wie geen onderscheid kan maken tussen zichzelf en het label voelt zich minderwaardig. Toch is dit niet het hele verhaal.
Alle wegen leiden naar Valletta
Uit gesprekken met mensen die dakloosheid ervaren in Malta blijkt dat zelfeffectiviteit, het geloof in je eigen kunnen, vaak sterker aanwezig is dan zelfstigma.
“Het is belangrijk om positief te blijven en nooit de hoop te verliezen, zelfbeschikking is cruciaal.”
Dit vertrouwen in het vermogen om bepaalde reïntegratiedoelen te behalen blijkt een belangrijk anker. Hoe sterker de overtuiging dat vooruitgang mogelijk is, hoe groter de kans dat iemand zich inzet om werk te vinden, hulp te zoeken of opnieuw een stabiele plek te veroveren in de maatschappij. Anders gezegd: zelfeffectiviteit is de paraplu die hen beschermt tegen de regenbuien van tegenslag.
De paradox van Malta
Opmerkelijk genoeg speelt de Maltese context hier een grote rol. In steden waar dakloosheid veel zichtbaarder is, denk aan New York, Boedapest of Berlijn, neemt de kans op stereotypering, criminalisering en maatschappelijke afstand toe. Daar worden mensen zonder woning al snel geassocieerd met overlast, gevaar of luiheid. Het straatbeeld voedt het stigma.
In Malta werkt de onzichtbaarheid dus paradoxaal genoeg ook als schild. Omdat de samenleving geen sterke “daklozen identiteit” heeft ontwikkeld door media, taal of beleid, dringt het stigma minder diep door tot de minderheidsgroep. Dat lijkt positief, maar het is tegelijk een groot risico. Want hoe pleit je voor meer rechtvaardigheid voor mensen die in de ogen van de publieke opinie amper bestaan? Zonder bewustzijn ontbreekt vaak de maatschappelijke druk die nodig is om structurele veranderingen in gang te zetten.
Onzichtbaar, maar onmiskenbaar
Malta wekt het beeld van een zonovergoten paradijs, maar achter de kalkstenen muren leven mensen die nauwelijks een gezicht krijgen. Hun bestaan blijft verborgen, gevangen in de schaduw. Misschien lijken ze ver weg, maar wie goed kijkt ziet dat dezelfde schaduwen ook langs onze straten glijden, vlak voor onze voeten, onopgemerkt, en toch aanwezig. De vraag is niet of ze bestaan, maar of wij ooit echt leren kijken.
Bibliografie
Andersen, M. M., Varga, S., & Folker, A. P. (2022). On the definition of stigma. Journal of
Evaluation in Clinical Practice, 28(5), 847–853. https://doi.org/10.1111/jep.13684
Attard, J. (2023). A sociological perspective of homelessness in Malta. YMCA Malta.
https://ymcamalta.org/wp-content/uploads/2023/08/A-Sociological-Perspec…-
Homelessness-in-Malta-Justin-Attard-2
Bakar, M. A. A., Husain, N. F., Yusoff, N., & Ghani, N. M. (2024). The Stigma and stereotype notions
of community towards the urban homeless at Komtar, Pulau Pinang, Malaysia. International
Journal Of Business And Social Science Research, 1–9. https://doi.org/10.47742/ijbssr.v5n8p1
Bathje, G.J., Marston, H.N. (2014). Self-Stigmatization. In: Teo, T. (eds) Encyclopedia of Critical
Psychology. Springer, New York, NY. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-5583-7_39
Caprara, M., Gerbino, M., Mebane, M. E., & Ramirez-Uclés, I. M. (2022). Self-efficacy beliefs in
managing positive emotions: Associations with positive affect, negative affect, and life
satisfaction across gender and ages. Frontiers in Human Neuroscience, 16.
https://doi.org/10.3389/fnhum.2022.927648
Corrigan, P. W., Watson, A. C., & Barr, L. (2006). The Self–Stigma of Mental Illness: Implications
for Self–Esteem and Self–Efficacy. Journal of Social and Clinical Psychology, 25(8), 875–884.
https://doi.org/10.1521/jscp.2006.25.8.875
Ertl, K. (2017). Stigma on the homeless in the USA and Hungary: An essay on the interplay of
prejudice with the sociocultural environment. Maastricht Student Journal of Psychology and
Neuroscience.
Gauthier, T. (2001). Detecting trends using Spearman’s rank correlation coefficient.
Environmental Forensics, 2(4), 359–362. https://doi.org/10.1006/enfo.2001.0061
Micallef, E. (2019). Homelessness: A study of its causes and impacts in Malta. University of
Malta. Retrieved from
https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/78694/1/Homelessn…
Mifsud, M. (2009). The unexplored journey to homelessness: The social factors that may
contribute to adult homelessness in Malta (Bachelor's thesis). University of Malta.
https://ymcamalta.org/wp-content/uploads/2023/08/The-Unexplored-Journey…-
Homelessness-Mellissa-Mifsud-2009.pdf
Mikulec, M., Stanková, Z., Gřundělová, B., & Glumbíková, K. (2019). Individual planning as the
application of the recovery concept for homeless people. ˜The œEuropean Proceedings Of
Social & Behavioural Sciences, 585–593. https://doi.org/10.15405/epsbs.2019.01.56
Parker, J. L. (2012). Self-concepts of homeless people in an urban setting: Processes and
consequences of the stigmatized identity. ScholarWorks @ Georgia State University. Retrieved
from https://scholarworks.gsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1064&context=s…
Pescosolido, B. A., & Martin, J. K. (2015). The stigma complex. Annual Review of Sociology, 41(1),
87–116. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-071312-145702
Ritsher, J. & University of California, San Francisco. (z.d.). Implementing the EASE Awareness principle:
Using the ISMI with Clients. https://www.mirecc.va.gov/visn5/training/docs/Handout_ISMI.pdf
Satariano, B., & Curtis, S. E. (2018). The experience of social determinants of health within a
Southern European Maltese culture. Health & Place, 51, 45–51.
https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2018.02.011
Scerri, J., Sammut, A., & Agius, J. (2023b). A sociocultural perspective of mental health stigma in
Malta. Frontiers in Psychiatry, 14. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1229920
Somerville, P. (2013). Understanding homelessness. Housing Theory And Society, 30(4), 384–
415. https://doi.org/10.1080/14036096.2012.756096
Song, H., & Park, S. (2020). An Analysis of Correlation between Personality and Visiting Place using
Spearman’s Rank Correlation Coefficient. KSII Transactions On Internet And Information
Systems, 14(5). https://doi.org/10.3837/tiis.2020.05.005
Schwarzer, R., & Jerusalem, M. (1995). General Self-Efficacy Scale (GSE). In NFER-NELSON & J.
Weinman, S. Wright, & M. Johnston, Measures in health psychology: A user’s portfolio. Causal and
control beliefs (pp. 35–37). NFER-NELSON. https://www.drugsandalcohol.ie/26768/1/General_Self-
Efficacy_Scale%20(GSE).pdf
Tompsett, C. J., Toro, P. A., Guzicki, M., Schlienz, N., Blume, M., & Lombardo, S. (2003). Homelessness
in the US and Germany: a cross-national analysis. Journal Of Community & Applied Social Psychology,
13(3), 240–257. https://doi.org/10.1002/casp.724
Tucker, J. R., Hammer, J. H., Vogel, D. L., Bitman, R. L., & Wade, N. G. (2013). Disentangling self-
stigma: Are mental illness and help-seeking self-stigmas different? Journal of Counseling
Psychology, 60(4), 520–531. https://doi.org/10.1037/a0033555
Vakili-Zad, C. (2006). Counting the homeless in Malta. Journal of Housing and the Built
Environment, 21(2), 141–157. https://doi.org/10.1007/s10901-006-9039-4
Waddington, J. (2023). Self-efficacy. ELT Journal, 77(2), 237–240.
https://doi.org/10.1093/elt/ccac046
Welsh, M., Barry, P. G., Jacobs, A. A., & Beddes, L. A. (2018). Homeless Men Living in Transitional
Housing: The BrainWise Program and Improvements in Executive Functions and Coping Self-
Efficacy. SAGE Open, 8(2). https://doi.org/10.1177/2158244018769138
YMCA Malta. (2022). Contemporary homelessness in Malta: Quantitative research. Retrieved
from file:///Users/sylenasorba/Downloads/Contemporary-Homelessness-in-Malta-Quantative-
Research-YMCA-Malta-2022.pdf
YMCA Malta. (z.d.). https://ymcamalta.org/our-work/
