Magie als macht: young adult fantasy als maatschappijkritiek
Denk aan een fantasy-verhaal. Is er een school voor magie? Zijn mensen met magische krachten machtiger dan mensen zonder? Of is magie net verboden en moeten personages hun gave geheimhouden? Magie vormt in fantasy-verhalen vaak een symbolische weergave van bestaande machtsstructuren en sociale ongelijkheid.
In mijn masterproef onderzocht ik hoe young adult fantasy literatuur ons kan helpen nadenken over thema’s als privilege, representatie en discriminatie. Daarbij herwerkte ik een model uit de sociale wetenschappen, the wheel of power and privilege, om machtsverhoudingen in fantasy-verhalen zichtbaar te maken.
Wat is young adult fantasy?
Young adult fantasy literatuur richt zich op jongeren tussen 12 en 18 jaar, maar wordt vaak ook door volwassenen gelezen. Deze boeken draaien meestal om de zoektocht naar identiteit en stellen bestaande machtsstructuren in vraag: de macht van volwassenen, maatschappelijke regels en ongelijkheid.
Via een fictieve wereld wordt het mogelijk om met afstand naar onze eigen samenleving te kijken, deze kritisch te bevragen en alternatieven te verbeelden. Toch wordt vaak op dit genre neergekeken omdat fantasy als “minder literair” wordt gezien en de lezers voornamelijk meisjes en jonge vrouwen zijn. Deze kruising van genre met leeftijd en gender van lezers zorgt voor een onderwaardering van young adult fantasy literatuur.
Intersectionaliteit
Een belangrijk uitgangspunt in mijn onderzoek is intersectionaliteit: het idee dat verschillende delen van iemands identiteit, zoals gender, huidskleur, sociale klasse of leeftijd, elkaar kruisen en samen unieke posities van macht, privilege en uitsluiting creëren. De Canadese leerkracht Sylvia Duckworth ontwikkelde hiervoor een visueel model: the wheel of power and privilege.
Originele invalshoek
Het vernieuwende van mijn onderzoek is dat ik dit model uit de sociale wetenschappen toepas op fictieve personages. Het oorspronkelijke model the wheel of power and privilege is ontworpen om intersectionele machtsverhoudingen in de echte wereld weer te geven. Daarom ontwikkelde ik versies voor fantasy-werelden waarin magie een belangrijke rol speelt.
Hiervoor bestudeerde ik twee populaire young adult fantasy boeken: Schim en Schaduw van Leigh Bardugo en Bloed en beenderen van Tomi Adeyemi. Ik selecteerde passages waarin de identiteit van personages voor privilege of uitsluiting zorgde. Op basis van deze fragmenten ontwierp ik aangepaste versies van the wheel of power and privilege. Eén waarin magie voor macht en privileges zorgt:
En één waarin magie tot uitsluiting en onderdrukking leidt:
Empathie voor prins Inan
Aan de hand van twee personages uit dezelfde young adult fantasy boeken demonstreerde ik vervolgens het gebruik van deze visuele tool binnen literatuuronderzoek. Hier geef ik het voorbeeld van Inan, één van de hoofdpersonages uit Bloed en beenderen van Tomi Adeyemi.
In Bloed en beenderen worden mensen met magische krachten onderdrukt. Ik paste the wheel of power and privilege aan om de machtsstructuren in die fictieve wereld beter weer te geven. Daarna positioneerde ik Inan op de verschillende categorieën van het visuele model.
Inan begint als kroonprins in een geprivilegieerde positie en vervolgt mensen met magie. Wanneer hij zelf magische krachten krijgt, verschuiven zijn posities naar minder macht en worstelt hij met discriminatie en zelfhaat: ineens is hij het “monster” waarop hij jaagt.
Tomi Adeyemi gebruikt haar young adult fantasy-verhaal om kritiek te leveren op de structurele discriminatie en het politiegeweld waarmee zwarte mensen geconfronteerd worden. Door met verschillende hoofdpersonages te werken, roept ze empathie en nuance op voor tegenstrijdige standpunten.
Interdisciplinair denken
Met mijn masterproef pleit ik voor meer interdisciplinair onderzoek. Het verbinden van modellen, theorieën en fictie kan nieuwe manieren van denken en bestuderen, opleveren. In mijn onderzoek toon ik hoe the wheel of power and privilege, een intersectioneel model uit de sociale wetenschappen, bruikbaar is binnen de literatuurwetenschappen om intersectionaliteit visueel te maken. Bovendien biedt mijn herwerkte model een praktische tool voor onderzoekers, leerkrachten en leerlingen. Zij kunnen het gebruiken om in gesprek te gaan over representatie, sociale structuren en maatschappijkritiek in fictie.
Bibliografie
Adeyemi, T. (2018). Children of blood and bone. Macmillan.
Baker. (2021). Fantasy. In Keywords for Children’s Literature, Second Edition (pp. 77-80). New York University Press. https://doi.org/10.18574/nyu/9781479885435.003.0028
Bardugo, L. (2012). Shadow and bone (Reprint). Orion.
Boehm, S., & Bean, S. (2024). Dystopian young adult literature as waypoints to censorship across time and space. Changing English, 31(3), 307-319. https://doi.org/10.1080/1358684X.2024.2343295
Brown, H. (2022). Sarah J. Maas’s Throne of Glass Series: A Postfeminist Fantasy of Emancipation. Children’s Literature, 50(1), 248-268. https://doi.org/10.1353/chl.2022.0013
Butler, J. (1988). Performative Acts and Gender Constitution: An Essay in Phenomenology and Feminist Theory. Theatre Journal, 40(4), 519-531. https://doi.org/10.2307/3207893
Cadden, M., Coats, K., & Trites, R. (2020). Introduction. In Teaching young adult literature (pp. 1-26). The Modern Language Association of America.
Crenshaw, K. (1991). Mapping the Margins: Intersectionality, Identity Politics, and Violence against Women of Color. Stanford Law Review, 43(6), 1241-1299. https://doi.org/10.2307/1229039
Davis, K., & Lutz, H. (2023). Intersectionality as Travelling Theory—Possibilities for Dialogues. In K. Davis & H. Lutz, The Routledge International Handbook of Intersectionality Studies (1ste dr., pp. 3-13). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003089520-2
Day, S. K., Green-Barteet, M. A., & Montz, A. L. (Red.). (2016). Introduction: From “New Woman” to “Future Girl”: The Roots and the Rise of the Female Protagonist in Contemporary Young Adult Dystopias. In Female rebellion in young adult dystopian fiction. Routledge, Taylor & Francis Group. https://doi.org/10.4324/9781315582139
de Bruijn, Y., Emmen, R. A. G., & Mesman, J. (2021). What do we read to our children? Messages concerning ethnic diversity in popular children’s books in the Netherlands. SN Social Sciences, 1(8), 206. https://doi.org/10.1007/s43545-021-00221-7
Demar, O. (2024). Location, contradiction, ambivalence. In J. Cooke & L. Nyhagen, Intersectional Feminist Research Methodologies (1ste dr., pp. 205-220). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003399575-14
Foucault, M. (1982). The Subject and Power. Critical Inquiry, 8(4), 777-795. https://doi.org/10.1086/448181
Fritz, S. S. (2014). Girl Power and Girl Activism in the Fiction of Suzanne Collins, Scott Westerfeld, and Moira Young. In S. K. Day, M. A. Green-Barteet, & A. L. Montz (Red.), Female Rebellion in Young Adult Dystopian Fiction (pp. 17-33). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315582139
Green, G., & Kahn, C. (2005). Feminist scholarship and the social construct of woman. In Making a Difference (pp. 1-36). Taylor and Francis.
Haraway, D. (1988). Situated Knowledges: The Science Question in Feminism and the Privilege of Partial Perspective. Feminist Studies, 14(3), 575. https://doi.org/10.2307/3178066
Harvey, K. (2017). Chapter 12 ‘I Need to Disillusion You’: J. K. Rowling and Twenty-First- Century Young Adult Fantasy. In B. Murphy & S. Matterson, Twenty-First-Century Popular Fiction (pp. 136-146). Edinburgh University Press. https://doi.org/10.1515/9781474414869-014
Jipson, N. (2022). Inheritance and Appropriation: Confronting Privilege in Magical Young Adult Fiction [Theses and Dissertations. 1603]. https://ir.library.illinoisstate.edu/etd/1603
Joosen, V. (2023). Eating fire: Close reading David Almond as a crosswriter. In Age in David Almond’s Oeuvre: A Multi-Method Approach to Studying Age and the Life Course in Children’s Literature (pp. 147-173). Taylor & Francis. https://doi.org/10.4324/9781003369608-7
Kokkola, L., & Van Den Bossche, S. (2020). Diversifying Understandings of Diversity: Possible Routes for Nordic Children’s Literature. Barnboken. https://doi.org/10.14811/clr.v43.521
Koolen, C., Van Dalen-Oskam, K., Van Cranenburgh, A., & Nagelhout, E. (2020). Literary quality in the eye of the Dutch reader: The National Reader Survey. Poetics, 79, 101439. https://doi.org/10.1016/j.poetic.2020.101439
Laakso, M., Lahtinen, T., & Samola, H. (2019). Young Saviors and Agents of Change: Power, Environment, and Girlhood in Contemporary Finnish Young Adult Dystopias. Utopian Studies, 30(2), 193-213. https://doi.org/10.5325/utopianstudies.30.2.0193
Little, E. (2025). Understanding (post)feminist girlhood through young adult fantasy literature. Routledge, Taylor & Francis Group.
López-Ropero, L. (2020). Of Risk and Youth: Exploring Discourses of Adolescence Through Meg Rosoff’s How I Live Now. Children’s Literature in Education, 51(2), 192-206. https://doi.org/10.1007/s10583-018-9365-7
Matsuda, M. J. (1991a). Beside My Sister, Facing the Enemy: Legal Theory out of Coalition. Stanford Law Review, 43(6), 1183-1192. https://doi.org/10.2307/1229035
Matsuda, M. J. (1991b). Beside My Sister, Facing the Enemy: Legal Theory out of Coalition. Stanford Law Review, 43(6), 1183. https://doi.org/10.2307/1229035
Murphy, B. M. (2017). Key concepts in contemporary popular fiction. Edinburgh University Press.
Murray, S. (2021). Secret agents: Algorithmic culture, Goodreads and datafication of the contemporary book world. European Journal of Cultural Studies, 24(4), 970-989. https://doi.org/10.1177/1367549419886026
Nabergoj, I. A. (2017). Children Without Childhood: The Emotionality of Orphaned Children and Images of Their Rescuers in Selected Works of English and Canadian Literature. https://doi.org/10.4312/AN.50.1-2.95-135
Naeem, M., Ozuem, W., Howell, K., & Ranfagni, S. (2023). A Step-by-Step Process of Thematic Analysis to Develop a Conceptual Model in Qualitative Research. International Journal of Qualitative Methods, 22, 16094069231205789. https://doi.org/10.1177/16094069231205789
Nikolajeva, M. (2010). Power, Voice and Subjectivity in Literature for Young Readers.
Pattee, A. (2017). Between Youth and Adulthood: Young Adult and New Adult Literature. Children’s Literature Association Quarterly, 42(2), 218-230. https://doi.org/10.1353/chq.2017.0018
Ricoeur, P. (1986). Lectures on ideology and utopia. Columbia university press.
Spanu, M., & Gill, L. (2024). From diversity to pluralism: Is everyone included? Journal of Philanthropy and Marketing, 29(2), e1838. https://doi.org/10.1002/nvsm.1838
Talley, L. A. (2011). Young Adult. In P. Nel & L. Paul, Keywords for children’s literature (pp. 228-232). New York University Press.
Thomas, E. E. (2018). Toward a Theory of the Dark Fantastic: The Role of Racial Difference in Young Adult Speculative Fiction and Media. Journal of Language and Literacy Education, 14(1).
Trites, R. S. (2000). Disturbing the universe: Power and repression in adolescent literature. University of Iowa Press.
Trites, R. S. (2019). Twenty-first-century feminisms in children’s and adolescent literature. University Press of Mississippi.
Windsong, E. A. (2018). Incorporating intersectionality into research design: An example using qualitative interviews. International Journal of Social Research Methodology, 21(2), 135-147. https://doi.org/10.1080/13645579.2016.1268361
YA Magic Books. Goodreads, 30 januari 2025, https://www.goodreads.com/genres/ya-magic.
Young Adult Fantasy Books. Goodreads, 30 januari 2025, https://www.goodreads.com/genres/young-adult-fantasy.
