Meer vrouwen aan het werk, minder last van vergrijzing?
Gendergelijkheid als buffer tegen de economische impact van vergrijzing
Door Fadia Farhat (VUB)
De crèche sluit om zes uur. Annemarie zet haar fiets tegen de gevel, haar partner stuurt een berichtje dat hij vastzit in de ring. Op het werk springt een melding in de teamchat binnen: “Wie kan de late shift overnemen?” De gepensioneerde buurvrouw belt om hulp: ze geraakt de drempel niet over met haar rolstoel. Minder schouders, meer werk. Zo voelt vergrijzing op straat.
Maar wat als de oplossing voor die groeiende druk niet enkel gezocht moet worden in technologie of langer werken, maar in iets heel anders: méér gendergelijkheid?
Gendergelijkheid als hefboom
In mijn masterproef aan de Vrije Universiteit Brussel onderzocht ik of gendergelijkheid de negatieve impact van vergrijzing op economische groei kan verzachten. Het antwoord is ja, maar niet altijd op dezelfde manier. Gendergelijkheid is geen wondermiddel maar wel een hefboom: hoe zwaarder de vergrijzing weegt, hoe groter het effect.
Minder werkenden, meer kosten
De cijfers liegen niet. In België stijgen de sociale uitgaven volgens de Studiecommissie voor de Vergrijzing van 26 procent van het bbp in 2023 naar bijna 30 procent in 2050. Dat betekent miljarden extra voor pensioenen en gezondheidszorg, terwijl de groep werkenden die die kosten moet dragen steeds kleiner wordt. Ook Duitsland, Italië en Oost-Europa kampen met dezelfde trend. De OESO voorspelt dat er in 2060 bijna dubbel zoveel ouderen zullen zijn per 100 werkenden als vandaag.
Wat de data ons vertelt
Voor mijn onderzoek analyseerde ik gegevens van 85 landen tussen 2006 en 2024. In eerste instantie omvatte mijn dataset over de 200 landen, maar om betrouwbare vergelijkingen te maken, stelde ik drie voorwaarden voorop: landen moesten volledige data hebben over alle kernvariabelen, minstens vijf opeenvolgende waarnemingsjaren tellen en voldoende variatie vertonen in gendergelijkheid en vergrijzing. Zo bleef een representatieve maar consistente steekproef over.
Met die data voerde ik veertien analyses uit, van eenvoudige vergelijkingen tot complexere modellen die rekening houden met tijd, landenverschillen en mogelijke vertekeningen. De conclusie bleef overeind: gendergelijkheid kan landen helpen de impact van vergrijzing beter op te vangen.
De winst in dollars
In landen met een jonge bevolking levert extra gendergelijkheid nog geen winst op, soms zelfs een verlies, omdat de arbeidsmarkt er groot genoeg is en ondersteunende structuren vaak ontbreken. In landen met lage vergrijzing betekent een extra stap richting gelijkheid een gemiddeld jaarlijks verlies van 1.263 dollar per werknemer. Bij een gemiddeld vergrijzingsniveau zakt dat verlies naar 939 dollar. Zodra vergrijzing zwaar doorweegt, slaat de balans om: gendergelijkheid levert voor het eerst winst op, zo’n 15 dollar per werknemer.
Het verschil tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden is nog scherper. In rijke landen kost extra gendergelijkheid gemiddeld 638 dollar per werknemer, terwijl ontwikkelingslanden net winst boeken: gemiddeld 687 dollar per werknemer. Dat komt omdat daar nog veel vrouwelijk talent onbenut blijft. Zodra vrouwen actiever meedoen, stijgt de productiviteit fors.
Gendergelijkheid is geen universeel recept.
Gendergelijkheid gaat niet alleen over rechtvaardigheid, maar ook over economische rationaliteit. Beleidsmaatregelen die de arbeidsparticipatie van vrouwen versterken, kunnen de productiviteit verhogen en de veerkracht van economieën in vergrijzende samenlevingen ondersteunen. Er bestaat echter geen uniforme aanpak: de impact verschilt naargelang de context.
Scandinavië laat zien dat beleid echt het verschil kan maken. Omdat kinderopvang er breed toegankelijk is en werkregelingen flexibel zijn, nemen vrouwen er massaal deel aan de arbeidsmarkt. Zo vergroten zij niet alleen hun eigen zelfstandigheid, maar blijft de economie ook veerkrachtig, zelfs met een verouderende bevolking.
Het Belgische geval illustreert daarentegen de keerzijde. Een tekort aan betaalbare kinderopvang dwingt veel ouders, vaak vrouwen, tot deeltijds werk. Dit resulteert niet alleen in een lager gezinsinkomen, maar ook in een verlies aan productiviteit op maatschappelijk niveau. Het onderstreept hoe beleidskeuzes in belangrijke mate bepalen of arbeidspotentieel verloren gaat of juist kan worden gemobiliseerd om de economische gevolgen van vergrijzing op te vangen.
Tijd voor een ander antwoord
Tot nu toe wordt vergrijzing vaak bekeken door een technische bril: langer werken, hogere pensioenleeftijd, robotica. Maar er ligt nog een ander antwoord voor de hand. Zolang vrouwen niet dezelfde kansen krijgen om hun talenten volledig te benutten en in te zetten, laten we economische groei liggen en schuiven we de rekening door naar een steeds kleinere groep werkenden. Vergrijzing hoeft geen onoverkomelijke last te zijn, als we alle schouders laten meetillen.
Misschien is het dus tijd om de vraag anders te stellen. Niet: hoeveel langer kunnen we werken? of welke machine kan ons vervangen? Maar wel: Wat als het antwoord op vergrijzing geen robot is, maar … meer vrouwen?
Bibliografie
Arellano, M., & Bond, S. (1991). Some tests of specification for panel data: Monte Carlo evidence and an application to employment equations. The Review of Economic Studies, 58(2), 277-297. https://doi.org/10.2307/2297968
Barro, R. J., & Lee, J.-W. (2018). Barro-Lee Educational Attainment Dataset [Data set].
http://www.barrolee.com/
Bloom, D. E., Canning, D., & Fink, G. (2011). Implications of population aging for economic growth (NBER Working Paper No. 16705). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w16705
Bowsher, C. G. (2002). On testing overidentifying restrictions in dynamic panel data models. Economics Letters, 77(2), 211-220. https://doi.org/10.1016/s0165-1765(02)00130-1
CountryEconomy. (n.d.). Macroeconomic indicators and data by country. Retrieved March 8, 2025, from https://countryeconomy.com/
Cuberes, D., & Teignier, M. (2013). Gender inequality and economic growth: A critical review. Journal of International Development, 26(2), 260-276. https://doi.org/10.1002/jid.2983
Cuberes, D., & Teignier, M. (2015). Aggregate Effects of gender gaps in the labor Market: A Quantitative estimate. Journal of Human Capital, 9(4), 429-453. https://doi.org/10.1086/683847
Elwert, F., & Winship, C. (2014). Endogenous selection bias: the problem of conditioning on a collider variable. Annual Review of Sociology, 40, 31-53. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-071913-043455
Feenstra, R. C., Inklaar, R., & Timmer, M. P. (2015). Human capital in PWT 9.0 [Working paper]. Groningen Growth and Development Centre, University of Groningen. https://www.rug.nl/ggdc/docs/human_capital_in_pwt_90.pdf
Feenstra, R. C., Inklaar, R., & Timmer, M. P. (2015). The next generation of the Penn World Table (Version 10.01) [Dataset]. University of Groningen, Groningen Growth and Development Centre. https://www.rug.nl/ggdc/productivity/pwt/
Feng, Z., & Savani, K. (2020). COVID-19 created a gender gap in perceived work productivity and job satisfaction: Implications for dual-career parents working from home. Gender in Management, 35(7/8), 719-736. https://doi.org/10.1108/GM-07-2020-0202
Fluchtmann, J., Keese, M., & Adema, W. (2024). Gender equality and economic growth: Past progress and future potential (OECD Social, Employment and Migration Working Papers No. 304). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/fb0a0a93-en
Ghosh, T., & Ramanayake, S. S. (2020). The macroeconomics of gender equality. International Journal of Finance & Economics, 26(2), 1955-1977. https://doi.org/10.1002/ijfe.1888
Goldin, C., Kerr, S. P., & Olivetti, C. (2024). The parental pay gap over the life cycle: Children, jobs, and labor supply. Journal of Economic Dynamics and Control. https://doi.org/10.1016/j.jedc.2024.104963
Goyal, R., & Sahay, R. (2023). Strengthening gender equality in the IMF’s work (Gender Notes No. 2023/001). International Monetary Fund. https://www.imf.org/en/Publications/Policy-Papers/Issues/2023/03/06/Strengthening-Gender-Equality-in-the-IMFs-Work-530530
Hansen, B.E. (1999). Threshold effects in non-dynamic panels: Estimation, testing, and inference. Journal of Econometrics, 93(2), 345-368. https://doi.org/10.1016/S304-4076(99)00025-1
Hoechle, D. (2007). Robust standard errors for panel regressions with cross-sectional dependence. The Stata Journal, 7(3), 281-312. https://doi.org/10.1177/1536867X070070030
Inklaar, R., & Timmer, M. P. (2013). Human capital in PWT 9.0. Groningen Growth and Development Centre, University of Groningen. https://www.rug.nl/ggdc/docs/human_capital_in_pwt_90.pdf
Kamar, M. C., & Magnani, R. (2024). Population aging, pensions, informality and labor market frictions in Lebanon: Reforms and policy choices. International Economics, 179, Article 100531. https://doi.org/10.1016/j.inteco.2024.100531
Kaufmann, D., Kraay, A., & Mastruzzi, M. (2023).Worldwide Governance Indicators (WGI) [Data set]. World bank. https://info.worldbank.org/governance/wgi/
Klasen, S. (1999). Does gender inequality reduce growth and development: Evidence from cross-country regressions (Policy Research Report on Gender and Development Working Paper Series No. 7). The World Bank. http://documents.worldbank.org/curated/en/612001468741378860
Meier, P. (2015). Gender quotas in Belgium: A never ending story of gendering compartmentalized citizenship? SSRN Electronic Journal. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2611189
OECD (2018), Working Better with Age: Japan, Ageing and Employment Policies. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264201996-en.
OECD (2022), Gender Equality and the Empowerment of Women and Girls: DAC Guidance for Development Partners. OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/0bddfa8f-en.
PwC België. (2024, March 7). Loonkloof tussen mannen en vrouwen in België verkleint tot 4,5%, maar ongelijkheid blijft hoog. PWC Belgium Press Releases. Retrieved April 22, 2025, from https://press.pwc.be/loonkloof-tussen-mannen-en-vrouwen-in-belgie-verkleint-tot-45-maar-ongelijkheid-blijft-hoog
Reinhard, S., van Staalduinen, L., & Spijkerman, M.(2001). Handleiding voor de mogelijkheden en het gebruik van paneldata op het LEI: het informatienet en de landbouwtelling. (Notitie / LEI; No 01.03). Landbouw Economisch Instituut (LEI). https://edepot.wur.nl/29675
Ritchie, H., Roser, M., & Ortiz-Ospina, E. (n.d.). Our World in Data [Website]. Retrieved April 2, 2025, from https://ourworldindata.org/
Roodman, D; (2009). A note on the Theme of Too Many Instruments. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 71, 135-158. https://doi.org/10.1111/j.1468-0084.2008.00542.x
Schreyer, P. (2004). Capital stocks, capital services and multi-factor productivity measures. OECD Economic Studies, 2003(2), 163-198. https://doi.org/10.1787/eco_studies-v2003-art11-en
Serban, A. C. (2012). Aging population and effects on labour market. Procedia Economics and Finance, 1, 356-364. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(12)00041-X
Shieh, G. (2011). Clarifying the role of mean centring in multicollinearity of interaction effects. British Journal of Mathematical and Statistical Psychology, 64(3), 462-477. https://doi.org/10.1111/j.2044-8317.2010.02002.x
Staiger, D., & Stock, J. H. (1997). Instrumental Variables Regression with Weak Instruments. Econometrica, 65(3), 557-586. https://doi.org/10.2307/2171753
Studiecommissie voor de Vergrijzing. (2024). Jaarlijks verslag 2024: Sociale uitgaven en vergrijzing in België. Federaal Planbureau. https://www.plan.be/sites/default/files/documents/FOR_VERG2024_13023_NL.pdf
Titu, M., Banu, I., & Banu, I.-M. (2012). Demographic and economic dependency ratios - Present and perspectives. International Journal of Economics and Finance, 4(12), 214-223. https://doi.org/10.5539/ijef.v4n12p214
UN Women & UN DESA Statistics Division. (2021). Progress on the Sustainable Development Goals: The Gender Snapshot 2021. https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2021/09/progress-on-the-sustainable-development-goals-the-gender-snapshot-2021
United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. (2023). World Population Prospects 2022 [Data set]. https://population.un.org/wpp/
Van der Lippe, T., & Lippényi, Z. (2019). Co-workers working from home and individual and team performance. New Technology, Work and Employment, 35(1), 60-79. https://doi.org/10.1111/ntwe.12153
Vogelsang, T. J. (2011). Heteroskedasticity, autocorrelation, and spatial correlation robust inference in linear panel models with fixed-effects. Journal of Econometrics, 166(2), 303-319. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2011.10.001
Wooldridge, J. M. (2010). Econometric analysis of cross section and panel data (2nd ed.). MIT Press.
Woetzel, L., Madgavkar, A., Ellingrud, K., Labaye, E., Devillard, S., Kutcher, E., Manyika, J., Dobbs, R., & Krishnan, M. (2015, September 1). The power of parity: How advancing women’s equality can add $12 trillion to global growth. McKinsey & Company. https://www.mckinsey.com/featured-insights/employment-and-growth/how-advancing-womens-equality-can-add-12-trillion-to-global-growth
World Bank. (2024). World Development Indicators (WDI) [Data set]. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
World Bank. (n.d.). Age dependency ratio, old (% of working-age population) [Data set]. World Development Indicators. Retrieved May 3, 2025, from https://datacatalog.worldbank.org/indicator/9d990fdd-bace-eb11-bacc-000d3a3b9510/Age-dependency-ratio--old----of-working-age-population-
World Bank. (n.d.). Age dependency ratio, total (% of working-age population) [Data set]. World Development Indicators. Retrieved May 3, 2025, from https://datacatalog.worldbank.org/indicator/344d61db-bace-eb11-bacc-000d3a596ff0
World Bank. (n.d.). Control of corruption indicator methodology [Technical report]. Worldwide Governance Indicators. Retrieved May 3, 2025, from https://www.worldbank.org/content/dam/sites/govindicators/doc/cc.pdf
World Bank. (n.d.). Government effectiveness indicator methodology [Technical report]. Worldwide Governance Indicators. Retrieved May 3, 2025, from https://www.worldbank.org/content/dam/sites/govindicators/doc/ge.pdf
World Bank. (n.d.). Rule of law indicator methodology [Technical report]. Worldwide Governance Indicators. Retrieved May 3, 2025, from https://www.worldbank.org/content/dam/sites/govindicators/doc/rl.pdf
World Economic Forum. (2023). Global Gender Gap Report 2023. https://www.weforum.org/reports/global-gender-gap-report-2023/
