Er was eens… genderongelijkheid in kinderboeken?
Laten we eens teruggaan naar de kindertijd. Gezellig op schoot, voorgelezen worden voor het slapengaan. Met halfdichte ogen luisterde je naar verhalen over de hond, de leeuw en hun vriendjes. Maar heb je ooit gemerkt dat de hond meestal een “hij” is? Of dat de leeuw dapper en sterk is, terwijl mevrouw Konijn vooral lief en zorgzaam mag zijn?
In mijn onderzoek naar genderrollen en stereotypen in Nederlandstalige kinderboeken met dierenpersonages ontdekte ik dat die ogenschijnlijk onschuldige verhalen vaak meer verraden dan je denkt. En dat mannelijke personages niet alleen vaker de bladzijden vullen, maar ook vaker de helden zijn.
#maincharacter
Kinderen dromen ervan zichzelf terug te zien in de boeken die ze lezen of voorgelezen krijgen. Maar wat als je jezelf nauwelijks gerepresenteerd ziet? Uit onderzoek van McCabe et al. (2011) blijkt dat dit invloed kan hebben op hun zelfbeeld. Het wereldbeeld van een kind vormt zich van jongs af aan. Niet alleen door omgeving, familie en school, maar ook door de boeken die worden voorgelezen.
Ook uit mijn onderzoek bleek deze onderrepresentatie aanwezig: driekwart van de hoofdpersonages bleek mannelijk. Slechts een kwart was vrouwelijk. Non-binaire personages bleven helemaal afwezig. Kortom: een groot deel van de kinderen blijft ondervertegenwoordigd of zelfs onzichtbaar in verhalen die hun wereldbeeld mee vormen.
Waarom is de leeuw altijd een hij?
In het Nederlands heeft elk zelfstandig naamwoord een grammaticaal geslacht. Van de dieren die in de onderzochte boeken voorkwamen, hadden er maar drie een uitsluitend vrouwelijk geslacht. De rest was mannelijk, onzijdig of een combinatie van beide. Ook in de taal is er dus sprake van een mannelijke dominantie.
Kiezen auteurs dus bewust voor een mannelijk geslacht bij het creëren van hun personage of laten ze zich beïnvloeden door het grammaticale geslacht van het dier? Hier kan geen eenduidig antwoord op gegeven worden. Het grammaticale geslacht en het geslacht dat de auteur koos, stemden lang niet altijd overeen. Hiervoor is onderzoek naar het schrijfproces van de auteurs nodig. Het is wel een feit dat zelfs bij de dieren die in principe zowel grammaticaal zowel mannelijk als vrouwelijk kunnen zijn, de mannelijke versie de voorkeur kreeg. Het grammaticaal geslacht van het dier dat een personage vertolkt in het verhaal is een mogelijke gedeeltelijke verklaring voor de mannelijke dominantie.
Een verhaal zonder gender?
Het kan anders. Ongeveer een kwart van de onderzochte boeken koos voor een creatieve oplossing: genderneutrale namen, schrijven vanuit een ik-perspectief of gewoon helemaal geen geslacht benoemen. Denk aan personages die alleen “de geit” of “het konijn” heten, zonder dat de lezer weet of het een hij of zij is. Of personages waarbij hun soortnaam als naam gebruikt wordt zoals “Kat” of “Muis”.
Papa zorgt, mama is de held – kan dat ook?
Zelfs in verhalen met alleen dierlijke personages waren er genderstereotypen te vinden, bleek uit dit onderzoek. Vrouwelijke dieren spelen vaak de zorgende rol: moeder, grote zus of de helper die vooral klaarstaat voor een ander (meestal mannelijk) personage. Mannelijke dieren daarentegen worden zelden als vaders of verzorgers getoond. Terwijl mannelijke personages vaak als stoer en sterk gepresenteerd worden, worden vrouwelijke personages afgebeeld als eerder terughoudend en voorzichtig. Daarnaast vallen nog andere patronen op: vrouwelijke personages zijn vaker bezig met hun uiterlijk, ze blijven vaker binnenshuis en krijgen een passieve rol. Mannelijke dieren beleven hun avonturen vooral buiten de deur en mogen de held spelen die een ander (meestal vrouwelijk) personage uit de brand helpt.
Roze voor meisjes, blauw voor jongens
Niet alleen de tekst, ook de illustraties spelen een belangrijke rol in kinderboeken. In de onderzochte boeken bleek dat vrouwelijke dieren vaak rood of roze dragen, vaak in een jurk of rok. Mannelijke dieren worden afgebeeld in blauw of groen, meestal met een broek. Ook kleurgebruik en kledij bevestigden in dit onderzoek de stereotypen. Toch is het mogelijk om in illustraties aan de hand van een gevarieerder kleurgebruik en creativiteit genderneutrale personages te creëren.
Heeft het gender van de auteur invloed?
De meeste boeken in dit onderzoek werden geschreven door vrouwelijke auteurs. Toch betekende dat niet dat hun hoofdpersonages vaker vrouwelijk waren. Integendeel: ook zij kozen in de meerderheid van de gevallen voor een mannelijk hoofdpersonage. Het gender van de auteur bepaalt dus niet automatisch het gender van het hoofdpersonage en de meerderheid van de personages.
Bij mannelijke auteurs viel nog iets op: zonder uitzondering gaven zij de hoofdrol aan een mannelijk personage. Het lijkt er dus op dat het geslacht van de auteur alleen een mogelijk voorspellende factor is wanneer het om een mannelijke auteur gaat.
En ze lazen nog lang en gelukkig?
Kinderboeken met dierlijke personages lijken onschuldig, maar dragen – vaak onbewust – genderstereotypen met zich mee. Wie goed kijkt, ziet dat mannelijke personages veel vaker de toon zetten. En dat vrouwelijke, laat staan non-binaire personages, zichzelf in zeer grote mate ondergerepresenteerd zien.
Dus: haal je favoriete kinderboek nog eens uit de kast en lees het nog eens opnieuw. Deze keer met een kritische blik. Zou het verhaal nog hetzelfde voelen als de held geen hij, maar een zij – of een die – was?”
Bibliografie
Bibliografie
Amazon. (z.d.) Nelleke Verhoeff: About the author. Amazon.com. Geraadpleegd 23 mei 2025, van https://www.amazon.com/stores/author/B0BWNYVJG2
Atmaca, S. (2022, 6 april). Amerikaanse bibliotheken verbieden steeds meer boeken door én over zwarte en LGBTQ+-personen. VRT NWS. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/04/06/vs-bannen-steeds-meer-boeken-over-zwarte-mensen-en-lgbtq/
Audring, J. (2009). Reinventing Pronoun Gender. https://research.vu.nl/ws/files/42183668/cover.pdf
Auteurslezingen. (z.d.). Diane Put. Geraadpleegd 24 januari 2025, van https://www.auteurslezingen.be/diane-put
Auteurslezingen. (z.d.). Dirk Nielandt. Geraadpleegd 10 maart 2025, van https://www.auteurslezingen.be/dirk-nielandt
Auteurslezingen. (z.d.). Geert De Kockere. Geraadpleegd 16 maart 2025, van https://www.auteurslezingen.be/geert-de-kockere
Auteurslezingen. (z.d.). Jan De Kinder. Geraadpleegd 25 februari 2025, van https://www.auteurslezingen.be/jan-de-kinder
Auteurslezingen. (z.d.). Rik Dewulf. Geraadpleegd 24 januari 2025, van https://www.auteurslezingen.be/rik-dewulf
Big Think. (2023, 8 juni). Berkeley professor explains gender theory | Judith Butler [Video]. YouTube. Geraadpleegd 21 mei 2023, van https://www.youtube.com/watch?v=UD9IOllUR4k
Bol.com. (z.d.). Logica en filosofie van de taal | 9789044139006 | Martine Lejeune | Boeken. Bol. Geraadpleegd 23 mei 2025, van https://www.bol.com/be/nl/f/logica-en-filosofie-van-de-taal/9200000064903330/
Brunner, K., Ebitsch S., Hildebrand K. & Schories M. (2019, 11 januari). Blaue Bücher, rosa Bücher. Süddeutsche.de. https://www.sueddeutsche.de/projekte/artikel/kultur/gender-wie-gleichberechtigt-sind-kinderbuecher-e970817/
Burke, C. L., & Copenhaver, J. G. (2004). Animals as People in Children’s Literature. Language Arts, 81(3), 205-213. https://doi.org/10.58680/la20042896
Butler, J. (1999). Gender Trouble: Feminism and the subversion of identity (10. anniversary ed). Routledge.
Cambridge Dictionary. (z.d.). Meaning of bias in English. Geraadpleegd 21 mei 2025, van https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/bias
Casey, K., Novick, K., & Lourenco, S. F. (2021). Sixty years of gender representation in children’s books: Conditions associated with overrepresentation of male versus female protagonists. PLOS ONE, 16(12), e0260566. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0260566
Crabeels, K. (z.d.). Bio. Kim Crabeels. Geraadpleegd 25 februari 2025, van https://www.kimcrabeels.be/bio/
De Bruijn, Y., & Mesman, J. (2022). Diversiteit en collectievorming bij de Bibliotheek op school. Amsterdam: Stichting Lezen.
De Ceuleneer,G. (2023, 27 februari). Gender bias. Woordenlijst Inclusief Taalgebruik. https://diversewoordenlijstvrt.wordpress.com/2023/02/27/gender-bias/
De Coster, M. (z.d.). Wat is de betekenis van haar neus gaan poederen?. Ensie. Geraadpleegd 19 april 2025, van https://www.ensie.nl/betekenis/haar-neus-gaan-poederen
De Klimaatjes. (z.d.). De Klimaatjes. De Klimaatjes. Geraadpleegd 23 mei 2025, van https://www.deklimaatjes.com/de-klimaatjes
De Schrijverscentrale. (z.d.). Janna de Lathouder. De Schrijverscentrale. Geraadpleegd 24 februari 2025, van https://deschrijverscentrale.nl/auteurs/15085
De Schrijverscentrale. (z.d.). Mack van Gageldonck. De Schrijverscentrale. Geraadpleegd 25 februari 2025, van https://deschrijverscentrale.nl/auteurs/12037
De Schrijverscentrale. (z.d.). Mark Haayema. De Schrijverscentrale. Geraadpleegd 16 maart 2025, van https://deschrijverscentrale.nl/auteurs/13203
De Slegte. (z.d.). Annemie Vandaele. De Slegte. Geraadpleegd 20 februari 2025, van https://www.deslegte.com/auteurs/annemie-vandaele-89649/
De Vier Windstreken. (z.d.). Hans de Beer. De Vier Windstreken. Geraadpleegd 18 februari 2025, van https://www.vierwindstreken.com/manufacturers.php?manufacturerid=2
De Vier Windstreken. (z.d.). Jan Braamhorst. De Vier Windstreken. Geraadpleegd 24 januari 2025, van https://www.vierwindstreken.com/manufacturers.php?manufacturerid=258
De Vier Windstreken. (z.d.). Monique Berndes. De Vier Windstreken. Geraadpleegd 24 februari 2025, van https://www.vierwindstreken.com/manufacturers.php?manufacturerid=160
De Vogelaer, G. (2006). Pronominaal genus bij “Zuid-Nederlandse” taalverwervers: van grammaticaal naar semantisch systeem. In Nederlands tussen Duits en Engels (pp. 89–102). Stichting Neerlandistiek Leiden. http://hdl.handle.net/1854/LU-362999
Dikke Van Dale. (z.d.). Bias. Van Dale. Geraadpleegd 21 mei 2025, van https://vandale.ugent.be/?dictionaryId=gwn&article=%7B%22search%22%3A%22bias%22,%22index%22%3A0,%22type%22%3A%22EXACT%22,%22dictionaryId%22%3A%22gwn%22%7D&query=bias
Dikke Van Dale. (z.d.). Gender. Van Dale. Geraadpleegd 21 mei 2025, van https://vandale.ugent.be/?dictionaryId=gwn&article=%7B%22search%22%3A%22gender%22,%22index%22%3A0,%22type%22%3A%22EXACT%22,%22dictionaryId%22%3A%22gwn%22%7D&query=gender
Dikke Van Dale. (z.d.). Genus. Van Dale. Geraadpleegd 21 mei 2025, van https://vandale.ugent.be/?dictionaryId=gwn&article=%7B%22search%22%3A%22genus%22,%22index%22%3A0,%22type%22%3A%22EXACT%22,%22dictionaryId%22%3A%22gwn%22%7D&query=genus
Dikke Van Dale. (z.d.). Geslacht. Van Dale. Geraadpleegd 21 mei 2025, van https://vandale.ugent.be/?dictionaryId=gwn&article=%7B%22search%22%3A%22geslacht%20%22,%22index%22%3A0,%22type%22%3A%22EXACT%22,%22dictionaryId%22%3A%22gwn%22%7D&query=geslacht%20
Ernst, S.B. (1995). Gender issues in books for children and young adults. In S. Lehr (Ed.), Battling dragons: Issues and controversy in children’s literature (pp. 66-78). Portsmouth, NH: Heinemann.
Filipović, K. (2018). Gender Representation in Children’s Books: Case of an Early Childhood Setting. Journal of Research in Childhood Education, 32(3), 310-325. https://doi.org/10.1080/02568543.2018.1464086
Frawley, T. J. (2008). Gender Schema and Prejudicial Recall: How Children Misremember, Fabricate, and Distort Gendered Picture Book Information. Journal of Research in Childhood Education, 22(3), 291-303. https://doi.org/10.1080/02568540809594628
Gaudesaboos, P. (z.d.). Info. Pieter Gaudesaboos. Geraadpleegd 20 februari 2025, van https://www.gaudesaboos.be/info/
Google Books. (z.d.). Monty’s Special Day. Google Books. Geraadpleegd 24 februari 2025, van https://books.google.be/books?id=bfLXywEACAAJ
Government of Canada, Canadian Institutes of Health Research, Institutes, Institute of Gender and Health,. (2023, 8 mei). What is gender? What is sex? - CIHR. https://cihr-irsc.gc.ca/e/48642.html
Haayema, M. (z.d.). Kinderboeken. Mark Haayema. Geraadpleegd 16 maart 2025, van https://www.markhaayema.nl
Hammersley, M., & Gomm, R. (1997). Bias in Social Research. Sociological Research Online, 2(1), 7-19. https://doi.org/10.5153/sro.55
Hoogland & Van Klaveren. (z.d.). Auteurs | Claudia Lagermann. Hoogland & Van Klaveren. Geraadpleegd 16 maart 2025, van http://www.hooglandvanklaveren.nl/auteur/claudia-lagermann
Hoorens, V. (2006). Als er geen naam op staat, gaat het over jongens - genderstereotypes in Vlaamse kinderboeken. Onderzoeksrapport in opdracht van De Raad van de Gelijke Kansen voor Mannen en Vrouwen.
Hooykaas, M. J. D., Holierhoek, M. G., Westerveld, J. S., Schilthuizen, M., & Smeets, I. (2022). Animal biodiversity and specificity in children’s picture books. Public Understanding of Science (Bristol, England), 31(5), 671-688. https://doi.org/10.1177/09636625221089811
Hughes, C. D. (z.d.). Ostrich facts!. National Geographic Kids. Geraadpleegd 19 april 2025, van https://www.natgeokids.com/uk/discover/animals/birds/ostrich-facts/
Huiberts, M. (z.d.). Marjet Huiberts. Geraadpleegd 24 februari 2025, van https://www.marjethuiberts.nl/Marjet
Humanities Academie. (z.d.). Eef Rombaut. Humanities Acedemie. Geraadpleegd 23 mei 2025, van https://humanitiesacademie.ugent.be/lesgever/eef-rombaut
jvb. (2024, maart 15). Recordaantal boeken geweerd uit Amerikaanse scholen en bibliotheken. De Standaard. https://www.standaard.be/media-en-cultuur/recordaantal-boeken-geweerd-uit-amerikaanse-scholen-en-bibliotheken/40757599.html
Kinderboeken.nl. (z.d.). Max Velthuijs. Kinderboeken.nl. Geraadpleegd 25 februari 2025, van https://www.kinderboeken.nl/auteur/max-velthuijs/?srsltid=AfmBOorp61i_zc8ExHCWyAmxgasPHzjsy_BMGuxYPleVhKuUMHrc07a-
KNNV Uitgeverij. (z.d.). Tineke van der Stelt. KNNV Uitgeverij. Geraadpleegd 10 maart 2025, van https://knnvuitgeverij.nl/artikel/tineke-van-der-stelt.html
Kromhout, R. (z.d.). Over Rindert. Rindert Kromhout.nl. Geraadpleegd 24 februari 2025, van https://www.rindertkromhout.nl/over-rindert/
Kuyper, S. (z.d.). Sjoerd Kuyper. Sjoerd Kuyper. Geraadpleegd 16 maart 2025, van https://sjoerdkuyper.com/
Lewis, M., Cooper Borkenhagen, M., Converse, E., Lupyan, G., & Seidenberg, M. S. (2022). What Might Books Be Teaching Young Children About Gender? Psychological Science, 33(1), 33-47. https://doi.org/10.1177/09567976211024643
McCabe, J., Fairchild, E., Grauerholz, L., Pescosolido, B., & Tope, D. (2011). Gender in Twentieth-Century Children’s Books. Gender & Society, 25(2), 197-226. https://doi.org/10.1177/0891243211398358
Mermelstein, A. D. (2018). Gender Roles in Children’s Literature and Their Influence on Learners. MinneTESOL Journal, 34(2) Fall 2018.
Mortelmans, T. (2008). Zij is een powerfeministe. Nog eens functie- en rolbenamingen in het Nederlands vanuit contastief perspectief. Tijdschrift voor Genderstudies, 11(1). https://ugp.rug.nl/genderstudies/article/view/1915
Nodelman, P., & Reimer, M. (2003). The pleasures of children’s literature (3rd ed). Allyn and Bacon.
Onze Taal. (z.d.). Samenstelling. Onze Taal. Geraadpleegd 19 mei 2025, van https://onzetaal.nl/taalloket/samenstelling
Onze Taal. (z.d.). Woordgeslachten: hoe zijn ze ontstaan. Onze Taal. Geraadpleegd 7 april 2025, van https://onzetaal.nl/taalloket/woordgeslachten-hoe-zijn-ze-ontstaan
Onze Taal. (z.d.). Woordgeslacht: Mannelijk / vrouwelijk de-woord. Onze Taal. Geraadpleegd 7 april 2025, van https://onzetaal.nl/taalloket/mannelijk-vrouwelijk-woord
Oskamp, S., Kaufman, K., & Wolterbeek, L. A. (1996). Gender Role Portrayals in Preschool Picture Books. Journal of Social Behavior & Personality, 11(5), 27–39.
Pelckmans. (z.d.). Inge Misschaert. Pelckmans Uitgevers. Geraadpleegd 18 februari 2025, van https://www.pelckmansuitgevers.be/auteurs-en-illustratoren/inge-misschaert
Permentier, L. (2021, maart 25). Over mannetjes en vrouwtjes. Instituut voor de Nederlandse Taal. https://ivdnt.org/actueel/columns/woorden-weten-alles/over-mannetjes-en-vrouwtjes/
Peterson, S. B., & Lach, M. A. (1990). Gender Stereotypes in Children’s Books: their prevalence and influence on cognitive and affective development. Gender and Education, 2(2), 185–197. https://doi.org/10.1080/0954025900020204
Quintart, N. (z.d.). Biographie. Nathalie Quintart. Geraadpleegd 22 januari 2025, van http://www.nataliequintart.be/Biographie.aspx
RoSa. (z.d.). Male bias. RoSa vzw. Geraadpleegd 21 mei 2025, van https://www.rosavzw.be/nl/themas/gender/genderdatakloof/male-bias
Ruterana, P. C. (2012). THE MAKING OF A READING SOCIETY : Developing a Culture of Reading in Rwanda.
Schröter, S. (2003). Intersexualität als soziale Kategorie. Die Philosophin, 14(28), 36-49. https://doi.org/10.5840/philosophin2003142814
Shu, Y., Hu, Q., Xu, F., & Bian, L. (2022). Gender stereotypes are racialized: A cross-cultural investigation of gender stereotypes about intellectual talents. Developmental Psychology, 58(7), 1345-1359. https://doi.org/10.1037/dev0001356
Staal, J., Tromp, H., van Coillie, J., van der Pennen, W. (z.d.). Lexicon van de jeugdliteratuur: Guido Van Genechten. DBNL. Geraadpleegd 25 februari 2025, van https://www.dbnl.org/tekst/coil001lexi01_01/lvdj01007.php
Standaard Boekhandel. (z.d.). Boeken van Guido Van Genechten boeken. Standaard Boekhandel. Geraadpleegd 23 mei 2025, van https://www.standaardboekhandel.be/c/contributor/guido-van-genechten-e30a69f3?filter=OrderableSB.eq.true&page=1&page_size=24&sort=RelevanceSb&sort_type=desc
Statbel. (z.d.). Voornamen van meisjes en jongens. Statbel. Geraadpleegd 20 april 2025, van https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/namen-en-voornamen/voornamen-van-meisjes-en-jongens
Stichting Lezen (2020). De doorgaande leeslijn. De leesontwikkeling van 0-20 jaar. Amsterdam: Stichting Lezen.
Stichting Lezen (2017). Wat doet het boek? Een onderzoek naar de opbrengsten van lezen. Amsterdam: Stichting Lezen.
Storm, R. (2023, 3 maart). Judith Koppens | Aanbevelingen. LinkedIn. Geraadpleegd 18 februari 2025, van https://www.linkedin.com/in/judith-koppens-3b6a9b52/?originalSubdomain=nl
Taaladvies. (z.d.). Voornaamwoord (taalkundige term). Taaladvies.net. Geraadpleegd 20 april 2025, van https://www.vlaanderen.be/team-taaladvies/taaladviezen/voornaamwoord-taalkundige-term
Taaladvies. (z.d.). Woordgeslacht: Mannelijk, vrouwelijk of onzijdig?. Taaldavies.net. Geraadpleegd 7 april 2025, van https://www.vlaanderen.be/team-taaladvies/taaladviezen/woordgeslacht-mannelijk-vrouwelijk-of-onzijdig
Taalunie. (2021, mei 12). Woordgeslacht (algemeen). Taaladvies.net. https://taaladvies.net/woordgeslacht-algemeen/
Temple, C. (1993). ‘What if Beauty Had Been Ugly?’ Reading against the Grain of Gender Bias in Children’s Books. Language Arts, 70(2), 89-93. https://doi.org/10.58680/la199324677
Tsao, Y. (2008). Gender Issues in Young Children's Literature. Reading Improvement, 45, 108. https://www.questia.com/library/journal/1G1-184699333/gender-issues-in-young-children-s-literature
Uitgeverij De Harmonie. (z.d.). Lydia Barends. Uitgeverij De Harmonie. Geraadpleegd 22 januari 2025, van https://www.deharmonie.nl/persoon/lydia-barends/
Uitgeverij Lannoo. (z.d.). Bouke Billiet. Uitgeverij Lannoo. Geraadpleegd 23 mei 2025, van https://www.lannoo.be/nl/bouke-billiet
Vandermassen, G. (2019). Dames voor Darwin: Over feminisme en evolutietheorie. VBK - Houtekiet.
Van Der Storm, L. (2022, mei 16). Telkens weer dezelfde dieren in kinderboeken: Waarom nooit eens een fruitvlieg of pimpelmees? De Morgen. https://www.demorgen.be/tv-cultuur/telkens-weer-dezelfde-dieren-in-kinderboeken-waarom-nooit-eens-een-fruitvlieg-of-pimpelmees~bffeb137/
Veldkamp, T. (z.d.). Biografie. Kinderboekenschrijver Tjibbe Veldkamp. Geraadpleegd 24 februari 2025, van https://www.tjibbeveldkamp.nl/biografie
Verreycken, V. (2022, augustus 22). Taal en gender: Beroeps-, functie- en rolbenamingen (algemeen). Taaladvies.net. https://taaladvies.net/taal-en-gender-beroeps-functie-en-rolbenamingen-algemeen/
Waltzing Mathilde. (z.d.). Twiggy Bossuyt. Waltzing Mathilde. Geraadpleegd 24 januari 2025, van https://www.waltzingmathilde.be/twiggybossuyt
Westera, B. (z.d.). Bette’s bio. Bette Westera. Geraadpleegd 20 februari 2025, van https://www.bettewestera.nl/bio.html
Wolf, H. (2019, februari 25). De geit heeft last van z’n/d’r uier: Horen dieren bij de mensen of bij de dingen? Neerlandistiek: Online tijdschrift voor taal- en letterkunde.Geraadpleegd 26 oktober 2024, van https://neerlandistiek.nl/2019/02/de-geit-heeft-last-van-zijn-haar-uier-horen-dieren-bij-de-mensen-of-bij-de-dingen/
Geciteerde kinderboeken
Barends, L. (2019). Hoe Bij uit vliegen ging. De Harmonie.
Berebrouckx, A. (2018). Berre zorgt goed voor Fleur. De Eenhoorn.
Berndes, M. (2020). De koning van de jungle. De Vier Windstreken.
Bijsterbosch, A. (2021). Zomerpret. Clavis.
Billiet, B. (2018). De ijsbeer en de nacht. De Eenhoorn.
Bodegom, M. (2022). Een beer met vlekken. Ploegsma.
Bossuyt, T. (2016). Het wonderlijke ei van Lady Nana. De Eenhoorn.
Braamhorst, J. (2018). Jeppe krijgt een vriend. De Vier Windstreken.
Crabeels, K. (2018). Kleine Struis. Lannoo.
de Beer, H. (2017). Kleine ijsbeer en de verdwenen vissen. De Vier Windstreken.
De Buysere, M. (2019). Monti Muis en Molletje Maarten. De Verzinning.
de Cock, N. (2015). Bout is bang. Lannoo
De Kinder, J. (2022). Olifant ondersteboven. De Eenhoorn.
De Kockere, G. (2012). Bo is nooit bang. Oogappel.
DeLange, E. (2020). Monty's buitengewone dagje. Clavis.
DeLange, E. (2024). Klaar voor de show?. Clavis.
de Lathouder, J. (2018). Alles blijft stil. Clavis.
De Wulf, R. & Put, D. (2019). Lotta op piratentocht. Clavis.
Engel, A. & Koppens, J. (2018). Plasticsoep. Clavis.
Freeman, M. (2017). Een plekje voor welpje. De Eenhoorn.
Gaudesaboos, P. (2021). Een zee van liefde. Uitgeverij Lannoo.
Haayema, M. (2015). Sterrenwachter. De Vier Windstreken.
Huiberts, M. (2018). Een schildpad was zijn schildje kwijt. Gottmer.
Koppens, J. (2005). Big maakt een tekening. Clavis.
Koppens, J. (2010). Net als Tijger. Clavis.
Koppens, J. (2013). Een taart voor konijn. Clavis.
Kromhaut, R. (2022). Mevrouw Das en Meneer Ping. Leopold.
Kuyper, S. (2012). Een muts voor de maan. Leopold.
Lagermann, C. (2012). Snip. Uitgeverij Hoogland & Van Klaveren.
Lejeune, M. (2024). Ik zoek wat ik wil. Levendig.
Loman, S. (2019). De warme winterkleren van Beer. Clavis.
Loman, S. (2019). Fee wenskonijn. Clavis.
Minne, B. (2021). Paard en de roddelkippen. De Eenhoorn.
Misschaert, I. (2009). Balthazar, de eenzaamste ezel ooit. De Eenhoorn.
Nielandt, D. (2016). De allerbeste beste. De Eenhoorn.
Oud, P. (2020). Zomer met Fien en Milo. Clavis.
Praagman, M. (2014). Vergeet mij nietje. De Eenhoorn.
Quintart, N. (2022). Oscar en Nina en de zwarte vogel. Clavis.
Rombaut, E. (2019). Schaap zoekt schoen. Van Halewyck.
Schothorst, D. (2017). De mooiste ster. Clavis.
Spee, G. & van der Meij, K. (2020). Dierendorpje helpt de bijen. Kluitman.
Strijkveen, L. (2021). Hoe Jack leert springen. Boekscout.
Timmers, L. (2015). Garage Gust. Querido.
Valckx, K. (2015). Billy en de zware jongen. Gottmer.
Vandaele, A. (2020). Stop. Clavis.
van der Stelt, T. (2009). Api leert zwemmen. Leopold.
Van Gageldonck, M. (2019). Dobber. Clavis.
Van Genechten, G. (2007). Max op de fiets. Clavis.
Van Genechten, G. (2011). Superbeesje is al onderweg. Clavis.
Van Genechten, G. (2012). Het grote poepconcours. Clavis.
Veldkamp, T. (2017). Dat wordt smullen. Gottmer.
Velthuijs, M. (2019). Kikker is een held. Leopold.
Verhoef, N. (2018). Baas van iets groots. De Eenhoorn.
Westera, B. (2018). Nellie & Cezar: De vier seizoenen. Lannoo.
