Jeugdbeleid stopt niet aan de gemeentegrens
“Alleen kan ik een druppel op een hete plaat zijn. Samen met buurgemeenten voel ik dat we écht verschil maken voor jongeren.”
Met die uitspraak van een jeugdambtenaar kan ik mijn onderzoek in één zin samenvatten: kleine gemeenten staan vaak machteloos in hun jeugdbeleid maar samenwerking maakt hen sterker.
Het probleem: klein maar (niet altijd) fijn
Stel je voor dat je in een dorp woont zonder jeugddienst. Je wilt een skatepark maar niemand kan je helpen. Je wil een fuif organiseren maar er is geen ondersteuning. Of je zit met vragen over mentaal welzijn maar er is nergens een laagdrempelig aanspreekpunt.
In grote steden lossen hele teams van jeugdambtenaren zulke vragen op. Maar in kleine gemeenten is er vaak maar één ambtenaar, die ook nog andere petten moet dragen. Soms is er zelfs helemaal geen jeugddienst. Gevolg: jongeren vallen uit de boot.
En dat terwijl de uitdagingen groter worden. Jeugdhuizen verdwijnen, fuiven nemen af, mobiliteit in landelijke gebieden blijft een probleem. Het is alsof kleine gemeenten gevraagd worden een huis te bouwen zonder gereedschap.
De oplossing: samenwerken!
Samenwerken over gemeentegrenzen heen is geen nieuw idee maar in het jeugdbeleid gebeurt het nog te weinig. Terwijl de voorbeelden die wél bestaan aantonen dat het werkt.
- In de Westhoek kregen jongeren via intergemeentelijke taxicheques toegang tot meer activiteiten.
- Dankzij samenwerking kwamen er OverKop-huizen waar jongeren gratis en laagdrempelig hulp vinden.
- In Neteland (Herentals, Grobbendonk, Herenthout, Olen en Vorselaar) bouwen vijf gemeenten samen een rijker vrijetijdsaanbod uit.
Of zoals Lien Verwaeren, schepen van jeugd in Dendermonde, het verwoordde: “Samenwerken is als op vakantie gaan: je ziet nieuwe dingen, je krijgt frisse ideeën en je komt sterker terug.”
Maar hoeveel gemeenten is ideaal?
Dat was mijn centrale vraag. Met te weinig gemeenten is er geen slagkracht. Met te veel dreigt logge bureaucratie. Dus trok ik op onderzoek.
Ik bestudeerde vijf erkende samenwerkingen in Vlaanderen: Meetjesman, Pajottenland, Beleefregio, Neteland en JoNK Noorderkempen en voegde er één extra case bij. Daarnaast sprak ik met jeugdambtenaren, schepenen én met Bataljong, de organisatie die lokale besturen begeleidt in jeugdbeleid.
Na maanden puzzelen en vergelijken kwam er een duidelijke conclusie: de ideale schaal ligt tussen drie en zes gemeenten.
Waarom net drie tot zes?
👉 Economisch voordeel
Vanaf vier gemeenten wordt het financieel interessant: meer middelen, meer personeel, meer mogelijkheden. Denk aan gezamenlijke infrastructuur of subsidies waar je alleen nooit aan geraakt.
👉 Organisatorisch werkbaar
Bij meer dan zes gemeenten wordt de besluitvorming traag en log. Dan gaat er meer tijd naar vergaderen dan naar doen.
👉 Politiek vertrouwen
Samenwerking draait om vertrouwen. In kleine groepen lukt dat makkelijker. Met tien burgemeesters rond de tafel worden ego’s en politieke verschillen al snel struikelblokken.
Wat jongeren er écht van merken
Voor jongeren gaat dit niet over tabellen of beleidsnota’s, maar over hun dagelijkse leven. Samenwerking zorgt dat er wél een fuif doorgaat, dat er een plek is om te chillen, dat er vervoer is naar activiteiten.
In de woorden van een jeugdambtenaar die ik interviewde: “We zien jongeren opnieuw opduiken die we anders kwijt waren. Omdat ze nu ergens terechtkunnen.”
Of neem het voorbeeld van Pokémon Go: jongeren meer buiten krijgen lukte niet met affiches of vergaderingen. Maar door een populaire game slim in te zetten gebeurde het wél. Dat soort frisse ideeën verspreiden zich sneller via samenwerkingen.
De valkuilen (en hoe ze te vermijden)
Uit mijn onderzoek bleek ook waar het fout kan lopen.
- Politiek wantrouwen: sommige burgemeesters vrezen dat ze macht verliezen. Oplossing: duidelijke afspraken en inspraakmechanismen.
- Scheve verdeling van kosten en baten: niemand wil meer betalen dan de buren. Transparantie is hier het sleutelwoord.
- Te veel papierwerk: als de administratie verstikkend wordt, haakt iedereen af. Flexibele modellen werken beter dan logge structuren.
Kortom: samenwerking moet voelen als een hefboom, niet als een blok aan het been.
Vlaanderen kijkt te weinig naar jeugd
Opvallend: in cultuur en erfgoed is samenwerking al goed ingeburgerd. Daar zijn tientallen intergemeentelijke structuren actief. In het jeugdbeleid? Slechts vijf erkende samenwerkingen krijgen subsidies.
Nog pijnlijker: in het regeerakkoord en de beleidsnota Binnenlands Bestuur komt jeugd amper ter sprake. Alleen in de beleidsnota Jeugd staat samenwerking expliciet vermeld. Terwijl net daar de nood het grootst is.
Een gemiste kans. Want investeren in jongeren is investeren in de toekomst.
En wat nu?
De Vlaamse overheid kan meer doen om samenwerking in het jeugdbeleid te stimuleren, bijvoorbeeld door flexibeler om te gaan met subsidievoorwaarden, zodat niet enkel moeilijke juridische structuren in aanmerking komen.
Lokale besturen zelf moeten durven springen. Samenwerken is soms eng, je geeft een stukje autonomie op maar het alternatief is erger: jongeren die uit de boot vallen.
Slot: samen sterk, samen dichtbij
Het antwoord is dus helder: kleine gemeenten die de handen in elkaar slaan, maken groot verschil voor hun jongeren.
Niet in gigantische regio’s die verzanden in vergaderingen maar in flexibele verbanden van drie tot zes gemeenten. Daar zit de perfecte balans tussen slagkracht en nabijheid.
Of, in de woorden van een jeugdambtenaar: “Alleen kan ik weinig. Maar samen kunnen we jongeren wél geven waar ze recht op hebben.”
Bibliografie
Afwijkingen principes regiovorming. (2023). Vlaanderen.be. https://www.vlaanderen.be/lokaal bestuur/samenwerking-fusies-regiovorming-en-verzelfstandiging/afwijkingen-principes-regiovorming Agentschap Binnenlands Bestuur. (2024). Plan Samenleven. Vlaanderen.be. Https://www.vlaanderen.be/plan samenleven/doelstellingen-en-acties Bataljong. (2021). Grenzen over: Inspiratiegids voor intergemeentelijk jeugdbeleid. https://bataljong.be/sites/default/files/2021-11/Grenzen%20over_LR_sing… Bergholz, C., & Bischoff, I. (2018). Local council members’ view on intermunicipal cooperation: does office-related self-interest matter? Regional Studies, 52(12), 1624–1635. https://doi.org/10.1080/00343404.2018.1428293 Boogers, M., Denters, S. A. H., & Sanders, M. (2015). Effecten van regionaal bestuur: quick scan van de effectiviteit en democratische kwaliteit van regionaal bestuur. University of Twente. https://ris.utwente.nl/ws/portalfiles/portal/5139010/effecten-van-regio… Callens, C., Torfs, I., Van Dooren, W., Verschuere, B., Van Garsse, S., & Verschave, A. (2022). Decentralisatie naar lokale besturen: Een onderzoek naar de wenselijkheid en haalbaarheid in Vlaanderen. In www.steunpuntbestuurlijkevernieuwing.be (D/2023/10106/002). steunpuntbestuurlijkevernieuwing.be. Geraadpleegd op 5 maart 2025, van https://www.steunpuntbestuurlijkevernieuwing.be/_files/ugd/b8884e_b2b95… De Ambrassade. (2024.). Vlaams jeugd- en kinderrechtenbeleid. https://ambrassade.be/nl/kennis/vlaams-jeugd-en kinderrechtenbeleid De Ambrassade. (2024a). Subsidies. https://ambrassade.be/nl/basiswerk jeugdwerk/erkenningsubsidiering/subsidies De Rynck, F., & Janssens, L. (2023). Deel 7: Vrijetijdsbeleid. In Toekomstvisie voor lokaal en binnenlands bestuur. Steunpunt Bestuurlijke Vernieuwing. https://www.steunpuntbestuurlijkevernieuwing.be/_files/ugd/c9dee3_ffeb3… De Rynck, F., Schraepen, P., & Voets, J. (2021). Eindrapport: Bovenlokale en stadsregionale arrangementen. In www.steunpuntbestuurlijkevernieuwing.be (D/2021/10106/00 9). Steunpunt Bestuurlijke Vernieuwing. https://www.steunpuntbestuurlijkevernieuwing.be/_files/ugd/b8884e_9b046… Decreet betreffende het jeugd- en kinderrechtenbeleid en de ondersteuning van het jeugdwerk. (2023, 23 november). https://codex.vlaanderen.be/Zoeken/Document.aspx?DID=1039169¶m=inhoud&AID=1332995 Departement Cultuur, Jeugd en Media. (2024). Intergemeentelijke samenwerkingsverbanden. https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/jeugd/subsidies-jeugd/intergemeentelij… Departement Cultuur, Jeugd en Media. (2025, 25 februari). Intergemeentelijk samenwerken - Samen Sterker: inspiratiedag voor intergemeentelijk samenwerken rond jeugd, cultuur en erfgoed. https://departement cjm.foleon.com/new-prop-marketing-and-external-comms/samen-sterker-inspiratiedag-voor-intergemeentelijk samenwerken-rond-jeugd-cultuur-en-erfgoed/intergemeentelijk-samenwerken Driedoncks, M., Peeters, R., & Wijnen, B. (2023). Bindende afspraken tussen gemeenten, onderwijs en jeugdhulp. In www.netwerkmetandereogen.nl/. Nederlands Jeugdinstituut. Geraadpleegd op 6 maart 2025, van 75 https://www.netwerkmetandereogen.nl/media/filer_public/01/4e/014edfab-4… 14a10a1735c2/mao_bindende_afspraken_cop.pdf Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken. (2025). Bevolkingscijfers per provincie en per gemeente op 1 januari 2025. In www.ibz.rrn.fgov.be. Geraadpleegd op 26 juni 2025, van https://www.ibz.rrn.fgov.be/sites/default/files/documents/fr/population… 20250101.pdf Fobé, E., Stepman, M., Hondeghem, A., & KU Leuven Instituut voor de Overheid. (2021). Tweemeting jeugdbeleid in lokale besturen. https://bataljong.be/sites/default/files/202112/rapport_tweemeting.pdf Frère, Q., & Védrine, L. (2024). Does decentralisation theorem shape intermunicipal cooperation? Regional Studies, 58(9), 1728–1753. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00343404.2023.2282139 Gioia, D. A., Corley, K., & Hamilton, A. L. (2013). Seeking Qualitative Rigor in Inductive Research: Notes on the Gioia Methodology. Organizational Research Methods, 16(1), 15-31. https://doi.org/10.1177/1094428112452151 Herweijer, M. & Fraanje, M.J. (red.) (2011). Samen werken aan bestuurskracht. Intergemeentelijke samenwerking onderzocht. Alphen aan den Rijn: Kluwer. ILV Noorderkempen. (2024, 24 januari). Welkom - ILV Noorderkempen. Geraadpleegd op 8 april 2025, van https://ilvnoorderkempen.be/ KU Leuven, Hogeschool Gent, IDEA Consult, & Departement Omgeving. (2012). Onderzoek naar de voor het Vlaams ruimtelijk beleid relevante vormen van intergemeentelijke samenwerking. In https://archief.algemeen.omgeving.vlaanderen.be/xmlui/bitstream/handle/… e=1&isAllowed=y Labo regiovorming, Agentschap Binnenlands Bestuur, & Steunpunt Bestuurlijke vernieuwing. (2023). Bouwen aan een toekomst die we delen: Inspiratiegids regiovorming. Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten. Geraadpleegd op 17 maart 2025, van https://www.vvsg.be/Publiek/Bestuur%20en%20Strategie/Samenwerking%20en%… /Inspiratiegids/LR_InspiratiegidsRegiovorming_1511HK.pdf Lamers, M. (2013). Samenwerking tussen gemeenten: Controle of vertrouwen? Een vergelijkende casestudy naar vijf intergemeentelijke samenwerkingsverbanden [Masterthesis, Radboud Universiteit Nijmegen]. Radboud Repository. Martin, M. (2024, 28 oktober). Zaterdagavond wordt steeds stiller: waarom de Vlaamse jeugd steeds minder fuift. www.demorgen.be. https://www.demorgen.be/nieuws/zaterdagavondwordt-steeds-stiller-waarom… jeugd-steeds-minder-fuift~b487efa6/ Melichová, K., & Varecha, L. (2020). Endogenous Political, Institutional, Cultural, and Geographic Determinants of Intermunicipal Cooperation—Evidence from Slovakia. Sustainability, 12(2), 709. https://doi.org/10.3390/su12020709 Nackaerts, B. (2023). Groeimodel intergemeentelijke samenwerking | Bataljong. https://bataljong.be/boost-je kennis/intergemeentelijk-samenwerken/groeimodel-intergemeentelijke-samenwerking Nackaerts, B., Stallaert, F. (2023a). Schaalgrootte van IGS’en jeugd: een mengvorm op maat | Bataljong. https://bataljong.be/schaalgrootte-van-igsen-jeugd-een-mengvorm-op-maat 76 Ondersteuning regiovorming. (2022). Vlaanderen.be. Geraadpleegd op 17 maart 2025, van https://www.vlaanderen.be/lokaal-bestuur/samenwerking-fusies-regiovormi… regiovorming Projectvereniging Neteland. (2025). Beleid Jeugd – Neteland. Geraadpleegd op 7 april 2025, van https://regioneteland.be/vrijetijd/jeugd/beleid-jeugd/ Roest, S., & Rompa, J. (2024, 13 juni). Intergemeentelijke samenwerking draagt bij aan effectief lokaal bestuur. BMC https://www.bmc.nl/actueel/intergemeentelijke-samenwerking-draagt-bij-a… Raeymaekers, K. (2021). INFOBUNDEL Coördinator bovenlokaal jeugdbeleid Neteland. In Neteland (Vol. 2, pp. 3 14). Geraadpleegd op 7 april 2025, van https://regioneteland.be/wp-content/uploads/2021/01/Infobundel.pdf Silva, P., Teles, F., & Ferreira, J. (2018). Intermunicipal cooperation: The quest for governance capacity? International Review of Administrative Sciences, 84(4), 619-638. https://doi.org/10.1177/0020852317740411 Soukopová, J., & Vaceková, G. (2018). Internal factors of intermunicipal cooperation: what matters most and why? Local Government Studies, 44(1), 105–126. https://doi.org/10.1080/03003930.2017.1395739 Struk, M., & Bakoš, E. (2021). Long-Term Benefits of Intermunicipal Cooperation for Small Municipalities in Waste Management Provision. International journal of environmental research and public health, 18(4), 1449. https://doi.org/10.3390/ijerph18041449 Tej, J., Vavrek, R., & Papcunova, V. (2021, 1 september). Innovations in the field of intermunicipal cooperation. www.munispace.muni.cz. https://munispace.muni.cz/library/catalog/view/2095/5619/3175-1/0#previ… Van Cauwenberg, M. (2025). Sessie bestuurders en ambtenaren als mede-eigenaars van de IGS. In Bataljong [PowerPoint-presentatie]. Samen Sterker: Inspiratiedag Voor Intergemeentelijk Samenwerken Rond Jeugd, Cultuur en Erfgoed, Brussel, België. Van Herck, B., Nassen, D., & Berckmoes, T. (2021, 10 maart). Landschapskaart van regionale organisaties en netwerken met relevantie voor de bovenlokale cultuurwerking [Presentatieslides]. www.cultuuroptil.be. https://www.cultuuroptil.be/media/706/download?inline Van Roose, K., Dierckx, T., Vorsselmans, L., & Verbrugge, J. (2019). Lokale overheden en het jongerenwerk van de toekomst: Inspiratie voor lokale besturen om jeugdhuiswerk en jongereninitiatieven te ondersteunen. In www.formaat.be. Format vzw. https://formaat.be/uploads/publications/Lokale-overheden-en-het-jongere… van-detoekomst-vb-lage-resolutie-100dpi.pdf Van Thiel, S. (2022). Bestuurskundig onderzoek: Een methodologische inleiding. (4 ed.) Van Wijk, N. (2012, 31 juli). Opinie Regie van gemeentelijke samenwerking valt niet mee. Gemeente.nu. https://www.gemeente.nu/bedrijfsvoering/financien/regie-van-gemeentelij… Verhaeghe, E. (2021, 2 maart). Welke culturele intergemeentelijke samenwerkingsverbanden gaan van start op 1 januari 2020? www.defederatie.org. https://www.defederatie.org/dossiers/welke-culturele-intergemeentelijke samenwerkingsverbanden-gaan-van-start-op-1-januari-2020 Verleye, K. (2019). Designing, writing-up and reviewing case study research: an equifinality perspective. In Journal of Service Management (Vol. 30, Issue 5, pp. 549–576). Emerald Group Holdings Ltd. https://doi.org/10.1108/JOSM-08 2019-0257 77 Verlinde, T. (2024). Intergemeentelijke samenwerking: visie van Bataljong | Bataljong. www.bataljong.be https://bataljong.be/intergemeentelijkesamenwerking/visie-van-bataljong Vlaamse Codex. (2011). Decreet houdende vaststelling van de algemene regels waaronder in de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaamse Gewest periodieke plan- en rapporteringsverplichtingen aan lokale besturen kunnen worden opgelegd. Geraadpleegd op 13 februari 2025, van https://codex.vlaanderen.be/PrintDocument.ashx?id=1020511&datum=&geanno…. Vlaamse Jeugdraad. (2023). Advies 2303: Het jeugddecreet. In www.vlaamsejeugdraad.be (Nr. 2303; pp. 1–17) https://vlaamsejeugdraad.be/storage/files/5eb10f78-016e-4b10-a5f9-e1815… advies-jeugddecreet.pdf Vlaamse Regering. (2024). Vlaamse regering 2024-2029: regeerakkoord. In www.publicaties.vlaanderen.be (: D/2024/3241/346). https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/69476 Vlaamse Regering. (2024a). Beleidsnota 2024-2029: Jeugd. Vlaamse Regering. [PDF] Geraadpleegd op 13 februari 2025, van https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/70804 Vlaamse Regering. (2024b). Beleidsnota 2024-2029 Binnenlands Bestuur en Stedenbeleid [PDF]. Geraadpleegd op 13 februari 2025, van https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/70751 Vereniging van Nederlandse Gemeenten [VNG] (augustus 2008). Variatie in bestuurskracht. Voorn, B., & Van Genugten, M. (2023). Municipal corporatisation in the Netherlands: A vehicle for inter-municipal cooperation. In M. L. van Genugten, B. Voorn, & R. Andrews (Eds.), Corporatisation in local government: Context, evidence and perspectives from 19 countries (pp. 409–428). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-09982 3_18 VVSG. (2023). Neteland [Presentatieslides; PowerPoint]. www.vvsg.be. https://www.vvsg.be/Publiek/Bestuur%20en%20Strategie/Samenwerking%20en%… /Regio%27s/PPT%20Neteland.pdf VVSG. (2024). Lokaal jeugdbeleid is een samenspel. www.vvsg.be. https://www.vvsg.be/kennisitem/vvsg/spelersjeugdambtenaren#:~:text=Is%2… lijk,en%20ondersteunt%20het%20particuliere%20jeugdwerk.&text=Bouwt%20bruggen%20tussen%20de%20dienst en, de%20organisatie%20en%20de%20gemeente VVSG. (2024a). Intergemeentelijke samenwerking: Wettelijk kader. www.vvsg.be. https://www.vvsg.be/bestuur/samenwerking-verzelfstandiging/intergemeent… VVSG. (2024b). Ontdek de 15 referentieregio’s. In www.vvsg.be. Geraadpleegd op 17 maart 2025, van https://www.vvsg.be/kennis/databank/ontdek-de-15-referentieregios
